Duhet pohuar që në fillim të këtij shkrimi modest, se e ndjej veten të befasuar nga hapësira universale e arritjeve artistike dhe e guximit qytetar të këtij kritiku kaq të rrallë. Duhet pranuar, se “peshorja” e Kadri Ujkajt është ndër peshoret më të “kolauduara” të kritikës tonë letrare. Botuesi i këtij libri (vërtetë të vlertë), në parathënien “Dy fjalë për autorin”, ka bërë një analizë mjaft të sintetizuar për autorin e këtij libri, saqë e kam mjaft të vështirë dhe më duken të varfëra fjalët që do të rreshtoj për këtë vepër brilante, para së cilës më duket sikur edhe penda kërkon të përkulet me respekt. Autori i lartpërmendur, Kadri Ujkaj, pa asnjë mëdyshje, bën pjesë në plejadën e kritikëve më të arrirë të kohës dhe kjo kryesisht për vetë faktin se penda e tij është “temperuar” në një “lëndë” antikonformiste, rrënjët e së cilës duhen testuar në genin fisnik të malësorit të shkolluar, (cilësi mjaft e rrallë që reflekton karakter të hekurt).

Kadriu, ndonëse u shkollua në periudhën kur “lulëzonte” arti i “realizmit socialist”, ai fenomenet e kohës i gjykoi dhe i peshoi me peshoren e artit realist. Në qoftë se Ismail Kadare e “sulmoi” Fishtën për t’i bërë qejfin diktatorit, apo pse e shihte si një “mal” të pakalueshëm, Ujkaj (ndonëse mik dhe ithtar i Kadaresë), Fishtës i jep atë që i takon. Këtu na paraqitet me të gjithë madhështinë virtyti i malësorit intelektual, virtyt që jep mesazhe tepër të vyera në “temperimin” e karakterit të kritikëve dhe letrarëve të rinj. Në “Kurthi i Fjalës”, autori me shumë finesë dhe kulturë profesionale, stigmatizon mediokritetin letrar të shumë autorëve (të sotëm), i cili i “fshehur” pas “kuintave” të lirisë që na solli demokracia, po shfaqet si një “fantazëm” dhe e gjithë kjo, (sipas mendjes sime – MB), vetëm nga “impotenca” financiare dhe mediokriteti i ndonjë botuesi.

Është vërtetë një akt qytetarie t’u kujtosh lexuesve dhe në veçanti të rinjve, ato figura aq të vlerta të letërsisë sonë, të cilat sistemi që lamë pas, jo vetëm që i la në “hije” por i denigroi në mënyrë të pamëshirshme. Fishta, Konica, Koliqi, Camaj, Pipa e plotë të tjerë, janë viktima të këtij denigrimi. “Diktatura deshi t’i varroste këta korifej të letrave, por sa më i thellë hapej “varri”, aq më lart ngrihej vepra e tyre” (MB).

Kemi vënë re shpeshherë të bëhen krahasime mes shkrimtarësh dhe në veçanti mes poetësh, me qëllime fare të ngushta krahinore apo religjioze, nga njerëz fanatikë apo mediokër. Disa herë kam lexuar dhe dëgjuar të përflitet se kush është Poeti ynë Kombëtar, duke vënë në “duel” (dy të vdekur), Naim Frashërin dhe Gjergj Fishtën. Duhet pranuar se poezinë e re, ose moderne (për kohën) e solli arbëreshi i madh De Rada, vargun tetërrokësh, të cilin disa e quajnë “poezi e traditës”, e përdori me mjaft mjeshtëri Fishta, por kjo nuk i jep askujt të drejtë ta quajë Fishtën “bejtexhi”, siç bëri dikur Ismail Kadare!

Jam i mendimit se fjalori i Fishtës është më i pasuri dhe më i larmishmi në poezinë shqipe dhe ndër më të larmishmit në poezinë botërore. Gjithsesi, testimi për të dhënë titullin “Poet Kombëtar” është vepra dhe jo emri. Në qoftë se do të vlerësojmë drejt veprat e autorëve, “Poeti Kombëtar” është i brendashkruar në veprën më të arrirë dhe që (sipas mendjes sime), “Lahuta” është maja e poezisë. Që të mos i largohem temës së shkrimit me analogji dhe hipoteza, po vazhdoj me autorin. Autori Ujkaj, i pajisur mjaft mirë me njohjen studimore të autorëve më madhorë të letërsisë sonë dhe asaj botërore, është futur triumfalisht në arenën e kritikës duke përballuar me sukses sfidat e së djeshmes dhe të sotmes. Ai i rrokë me forcë fenomenet e kohës, (autorët dhe veprat e tyre) dhe mbasi i kalon në “filtrin” e “laboratorit” të tij, i zbërthen përmes një analize korrekte pa asnjë lloj kompleksiteti.

Autori, me mjaft kompetencë profesionale, na i sjell në “ekranin” e kujtesës figurat letrare të kohës (tashmë të afirmuara), por nuk harron në asnjë rast t’i kthehet retrospektivës, duke evokuar figurat më të shquara të letërsisë sonë. Me mjaft mjeshtëri e ka përdorur “martinelin” e tij, duke iu bërë “qilizëm” shekujve, për të nxjerrë në sipërfaqe ato figura të shquara që e kanë zanafillën që në shekujt XV-XVII dhe që konkuruan denjësisht në “maratonën” e madhe të Rilindjes Europiane; që nga Beqikemi, Barleti, Buzuku, Bardhi, Budi e deri tek Bogdani, për të cilin kritiku ynë flet me një superlat të admirueshëm dhe tepër objektiv. Janë pikërisht këto figura të spikatura të letërsisë sonë të cilat “startuan” me shumë sukses në “pistat” e letërsisë europiane duke lënë gjurmë të pashlyeshme mbi shekujt.

Duke evokuar këta korifej dhe duke ia “xhuntuar” kohës së sotme, autori na bën një analogji: “Kishte të drejtë Dante kur ankohej: Unë bëra për Firencen, po Firence ç’bëri për mua?”. Autori i nderuar, Ujkaj, këtë analogji e bën në adresën e mikut dhe kolegut të tij, Ismail Kadare. Tepër miqësisht dhe pa asnjë ekuivok, do t’i kisha sugjeruar autorit, se Dante i madh, vërtetë vdiq dhe u varros larg Firences së tij (në Ravena), por gjithsesi Italia (si vend i kulturës së lartë tradicionale), nuk e braktisi asnjëherë Poetin e saj Kombëtar. Dante ka disa monumente në Itali dhe ajo që e nderon më shumë Danten është se gjuha letrare italiane është ndërtuar mbi bazat e dialektit të Firences, pra italianët me gjuhën e Dantes. Do të isha i mendimit që i nderuari Ujkaj, analogjinë e sipërpërmendur ta bënte me Poetin tonë (të papërsëritshëm), At Gjergj Fishta. Dhe unë do të shtroj pyetjen (për analogji): Përse ne shqiptarët nuk flasim me gjuhën aq të pasur dhe të larmishme të Fishtës?

Pas analogjisë (mes Dantes dhe Kadaresë), autori me shumë të drejtë sugjeron: Po të qe Kadare i huaj, patjetër ne shqiptarët (minoranca mohuese) do t’i referoheshim. “E nëse askush në botë nuk mund të injorojë faktin që… popujt që kanë frikë vetveten shuhen, apo mbeten të paarrirë, sot askush s’mohon dot se, në qoftë se ne shqiptarët nuk jemi kurdët e Ballkanit në këtë copë truall të rrethqarkuar pesë herë me vetveten, askush nuk ka dhuroi. Ai që e solli deri në këtë ditë, sado tragjikisht, qe vetëm dinjiteti i vetvetes tonë”. Një vërtetësi absolute kjo thënie e autorit (MB).

Me mjaft art, autori Ujkaj na sjell në “ekranin” e kujtesës prozatorin dhe poetin emadh (disident) Petro Marko. Petro Marko, – thotë autori, – do të deklaronte në çdo kohë se ishte komunist. Duke qenë se zoti Ujkaj nuk ka përdorur “nëntekstin” apo thonjëzat, unë këtë parashtesë do ta konsideroj si një akuzë ndaj komunizmit ekstrem të Enver Hoxhës. “Petro Marko është njëri ndër përfaqësuesit më autentikë të qëndresës stoike, si ndaj fashizmit ashtu edhe ndaj komunizmit ekstremist” (MB). Mjaft interesante është biseda që z. Ujkaj ka zhvilluar me shkrimtarin dhe dramaturgun e madh (disident) Fadil Paçrami, njëra ndër viktimat e mendimit dhe fjalës së lirë dhe paraprijësit të letërsisë dhe artit modern Perëndimor. Pavarësisht se nuk mund të merret si “kod” ligjor, çdo thënie e z. Paçrami, gjithsesi ai është dhe mbetet njëri nga simbolet e demokratit të vërtetë dhe intelektualit me karakter të pathyeshëm. Paçrami, ndonëse sot është një qytetar i lirë, ai asnjëherë nuk e shpërdoron lirinë me mllefe, sharje e fyerje, por qëndron stoik në mendimet e tij dhe në bindjet e koncentruara.

Sërishmi (duke i kërkuar të falur autorit Ujkaj) do të bëj një analogji mes Paçramit dhe Kadaresë: Do të thosha se atë që pati guximin ta bënte Fadil Paçrami, nuk arriti ta bënte Kadare (ndonëse pozicionet nuk ishin fort të pangjashme). Dhe kjo padyshim flet për një karakter të hekurt dhe kur ky karakter shfaqet tek një intelektual dhe shkrimtar i madh siç është z. Paçrami, kjo merr përmasa universale duke ngritur në “zenit” veprën e autorit. Është meritë e autorit Ujkaj “gdhendja” me “skalitës” të mprehtë mjeshtëror e dy figurave të shquara të letërsisë sonë, Petro Markos dhe Fadil Paçramit, të dy viktima të luftës brenda llojit (të dy ish-komunisteë).

Mjaft interesante është intervista që z. Ujkaj i ka bërë artistit të madh (të përmasave botërore) Lukë Kaçaj. Këtu shohim të gërshetuar moralin e lartë të dy malësorëve (nga e njëjta trevë), intervistuesin Ujkaj dhe të intervistuarin Kaçaj. Për të mos u zgjatur nuk do të hyj në hollësitë intime të kësaj interviste, por ajo që më duket me vlerë dhe për t’u theksuar është biseda aq e sinqertë mes shkrimtarit dhe artistit të madh (të persekutuar), i cili asnjëherë nuk shpreh mllef që i shkëputur si një “meteor” nga bjeshkët e Malësisë që e rriti, pushtoi me zërin e tij të fuqishëm Balshoi Teatrin e Moskës dhe shumë skena të botës, duke i shtuar krenarinë fisit, krahinës dhe mbarë tokës arbënore. Autori Ujkaj (me pendën e tij mjeshtërore) “derdhi” në prozë të gjithë talentin e tij kristal, në përkushtim të gjeniut Lukë Kaçaj, birit të shquar të trevës perlë të Malësisë, duke na kujtuar vargjet “perla” të Gëtes, të cilat i kthente në sinfoni i madhi Moxart. Nuk mund ta mbyll shkrimin pa nënvizuar “leksionin” tepër të vyer që z. Ujkaj i jep me shumë kompetencë profesionale dhe art “kritikës letrare shqiptare”: “Servilizmi modern apo moderniteti kallp nuk janë gjë tjetër vetëm forma të sofistikuara për të mbajtur gjallë frymën e patriotizmit folklorik, ndonëse shesim për ditë slogane me shumicë të patriotizmit iluminist, si filozofi e bashkëjetesës mes popujve, veçanërisht me fqinjët. Globalizmi nuk duhet harruar as injoruar, ka dy tehe”. Ky mesazh i kritikut Ujkaj duhet kuptuar si një sinjal alarmi për “modernistët e dehur” të cilët mbi tabanin e tokës arbërore kërcejnë me “këmbët e huaja”. Këtë lloj globalizmi do ta krahasoja me “internacionalizmit proletar”, ose e thënë më qartë, – kalim nga “bunkeri” në “nudo”! (MB)

Duke vlerësuar dhe respektuar me të gjithë forcën e arsyes dhe të njohjes pendën e “Artë” të z. Ujkaj, do të konkludoj:

Kritiku Kadri Ujkaj është njëri ndër modelet më të përkryera të kritikës letrare shqiptare. Madje do ta quaj “fishkulli” i kritikës tonë.

Mark Bregu

Krimi i organizuar shqiptar rrezik për kontinentin plak

Editorial nga Albert Vataj, Sokol Pepushaj

Ajo çka opozita shqiptare prej kohësh trumbetonte në hapësirat e saj mediatike dhe institucionale, ka zënë fill në një raport të Policisë Europiane mbi krimin e organizuar.

Tanimë asgjë nuk është një manovër politike, një akuzë pa baza apo dhe një shpifje  dashakeqe, siç ka preferuar t’i etiketojë pozita akuzat e opozitës. E vërteta e rrezikut që paraqet krimi i organizuar, si për Shqipërinë ashtu edhe për Europën, është si drita e diellit në qiellin pa re. Materiali i veçantë që po trajtohet në shtypin shqiptar dhe të huaj, si dhe interpretimi ynë sot ka të bëjë me Versionin e Hapur të Raportit të Bashkimit Europian për Krimin e Organizuar (OCR). Ky material tronditës është hartuar falë një bashkëpunimi shumë të ngushtë në mes të shteteve anëtare të Bashkimit Europian dhe Europol-it. Raporti, i përgatitur me skrupulozitet, ofron gjithashtu një pamje bashkëkohore të gjithanëshme, si dhe një tregim tepër të qartë për kërcënimin që paraqet Krimi i Organizuar Ndërkombëtar (OC) në “familjen” e Bashkimit Europian.

Politikëbërësit, shtuar këtu me bërësit e vendimeve të ndryshme ligjore, si dhe shumë organizata të tjera publike dhe private, besohet se mund të përfitojnë nga gjetjet strategjike, të cilat janë të prezantuara e të detajuara në raport. Kjo pra është arsyeja, pse kjo është bërë e mundshme dhe e hapur për publikun.

Jurgen Storobeck, Drejtori i Europol-it, e ka bërë të njohur këtë raport, i cili ka vënë jo vetëm Europën në lëvizje e alarm.

Ajo që të trishton në materialin prej 24 faqesh, që është mundësuar në sitën e Europol-it, është ajo pjesë bukur fort e dendur, ku flitet ashpër për Shqipërinë.

Kriminelët shqiptarë përmenden qoftë për profesionalizmin e grupeve të tyre kriminale, qoftë për trafiqet e ndryshme të studiuara e fort të organizuara, por edhe rrezikshmërinë e madhe shoqërore, me të cilën përballet i gjithë kontinenti plak prej tyre. Shqiptarët kanë zhvendosur nga funksioni i tyre drejtues shumë grupe kriminale të kombësive të tjera, ndërsa në hartën kriminale të kontinentit zënë një vend të rëndësishëm, vend primar. Kjo “pjatancë” interesante e “kuzhinës” shqiptare është e helmët për Europën, aq më tepër edhe për ndonjë arsye ende të palexueshme sot, apo thjesht për më shumë nxirje mbi të zezë.

Gjithsesi, ajo çka “Shqipërisë Etnike” i duket me interes të veçantë janë edhe rekomandimet që janë të përfshira në këtë raport. Këto rekomandime nuk janë bazuar vetëm në lidhjet e shumta taktike dhe strategjike, por edhe në rezultatet shumë pozitive, të cilat janë arritur në luftën pa kufi kundër krimit ndërkombëtar.

Ky material që ne sot po i kushtojmë shumë hapësirë, ka marrë në konsideratë linjat kryesore, që janë punuar nga ana e grupeve kryesore “Taks Forcë” të Policisë Europiane.

Në këtë material është e përfshirë edhe një parafjalë e përfaqësuesit të presidencës italiane, ajo e vetë Drejtorit të Europol-it, faktorët e përgjithshëm që ndihmojnë grupet kriminale në BE, ndryshimet politike dhe përgjegjësitë e grupeve kriminale, lehtësirat e faktorëve të ndryshëm ekonomikë, dimensioni social, teknologjia dhe krimi, kërcënimi nga grupet kriminale, tipet e krimit, iniciativat e ndryshme politike dhe ligjore.

Ajo që “Shqipëria Etnike” vlerëson trishtuese edhe një herë është se Shqipëria është një protagoniste e vërtetë e hartës së zezë të Europës, një “krokodil” që rrezikon seriozisht gjallesat e tjera të rrjeteve të krimit, por ndoshta më shumë veten e vet.

Dukagjini, kjo sofër e madhe me burra të urtë

Objektivat e Shoqatës “Atdhetare-Dukagjini” në fushën ekonomike, i bëri prezent zoti Pal Lera, kryetari i seksionit ekonomi-biznes, në një takim me biznesmenë të suksesshëm të zonës e më gjerë.

1. Nxitja për zhvillimin e komunikacionit. Ajo është në gjendje të dobët. Janë të ndërtuara rreth 330 km rrugë në zonën e Dukagjinit. Nga 35 fshatra, vetëm 10 fshatra janë të lidhura me rrugë makine, biles edhe këto nuk përshkojnë të gjithë fshatin, duke u kaluar në mes ose anash. Megjithatë edhe këto rrugë janë jo brenda normave e parametrave përkatës. Pra janë pa rrugë automobilistike 25 fshatra, ose 65% e tyre. A mund të ketë zhvillim komuniteti i Dukagjinit me këtë rrjet rrugor? Jo! nuk mund të mendohet për zhvillim ekonomik, kulturor dhe turistik të zonës, pa zhvillimin e komunikacionit. Prandaj e kemi përcaktuar objektivin e parë dhe do të punojmë për realizimin e tij duke bashkëpunuar me të gjitha nivelet e pushtetit lokal dhe qendror, me specialistët inxhinierë dhe teknikë për projekte e preventiva, me biznesmenë dukagjinas dhe shkodranë dhe më gjerë për t’u mbështetur në realizimin e projekteve.

2. Puna krijon të ardhurat, krijon zhvillim, krijon mirëqenie. Do të punojmë për nxitjen e punësimit të përhershëm dhe atë zonal brenda dhe jashtë vendit në bazë të ligjeve, duke u mbështetur në një platformë të studiuar, konkrete nga specialistë të fushave të ndryshme, në bashkëpunim me pushtetin vendor dhe qendror. Për realizimin e këtij objektivi, brnda muajit shtator 2004, do të bëjmë regjistrimin e resurseve, që banojnë në zonë, në Shkodër, në qytete të tjera, si dhe të caktojmë mundësinë e shfrytëzimit të tyre në shërbim të komunitetit në veçanti dhe të shoqërisë në përgjithësi.

3. Blegtoria është një burim mjaft i rëndësishëm, për zonën burim kryesor punësimi dhe rritje të të ardhurave. Puna e jonë do të përqendrohet për të nxitur rritjen e zhvillimin e saj në shumëllojshmëri, veçanërisht në të imtave, si dhe për të siguruar treg të veçantë. Për këtë kërkojmë angazhimin e të gjithë specialistëve të këtij sektori për studimin dhe propagandimin e vlerave të produkteve blegtorale të kësaj zone, si dhe ndihmën e biznesmenëve për thithjen dhe përpunimin e produkteve blegtorale. Brenda tremujorit të parë të vitit 2004, do të bëjmë përpjekje për realizimin e një takimi me specialistë të kësaj fushe.

4. Flora dhe fauna, veçanërisht flora, si në gjithë Shqipërinë edhe në Dukagjin është dëmtuar shumë këto 13 vjet. Ajo është shfrytëzuar tmerrësisht në mënyrë barbare. Me qëllim shfrytëzimin racional dhe shtimin e saj në mënyrë të studiuar, do të nxisim projekte në bashkëpunim me specialistë të kësaj fushe, t’ia ofrojmë pushtetit vendor për zbatim dhe të kërkojmë mbështetje me fonde në shërbim të këtij sektori; të kërkojmë ndihmën e shoqatave të tjera që operojnë në këtë sektor për bashkëpunimin e mbështetje financiare, veçanërisht me Shoqatën Burimore të Pemakulturës në Shkodër, si dhe duke nxitur biznesmenët dukagjinas e më gjerë për t’u angazhuar në zbatimin e projekteve në këtë fushë.

5. Energjia elektrike është zhvillim. Pa të nuk mund të rritet mirëqenia dhe kultura. Për këtë do të nxisim studimin e rezervave hidroenergjitike të zonës, si dhe të kërkojmë në instancat përkatëse për ngritjen e shfrytëzimin e hidrocentraleve të vegjël me rrjedhje të lirë dhe me kosto të ulët. Zona jonë përshkohet nga dy lumenj, sot për sot jo të dobishëm për të, por me punë të studiuar dhe konkrete ato kthehen shumë të dobishëm për komunitetin e saj. Duke hartuar projekte me specialistë dhe duke bashkëpunuar me donatorë brenda dhe jashtë vendit dhe me ndihmën e pushtetit lokal, shumë shpejt mund të bëjmë të mundur ndërtimin e hidrocentraleve të vegjël, si dhe ngritjen e rezervuareve të rritjes së peshkut (të troftës). Këta janë dy burime mjaft të dobishme për rritjen e të ardhurave e për rrjedhojë të mirëqenies së familjes dukagjinase.

6. Ne kemi shumë profesione tradicionale, si: punime druri, punime guri, punimi i veshjeve karakteristike prej leshi e të tjera. Do të punojmë për nxitjen e këtyre profesioneve, duke i evidentuar e bërë përpjekje për t’i organizuar në bazë komune, me qëllim: duke bashkëpunuar me ju biznesmenë, me ju tregtarë në shkallë lokale, kombëtare e më gjerë, të organizohet shitja e tyre në tregjet e ndryshme. Por duhet që njëri nga ju, ose disa prej jush, të marrin përsipër hapjen e një ekspozite për reklamimin e tyre, brenda vitit 2004.

7. Në zonën tonë ka shumë bimë mjeksore dhe industriale. Do të punojmë për njohjen dhe për shfrytëzimin racional të tyre si një burim punësimi e rritjeje të të ardhurave për banorët e Dukagjinit. Për realizimin e saj do të kërkohet ndihma e specialistëve, ndërhyrja juaj dhe e të tjerëve, për të nxitur banorët e kësaj zone në grumbullimin e këtyre bimëve dhe transportimin në vendet e caktuara për tregtim. Veçanërisht duhet të angazhohen komunat për organizimin dhe realizimin e kësaj veprimtarie ekonomike.

8. Do të punojmë për nxitjen e tregtisë brenda dhe jashtë vendit të prodhimeve tradicionale të zonës, duke bashkëpunuar me ju biznesmenë dukagjinas dhe shkodranë, nëpërmjet Dhomës së Tregtisë në Shkodër.

9. Ne bashkëpunojmë me Ju, donatorë e shoqata të ndryshme, mendojmë se në vazhdim të krijojmë fonde për të ndihmuar të varfërit sipas mundësive dhe burimeve që mund të grumbullojmë.

10. Shoqata bën përpjekje, me mbështetjen tuaj, të nxjerrë organin e saj, gazetën me emrin “Dukagjini”, se nëpërmjet saj do të bëhet propagandimi i punës dhe i vlerave të Dukagjinit dhe dukagjinasve, i punës suaj dhe i gjithë veprimtarive shoqërore, sociale dhe ekonomike të komunitetit.

Të jetosh duhet të kesh kushte. Pra, në Dukagjin të jetohet dhe të mos braktiset duhet të krijohen kushte. Këto objektiva që prezantojmë i shërbejnë realizimit të kushteve për jetesë në Dukagjin. Treva e Dukagjinit nuk mund të zhvillohet pa realizimin e këtyre objektivave. Prandaj, ne bijtë e nipërit e saj duhet të jemi promotori i kontributeve në zhvillimin e komunitetit të Dukagjinit.

Aq më tepër Ne na duhet të mobilizohemi, më tepër të japim atë më brilanten, një emri të shumëvuajtur që quhet Dukagjin. Ne, Ju, intelektualët dhe specialistët e fushave të ndryshme, që nuk janë të pakët, të bashkëpunojmë për studime, për evidentim të të dhënave sipas fushave të veprimtarisë, për projekte dhe t’i mbështesim për zbatimnë shërbim të nxitjes së zhvillimit të kësaj zone, në të gjitha fushat e përcaktuara në statut dhe në programin e përgjithshëm të shoqatës që paraqitëm para jush.

Mendomë, se biznesi ka kohën e marrjes së përgjegjësisë së vet në zhvillimin e komunitetit. Një biznes i fuqishëm do të thotë një administrim i garantuar i qeverisjes vendore dhe më gjerë. Sa më i fuqishëm të jetë biznesi i integruar në gjithë jetën e komunitetit në qytet e në fshat, në të gjitha fushat e veprimtarisë jetësore dhe shoqërore, aq më shumë do të kemi kontribute të fuqishme në zhvillimin e komunitetit shkodran dhe aq më tepër të atij dukagjinas.

Mjaft biznesmenë: në ndërtim, në përpunim druri, në energjitikë, në ushqim e të tjera, si: Gjergj Luca, Gjergj Vocaj, Ndue Pjetra, Pjerin Fushga, Gjok Harusha e të tjerë në Tiranë: Gjergj Leqejza, Ded Fusha, Tonin Gjoni, Pllumb Shqau, Gjergj Fermosi, Pal Gjolaj, Kin Pisha, Engjell Radohima, Pjetër Kakia, Pashko Lavrushku, Gjergj Kopshtari, Fran Merla, Gjelosh Musa, Lazer Cieta e të tjerë në Shkodër: Fran Marku, e të tjerë në Lezhë, kanë ngritur biznese të fuqishme në fusha të ndryshme të jetës ekonomike të Shkodrës dhe më gjerë, por duhet të mendoni më shumë për vendin ku lindët Ju ose të parët Tuaj. Ai ju sheh dhe ju pret dita-ditës t’i afroheni, të hyni në të me dashurinë e fëmijës për prindërit, me respektin për gjyshërit, që të kontribuoni për zhvillimin e tij. Ai ju pret dhe ju do të shkoni, se sa më shumë të zhvillohet komuniteti dukagjinas, aq më pak do të kemi fenomene negative.

Personalitete të politikës ekonomike botërore kanë theksuar: “Disa njerëz mendojnë që një ndërmarrje tregtare, një biznes, është një lopë që milet prej të gjithëve. Disa të tjerë mendojnë se ndërmarrja tregtare, biznesi, është një tigër, që duhet të vritet. Në të vërtetë ndërmarrja tregtare, biznesi është një karrocë që tërhiqet nga shumë kuaj në rrugëme baltë…”. Pra, sukseset Tuaja, për t’u arritur kanë patur shumë mund e vështirësi, shumë pengesa, e veçanërisht jeni përballur me shumë mentalitete, me mjaft paragjykime nga njerëz mediokër, konservatorë; duke u përballur me lijgin e konkurencës së pandershme e të tjera e të tjera. Ju duke patur parasysh të gjitha këto, keni ditur t’i evidentoni, të sakrifikoni dhe t’i përballoni me guxim e pjekuri. Për këtë, në emër të shoqatës, ju përgëzojmë dhe ju urojmë suksese e faqebardhësi të mëtejshme. Ne nuk jemi as për t’ju mjelur si lopë, as për t’ju vrarë si tigër, por për t’ju nxitur në punën tuaj dhe në shërbim të Dukagjinit.

Ku mund të kontribuoni? Ju mund të kontribuoni: në ristrukturimin e shkollave, të qendrave kulturore, në hapjen e rrugëve të fshatit, në grumbullimin e prodhimeve të ndryshme e deri tek bimët industriale e mjekësore, në zhvillimin e turizmit e të tjera, e të tjera.

Në këtë takim, shumë mendime u dhanë, si: Gjon Gilaj, Pal Gjolaj, Marash Mici, Petrit Ymeri, Pashko Lavrushku, Gjelosh Musa, Aleks Dushi dhe në mënyrë të veçantë zoti Anton Leka, Kryetar i Dhomës së Tregtisë, Shkodër, të cilat janë maft të dobishme për veprimtarinë e shoqatës dhe komunitetin dukagjinas, për të cilat ju shprehim mirënjohje në emër të shoqatës.

Ne jemi për bashkëpunim reciprok, me ju dhe pushtetarët, në shërbim të komunitetit dukagjinas, kudo që ai jeton dhe punën, në gjirin e familjes shkodrane e më gjerë, por veçanërisht të atij në Dukagjin.

E dimë dhe e dini se paraja është shërbëtor i mirë, por dhe padron i keq. Kështu theksonte në një kohë të hershme një filozof dhe në këtë rast ju uroj që paraja e fituar, kapitali i fituar të mos kthehet në padron, por në shërbëtor i juaji dhe i komunitetit. Pra, mos pyesni se Çfarë bëri Dukagjini për mua, por pyesni çdo ditë veten: Çfarë bëra unë për Dukagjinin?

E mbyll këtë shkrim me thënien e Budës: “Lindja është dhimbje… të jesh i ndarë nga njeriu që dashuron është dhimbje. Nisur nga ky arsyetim shumë njerëz janë në udhëkryq, të pavendosur për çështje të rëndësishme…”

Është momenti të mos qëndroni të lëkundur, por të vendosni për t’i shërbyer vendit tuaj – Dukagjinit dhe dukagjinasve. Kjo dhimbje e dashuri për vendin, për Dukagjinin u trashëgoftë brez pas brezi. Jemi një sofër e madhe me burra shumë. Të mirë e të urtë…

Ndue Sanaj

Kryetari i Shoqatës “Atdhetare-Dukagjini”

Aleksandër Ruçi, i njohur Sandri, është sot për sot një nga emrat më të njohur e më prestigjiozë të humorit shkodran dhe mbarëkombëtar shqiptar. U lind dhe u rrit në lagjen Rus Katolik të qyetit të Shkodrës (në Veri të Shqipërisë), lagje kjo ku jetuan këngëtarët dhe humoristët më të mëdhenj shkodranë. Lagje kjo, ku luteshin dhe festoheshin në të githa kohërat dhe fshehurazin në kohën e monizmit, të gjitha festat fetare dhe pagane, ku Sandri që në vogëli u rrit dhe u brumos me mësime, rite e kulturë kishtare e fetare, pasi shtëpia ku kishte lindur dhe Kisha e Shënkollit nuk ishin larg njëra-tjetrës as 10 m.

Kori i Kishës, kandilena e predikimeve, ritualet e disiplinuara, ambjenti humoristik i lagjes ku u rrit, mjeshtrat e balonave, karnevaleve, bejtexhinjve si dhe lokalet ku Sandri i vogël shkonte shpesh e blinte raki për këtë kastë artistësh të lindur, ka luajtur një rol përcaktues në formimin kulturor-artistik të tij.

Viti 1976. Debuton me shumë sukses në Estradën Profesioniste të Qytetit të Shkodrës, karahas kolosëve të asaj kohe, për të vazhduar rrugën e tij të suksesshme me dhjetra e dhjetra role, njëri më i bukur se tjetri, për gati 30 vjet, role këto që i kanë dhënë emër, madje shpesh herë edhe identifikuar nga populli me personazhet dhe karakteret që ka realizuar. Por Ruçi nuk është vetëm aktor i zhanrit të humorit. Në shfaqjet e tij mund të dallohen lehtë figurat shumëplanëshe, herë si aktor komik e herë si recitues dramatik, mund të dallosh konferencierin dhe valltarin, mjeshtrin e barcoletës, pantomistin, partnerin e saktë apo monologistin e shkëlqyer. Ndërsa në 10-vjeçarin e fundit, Sandri shfaq cilësi të përkryera regjisoriale bashkëkohore dhe mjaft argëtuese me larminë e formave dhe zhanreve të panumërta skenike dhe televizive, manaxher i zhdërvjelltë dhe organizator i pashoq. 4 vjet përpara, shfaq premierën e parë private të varietesë së parë në Shqipëri “Në prag 2000”, i liçensuar më 28. 06. 2000 me vendim Gjykate të Rrethit Shkodër nr. 469 “Për aktivitet artistik dhe kulturor brenda dhe jashtë vendit” nën emërtimin Trupa Shëtitëse e Varietesë “Sandri & Company” jo fitimprurëse, me seli në Shkodër, Shqipëri. Evenimentet më të mëdha artistike nën këtë sigël të Sandrit janë:

1.      7 koncerte të mëdha ndër vite në rang kombëtar të sofrave shkodrane.

2.      5 prej tyre si regjisor, producent dhe aktor, konkretisht 95-96, 98 (Televizioni Publik Shqiptar).

3.      140 emisione direkte radiofonike humoristike “100 fjalë për i pare” në Radio Shkodra, radiostacion shtetëror i Shkodrës.

4.      Varietenë me këngë e humor, e para private në Shqipëri, e titulluar “Në prag 2000”.

5.      27 shtator 2002, spektakël sensacional në Pallatin e Kongreseve, Tiranë, në prani të një numri rekord spektatorësh “Sandër Ruçi Show”, aktor, regjisor, producent dhe sponsor gjeneral, spektakël ky që ka hyrë në fondin e artë të Televizionit Publik Shqiptar.

6.      12 maj 2003, spektakli-triumf në qyetin e lindjes, Shkodër. Për herë të parë “Serenatë Show”, 6 netë me radhë trupa prej 70 pjesëmarrësish, këngë, humor, serenatë të gjitha zhanret. Regji, producent, aktor, sponsor gjeneral.

7.      20 tetor 2003, koncentrat me numra të zgjedhur, dy ditë në sallën e Teatrit “Migjeni”, Shkodër, dyfish kapacitet spektatorësh në sallë. Producent-regjisor Ruçi.

8.      Nëntor 2003, dhjetëditëshi i parë, turne intensive në zonat rurale veri-lindore të vendit. Regjia, prodhimi Ruçi. Sukses i padiskutueshëm.

9.      Për të mbyllur vitin artistik 2003, më 31 dhjetor, mbrëmje e madhe në Tiranë, në mes të personaliteteve VIP deri në mëngjes.

Pasqyrë e aktiviteteve të aktorit Sandër Ruçi dhe e grupit të tij jashtë vendit:

1.      Nëntor-Prill 2001-2002, koncerte në kujtim të viktimave të 11 Shtatorit në Nju Jork – Detroit – Çikago – Toronto, me ftesë të komunitetit shqiptar të Kishës Katolike të Shën Palit (Detroit) dhe personalisht të Dom Anton Kçirës.

2.      10 nëntor 2002 – 10 shkurt 2003, gjithmonë në këtë sens, sepktakël në Njur Jork (2 shfaqje), Nju Xhersi, Boston, Detroit.

3.      Prill 2003, koncert madhështor në Londër, Britani e Madhe.

4.      24 nëntor 2003 – 11 dhjetor 2003, turne artistik në Prato, Pistoja, Asti, Torino, Bolonja, Rimini, në Itali.

Shtypi vendas dhe i huaj për aktorin Sandër Ruçi:

1.      Revista “Spektakël”, qershor 2000, shkrim me foto, titulluar “Kemi harruar Sandrin”.

2.      “Shqipëria Etnike”, dt. 23. 12. 2003, “Përfaqësim dinjitoz i kulturës shqiptare në Itali”.

3.      Gazeta qendrore e Toskanës (Itali) “Pistola”, 2. 12. 2003, shkrim me foto.

4.      “Koha Jonë”, 12. 05. 2003, speciale “AKS” (suplement) 3 faqe me fotografi.

5.      “Gazeta Shqiptare”, 18. 05. 2003, lajm për “Serenatën”.

6.      “Zëri i Popullit”, 17. 05. 2003, lajm.

7.      “Panorama”, 18. 05. 2003, lajm.

8.      “Shqipëria Etnike”, 25. 06. 2003, kronikë nga turneu në SHBA.

9.      “Intervista”, 16. 05. 2003, reportazh “Shkodra ime si Amerika”.

10.  “Koha Jonë”, 12. 02. 2003, lajm.

11.  “Shqipëria e Shqiptarëve”, 18. 09. 2001.

12.  “Il Tirreno”, gazetë italiane, 02. 12. 2003, lajm.

Pak a shumë, ky është kurrikulumi artistik në vija të përgjithshme, pa hyrë në thellësi dhe në mijëra thërrime artistike, që Sandri ka shumë e shumë sepse ai që në vitin 1974, duke marrë parasysh lëvizjen amatore, profesioniste, Klubin e Rinisë, Kine “Punëtorin”, shfaqjet në fshat me Estradën Profesioniste (që me plan atëherë ishin 175 në vit), shfaqjet jashtë vendit dhe deri sot, ka jo pak por rreth 5 mijë shfaqje, të shpalosura në shumë karaktere, si: fshatarin, lojtarin, xhandarin, zuzarin, gabelin, zotërinë, fukaranë, fajdexhinë, servilin, bosin, bjondin, bojaxhinë, malësorin, avokatin, shtetarin, sakatin, femrën, travestitin, furrëtarin, valltarin, këngëtarin, oficerin, doktorin, berberin, mashtruesin, dashnorin, biznesmenin, atletin, trafikantin, xhentelmenin, shkollarin, karrocierin, fantazmën, piratin, kitarristin, lugatin, balerinin, druvarin, trafikantin, bujarin, etj., etj.

Këtij aktori kompleks Shkodra i ka dhënë një vend të merituar në panteonin e saj të humorit, por ama edhe Sandri i ka dhënë asaj gjithçka nga vetja e tij, duke ia kthyer në njëfarë mënyre asaj ambjentin gri që ka, në një rozë të këndëshme me njërin spektakël më të bukur se tjetrin, duke pushtuar skenat dhe ekranet televizive, duke shtuar shumë e shumë fansa brenda e jashtë vendit.

Korresp. i “Shqipëria Etnike”

Të ardhmen e Shqipërisë e dëmton indiferenca

Duke patur parasysh se pas përmbysjes së komunizmit e ardhjes së demokracisë në atë 1990, kur u rrëzuan buste e statuja, vetëm katër vjet pushtet demokrat, 1992-1996, me katastrofën e re 1997, me mashtrim zgjedhjesh e me dhunë, erdhën neokomunistët në pushtet krejt aksidentalisht. I mori kështu djalli përpjekjet për të bërë shtet, me korrupsion e hajni shtetërore, duke përvetësuar të ardhurat, taksat e doganat, nga qeveritarët, nën hundën e vëzhguesve të huaj. Duke mbretëruar indiferentizmi edhe tek intelektualët e opozitës, të cilët po bëjnë sehir e më kujtojnë proverbin banal: “Stambolla digjet, k… krihet”, pa e vrarë mendjen se ku e çon ujin abstenimi e indiferenca e tyre. Në lidhje me indiferentizmin, do të sqaroj lexuesin e opinionin publik, duke hedhur vështrimin prapa, andej nga fundi i 1943. Në një konferencë shtypi me intelektualët shkodranë, e transmetuar publikut me altoparlant, Pader Anton Harapi, duke folur mbi gjendjen në vend e çështje ndërkombëtare, duke përmendur rrezikun komunist, i cili po i kanosej vendit tonë i përkrahur nga politika sllave në Ballkan, i bëri thirrje Shkodrës për bashkim kombëtar kundër sllavo-komunistëve. Ai iu drejtua intelektualëve demokrat shkodranë, zërin e të cilëve nuk e ndjeu në sallë, i nervozuar e u tha: “Ju lumtë komunistëve, ata së paku kanë dalë açik, e kush don me i pa i ka parasysh, çka t’u baj njatyne intelektualëve miopë, që u ka zanë perdja sytë e i kam edhe këtu në sallë, heshtin me indiferentizëm, pa e pa se çka po ndodhë në vendin tonë të gllabruem në politikën sllave. Indiferentët janë ma të rrezikshëm se sllavo-komunistët”, e mbylli fjalën e tij Pader Antoni. Ishte ai Padër Anton, që në atë 1945 u pushkatua nga komunistët për ndjenjat e tij fetare e kombëtare, me shumë klerikë e patriotë shkodranë. Përsëri me këndvështrimin prapa, i mbuluar nga mjegullnaja neokomuniste, rishfaqet gjithkund indiferentizmi me përmasa edhe më të mëdha, e mendja më shkon tek ajo 1945 ogurzezë, në qelitë e paraburgimit në hetuesi, mes torturash çnjerëzore, i përcjellë nga rojet e burgut për në banjo, në fasadën e korridorit shkruhej: “Armiku që harrohet është më i rrezikshmi”. Porosia e Stalinit, e vlefshme për çdokënd.

Lum se na erdhi demokracia në atë nëntëdhjetë e u përmbys komunizmi, por indiferentizmi shqiptar prap vazhdon, sidomos në përçarjen e të djathtës shqiptare. Po të ishte gjallë Padër Antoni, do e përsëriste edhe më me fuqi: “U lumtë neosocialistëve, për ditë hahen me njëri-tjetri, të ndarë e të përçarë, por kur është fjala për kutitë e votimit, kundër patriotizmit shqiptar, janë të pandarë dhe e ruajnë me xhelozi përqindjen e elektoratit të vet, të cilin ia shtojnë indiferentët demokrat, pa ditur se në ç’mulli e çojnë ujin”.

Të mos harrojmë pra, ti mbajmë sytë hapur të bashkuar, se armiku që harrohet është më i rrezikshmi.

Dedë Shyti

Ngrihuni të vdekur se na mbytën të gjallët

Mora shkas të shkruaj, biles e ndjej detyrim që edhe unë të jap mendimin tim, në këtë situatë që po kalojmë ne shqiptarët. Sa për gjendjen ku ndodhemi, e kam lexuar vetëm tek “Kulla e Babelit”, ku siç duket, ato që udhëheqin shqiptarët sot, çdo shkrim për amoralitet politik e kanë kthyer në ideal e kërkojnë t’i imponohen bashkësisë shqiptare si mënyrë jetese, e ç’është më e keqja këtë politikë të poshtër duan ta japin busull për të ardhmen.

O Zot, ku e marrin këtë guxim këta njerëz?!

Gjithashtu u detyrova të shkruaj, sepse po lexoj në shtyp një frymë shumë kombëtare nga shqiptarët brenda dhe jashtë atdheut, e për këtë jam i lumtur e krenar, se pavarësisht një grushti të vogël pushtetarësh imoral, shumica dërrmuese e popullit është krenare për vendin e vet. Ato kërkojnë me ngulm që kudo që jetojnë shqiptarët e sidomos në Shqipëri, të drejtojnë figura të pastra e atdhetare, ku parimi bazë të jetë: Një Shqipëri e fortë, e zhvilluar, vendi i ligjit e i prosperitetit, e garant i vetes si dhe krenari për bashkëkombasit e saj.

Lexova në shtyp për një iniciativë të PS nga z. Lakrori, për njësimin historik të 60 (gjashtëdhjetë) viteve të fundit. Unë kam mendimin se lëvizje të tilla duhen bërë nga të tjerë faktorë, që i duhen njësimit kombëtar e idealit kombëtar dhe historia me të mirat dhe të këqiat e veta duhet lënë tani për tani. Shqiptarët kanë probleme më të mëdha e imediate për çështjen kombëtare, e në Shqipëri të vijë shteti i së drejtës e jo imoralët, hajdutët, vrasësit, terroristët, që kanë uzurpuar çdo gjë që nga politika, shumë media, biznesi, shumë prokurorë, avokatë e gjyqtarë, gjithashtu shumë krerë policie, organizata të ndryshme të ashtuquajtura jo fitimprurëse.

Pra na del për detyrë të gjithëve që e duam këtë vend, sepse koha nuk pret e njësimin e idealit kombëtar ta bëjmë, e mbasi të zgjidhet çështja kombëtare ku shqiptarët të kenë një Atdhe të përbashkët, atëherë të shkruhet historia. Sido që të jetë, ne duhet të na bashkojë e jo të na ndajë, se të mirat e historisë sonë janë shqiptare, e oshilacionet gjatë historisë sonë nuk janë shqiptare, por e pushtuesve të ndryshëm, ku qëllimi i vetëm i tyre ishte: përça e sundo.

Për 60 (gjashtëdhjetë) vitet e fundit, historia komuniste-internacionaliste nuk gëzon të drejtën morale as ligjore, mbas genocidit që i bëri popullit të vet e traditave të tij kombëtare e fetare.

Prandaj thirrjen e z. Lakrori unë e quaj mashtrim.

Ata që janë aktiv e s’merren me lojra fjalësh për një ndryshim, duhet të bindin mosbesuesit, që fatkeqësisht përbëjnë shumicën e popullsisë.

E, kjo s’është një lajm i mirë për ne. Si detyrë e parë u del besimtarëve që besojnë në Zot e komb, të japin versionin e vet për të ardhmen e të bindin me vepra e jo me fjalë boshe shumicën, që Shqipëria do të bëhet e duhet bërë, e mos të mbesim peng i mordeve politike, që ideali i saj është: merr e kurrë mos jep. At Anton Harapi thoshte: “Ngrihuni, o të vdekur, se na mbytën të gjallët”. Në atë kohë, por që fatkeqësisht si sot, të vdekurit ishin shumica e popullsisë, që nuk reagonte ndaj një grupi të vogël që drejtonin politikën në ato vite, që ai i quante çeta ejo grupe politike. Pra sot duhet mendim e veprim i besueshëm e transparent për ndërtimin e një sistemi Demokratik-Perëndimor ligjor, ku shqiptarët të mos jenë njëri i nënës e tjetri i njerkës. Të jemi koshient se në sistemin Demokratik shumë-partiak, zgjidhjet vijnë nga politika e jonga dhuna e abstenimi.

Nikolin Pema

Ja, tmerri komunist: Ymer Curri ka bërë 35 vjet burg politik

Historia ka vërtetuar më se njëherë se Veriu Shqiptar është shquar për ndjenjat e tij të theksuara nacionaliste. Malësia e Madhe zë një vend të veçantë në “gjerdanin” e Artë të Nacionalizmit, ku paraprijnë me të gjithë madhështinë e tyre: Dedë Gjon Lulët, Çun Mulët etj., etj. Në këtë shkrim modest, do të trajtoj një familje nga fshati Leporosh i Koplikut, e cila pagoi shumë shtrenjtë këtë nacionalizëm, gjatë sundimit diktatorial pesëdhjetë vjeçar, dhe kjo është familja e Zyber Sadik Currit. Kjo familje (si shumë të tjera) e “pagoi” me një çmim prej 65 vitesh burg politik: Ymer Lan Curri u arrestua në vitin 1946, në moshën 17 vjeçare, bashkë me babanë e tij, i cili vdiq në hetuesi. Ymeri u dënua 5 vjet burg, por pas daljes nga burgu, hijet e zeza të sigurimit e ndiqnin në çdo hap… Kështu, arrestohet përsëri në vitin 1951 dhe dënohet me 10 vjet burg. Gjatë hetuesisë, atë e torturuan në mënyrën më makabre, sa disa herë (gjatë torturave) i ra të fikët, duke humbur ndjenjat dhe (mbasi e rrahën policët me radhë), e rrokullisën nga shkallët në një bodrum. Gjatë kohës që ai po luftonte me vdekjen, iu shfaq një plak me mjekër të bardhë, i cili i thotë: Të shpëtova dhe një herë jetën.

Ymeri, në këtë mjegullnajë marramendëse (si në kllapi), pyet plakun: Kush jeni ju që më shpëtuat jetën?!

-Jam Shënkolli, – i përgjigjet plaku dhe zhduket.

Pas disa minutash, policët erdhën sërish për të parë nëse kishte vdekur apo jo! por, për çudinë e të gjithëve, të gjithë dega e brendshme filloi të dridhej nga një tërmet, i cili i tmerroi policët dhe i vuri në ikje.

Mbas tre ditësh, Ymerin e çuan përsëri në birucë, ku më vonë u dënua edhe 20 vjet të tjera burg. Pra Ymer Lan Curri bëri 35 vjet burg, kurse vëllai i tij, Myrto Lan Curri, u dënua me 10 vjet burg dhe djali i xhaxhait të tij, Muho Curri, u dënua me 12 vjet burg. Muhoja është njëri nga pjestarët e revoltës së Burgut të Spaçit. Pra, siç theksuam më lart, burrat e shtëpisë së Zyber Sadik Currit, mbasi bënë 65 vjet burg politik, Ymeri vdiq në vitin 1996, në fshatin e lindjes, Leporosh-Koplik. Ky shembull patriotik duhet të jetë model për edukimin patriotik të brezave, dhe ndëshkim moral për çdo “instrument” që i shërbeu diktaturës së egër komuniste.

Familja e Zyber Sadik Currit do të mbetet model i patriotizmit dhe i rezistencës antikomuniste.

Shan Sokoli

Lëvizjes “Mjaft”

Dëgjo, ti lëvizja “Mjaft”

Mos shpërthe njëherë si taft,

E mandje me hy në raft,

Të plogshtisë si hyjnë disa,

Por përpara vrig me ça,

Me atë vrull të stinës tande,

E me i thanë çdo qeverie,

Që punon si nuk ka hije

Fjalën që s’ia kande.

Në mos marrshin vesh me fjalë,

Ti shndërroju në një valë,

Që then shkambin ba me i ra,

Edhe thuej mjaft tashma

U mundova me të zbutë,

Ju s’po doni me më kuptue

Tash më duhet me ju kallxue,

“Si i don mushka drutë”

Vetëm kështu lëvizja “Mjaft”

Për Shqipninë mund të bahet baft.

E për historinë shqiptare

Lëvizja përparimtare,

Një arbitër i përkryem,

Që nuk len kend të zhgënjyem.

Gjokë Vata

Hajduti i drejtë

Një natë pashë një ëndërr të çuditshme,

Një burrë erdh e më tha, unë jam hajdut,

Megjithkëtë, ti mua mos m’u tut,

Se ti mendon për bukën e përditshme.

Unë jam hajdut i atyre që kanë tepër

E pasurinë e duan gjithnjë ma tepër

Mana me vete qenke duke luejt

Se kush ban pasuri din mirë me e ruejt

Nga unë askush në botë nuk mund të ruhet.

Unë mund t’ua marr gjithçka që nuk u duhet

Për vete s’dua asnjë nga çfarë rrëmbej,

Të gjitha i dua vetëm për fukarej,

Paraja të mos i ndajë të vegjël e të mëdhej

Po mirë a nuk e di more zotëri

Se disa të varfër me pas pak pasuri

Fillojnë me u sjellë si t’ishin hierarki?!

Si jemi duke parë shumë në Shqipëri?!

Që deri dje s’kanë pasë me veshë as brekë

E tash që fati i bëri pareli

Vetja u duket aq aristokraci,

Sa as me pupul nuk durojnë me i prekë

Këdo që mendjen t’ia rrisë paraja,

E bëj me kërkue ndihmë tek fukaraja

Unë do t’i lë gjithkujt sa meriton

Puna e tij e ndershme, jo ligësia

E do t’ia jap atij që i mungon,

Jo nga plogështia, por nga padrejtësia

Dëgjo, i thashë, çka zemra ime t’thotë,

Pastë shumë kësi hajdutësh nëpër botë.

E ai më tha, më dëgjo mua tani

Shumë qofshin në këtë botë edhe si ti,

Që i thua Zotit, sa m’duhen më jep pare

E sa më duhen mua e din ti vetë.

Po të thonë kështu shumëkush në këtë jetë,

Nuk do të ishte kjo varfëri barbare,

As mëkati i lakmisë grabitqare.

Gjokë Vata

Memoriali që i mungon Bajzës

Në trevën që u bë epiqendra e të parës kryengritje antikomuniste (janar 1945), jo vetëm në Malësi të Madhe e Shqipëri, por në të gjithë Europën Lindore, regjimi komunist në organizimet e tij bëri edhe Bajzën (Kastratin) kooperativë bujqësore. Dhe, si për ironi, kësaj kooperative i vuri emrin “Enver Hoxha”, pra emrin e atij dishepulli të monizmit shqiptar që padyshim ishte më i egri, më mizori, më kriminali e antinjerëzori, aq sa vështirë se në shekullin e 20-të mund t’i gjenden shokë ose shoqe në tërë kontinentin apo më gjerë, qofshin këto diktatura të majta apo të djathta. Në këtë model shteti i thënçin, banorët e Malësisë në përgjithësi e ata të Bajzës e Kastratit në veçanti ishin modeli i persekutimit, pushkatimin, burgosjes, internimit të pashoq në tërë Perandorinë e Kuqe. Se çfarë hoqën bajzjanët e kastratasit (por edhe të gjithë malësorët) në katrahurën kooperativë bujqësore me emrin e diktatorit Hoxha, një Zot e di… Madje në shpirtrat e shumicës prej tyre ishte grumbulluar aq shumë urrejtje, sa rrezikohej të shpërthente si bombë në gjokset e këtyre malësorëve antikomunistë. Pas vitit 1985, kur diktatori vdiq, gjymtyrët e mbetura të diktaturës me në krye pasardhësin e Enverit, burrin me zë to hollë, por zullume të trasha, Ramiz Alinë, vendosën që në qendër të Bajzës të vendosin një bust të atij që kishte çuar në zgrip mbijetesën e gjithë shqiptarëve, E. Hoxhës. Për të realizuar këtë “vepër” u miratua jo vetëm fondi, por edhe vendi ku do të vendosej. Në qendër Bajzë, në lulishten në afërsi të rrugës nacionale që shkonte për në Hot u ndërtua podiumi ku do të vendosej busti që për fat nuk u vendos kurrë…

Nga ato kohë kanë kaluar disa vite, podiumi është shembur e mbi të sot lulëzojnë disa lokale private të kapitalistëve të rinj, armiqve të busteve të gjallë e të vdekur të komunizmit. Tashmë Malësia e Shqipëria e kanë braktisur “thuajse” përfundimisht sistemin komunist. Bajzjanët ishin të parët që morën pjesë në përmbysjen e madhe të fundit të vitit 1990 e fillimit të vitit 1991, ishin të parët që përkrahën lëvizjen demokratike dhe bënë që Malësia e Madhe të jetë ndër trevat e para që të formonin strukturën e Partisë Demokratike në të gjithë vendin. Bajzjanët edhe më vonë ishin promotori i luftës kundër komunizmit që kërkonte të mbijetonte në kushtet e reja, e të gjitha këto treguan edhe një herë se sado e gjatë e antinjerëzore kishte qenë diktatura e kuqe, nuk kishte arritur të zbehë sadopak antikomunizmin e trashëguar nga kjo trevë që në janar 1945. Fatmirësisht sot ajo kohë i përket së kaluarës dhe në qendër të Bajzës vërtet mungon ajo çfarë na tmerronte (podiumi që priste bustin), por mjerisht mungon një podium tjetër, që duhet të priste memorialin e dëshmorëve e martirëve antikomunistë që u sakrifikuan vetë (nga viti 1945-1990) për të mbijetuar Malësia e Shqipëria. Ndërtimi i këtij memoriali është një detyrim moral i qytetarëve të lirë, por edhe i pushtetit që nuk ka asgjë të përbashkët me të shkuarën e zezë komuniste. Madje ndërtimi i këtij memoriali duhej të bëhej afërsisht mbi “gërmadhat” e podiumit kobndjedhës që priste bustin e zi të stërtëziut Enver. Ky memorial i antikomunistëve bajzjanë e më gjerë duke qenë “hijshëm” i ngritur e nën kujdesin e trevës do të simbolizonte fitoren e të sotmes mbi të djeshmen, fitoren e njeriut të Zotit mbi antinjeriun e djallit të kuq, fitoren e demokracisë mbi diktaturat. E së fundi memoriali do të ishte një “zë” nga shpirtrat e martirëve antikomunistë, që nuk do na linte kurrë të na zërë “gjumi” i harresës, duke na u dukur se nga ky memorial jehon “dyfjalëshi” Jini Vigjilent! Për të përcaktuar sa më saktë emrat e dëshmorëve e martirëve antikomunistë që humbën jetën në përpjekje me diktaturën nga treva e Kastratit, un po “riprodhoj” emrat e shënuar nga djali i kësaj treve Gjok Luli, i cili trevës së tij i ka kushtuar librin me titull “Kastrati”, ku edhe rendit këta korifej të antikomunizmës që unë mendoj se e meritojnë një memorial në qendër të qytetit të Bajzës.

1. Gjokë Tomë Kokaj, 2. Mark Nikoll Malaj, 3. Kolë Llesh Malaj, 4. Luigj Kastrati (Ivanaj), 5. Tomë Lekë Dakaj (Vukpalaj), 6. Gjokë Nikollë Voci (Vukpalaj), 7. Ndokë Nikë Preçetaj (Gradec), 8. Mark Luc Gjoni (Vukpalaj), 9. Gjokë Tomë Kokaj (Ivanaj), 10. Mark Nikoll Malaj (Ivanaj), 11. Kol Llesh Malaj (Ivanaj), 12. Tomë Lekë Dakaj (Vukpalaj), 13. Gjokë Nikoll Vocaj (Vukpalaj), 14. Mark Luc Gjomujaj (Vukpalaj), 15. Gjokë Dodë Broqi (Gradec, Bajraktari), 16. Luc Gjeto Lakaj (Ivanaj), 17. Luigj Kol Shotaj (Bratosh), 18. Pashko Dedë Curraj (Bratosh), 19. Fran Pashko Burraj (Ivanaj), 20. Pater Lekë Luli (Kastrat), 21. Shtjefën Gjekë Lulati (Ivanaj), 22. Nosh Llesh Malaj (Ivanaj), 23. Dedë Gjeto Gjolaj (Kastrat), 24. Luc Prekë Delaj (Jeran), 25. Gjon Martin Lulati (Ivanaj), 26. Mirot Palok Kokaj (Ivanaj), 27. Lulash Cuk Curraj (Jeran) , 28. Nikoll Tomë Hasaj (Pjetroshan), 29. Zef Gjon Malaj (Ivanaj), 30. Nikoll Gjokë Vneshti (Jeran). Vrasjet në kufi nga diktatura në fundin e saj në vitin 1990, të cilët janë të rinjtë Sokol Ndue Vneshti (Jeran) dhe Ndue Lekë Narkaj (Kastrat), por mund të jenë edhe emra të tjerë përveçse të këtyre që janë më sinjifikativët dhe për këtë padyshim vendos vetë treva e të zgjedhurit e saj. Ky nderim pra është në nderin e detyrimin tonë, të ne pasardhësve të tyre që siç shihet doli fjala e këtyre martirëve antikomunistë, e jo e hienave të kuqe që nuk lanë krim e mbrapshtin pa bërë për rreth 45 vjet, duke na lënë po kaq vite mbrapa Europës e qytetërimit të saj, që i përkasim që në themel të njerëzimit. E ndërsa deri tani kemi humbur mjaft kohë për arsye “objektive”, nuk duhet të humbim kurrë kujtesën e kolektive, pasi kështu do të “harrojmë” se nga vijmë, e ai që harron se nga vjen thuhet se nuk di se nga shkon… Gjithsesi shpresojmë se një memorial me emrat e dëshmorëve e martirëve antikomunistë do të jenë në planet e Këshillit të ri të Komunës Kastrat, shembullin ka kohë që e ka dhënë Komuna Kelmend, e natyrisht Kastrati kurrë nuk ka mbetur prapa edhe në punë të vështira, e jo më për t’i shtuar qytetit të tyre të ri (shpallur qytet në vitet e demokracisë) memorialin e dëshiruar që do të kishte në “gjoksin” e tij “pjesë” nga shumica e fiseve të kësaj treve me histori të lashtë e legjendare, ndoshta me lidhje gjaku me princërit e mëdhenj të Balshajve dhe Gjergj Kastriotit, Skënderbeut…

Ndue Bacaj

Kush e ka dënuar me vdekje Shkodrën?!

Më erdhën ndër mend vitet ’60 (gjashtëdhjetë). Isha i vogël dhe nëndaja ime, dritë pastë, më mbante për dore kur e gjithë Shkodra kishte dalë me urdhër në rrugë, për të dëgjuar një gjyq dhe të gjithë ata martirë të Atdheut e të fesë i quanin meemrin e pamerituar të pandehur. Ne na vinte zëri nga altoparlantët, unë fatkeqësisht dëgjova fjalën e fundit, me të gjithë zërin e lartë “në emër të popullit je i dënuar me vdekje”. E kjo fjalë nuk më iku asnjëherë nga kujtesa, por më buçiste drejt e në zemër gjithë jetën.

Kush po dënohej në atë kohë?

Ajka e shqiptarëve, klerikët, nacionalistët e ata që kërkonin një Shqipëri të fortë, të zhvilluar e të begatë. Ky ishte “mëkati” i këtyre martirëve shqiparë.

Nuk po shkruaj  më për atë periudhë, se të gjithë i kanë dëgjuar fjalët “je i dënuar me vdekje në emër të popullit”.

Po kaloj direkt e në temë, pra në situatën e sotme, kur në vitin 2004, mbasi sot nuk ka shtet, s’të thonë me fjalë, por të vrasin direkt e pa paralajmërim. Shkrimi im në fakt po del i gjatë për atë që dua të them, por desha të pyes filozofët, opinionistët e laviret politike, kush kërkon sot në demokraci, të dënojë me vdekje Shqipërinë? E mbasi jam edhe qytetar i Shkodrës, pyes pse është dënuar me vdekje Shkodra, kryeqendra e atdhetarisë, Mbretëresha e kulturës në Ballkan? Siç thashë edhe më lart, në kohën e fondamentalizmit komunist shqiptar, abuzohej me fjalën “në emër të popullit je i dënuar me vdekje”.

Po sot, në emër të kujt jemi të dënuar me vdekje, ne populli? Dhe së fundi, a mund të pranohet ky dënim?

Nikolin Pema

Shqipëria, vend i shpresave të humbura…?!

Arrati, ti pjella e mjerimit

Kush t’i sjell ktu mallku kjoft ai për jetë e mot

Drit mos baft ma ai sa t’jet jeta

E as dheu ma mos e laft mbrenda

E qej e korba cop e grima e bajshin.

Kur do t’shporresh ktej ti pjella e të keqit

Rahat ta lash t’vujtunin popull…

A do t’vin ndoj herë për ne pranvera

Dielli me na i ngroh zemrat tona

Bylbyli me kndue ambel gem e n’gem

E populli t’gjejn punë e shpërblim në vend t’vet?

Ikët ju si shpërthim mjerimi

Mjerimin latë mbrapa ndër zemrat tona

E zemrat plasin dhimbet

Pas dhimbet vjen trishtimi ndër shpijat tona mbetë shkretë

Mbet nana me kry në dritare gjithë lot ndër sy

Mbet vasha veç n’andrrime gjith mallë n’gji

Ky asht vendi i jonë pra, jo i keq me jetue pra

Ktu jetojmë na plot shpresa të humbuna

Ku vapa asht përvluese

Ku bora, bukuri që vret

Ku fshan bylbyli n’permallim t’vet

N’vend të drandofilles ferra kanë mbet

Pa shif vendet e tjera

Sa bukur u ka çilë pranvera

Atje sa bukur shkëlqente dielli me rreze t’veta

Atje sa i lir i dlir, eh sa lumtuni

Atje vlon kanga me tinguj hareje

Zemra u galdote ngazllimit

Populli ka nevojë jo veç për bukë, për krypë

Por ma shumë se aq, për begati trupit e t’shpirtiti

Për liri t’fjalës e t’veprimit

Nevojë ka edhe për lila e karajfila

Madje edhe floktë ia ka anda me i krehë me nji farë soj shijet

U linde ti n’kasollen me kashtë pa mjek e pa mami

N’djepin prej drraset përkundi nana pështjellun n’pelenat t’lesht

Nuk mundi me t’rritë nana me shumë përkdheli

Sepse n’darkë, medet, do t’sjellte barren me gjethe për dhi

Nuk mundi e mjera nana shumë nina-nana me t’këndu

Se menden e kishte pa da pak krodhe bukë për ty me fitu

Për Zotin, pra

Sa ka merit ky popull fukara

Me u vra pa da

Se n’Qerbela.

Zef Brushtulli

Idealistë të pa ideal

S’po bëj tjetër, veç po shkruaj thëniet e At Anton Harapit, për lexuesit e sotëm, se çfarë thoshte ai para 70 vjetëve për politikanët, ku tingëllojnë aktuale sot në vitin 2004.

Pra, At Antoni thoshte:

Ja mbrritme edhe ne ksaj kohe, që politika shtini në duart e veta të gjitha sferat e jetës, e ku kërkon me çdo kusht të bëjë për vedi edhe jetën morale, çka don të thotë, politika për mua është si ajo fjala shqipe, “me qitë ujë në mullirin tënd e të tjerët të mbesin pa gjë”.

Tregojnë për Krajl Nikollën e Malit të Zi, kur një miku i tij e pyet, ç’do të thotë politikë? E Krajli ngurron t’ia thotë, atëherë miku i thotë që ta tregoj unë Madhëri. Politikë don të thotë që po gënjeve ti unë duhet të duartrokas e brohoras, e po gënjeva unë të më burgosësh. Të lumtë, i thotë Krajli, ashtu është. Udhëheqësit sot duan të jenë idealistë materialistë. Pra dy të kundërta që qëndrojnë larg sa qiell e dhe, e për mua janë idealistë pa ideal, por materialistë këmbë e krye. E për ta çuar Shqipërinë as në të ligjës së shtetit as të kanunit, por të shkatërrimit të shpirtit shqiptar e deri tek morali i tij. Shqip i thonë prishja e besës, thyerja e bukës, betimi i gënjeshtërt, hipokrizia në fjalë e në punë, servilizmi ndaj të fortit, tregimi i historisë sonë simbas shkrimeve e shijeve të huaja. Pra maten t’i vënë kazmën çdo gjëje që është shqiptare, e po i arritën këto, betejën e fitojnë këta politikanë, e populli kthehet turmë pa moral e ideal.

Ky ishte mendimi i At Antonit për politikanët e asaj kohe e ku mua sot më duket se ajo rracë politikanësh udhëheq të gjithë politikën në vendin e popullit tonë, oh ç’fatkeqësi!

Blerti Delija

Duhet të zgjohemi se po na vrasin ëndërrat. “Fiks Fare” dhe lëvizja “Mjaft” në ballë

Populli, në një shoqëri të hapur, kurrsesi nuk duhet ta ndjejë veten, për më pak të trajtohet nga të zgjedhurit e tij, si turmë, si kope. Ky, mendojmë se është mesazhi i elitës intelektuale shqiptare të skenuar, emisionit “Fiks Fare” të Saimirit e Doktorit dhe të shumë të tjerëve aty, si dhe lëvizjes “Mjaft”.

Nisma e tyre, që për hir e respekt të së vërtetës, përkrahet e vlerësohet nga thuajse tërë populli shqiptar, pra nga ajo pjesë që të zgjedhurit e etiketojnë turmë, mbetet një temë, që duket se e prek menjëherë Shqipërinë. Apatia e madhe e shoqërisë shqiptare ka bërë që shumë nga fenomenet negative, që ndodhin, të jetohen normalisht në vend. Madje, ato të kthehen dhe në normë për shumë syresh dhe thuajse përgjithësisht për politikanët që peshkojnë në ujëra të turbullta.

Kështu pra, ndryshimi në këto kushte është bërë i vështirë dhe ca më pak iniciativat, që do të përcjellin këto ndryshime. Është disi e kuptueshme kur kujton se ky mobilizim për “pushtime” të reja morale, turmës do t’i kërkonte sakrifica dhe energji të reja, për të cilat është koha që opozita shqiptare me kulturë e alternativa, t’u prijë. Por është disi e pakuptueshme që domosdoshmëri të tilla shoqëria jonë flegmatike i gjeneron gjithmonë e me më shumë vështirësi. Kjo ta bjen pak të largët ndryshimin dhe ca më shumë përshkrimin e Herodotit, që thoshte dikur, se: “Fati i njeriut gjendet në shpirtin e tij…”

Po ju, a e patë shpirtin e parlamentit e qeverisë në rastin e tragjedisë së 9 janarit? Nga ana tjetër, a e patë edhe shpirtin e popullit në tërësi? Kishin gjë të përbashkët? Nejse, ne po, jemi të sigurtë se prej kohësh flitet në instanca të ndryshme dhe deri në taverna kafenesh të tymnajta, ku shumë syresh përpiqen të shpalosin idetë, të shpallin idetë, se si duhet të jetë ndryshimi. Veçse, pak kush merr mundimin që të thotë e reflektojë ide të reja, që mund të zgjojnë realisht shoqërinë shqiptare. Gjithsesi, këtyre të fundit është normale që të paktën ne, njerëzit e mediave, t’u japim kurajo, t’u japim mbështetje dhe të mos lejojmë që bajrakun e të mirës ta marrin e keqpërdorin prapë politika rrugaçe që qeshet edhe kur në det mbyten 21 njerëz dhe tallen me ata që derdhin lotë zemre.

Në këtë shkrim që i atribuohet publicistit të njohur Kulla, emisionit “Fiks Fare” dhe lëvizjes “Mjaft”, si dhe një pjese të ngacmimit të filozofit spanjoll Ortega Gasset, pretendohet se një lëvizje kjo iluminuese duhet të konsistojë në krjimin e bazës për popullarizimin dhe përvetësimin e filozofisë, të shkencave të shpirtit dhe mendimit, dhe në shndërrimin e tyre në një mjet për krijimin e një brezi të ri, të kultivuar, “elitarizmi” i të cilit të distilojë më pak klasa të caktuara, të shëndetshme e të afta për të zgjidhur politikisht problemet tona gjithnjë e më shumë të rënduara.

Kështu, pra është momenti që për shqiptarët duhet të kanalizohen energjitë për të zgjidhur problemet e pamata të vendit, që kanë ardhur nga keqadministrimi i madh i 13 viteve të fundit, të të ashtuquajturës demokraci. Pra, lypse një shoqëri tjetër, që të përcjellë mesazhe të mëdha.

Secili duhet të ndjehet produktiv në pjesën e vet dhe të tërë bashkë atje ku duhet të vemi patjetër. Shqiptarët e viteve 1930 e bënë kërkesën për ndryshim nëpërmjet një lëvizjeje jo të quajtur “Fiks Fare” e “Mjaft”, por që e patën pagëzuar “Neoshqiptarizëm”. Tashti, 70 e ca vjet më vonë, mund të bëhet, falë kushteve të reja që ka ofruar zhvillimi i shoqërisë sonë. Pra, duhet të zgjohemi, të mos lejojmë të na vrasin ëndrrat, të bëhemi më shumë se Saimiri, Doktori, “Mjaft”.

“Nëse ju jenë të pavullnetshëm t’i nënshtroheni normës së mohimit të cilitdo lloji të modelit, e kjo nuk është amorale por imorale…”, thotë filozofi spanjoll Gasset, ku nënkuptohet se për të ndryshuar turmën duhet të ndryshohet thelbi.

Ky ndryshim ka lidhje me ndryshimin e ndërgjegjes sonë, apo në ushtrimin e filozofisë dhe kulturës. Shumë herë kjo ndërgjegje e ka lënë në mes të baltës turmën shqiptare, prandaj thirrja drejtuar “turmës”: “Shqiptar, mos rri po duku”, është më aktuale se kurrë për ndryshim.

Fillimi është premtues. Të mos i lëmë nismat të punojnë me një “kandelë”.

Sokol Pepushaj

Diskriminimi racial, problem shqetësues për Kosovën

Ashkali është një nga termat më fyes që mund t’i drejtohen një njeriu në Kosovën e pasluftës së vitit 1999. Për ta kuptuar më mirë, me këtë term personifikohen ata që në Shqipëri quhen gabelë, arixhinj, apo edhe gjipsi. Gjatë kohës së luftës kjo kategori ishte në mes dy zjarreve në Kosovë. Ata nuk u përkrahën nga serbët, por u sulmuan edhe nga shqiptarët. Edhe pas luftës, kjo vlen për të dy anët e kufirit, si në Kosovë, por edhe në Serbi, veçanërisht në Preshevë, ku ka edhe një komunitet shumë të madh shqiptarësh. Këta të fundit i akuzojnë ashkalinjtë për përkrahje të forcave pushtuese serbe. Pas përfundimit të luftës në vitin 1999, pakicat apo minoritetet në të dyja anët e kufirit Serbi-Kosovë nuk kanë asnjë të drejtë dhe asnjë siguri për jetën e tyre.

Janë të shumta rastet dhe ngjarjet mëse tragjike që vërtetojnë fakti e pasigurisë së jetës për të gjithë ashkalitë pa dallim moshe. Me dhimbje tregohet një ngjarje makabër, e ndodhur në Preshevë, në luginën me të njëjtin emër, më 2 shkurt, pra dje. Në këtë trebë jeton një komunitet ashkali, i cili ka provuar dhe po provon në kurrizin e tij diskriminimin racial. Dy anëtarë të familjes Doda, pasi janë rrahur për vdekje nga persona të paidentifikuar, janë hedhur në lumë, ku më pas edhe janë mbytur. Anëtarët e tjerë të familjes i janë drejtuar policisë dhe kanë mbetur të terrorizuar. Jo vetëm nuk i kanë ndihmuar të sigurojnë jetën, por edhe nuk kanë reaguar fare pas kësaj ngjarjeje makabër. Frika dhe tmerri ka pushtuar gjithë këtë minoritet, në radhët e të cilit janë të panumërta rastet e dhunës dhe poshtërimi racial. Ato kanë ndodhur, ndodhin dhe fatkeqësisht do të ndodhin nga heshtja e strukturave shtetërore. Pjesëtari i familjes Doda, djali dhe vëllai i viktimave, Gjovalin Doda, babai i katër fëmijëve, është prononcuar për gazetën “Shqipëria Etnike”, duke pohuar se edhe ai familjarisht është rrahur dhe keqtrajtuar disa herë më parë, por pas kësaj ngjarjeje tragjike-makabër, duke mos patur asnjë mbështetje nga strukturat ligjore, për fëmijët dhe familjet në këtë komunitet, jeta është bërë shumë e frikshme dhe e pasigurtë.

Duke marrë shkas këtë ngjarje të dhimbshme, por edhe shumë të tjera që kanë ndodhur deri tani, ne si staf i gazetës përfitojmë nga mundësia që na jepet t’i bëjmë thirrje dy palëve, serbëve dhe kosovarëve, që të garantojnë jetën dhe sigurinë e komunitetit ashkali si dhe të përkrahin ata nga të dy drejtimet. Të nxjerrin në pah vlerat njerëzore, pasi edhe ashkalitë janë qenie humane, si edhe vetë serbët e kosovarët. Shpresojmë dhe urojmë që ngjarje të tilla makabër, të jenë sa më të rralla në faqet e gazetës sonë dhe të përcjellim lajme për një bashkëjetesë normale në mes serbëve, kosovarëve dhe ashkalive

Jetmir Delaj

Vdekja e veshur si jetë

Është ndoshta paradoks për botën perëndimore, por krejt realitet për Shqipërinë, që shqiptarët sot problemin kryesor kanë të drejtën e jetës. “Kostumi” i krimit të qeverisë shqiptare, paçka se ofrohet si petk jete, është vrastar. Sot gazeta jonë i ka kushtuar shumë hapësirë raportit të Europol-it, ku Shqipëria është një rrezik tepër serioz për krimin e organizuar dhe rrezikon seriozisht familjen e Bashkimit Europian. Por edhe brenda kufijve territorialë gjendja është tepër e rënduar. Ata që investojnë për të drejta e liri, për një demokraci të pastër, gjurmohen, dhunohen, kërcënohen, pushkatohen. Njëri ndër ata të rrezikuar seriozisht me jetë është edhe Sokol Ndrekë Prozhmi, pjesëmarrës aktiv në demonstratat antikomuniste që në fillim të proceseve demokratike në Shqipëri dhe i hapjes së lirisë së fesë, të cilën Enver Hoxha e kish ndaluar me ligj që më 1967. Edhe i ati Ndrekë Prozhmi kish provuar burgun politik, kumë 1981 ish dënuar shtatë vjet dhe si rrjedhojë e një amnistie, ishte liruar më 1985. Edhe gjyshi i tij, edhe xhaxhai i tij po kështu kishin provuar luciferrin e burgut. Kështu, Sokoli punoi shumë sidomos në qyteti e Shkodrës, në kryeqendrën e veriut  shqiptar dhe kryeqendrën e demokracisë që qëllimisht shteti e ka lënë në varfëri ekstreme dhe pa rend, për instalimin e një demokracie të vërtetë, në radhët e partisë demokratike. Rreth tij ka grumbulluar shumë të rinj e të reja, paçka se ai dhe shumë të tjerë janë rrahur, kërcënuar. Përveç presioneve, është thirrur disa herë në rajonin e policisë dhe shtëpisë së tij nga anarshistë apo terroristë i është vënë një bombë, duke i rrezikuar jetën edhe familjes. Por jetën e kanë të rrezikuar të gjithë ata që mendojnë e veprojnë ndryshe diktatorëve pushtetarë. Shumica e tyre vriten, të tjerë që janë më fatlumë largohen nga Shqipëria, siç është edhe rasti i demokratit Sokol Prozhmi.

Është kjo një plagë, një dramë e vërtetë e jetë shqiptare që përditë e më fort po rëndohet.

Albert Vataj

Gjakovë: Një familje shqiptare e humbur

Po, ka rreth një vit e gjysëm që nuk dihet fati i një familjeje shqiptare në Gjakovë. Është fjala për familjen Deda. Por gjithsesi fati i kësaj familje duket se është po aq i zi, sa edhe i shumë të tjerave. Rrugëve të Kosovës, ditët e fundit, sheh shumë njerëz që mbajnë në duar portrete njerëzish të humbur që i kërkojnë, madje edhe para zyrave të ndërkombëtarëve. Plaga e Kosovës rrjedh, plaga e Kosovës duket se do të rrjedhë edhe për shumë kohë, pasi pasojat e Millosheviçit kanë lënë shumë gjurmë. Ka qenë banor i Gjakovës, Aleksandër Deda, një i ri i datëlindjes 04. 07. 1976. Në kohën e luftës, më 1998 ishte burgosur nga serbët për tre muaj nën akuzën si ushtar i UÇK-së, nga ku ishte liruar më pastaj pa gjyq. Rreth tre muaj më vonë, serbët i kishin djegur shtëpinë dhe ish shpallur person në kërkim. Ishte detyruar djaloshi të braktisë vendlindjen e të kërkojë strehë në Maqedoni, për t’u larguar edhe nga atje, diku drejt perëndimit, siç bëjnë të ditur burimet tona të besueshme. Por ajo që ne na duket tepër tragjike është fakti jo vetëm i humbjes së lidhjeve me familjen, por fati tragjik i të afërmve të tij. Vëllai i tij, Gjelosh Deda, mësohet të jetë vrarë para një viti e gjysëm nga persona ende të paidentifikuar. Babai i Aleksandrit, Nok Deda dhe pjestarët e tjerë të kësaj familje sot nuk dihet ku janë. Këtu është djegur edhe dokumentacioni dhe ne arritëm të grumbullojmë këto të dhëna vetëm përmes njerëzve që i kishin njohur, por jo fotografi të ndonjërit prej anëtarëve të kësaj familjeje. Gjithsesi, gjendja në Gjakovë dhe përgjithësisht në tërë Kosovën është ende e rënduar. Këtu janë shumë shtëpi bosh. Këtu janë shumë familje që nuk u duhet adresa e fati. Këtu ka shumë e shumë varre masive të pazbuluara. Këtu edhe sot vazhdojnë të regjistrohen vrasje.

Denada Kraja

Shqiptarët, hebrenjtë e shekullit të 21-të

Populli shqiptar po përjeton periudhën më të zezë në tërë historinë e lashtë e të re. Shqiptarët e shekullit të 21-të kanë fatin e zi të popullit hebre. Shumë shqiptarë vriten, shumë të tjerë plagosen për të ngelur sakat përgjithmonë, shumë të tjerë marrin rrugët pa rrugë të emigrimit. Këta të fundit që largohen nga Shqipëria për të shpëtuar jetën në të shumtat e rasteve shkojnë vetë drejt vdekjes. Vetëm në Shkodër, në kryeqendrën e krimit të organizuar, sot janë të ngritura dy shoqata: ajo e “Otrantos 1997” dhe ajo e “Tragjedisë së 9 Janarit 2004”. Të dyja këto tragjedi, ku kanë humbur jetën 60 shqiptarë në ujërat e Jonit, tanimë janë bërë një ndër të shumtat plagë të pashërueshme të shoqërisë shqiptare, ku përgjegjësia bie direkt mbi shtetin socialkomunist. Shumë shqiptarë që kanë arritur përmes sakrificave të shkojnë drejt perëndimit, kur kanë arritur të bindin atje gjykatat dhe janë rikthyer në Shqipëri, kanë qenë kontingjent i viktimave të kriminelëve pushtetarë. Kështu, sipas investigimeve tona, Rrapush Ymeraj nga Tropoja dhe Sadik Sokolaj nga një fshat i Korçës, megjithëse kishin paraqitur pranë gjykatave të perëndimit fakte se kishin rrezikuar seriozisht jetën në Shqipëri për bindje politike e hakmarrje, ishin kthyer mbrapsht dhe pak kohë më vonë janë vrarë. Po të tillë po vriten përditë e përnatë në Shqipëri. Dhuna mesjetare, hakmarrjet dhe impotenca apo mos dëshira e shtetit për të siguruar rend, qetësi, drejtësi, po e rendit Shqipërinë ndër vendet më problemore të Europës në shkeljen e të drejtave e lirive të njeriut. Ja, ky djalosh që shihni në fotografi, i quajtur Kujtim Mehmetaj, është një ndër shqiptarët e dhunuar, njëri ndër njerëzit e mirë që jetën e ka patur shumë herë të rrezikuar dhe për më tepër edhe sot e gjithë ditën e ka të tillë. Ai, më 8 dhjetor 1998, kohë kur shërbente në radhët e policisë shqiptare dhe studentët e Universitetit “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës, përkrahnin me grevën e tyre të urisë studentët e Universitetit Shtetëror të Tiranës dhe përkujtonin atë grevë studentore që pat rrëzuar sistemin komunist të Ramiz Alisë, në fillim të proceseve demokratike, kish marrë urdhër të vrasë ish-kryetarin e Unionit Studentor, Alfred Pëllumbi. Polici Mehmetaj, jo vetëm që nuk e realizoi krimin e vrasjes, por kish lajmëruar studentin Pëllumbi. Dhe ky i fundit, të cilin e takuam kohët e fundit në Bruksel dhe pimë edhe kafe me të, na tregoi se ishte rrahur rëndë nga komunistët. Gjithsesi miku ynë Alfred Pëllumbi foli për gazetën “Shqipëria Etnike” me respekt për ish policin Kujtim Mehmetaj, por i vinte keq, shumë keq që Mehmetaj ishte zbuluar dhe vënë në shënjestër për t’u pushkatuar nga segmente të errëta të shtetit shqiptar. Mehmetaj nuk e kish kaluar lehtë. Ish dhunuar disa herë dhe më 1 dhjetor 2000, njerëz të paidentifikuar i kishin vrarë të atin. Ky djalosh dhe shumë të tjerë sot, nuk ka fare adresë. Viti 2004 ka filluar me shumë vrasje në Shqipëri.

Sokol Pepushaj

Ikja nga Shqipëria, e vetmja shpresë

Shumë shqiptarë kanë zgjedhur si të vetmen shpresë të jetës, largimin nga vendi i tyre. Është qeverisja diktatoriale e kësaj qeverie të papërgjegjshme që vetëm dy muajt e fundit mbyti në detin Jon 29 njerëz, ku 21 kufoma u nxorën nga ujërat nga Guardia di Finanzia Italiane dhe tetë të tjerë ende nuk janë nxjerrë nga ujërat e detit. Shkaqet e fenomenit të ikjes janë shumë, por sipas liderit të opozitës shqiptare, Sali Berisha, dhe shumicës së popullit, është politika e partisë socialkomuniste në pushtet që përditë e përnatë po vret njerëz të pafajshëm, të cilët qëndrimin në vendin e tyre e kanë të pamundur. Kështu, shumë demokratë që kanë investuar për një Shqipëri të lirë, grupet anarshiste me prapavijë politike i kanë vrarë, ose më së paku i kanë rrahur, dhunuar e detyruar të largohen. Kështu ka ndodhur edhe me demokratin e njohur Lul Gjon Brektushi, i cili, si i dalluar në shumë veprimtari të Partisë Demokratike, është kërcënuar me jetë, ku i është bërë presion, jo vetëm psikologjik, por edhe fizik, deri në eleminim, për të mos marrë pjesë në votime. Këtij demokrati, sipas burimeve tona të besueshme, më 3 gusht 2003 një furgon i policisë i ka rrahur e dhunuar të atin, i cili në atë moment ka qenë së bashku me një komshi, të quajtur Nikoll Rroku. Burimet bëjnë të ditur që policia nuk ka paraqitur asnjë shpjegim. Por policia shqiptare tashmë i ka kaluar tërë kufijtë njerëzor, ku vetë shefi i antitrafikut në kryeqendrën e veriut shqiptar, në Shkodër, u kap si trafikant, ku vetë djali i tij realizonte trafik klandestinësh nga Vlora për në Itali. Po kështu, afër shtëpisë së tij, Lul Brektushi, më 28 shtator 2003 është qëlluar me breshëri plumbash nga dy persona me maska. Vetëm fati e Zoti e kanë shpëtuar pa dëmtuar, ndërsa plumbat kanë lënë gjurmë disa metra larg banesës. Edhe gjatë regjimit të Enver Hoxhës, familja e këtij demokrati kish qenë e persekutuar, e diferencuar. Gjyshi i tij, Lul Ndue Brektushi, kish luftuar me pushkë në dorë kundër komunizmit në vitet 1944-1945, dhe ishte arrestuar nga viti 1945 deri më 1948. Edhe i ati njihet si antikomunist, si demokrat, prandaj djaloshi Lul Gjon Brektushi, si të vetmen shpresë për të jetuar, është detyruar të marrë udhët e emigracionit. Është kjo plaga më e rëndë sot, për shoqërinë shqiptare. Një plagë që vetë shteti po e thellon përditë e më shumë.

Korresp. i “Shqipëria Etnike”

Sekretet e vizitës së Ambasadorit Amerikan në Shkodër

Bashkia Shkoder, per mese 6 muaj nuk ka ekzistuar fare. Afrimi i zgjedhjeve dhe mosrikandidimi i Ormir Rusit, normalisht sollen nje renie te tempit te punes rreth 3 muaj para 12 tetorit 2003. Pas kesaj date, dhe deri me 8 janar 2004, jo shume per faj te administrates se re Haxhi, apo te vjetres Rusi, Bashkia Shkoder ka ekzistuar vetem si ndertese.

I cuditshem eshte nje tjeter fakt. Administrata e re ka filluar pune rreth 3 muaj me vonese. Eshte bere konstituimi i Keshillit te Bashkise, jane zgjedhur drejtuesit e tij dhe perfaqesuesit ne Qark. Tashme pritet mbledhja e rradhes per te zgjedhur Sekretarin e KB-se dhe Komisionet e KB-se. Megjithate, eshte edhe momenti i diskutimit te Buxhetit, i cili duhet te kaloje ne Komisione fillimisht. Ato nuk jane krijuar akoma, jane humbur tre muaj nga mandati 3-vjecar dhe deri ne diskutimin e Buxhetit ne Komisione do te kaloje te pakten edhe nje muaj dhe me pas do te diskutohet ne Keshillin e Bashkise ky problem jetik per Shkodren. Keshilli i Bashkise, shume normalisht u mblodh jashte rradhe per te ndihmuar familjet e viktimave te 9 janarit 2004. A nuk mund te mblidhet perseri ne te njejten menyre per te pershpejtuar procedurat per Buxhetin? Kete e dine me mire ata qe kane ne dore ta therrasin ate jashte rradhe….

Administrata e re e Bashkise Shkoder, pa ngrohur mire karriket, vendos nje rekord: Mbi kohen e qendrimit te mediave ne nje takim zyrtar: vetem 3 (tre) minuta!? Sic e keni ndjekur edhe ne TV Lokale, gjate vizites se ambasadorit amerikan Xhefri ne zyren e kryebashkiakut Haxhi, me ore ne dore, mediat kane qendruar ne salle aq kohe sa i duhet akrepit te minutave te sahatit per te kryer tre rrotullime. Kjo nuk ka ndodhur asnjehere, as ne kohen e Boricit e Rusit, kur televizionet kane qene te shumta, pasi ne kohen e Guraziut, ka patur vetem nje TV Shteteror, te cilit i hapej cdo dere. Vete Haxhi, ka qene i kujdesshem duke porositur ne prani te gazetareve- punonjesit e tij qe te respektonin 3 (tre) minuteshin e kohes per gazetaret. Sigurisht, Haxhi mund te jete i vetmi kryebashkiak ne glob, qe zgjidhet pa bere asnje premtim: keta jemi NE, shqiptaret e Shkodranet. Megjithate, publikisht, komunitetit te gazetareve i ka premtuar bashkepunim, madje edhe ndihme. Nese do te ishte ne protokollin e ambasadorit amerikan, gazetaret dhe operatoret do ti nxirrnin jashte vete shoqeruesit e Xhefrit, sic ka ndodhur shpesh edhe ne Tirane. Takimi ngeli sekret. S’besojmë se diplomacia amerikane ka sekrete në një takim kortezie, në një qytet ku demokracia është e bukurueshme.

“Ne presim vetem me kafe e çaj”. Keshtu ështe shprehur dikush nga Bashkia ndersa pritej ardhja e konsullit italian ne Shkoder, Roberto Orlando, ne viziten e pare te kortezise ne Bashkine Shkoder pas nderrimit te kryetarit. Ata qe kane ndjekur kroniken ne TV Lokale, kane konstatuar, qe per here te pare, ne tavolinen e pritjes ne Bashki, konsulli Orlando, nuk kishte para asnje gote. Cdo individ, mund te vendose nese do te pije caj, kafe apo uje. Bujaria e njohur shqiptare dhe shkodrane, e kerkon qe miku “te lutet” se cfare do te pije, zgjedhja me pas, eshte ne doren e tij. Nuk mund ti imponohet askujt, aq me pak nje diplomati- perfaqesues i nje shteti te huaj, te pije raki, uiski, caj, kafe apo uje. Buxheti i Bashkise, i parashikon shpenzime te tilla, shpresojme. Nga ana tjeter, nje diplomat nuk mund te lihet pas dere, ne paradhome me justifikimin se “po takoj disa nena”.

Kryebashkiaku s’ka pse të ketë frike te perballet me ish-rivalin Leqejza, te cilin me merite, me mbi 12.500 vota nga rreth 110 mije shkodrane, me 12 tetor e mundi. Ne disa takime, gazetaret e kane konstatuar kete fakt te cuditshem. Rasti me i fundit, eshte takimi ne lidhje me Komitetin Vendor per Parandalimin e Krimit. Nga ky fenomen vuan mbare Shqiperia, vecanarisht edhe Shkodra. Te gjithe ishin te pranishem, pervec Qytetarit te Pare te Shkodres. Arsyeja ishte mister, por ne ndihme na erdhen perseri TV Lokale (shyqyr qe i kemi). Ndersa mungonte ne takimin e mesiperm, Haxhi ishte angazhuar ne pritjen e nje delegacioni te Medreses se Vajzave Shkoder. Nese do tu kishte kerkuar leje, me shume deshire ata do ta kishin shtyre takimin me kryebashkiakun, i cili gjithsesi hodhi ura bashkepunimi mes paleve. Sipas ligjit, kryetar i Komitetit te lartpermendur, do te ishte Prefekti, qe ne ate kohe ishte ish-rivali i Haxhit, Leqejza. Gjithkush se pret të ndryshohet stili i deritashëm, të ketë transparencë dhe ndonjë rezultat. Shqipëria e ka nevojë, Shkodra domosdoshmëri. Korrespondi i SHE

Agron Luka

Rreth gjenealogjisë dhe aktiviteteve të “Lukejve”qytetarë të vjetër të Shkodrës

Të mëdhajt dhe të vegjlit. 

Kishte deri vonë një traditë në Shkodër, ku familiet me një origjinë më të hershme qytetare, emërtoheshin në mbiemër me cilësimet “të mëdhajt”, ndërsa ardhësit më të vonshëm si “të vogjlit”. Ky specifikim shpesh tregonte edhe një moslidhje origjine e farefisnie dhe një shkallë më të lartë pasurie, të të mëdhenjve ndaj të vegjëlve. Si “të mëdhajt” mbaheshin pronarët e mëdhenj të tokave dhe përgjithsisht borgjezia merkantiliste e industrialiste shkodrane. Megjithse me kalimin e kohës, ndodhte që “të vegjlit” të bëheshin më të pasur se “të mëdhenjtë” e ndoshta edhe ta fitonin një quajtje të tillë, prap se prapë cilësimi sipas traditës, në shumicën e rasteve, mbetej. Nganjëherë kishte edhe cilësime si “i madhi” dhe “i vogli”, për një dallim të personave që kishin të njëjtin emër e mbiemër nga e njëjta farefisni ose jo, ku personi mund të kishte ndonjë karakteristikë shquese personaliteti, si një njeri më i njohur, më i moshuar etj. Ende edhe sot kur hapet biseda me mbiemrin për një familie, pyetet “prej të mëdhajve, apo prej të vegjëlve”? Kësaj dukurie shkodrane nuk i kanë shpëtuar as Lukejt. Kështu në Shkodër përgjatë shek XIX, dallohesh familia qytetare “Lukejt e mëdhaj”, ndërsa në shek XX “Angjelin/Lin Luka i madhi” dhe “Lin Luka i vogli”.

Pak  me traditat e gjenealogjive në Shkodër.

Qysh në mesjetën e hershme e në vazhdim, feudalët tanë filluan të sajonin gjenealogji, të cilat në shumicën e tyre ishin fantaziste e lavdidashëse. Në Shkodër në shek XIV-XV, vërejmë se ishin vendosur pjestarë nga disa familie të mëdhaja feudale si nga Dukagjinët, Spanët etj. Në lidhje me “fisnikët feudalë”, heret u vu re pozita qesharake e manipulimeve gjenealogjike. Maria Muzaka (gruaja e Gjon Muzakës, bijë nga familia e Dukagjinëve) më 1510 shkruante se Dukagjinëve iu shua vazhdimësia mashkullore dhe se Lek Dukagjini (Leka të cilit i atribuohet Kanuni) nuk ishte i një vazhdimësie origjinale nga Dukagjinët e vërtetë, porse ai kishte shfrytëzuar më shumë mbiemërin nga krahina e Dukagjinit.1 (“Gjon Muzaka- Memorie”, përkth. Dh. Qiriazi, 1996.)

M. Barleti na informon se po ky Lek Dukagjini kishte mbledhur disa mijëra turq për të rrethuar e vrarë të vëllanë që ishte i strehuar në Shkodër.2 (M. Barleti, “Rrethimi i Shkodrës”, përkth. H. Laca, 1967.)

Ndërkaq shumica e familieve qytetare ishin krejt të vetëdijshëm dhe modestë për origjinat e tyre. Në fillim të shek XV ne shohim se këta qytetarë, si borgjezë merkantilistë, zejtarë, detarë etj, ishin inkuadruar në partinë e tyre që quhej “Partia e Popullorëve”, ndërsa fisnikët feudalë kishin “Partinë e Fisnikëve”.3 (“Regjistri i Kadastrës dhe i Konçesioneve për Komunën e Shkodrës”, përkth. I. Zamputi, 1977, f 219, fl.147/b; po ky, “Dok. Për Hist. Shqip. 1479-1506”, Pjesa e dytë, 1979, f 237, Dok. 168.)

“Partia e Popullorëve” gëzonte një simpati të madhe, ndërsa fisnikët etiketoheshin si “të urryer, kryelartë, gjaknxehtë, injorantë e shpesh edhe tradhëtarë mercenarë”.4 (Shih edhe Barletin dhe Beçikemin) Kjo ndarje e dukshme rezulton se ka vazhduar për një kohë të gjatë e madje u ruajt edhe në emigrimin në Venedik.5 (“Dok. të shek XV, për Hist. Shqip.”, Vëll. IV (1479-1506, Pjesa I, 1479-1499, 1967, f 39, Dok. 28, 29.)

Me pushtimin turk të Shkodrës më 1479, qytetarët e vjetër që i kishin shpëtuar asgjësimit fizik, u detyruan të emigronin në Republikën e Venedikut, një pjesë tjetër në zonat e Ulqinit dhe bregdetit dalmatin, që akoma nuk kishin rënë nën sundimin turk dhe një pjesë tjetër nëpër zonat tona malore. Qyteti i Shkodrës kishte rënë në nivelin e një fshati të madh. Pushtuesi kishte sjellë edhe një sasi kolonësh turq konjarë, magjypë dhe etni të tjera ballkanase të myslimanizuara. Bashkë me to erdhën edhe një shumicë albanësh të myslimanizuar nga Dibra e Shkupi, nga fshatrat e rrethinës së Shkodrës etj.

Të dhënat për prezencën e popullsisë qytetare kristiane dhe asaj myslimaninizuar, me një vazhdimësi të pashkëputur nga shek XV, pastaj për rikthimet e fillim shek XVI, pas një faljeje të Sanxhakbeut të Shkodrës Feriz Beu, janë minimale. Aty nga fundi i shek XVII dhe fillimi i shek XVIII, ka të ngjarë që disa vazhdimësi të ish familieve qytetare kristiane të jenë rikthyer në Shkodër. Tashmë si “dyer e fise të mëdha” mbaheshin kryesisht pashallarët, bejlerët, hierarkia fetare dhe tregëtarët myslimanë, por kishte edhe nga popullsia qytetare kristiane. Kjo traditë e gjenealogjive, me sa duket ka qenë më shumë e fondit gojor se sa e atij të shkruar. Nuk mungon edhe njëherë dallimi midis fantazive e mendësive feudale dhe realizmit e kulturës qytetare. Familiet qytetare katolike shkodrane në përgjithësi e kanë ruajtur vetëdijen e vjetër nacionale, prejardhjen origjinare dhe vetëdijen evropiane. Ka disa familie qytetare katolike e myslimane me të njejtin mbiemër dhe prejardhje, që e kanë ruajtur edhe vetëdijen e plotë të kushrinisë së tyre. Një pakicë e familieve të shquara shkodrane myslimane nuk i ranë mohit origjinës alban/shqiptare dhe e kishin për krenari e modesti prejardhjen nga krahina apo fshati nga ishin. Ndërkaq nëpër gjenealogjitë e familieve të vona qytetare myslimane ka mbiemra nga fshati e krahina, por ka edhe plot sajesa fantaziste me imitime pemësh tipike orjentale, ku shumica prej tyre përfundojnë tek ndonjë mbiemër i natyrës së hierarkisë ushtarake turke, në mbiemra të tipit të klerikëve islamë, të natyrës së emërtimit të nëpunësive turke etj. Në përgjithsi nëpër këto familie dhe në disa nga ato të kastës së lartë vetëdija ishte shkrirë në një me vatanin otoman, aq sa ato edhe vetëemërtoheshin si turq e myslimanë e madje edhe kryet e origjinës e lidhnin me ndonjë turk, siç e kanë vënë në dukje edhe disa autorë.

Nga e kanë origjinën “Lukejt” e sotëm të Shkodrës, sipas traditës gojore të tyre.

Si shumica e “familieve të mëdhaja” qytetare të Shkodrës, edhe Lukejt e kanë një traditë gojore të prejardhjes së tyre, madje thuhet se e kanë pasur edhe një gjenealogji të shkruar, e cila ka humbur. Një skicë gjenealogji kishte filluar ta shkruante xhaxhai im Kolë Luka. Në një takim të fundit, ai më tregoi gojarisht diçka, porse ai dorëshkrim kushedi se nga i ishte ngatërruar. Sidoqoftë unë këtu po plotësoj një porosi të babait tim Gjovalin Luka, për të shkruar diçka të thjeshtë.

Sipas tregimit gojor të stërgjyshit Gjon Luka të shek XIX që e transmetonte nga i jati i tij, pastaj të djalit të tij Kolë Gjon Luka dhe të gruas së tij Katerina (Nana Loce), gjyshit tim Angjelin Kolë Luka dhe krahasueshmërisë me tregimet e kushurinjve tonë, rezulton se “Lukejt” në mënyrë të padyshimtë ishin me origjinë të largët nga fshati Lukiç, afër Shestanit, Pinçit dhe Krajës, një zonë malore në breg të liqenit të Shkodrës. I pari më i dalluar, siç thuhej na paska qenë një i quajtur si “Luka Luka i madh” ose edhe si “Luka i madh”. Një tjetër Lukejsh na paska pasur edhe një anije mallrash me të cilën i binte kryq e tërthor detrave, ndërsa një tjetër paska luftuar edhe kundra turqve. Nga Lukejt, ka dalë edhe një arqipeshkëv. Thuhet se kryesisht ky fis-fshati Lukiç merrej me lundrimin liqenor me barka dhe nëpërmjet lumit Buna dilte edhe në det. Lukejt kishin përfaqësues e prezencë në Shkodër dhe lundronin në Ulqin, Durrës, Tivar, Kotorr e deri në Raguzë. Pas pushtimit turk, me kohë, Lukejt u rikthyen në Shkodër dhe i kishin ruajtur lidhjet me bashkfisasit fshatarë të tyre që mbanin të njejtin mbiemër.

Gjyshi im Angjelin Luka, më ka treguar se ai ka shkuar disa herë në “trojet e Lukejve”, madje edhe shoqëruesin e tij më të afërt Mark Shestanin e kishte zgjedhur nga ai vend. Atje ruheshin ende deri vonë “trojet e rrënojat e Lukejve”dhe “ullini i Lukejve”. Me sa duket emërtimi si fshat u fshi nga ndryshimet dhe zaptimet e reja. Këtu ka edhe diçka që duhet shënuar, bregu i liqenit qysh nga traditat e Komunës Qytetare Republikane të Shkodrës ishte shumë i lidhur me qytetin, madje mbahej deri vonë edhe si i afërt me qytet.

Ç’ thonë burimet dokumentare historike dhe konfrontimi i tyre me traditën gojore .

Në “Relacionin” e Vinçens Zmajeviçit, ish arqipeshkëv i Tivarit (1701-1712), përmendet fshati malor i origjinës së Lukejve në dy raste me grafinë Lukiki dhe Lukiqi, në famullinë e Brishit dhe Shestanit, me 6 shtëpi katolike dhe me 51 frymë gjithsejt.6 (N. Nika, “Dioqeza e Shkodrës gjatë shek XVIII”, f 19 dhe f 142, nxjerrë sipas “Relacionit të V. Zmajeviçit.)

    Sipas “Regjistrit të Pagëzimit” të vitit 1737, të shkruar nga monsinjor Pal Kamsi, Lukejt rezultojnë ndër familiet që kishin prezencën e tyre qytetare në Shkodër. Kjo do të thotë se ata duhet të jenë instaluar edhe më përpara në Shkodër.7 (Gj. Sheldija, “Kryeipeshkvia metropolitane e Shkodrës e dioqezat sufragane”, f 62.)

Tradita gojore shihet se funksionon në vërtetësi, në një pjesë të saj, por me sa duket i jep në hapje një farë ngjyre me pak fisnikërim aty ku “filli” i ka tretur. Natyrisht këtu duhet të mbajmë parasysh edhe traditat albane/shqiptare, për ato rastet ku i gjith fisi e mbante mbiemrin nga ky emërtim mikrotoponim. Me sa jam interesuar unë, në zonën e Nënshkodrës ka edhe mbiemra familie “Luka” që thonë se e kanë origjinën nga ky fshat, ndërsa në Mbishkodër dhe në vende të tjera ka mbiemra “Luka” që i vjen nga një parardhës i afërt me emrin “Luka”. Një lloj gojdhëne, për një origjinë “nga Luka i madh” nga zona e Shestanit, më ka kumtuar edhe David Luka, nga familia e Lin Lukës së vogël.

Prapashtesa “iç/iq/” e fshatit Lukiç, që në raste shkruhet edhe si “ik”, nuk tregon ndonjë ish origjinë sllave, por vetëm një maskim të mikrotoponimit fillimisht e pastaj edhe në antroponime, një fenomen ky mjaft i përhapur. Por kjo “iç” tregon edhe një vjetërsi të formimit të saj, tej shek XV. Duhet të mbahet parasysh edhe rrethana se kjo krahinë ishte e populluar edhe nga sllavë e madje kishte edhe një farë bilinguizmi nga të dyja etnitë. Në burimet e shkruara dokumentare dhe të atyre të families, në raste mbiemri jonë shkruhej edhe me germën “K”, por edhe me germën “C” të italishtesh.   Ky mbiemër në përkatësinë alban/shqiptare asnjëherë nuk na del me trajtën me “iç”.

Në listën e arqipeshkëve, shkruhet kështu: “1731 Marku de Luki. Lindë më 1689 në katundin Lukiç afër Shestanit. Qe Vikar i arqipeshkvit të Tivarit. Më 1745 u emnue arqipeshkëv i Tivarit. Vdiq me 24.II.1748”.8  (po aty sipërcit. “Vargu i ipeshkvive…”, f 119.)

Ka shumë mundësi që emri Marku, të jetë emri i ndërruar sipas zakoneve të kishës katolike, ndërsa mbiemri as nuk diskutohet se lidhet me origjinalin e katundit. Simbas një pamje të parë ndoshta parashtesa “de” mund të ketë rrjedhur nga përkthimi në formën italishte i shprehjes së prejardhjes në formën e shumësit  “Marku i Lukejve” (një formë tjetër që del në dokumente është edhe si Lukani). Kemi zbritur pra edhe dy këmbë shkallë e deri në shek XVII e XVI me Lukejt, në mënyrë të dokumentuar.

Në dokumentet që ka botuar prof. Nicola Colak, nga universiteti i Padovas në Itali, aty rreth viteve 1700-1740, shohim ndër shumë tregëtarë transportues e pronar anijesh galeota edhe një Giorgio de Luca e një Nicolo de Luca.9 (Seminari I, “Shkodra në Shekuj”, 1994, f 94.)

Në “Ditaret” e Marin Sanudos, në vitin 1500, në mbrojtjen e teritoreve kufitare të zotërimeve venedikase me ato turke të Shkodrës, që luftonte për ti pushtuar sanxhakbeu Feriz Beu i Shkodrës, gjendet edhe një komandant komestabël (oficer) i trupave këmbësore të stradiotëve i quajtur Martinel de Luka/Luca.10 (“Dok. te shën. 3, f 66,108, 133, 165.)

Pak më vonë po këtë Martinel de Luka do ta gjejmë si komestabël në mbrojtje të Kotorrit.11 (Dok. te shën 5, f 310,338, 342, 346.)

Zakonisht si komestabël ishin të huaj venecianë ose italianë, por në një vendim të senatit venedikas sigurohemi se të tillë ishin zgjedhur edhe nga rradhët e vendasve shkodranë dhe këtu aq më tepër rasti bëhet i besueshëm meqënëse stradiotët dihet se ishin ushtarë albanë me pagesë.12  (po aty, Dok. Nr 27, f 39.)

Sot për sot, në mungesë të dhënash e sqarimesh më të hollësishme, ne nuk mund të përfundojmë me një siguri absolute, megjithse me mendje sipas traditës gojore, asaj parashtesës “de” dhe përsëritjes së emrave Gjergj, Nikollë (Kolë), Ivan (Gjon) sillemi diku aty afër.

Nga dokumentet rezulton se flotilja shkodrane kishte dhënë një kontribut të shquar në mbrojtjen heroike të Shkodrës, nga pushtimi turko-islamik. Më pas pas paqes turko-venedikase të 1503, rezulton se për disa dekada lundrimi nga deti nëpër Bunë e në liqen kishte qenë i lirë e pa dogana, mbasi krahu djathtë ishte i Bunës ishte nën juridiksionin venedikas dhe krahu i majtë nën atë turk.13 (po aty, f 181, Dok. 260.)

Një përmbledhje me “Lukejt” shkodranë të shek XIX-XX

Në shek e XIX, si “Lukejt e mëdhaj” njihej familia e Gjon Luka. Gjoni kishte tre djem Kolën, Zefin dhe Nushin. Trolli i vjetër i Lukejve, ndodhej te rrugica e Kishës së Murgeshave, aty ku edhe sot janë një pjesë e Lukejve, por kishin edhe një copë kopësht në Fushë Çelë, ku është sot Piaca. Në familien e Gjonit ishin njerëz të kulturuar dhe e zotëronin shumë mirë me shkrim e këndim gjuhën amtare shqipe dhe italishten. Kola dhe Zefi arritën të zotëronin shumë mirë me shkrim e këndim edhe turqishten e gjermanishten. Kola dhe Zefi, duke ruajtur me sa duket një pjesë të trashigimisë së vjetër, ishin si përfaqësues komisionerë të shoqërisë austriake “Llojd Triestino”, për mallrat që porosisnin tregëtarët shkodranë në Stamboll dhe Izmir. Zefi vdiq në Stamboll dhe atje e ka pasur varrin, ndërsa Kola në Izmir. Nushi ka punuar fillimisht me ishullin e Korfuzit.

Gjon Luka: Edhë sot ruhet i dëmtuar, nga plumbat e qëllimshëm të trazirave piramidale të 97-tës, sahati i trashiguar më se 300 vjeçar i Gjon Lukës. Ruhen gjithashtu edhe një mulli kafeje dhe një hali. Në vitin 1878, Gjon Lukën e shohim ndër firmatarët e “Peticioneve” shkodrane drejtuar Fuqive të Mëdha Evropiane, për të drejtat e nacionit shqiptar. Por, simbas transmetimeve gojore të families dhe të një farë “Prênda e Madhe”, Itifaku “Xhemieti Ihtilahti Islamie” i myslimanëve otomanë në Prizren më 10 Qershor 1878 dhe oportunizmi i krerëve fanatikë myslimanë, i zhgënjyen rëndë shpresat e katolikëve. “Itifaku i Prizrenit”, vendosi me unanimitetin e të gjithë përfaqësuesve islamë ballkanas, qëndrimin nën sovranitetin e Perandorisë Osmane dhe Sulltanit. Në Shkodër bile, disa nga këto krerë filluan të kërcënonin edhe me pogrome kush ishte kundra “Halifit Sulltan, Dauletit, Vatanit Otoman dhe Dinit e Imanit”.

Kol Luka: Ishte djali i madh Gjon Lukës. Kola ishte martuar me Katrinën, një bijë Logorecsh, të cilën në traditën e families e quajmë Nana Loce. Kola vdiq i ri dhe la një  djalë tre vjeç, Angjelin Luka. Angjelini kishte dy djem e tre vajza: Kolën, Gjovalinin, Katrinën, Matilden e Margaritën.

Zef Luka: Djali i mesëm. Kishte dy djem Loron dhe Lodovikun. Loroja la tre djem Karletin, Vitorin dhe Bepin, ndërsa Lodoviku dy djem, Toninin dhe Aldon dhe dy bija.

Nush Luka: Djali i vogël. Edhe ky kishte dy djem Guljem Luka dhe një tjetër që ka vdekur. Guljemi la tre vajza.

Angjelin Luka: Mbaroi me rezultate të shkëlqyera shkollën e Jezuitëve në Shkodër.  Nga shkolla dhe nga udhëtimet e vazhdueshme për tregëti, zotëronte mirë italishten, frengjishten, turqishten, gjermanishten dhe nga pak sllavishte malazeze e greqishten. Mbasi i jati Kol Luka vdiq i ri, filimisht filloi punë në dugajën e Gjon Ashikut, një nga pasanikët më të mëdhenj të Shkodrës, i cili më pas do të ishte edhe vjehrri i tij, duke i dhënë për grua bijën e tij Lizën. Një udhëtim në Selanik, ku një tregëtar çifut i dha një vaporret me konjak dhe uzo greke, me besë dhe pa pare në dorë (të cilit ia ktheu plotësisht me korrektesë), i dha shansin të ishte i pavarur. Angjelini kishte prirje të theksuara industrialiste. Kapitalin tregëtar ai e investoi në industri, duke ngritur një fabrikë të vogël për biskota, çokolata, bonbone, pije të ndryshme të ëmbla etj. Firma e tij quhej “A.L.S.”. Ishte një njeri shumë praktik dhe me pikpamje republikane e socialdemokrate progresiste. Ka pasur lidhje me shumë kompani nga më prestigjozet në Evropë, por sidomos me ato gjermane e italiane. Ai thoshte se kishte sjellë i pari në Shqipëri, motorrat me naftë Deutsch, për energji elektrike, të parat maqineri automatike për bërjen dhe paketimin e karameleve speciale etj. Për shkak të veprimtarisë komuniste të djalit të tij Gjovalinit, regjimi monarkist i A. Zogogllit, i sekuetroi një pjesë të pasurisë. Regjimi fashist e internoi në Gramsh, Porto Romano, Kodrat e Tepes dhe i sekuestroi një pjesë të pasurisë. Angjelini dhe familia e tij u solidarizuan me luftën antifashiste e nacional-çlirimtare, duke dërguar ndihma të konsiderueshme me ushqime e veshmbathje. Në kohën e fundit në tetor-nëntor 1944, disa nga bashkëpunëtorët e shquar vendas të fashizëm-nazizmit i vodhën shtëpinë, dy vetura, një sasi të madhe të mallit etj. Nuk vonoi shumë dhe më 1945-46, Angjelinit i konfiskuan shtëpinë, fabrikën dhe të gjithë mallin tregëtar. Gjykata Ushtarake e dënoi me 15 vjet burg me akuzën “sabotator i reformave të pushtetit popullor”. Ky ishte një zhgënjim kolosal në lidhje me ato çka ishin premtuar. Ruhen edhe sot pjesa më e madhe e dokumentave origjinale të konfiskim/sekuestrimit. Për të futur në punë fabrikën, “sabotatorin” e dërgonin ditën në punë në fabrikën e tij dhe natën në burg. Me këtë fabrikë kanë punuar e hëngër bukë disa qindra punëtorë e familie. Në pleqëri Angjelinit mezi i dhanë një pension prej 1730 lekësh të vjetra.  Vdiq në varfëri të plotë. Ruhet edhe sot një lutje drejtuar ish kryetarit të Kom. Ekz., për “pak shtesë pensioni” dhe përgjigjea “për tradhëtarët që kanë mbajtur qëndrim jo konsekuent, nuk bëjmë shtesë pensioni”… Vajzat e Angjelinit dhanë kontributet e tyre si mësuese.

Kol Luka: Kreu studime në Neuschatel të Zvicrës. Ishte njeri i dhënë mbas punëve tregëtare, historisë dhe gjuhëve të huaja, preferonte një jetë sa më të qetë dhe komode. Mbas 1944, ka qenë drejtori i parë i Radio-Shkodrës. Më pas u transferua në Tiranë si përkthyes i frëngjishtes dhe si punonjës shkencor në Institutin e Histori-Gjuhësisë, ku në disa organe ka botuar shumë artikuj e studime dhe disa libra. Vdiq në Tiranë pa pësuar ndonjë konsekuencë serioze politike nga i vëllai. La një djalë Angjelin Luka (i riu) që qe edhe sekretar i Prefekturës së PD-së të Tiranës dhe një vajzë Eliza Luka.

Gjovalin Luka: Qysh në moshë fare të re, nën ndikimin e frymës përparimtare në familie, të tregimeve të gjyshes së tij Nanës Kushë, që ishte bijë Ingrizësh dhe të literaturave përparimtare, përqafoi idetë socialiste-komuniste. Për të mos i lënë punëtorët pa punë e pa bukë, Gjovalini e prishi makinën automatikë të bërjes dhe mbështjelljes së karameleve. Në gjimnazin e Shkodrës ishte shok i ngushtë me Zef Malën, Qemal Stafën, etj. Me kontributin e tij të shquar financiar dhe praktik, Gjovalini ishte një ndër personat më kryesorë të literaturës dhe formimit të Organizatës Komunistë të Shqipërisë ose Partisë Komuniste të Shqipërisë, që më vonë Hoxha me shokët e tij do ta quanin si “Grupi i Shkodrës”. Në proçesin famëkeq zogist ndaj O. K. Shqipërisë të 1939, Gjovalini figuronte i katërti dhe u dënua me burg. Qemal Stafa ia dedikoi Gjovalin Lukës (Shkrepit) vjershën e famshme “Shokut të Prangave”. Edhe në bashkim-themelimin e Partive Komuniste dhe Grupeve, Gjovalin Luka ka qenë jo vetëm një ndër interlokutorët më kryesorë të bisedimeve dhe bashkimit, por edhe një pjesmarrës. Por atje i punuan një rreng mjaft të rëndë…Fashizmi Italian e dënoi dy herë me burgime dhe me vdekje në mungesë. Gjovalin Luka dha një kontribut maksimal në organizimin dhe zhvillimin e luftës antifashiste e nacional-çlirimtare në Shqipërinë veri-perendimore. Në nëntor të 1943, ai shkruajti qartë dhe pastër për të drejtën për vetvendosje dhe ribashkimin nacional të pjesës shqiptare të Kosovës me Shqipërinë. Në dallim me filofashistët e së ashtuquajturës “Lidhja II e Prizrenit”, të komunistëve panjugosllavotitistë, të emigracionit në SHBA (me përkrahjen e Departamentit të Jashtëm të USA) që kërkonin nje Federatë Ballkanike, qysh në Dhjetor 1944 Gj. Luka shkruajti dhe u shpreh për “një Konfederatë Ballkanike të ardhshme me të drejta të barabarta popujsh indipendentë”. Ky fakt, pozicioni i tij antibashkimit me Jugosllavinë, si dhe pëshpërima e konspiracione më të thella të komunistëve hoxhistë, deklarimi i tij në shtyp për “indipendencën e Shqipërisë pa dredhira diplomatike” etj, qenë në realitet shkaku i fillimit të persekutimeve dhe raprezalive. Në Shkodër Gjovalin Luka me inisiativën e tij personale, bashkë me një inxhinier italian, ngriti për herë të parë Radio-Shkodrën. Me ndërhyrjen e tij energjike nga burgu i Shkodrës u liruan disa dhjetëra të rinj intelektualë. Më 1945 ai transferua në Tiranë dhe u zgjodh kryetar i Shoqërisë së Miqësisë Shqipëri-BRSS. Ka qenë Gjovalin Luka ai që tërhoqi në Tiranë shumë intelektualë shkodranë dhe që ndërhyri për të drejtat e studimit për në demokracitë popullore e në BS, të cilat shumë nga këto të konvertuar “si hoxhistë” e më vonë edhe “si demokratë”, as i bënë për zë… Pa vonesë Hoxhisto-Xoxistët e vunë në shënjestër Gjovalin Lukën. Ai ishte ndër të parët disidentë politikë të majtë, që luftoi për një evolucion paqësor brenda vetë lëvizjes komuniste evropiane. Veprimtaria dhe shkrimet e tia për Paqen, bashkekzistencën paqësore, konkurrencën e lirë të mendimeve dhe sistemeve ekonomike, për çarmatimin, për një Evropë pa armë bërthamore e termobërthamore, për një Evropë jo të ndarë në dy gjysma, për proçesin e Detantës, për një Traktat Sigurimi Kolektiv Evropian me pjesmarrjen edhe të SHBA-së, për ribashkimin paqësor e me vota të lira të Gjermanisë, veprimtaria e tij kundra diktaturës dhe kultit stalinist të individit etj, tërhoqën vëmendjen e urimet e shumë personaliteteve evropiane. Gj. Luka ishte shprehur kundra edhe ndaj asaj tradhëti-renegatizmit hoxhian, ndaj Evropës Lindore, në kundërshtim me ata konspiracionistë pishmanli e shadetllarë, që e quanin dhe madje na e quajnë edhe sot si një veprim përparimtar. Më 18 Qershor 1955, pas një debati mjaft të ashpër me Enver Hoxhën e Rita Markon me prezencën e stenografistit Haxhi Kroi, Gjovalinin e arrestuan dhe deri më 1980 kur vdiq i bënë nga torturat më të tmerrshme që mund të ekzistojnë. Komunistët orjentalë-hoxhistë e mbuluan me një heshtje varri. Me vendosjen e së quajturës “demokraci pluraliste”, dikush nga kundërshtarët e tij politikë shpejtoi të shprehte një gëzim sadist, ndërsa disa “demokratë” e “socialistë hoxhistë”, njëlloj si hoxhistët, e mbuluan me heshtje, si të ishte një person fare i panjohur. Në të vërtetën të gjithë këta ushqenin një urrejtje patologjike, ndaj elementit përparimtar me prejardhje katolike. Ndonjë nga këta lumpendemokratë-malësorë islamikë, ka edhe guximin t’i japë mendje edhe Parlamentit Evropian, se nuk duhet të ketë brenda socialistë, socialdemokratë e komunistë demokratë panevropianë!

Bashkëshortja e Gj. Lukës ka qenë Marie Vasili, me të cilën u njoh në luftë dhe patën një lidhje model. Marija ka qenë ilegalja e para në të gjithë Shqipërinë dhe ka dhënë një kontribut jashtzakonisht të shquar në luftën antifashiste e nacional-çlirimtare dhe në atë për emancipim shoqëror. Asaj i bënë presione të panumërta për ta ndarë burrin dhe vuajti plot 35 vjet interrnim në Roskovec të Fierit. Atje edhe sot ruajnë një respekt jashtzakonisht të lartë për Gjovalinin dhe Marijen.

Djemtë e Gjovalinit, Genci, Agroni, Leka e Adriani.

Me instalimin nga lart-poshtë të ashtuquajturit regjim demokratik, trashigimtarëve të Angjelinit e Gjovalinit, me letra e vendime-gjyqësore iu kthyen të gjitha pasuritë e konfiskuara. Por regjimi i lumpen-demokracisë e kishte me të hedhur e djallëzi edhe ai si komunizmi orjental i kazermës së Hoxhës. Me lakmitë e militantëve PD-istë dhe me aprovimin direkt të Presidentit, ende pa u shlyer paratë dhe pa u kthyer makineritë e fabrikës në natyrë pronarëve, u bë privatizimi edhe i pjesës së pronarëve, nga militantët e PD-së dhe atyre që ishin mbrapa tyre. Ish ndërtesa e vjetër e fabrikës A.L.S., ku një fotografi e saj është ekspozuar edhe në Luvër, tash 12 vjetë mbahet e pushtuar me forcë nga pushteti qëndror socialist e lokal demokrat, për të strehuar “të pastrehët”, pa paguar asnjë qera e pa vendosur asnjë lloj afati, edhe për më tepër pa qenë absolutisht shumica e atyre si të pa strehë. Përveç të gjitha këtyre veprimeve, që kapin shifra të konsiderueshme në vlera monetare, elementë të policisë së parti-shtetit demokrat i plaçkitën mallin me një vlerë të lartë, ata futën militantët të plaçkisnin edhe dyqanin direkt më 13 Mars 1997, siç e plaçkitën me qëllim të ndyrë të gjithë Piacën tregëtare. Policia demokrate i rrahu për vdekje e me qëllim eleminimin fizik, të dy djemt e Gjovalin Lukës, Agron dhe Lekë Luka. Aktiviteti tregëtar i vëllezëeve të firmës “Luka” ishte i njohur dhe vlerësuar në të gjithë rrethin e Shkodrës. Këtë firmë e shkatërruan dhe e falimentuan me forcë dhe dhunë policore e militantësh grabitësit shtetarë e ordinerë në ngjarjet politike që janë definuar si “Trazirat e 96-97-tës”. Në të vërtetën hajdutët dhe vagabondët politikë shqiptarë demokratë e socialista, përfituan dhe i shkuan për mbarë edhe rromujat e ndërhyrja amerikane në Jugosllavi nëpërmjet teritorit shqiptar, tregëtia dhe transportimi i armëve, drogave, fondamentalistëve islamikë etj.

Vëllezërve Luka i është bërë një persekutim i ndyrë politik e hakmarrës nga PD-ja, PS-ja, i ashtuquajturi si “Shtabi i Veriut” e pushteti lokal, ku bashkë me ta ka ekzistuar edhe konsensusi tepër i ndyrë dhe i poshtër i enverhoxhistëve.

Genc Luka: Djali i madh i Gjovalin Lukës. I internuar-dëbuar 23 vjet. Dha një kontribut të jashtzakonshëm si inxhinier elektrik në ndërtimin e linjave dhe nënstacioneve të tensionit të lartë në të gjithë republikën, duke lënë të gjithë rininë dhe shëndetin e tij maleve, kodrave dhe fushave e moçaleve. Asnjëherë nuk ia shpërblyen mundin dhe djersën e tij, për shkak të politikës e biografisë. Hakmarrësit enveristë, zyrtarë dhe pushtetarë, si shpërblim në prag të daljes në pension, e kanë pushuar edhe nga puna, duke e lënë edhe pa rrogë.

Agron Luka: 23 vjet internim-dëbim. Ka punuar rreth 23 vjet si tornitor. Ka botuar në organe të ndryshme shumë artikuj shkencorë dhe shoqërorë. Ka në proçes dy libra.

Lukejt e rinj të degës Gjovalin Luka, që janë Gjoni, Xheni, Aristoni, Meri, Reardo, Oreno, Stivi e Anxhelo, me siguri që do të dijnë t’i nderojnë dhe vazhdojnë parardhësit e tyre.

Duke i mbyllur këto rreshta për t’i zgjeruar në një botim tjetër, ua lë të hapur degëzimeve të ndryshme t’i plotësojnë vetë ato që u përkasin atyre. Dua të shënoj se pavarësisht nga edukimet e rrymat politike, Lukejt ruajnë marëdhënie korrekte në farë e fisin e tyre.

Refleksion

Skiftere te politikes mbi viktimat e 9 janarit

Ishte viktima e rradhes e realitetit te hidhur te Shqiperise. Nuk eshte rasti i fundit, ashtu sic kemi pohuar ndoshte me dhimbje, qe nga eksodet e para masive te 1990 dhe ne vazhdim. Nuk ishte hera e pare qe politika, perpiqej te terhiqte me duart e saja te perlyera sa me shume pertifim te kapitalin e saj. Keshtu ngjau edhe kete here….

Mediat

Treguan me gjithe thellesine e mendimit dhe veprimit te tyre se jane shume me perpara se strukturat e shtetit, jo vetem ne thithjen e informacioneve qe lidhen me jeten e shqiptareve, por edhe ne zgjimin e opinionit qytetar. Nese nuk do te kishin nderhyre ne kor dhe te sintonizuara plotesisht mediat, viktimat e 9 janarit 2004 do te kishin qene te pakten edhe 11 me shume, aq sa ishin te mbijetuarit e tragjedise. Mediat treguan se shteti, me shume se i forte dhe i mireorganizuar, eshte thjeshte nje grua e plakur qe perpiqet te fshehe plakjen, moshen dhe pafuqine me nje truk te rende, por qe ia fshiu ujet e detit Jon. Me organizimin e tyre, mediat treguan se shqiptaret kane nje solidaritet te jashtezakonshem dhe zemer te madhe per te ndihmuar bashkeqytetaret ne diten e veshtire, duke grumbulluar brenda pak diteve me shume se 167 milion leke te vjetra, prej te cilave 25 vetem ne Shkoder. Perfundimisht, mediat treguan se jane ne pararoje ne cdo aspekt te jetes se shoqerise shqiptare, ashtu sic treguan se shteti yne ka ende shume per te bere nese do te meritoje emrin qe padrejtesisht e mban.

Dhimbja

Ka qene e njejta qe kane ndjere edhe familje te tjera shqiptare te cilat qe nga viti 1990 e deri me sot, kane humbur te dashurit e tyre. Lotet i kane rrjedhur lume dhe zemra i ka pikuar gjak atyre qe ne veren e 1990, humben te dashurit e tyre ne dyert e Ambasadave ne Tirane, atyre qe ne pranvere-veren e vitit 1991 hipen ne vaporre e gomone te dashurit e tyre ne drejtim te Italise e nuk i pane me, te dibraneve qe ne vitin 1996 humben rreth 29 bije te tyre, ne vlonjateve dhe jugoreve qe ne tragjedine e Otrantos ne vitin 1997 humben njerezit e afert, te atyre qe po ne Otranto me pas humben femije dhe niper dhe per te perfunduar me viktimat e 9 janarit 2004. E vecanta e tragjedise se rradhes, eshte se ajo thuajse eshte ndjekur direkt hap pas hapi nga e gjithe Shqiperia. Permes mediave, cdo shqiptar ka qene i sintonizuar duke ndjekur me ankth ecurine e ngjarjes. E keshtu, dhimbja eshte perjetuar me direkt, me e gjalle, ne ndryshim nga tragjedite e njohura apo te panjohura, te cilat jane mesuar kryesisht permes gazetave.

Grimca

Babe, jam ne mes te detit, jane fikur motoret e gomones. Deti eshte i tmerrshem. Ndoshta nuk do te shihemi me. Istalla na shpeton Zoti…. (telefonata shkeputet, ashtu si edhe jeta e njeres nga viktimat)

Nane, veshtire te shpetoj. Tash sapo me vdiq ne krahe nusja ime. Po pres qe te vdes edhe une. Mos u merzitni, Zoti ju forcofte…. (degjohen vetem valet e detit qe ushtojne me terbim.

Nuse e dashur, u nisa per te siguru nje te ardhme me te mire per ne, per vajzen tone. Ju puth shume….., do te jem gjithmone prane jush…, lamtumire…(duket sikur telefoni cellular bie nga dora dhe perfundon ne valet e detit Jon).

I dashur, u nisa te vij tek ti. Kishim vetem disa dite qe i kishim dhene jete familjes sone te re. Fati nuk e deshi qe te bashkohemi per se gjalli. Se paku nuk jam vetem, jam me babane tend, i cili me deshi si bijen e tij, deri ne castin e fundit te jetes sime…., te dua shume…. (syte mbyllen dhe buzeqeshja e dashurise ngrihet ne buzet e vajzes se re).

O Zot, me shpeto, jo per mua, per hatrin e femijeve qe me presin pertej ketij deti te terbuar. Te lutem….., te lutem…., te lutem….. (duart jane bashkuar ne formen e lutjes dhe mbesin te ngrira ne balle, aty ku fillon edhe kryqi).

Politika

Si gjithmone, edhe mbi kete tragjedi, mbi keto viktima krejt te pafajshme, ka kerkuar te krijoje kapital. Kryeministri i vendit, nuk denjon te prishe pushimet e tija as diten kur merr vesh kobin e zi, as diten e neserme dhe as diten kur pjesa me e madhe e viktimave te gjetura, iu dorezuan dheut te zi. Data 11 janar, u shpall dite zie nga partia me e madhe e opozites dhe ne qytetet e fshatrat ku kushte pushtetin, flamujt  e saj dhe te Shqiperise, u ulen ne gjysem shtize. Data 12 u shpall persei dite zie, kete here nga qeveria shqiptare. Institucionet qendrore, te varura prej saj dhe qytetet qpo fshatrat ku partia ne pushtet udheheq, u ulen ne gjysem shtize. Edhe mortin shqiptaret e pas viteve ` 90 e perjetojne te ndare. Presidenti i Republikes, sic eshte normale, nuk e ndjeu per detyre te dekretonte dite zie kombetare, duke treguar se as edhe ne nje dite te tille, nuk perfaqeson unitetin e kombit.Ne Shkoder, nga ku dhe ishin pjesa me e madhe e viktimave dhe te humburve, ne pritjen e kufomave me 11 janar ne mengjes, nuk ishin te pranishem te zgjedhurit e popullit ne pushtetin vendor. Megjithate, sipas orientimit te ardhur nga selia qendrore e partise se ciles i perkasin, ne ujerat e lumit Buna, hodhen disa tufa me lule. Pyesim: Pse?

Skifteret

Kane perdorur emra te ndryshem per te etiketuar pjestaret me te spikatur te klases politike shqiptare. Me i pershtatshmi, mendoj se eshte Skifteri. Eshte i pabese, i eger, i etur per gjak dhe hakmarrje, eshte edhe i forte. Jane karakteristika qe i ritreguan mjaft mire, madje ne nje se ance te jashtezakonshme te Kuvendit, ku diskutohej per tragjedine e radhes se shqiptareve, ate te 9 janarit 2004. Nga diskutim me pergjegjshmeri, gjithcka kaloi ne te kunderten. Te afermit e viktimave, te pranishem ne salle, paten mundesi te konstatojme me se miri ate qe prej 13 vitesh shikonin ne televizione. Edhe ne mortin e tyre dhe te mbare kombit, kthetrat e skiftereve nguleshin jo vetem ne mishin e kundershtarit, por edhe te viktimave, emrin e mire dhe pafajesine e te cileve, kerkonin ta pervetesonin per kapital politik. Nje kryeminister i papergjegjshem, te cilit zollumet po i trashen aq shume, gati per tu keputur, nderron seancen me nje darke ne shoqerine e te afermeve te tij, qe fatmiresisht, gezojne shendet te plote, nuk kane nevoje te hipin ne gomone dhe mund te shkojne ne Evrope ne cdo moment, madje me charter. Nje lider opozite, per te cilin cdo moment eshte i volitshem per ti treguar shqiptareve se eshte “me katolik se Papa” ne mbrojtjen e vlerave me te mira, i cili ka fshire nga kujtesa periudhen e para viteve 97 dhe qe nuk e ka per gje te tregoje fjalorin e tij kunder Kryeministrit edhe ne nje mort. Me pas, farsa e dritave, a thua se po diskutohej per mbarevajtjen e KESH-it, apo thua se interesi i opozites, eshte qe elektorati te degjoje akuzat qe do i behen pozites. Per te vijuar me pas, lufta per kryesimin e komisionit hetimor per ngjarjen e 9 janarit 2004. Skifteret, mbeten gjithmone skiftere, edhe kur njerezit mendojne se jane te ngopur, ato e sulmojne jo vetem prene….

Te afermit

Me mire do te ishte te kishin qendruar ne shtepite e tyre, per te pritur ngushllimin e sinqerte te nje Shqiperie mbare. Ndoshta pa dashje, u kthyen ne vegel te politikes shqiptare, e cila ne paskrupulitetin e saj, nuk i kurseu as edhe viktimat. Zakoni i shqiptarit e do qe te afermit e viktimes, te mos kalojne pragun e shtepise. Dhimbja duhet jetuar sipas zakoneve tona, ashtu sic edhe duhet te jemi koshiente se nga politica nuk vjen zgjidhje, te pakten e mire. Ju kam njohur nje pjese mjaft te madhe prej jush. Jeni krenare, te paperkulshem edhe para dhimbjes per humbjen e femijeve apo te afermeve. Kjo ju nderon, ju tregon te pamposhtur. Megjithate, vellezerit e mije, nuk duhej te ishit ne sallen e Kuvendit gjate asaj seance-farse. Politica nuk ju ka dhene asgje. Prej saj, ju dhe te afermit tuaj, duke dashur te mposhtni jeten e veshtire, varferine, skamjen dhe urine, moret detin. Nuk duhej te liheshit te perdoreshit nga politika, duhej te jetonit shenjterine e dhimbjes, e cila ju lehtesohet nese ju ngushllojne, por jo me pergjerime dhe lote krokodili, sic jane ato te politikes sone.

Epilog

Eshte konsumuar tragjedia e rradhes, fatkeqesisht, nuk do te jete  e fundit. Te tjere do te merren me zbardhjen e shkaqeve, fajtoreve. Mbase si shume te tjera, cdo sekret do te mbetet ne fund te detit, kete here Jonit. Zgjidhja e vetme, qe do ti jape fund tragjedive te tilla, eshte LEVIZJA E LIRE e Shqiptare. Ate nuk e kemi ne dore ne shqiptaret, por politica, e cila ne zgjedhjet e fundit, u perkrah nga vetem 30% e shqiptareve, ndersa pjesa tjeter nuk votuan fare. Megjithate, mund te fillojme duke qene me te mire, me humane me njeri-tjetrin. Mbase nuk duhet te dyshojme ne fjalen e tjetrit, qe edhe tjetri te mos dyshoje tek e jona. Tragjedite e medha, tregojne shpirtin e nje kombi sic edhe dobesite e nje shteti, sidomos kur per mese nje decade, e ka patur bazen e lulezimit tek gomonet dhe skafet.

Pushofshi ne Paqe bashkeqytetaret e mije.

Blerti DELIJA

RRJETA E HEKURT: Furia shpejt mbi Shkoder!

Qe pas tragjedise se 9 janarit e Karaburun, policia shqiptare dhe forca te tjera te specializuara te shtetit, kane filluar nje ofensive te papare ndaj trafikanteve, te korruptuarve dhe atyre qe e kane ngritur pasurine apo bisnesin e tyre mbi kete baze.

Nje nga nje, po bien ne daren e Policise se Shtetit, Prokurorise dhe me pas edhe Gjykatave, ata qe per rreth 13 vite te demokracise, kane ngritur nga hici- piedestale, ne rrenjet e te cilave akoma ka njolla gjaku.

Sic eshte e kuptueshme, ne shenjester jane vecanarisht qytetet e medha, ne kete kuader edhe qyteti yne Shkodra. Ne nje fare mase, edhe ketu ka filluar goditja dhe sekuestrimi I pasurive te atyre qe dyshohen ne implikuar ne krimin e organizuar dhe trafiqet. Megjithate, brenda pak diteve, ne Shkoder do te filloje me te vertete operacioni RRJETA E HEKURT.

Sipas burimeve nga Ministria e Rendit Publik, po punohet me shume kujdes per evidentimin e vatrave ku eksiston akoma rrjeti I trafikut, qofte I qenieve njerezore, “mishit te bardhe”, narkotikeve, mjeteve motorike etj. Specialistet tashme jane ne perfundim te punes se tyre dhe kane percaktuar edhe pikat ku do te perqendrohet fillimisht goditja. Ne menyre te vecante, do te kalojne ne siten e RRJETES SE HEKURT, ato bisnese te dyshimta, te cilat lulezuan nga asgjeja, specifikisht pas vitit 1997. Specialiste te kesaj fushe, ne bashkepunim me struktura te SHISH-it, te Prokurorise dhe organizmave te tjera te specializuara, pohojne se jane ndihmuar shume nga informacionet e vete qytetareve shkodrane. Shume prej tyre, thote nje punonjes qe nuk do te identifikohet, na kane treguar me raste konkrete, fotografi por edhe me gisht, bisneset qe jane ngritur mbi trafiqet, korrupsionin, grabitjet. Jane lokalizuar tashme edhe zonat e vecanta te qytetit, prej nga do te filloje kontrolli, me pas verifikimi dhe ne fund konfiskimi I pasurive. Per pronaret qe kane ngritur te tilla bisnese, thote nje specialist I policise, vendi me I sigurte gjate ketyre diteve, do te jete burgu.

I pyetur se pse po punohet me kaq kujdes dhe ngadalesi ne qytetin tone ne kuader te RRJETES SE HEKURT, nje drejtues I policise se Tirane thote se kemi marre shkas nga e kaluara. Jo rradhe kemi tentuar, duke patur prova, te godasim krimin e organizuar, trafiqet dhe korrupsionin ne qytetin tuaj. Por jo rradhe, kemi ndeshur edhe ne nje suport politik qe iu jipet personave te tille, duke krijuar premisa shume negative per konfrontime edhe ne mes strukturave te shtetit me individe te veshur me imunitet politik.

Eshte evidente qe qyteti juaj, eshte baze e nje rrjeti trafikimi, krimit te organizuar dhe korrupsionit, perfundon puonjesi I policise. Rasti me I mire, fatkeqesisht, ishte ai I 9 janarit, ku pervec elementeve kriminale, mbase, mbase ka implikime edhe te kolegeve tane qe punojne ne Shkoder.

Pra sic edhe e pohojne vete puonjes dhe drejtues te ndryshem te institucioneve te specializuara, RRJETA E HEKURT, shume shpejt do te zbrese me furine e saj edhe ne qytetin e Shkodres. Shpresojme te jete keshtu, madje shpejt dhe jo me fushata. Qyteti yne ka te drejte te marre fryme I lire, pa friken e trafikut, korrupsionit, grabitjeve, qe asnjehere nuk kane qene ne natyren e Shkodres dhe shkodraneve.

Blerti DELIJA

Në finish spitali “Zonja e Këshillit të Mirë”

Këtë vit do të hapi dyert i dyti kompleks spitalor për Shqipërinë. Ky kompleks ka nsisur të ngrihet nën inisjativën e Nënë Terezës. Pranë tij do të ngrihet dhe një Universitet. Përgjegjësi i rikonstruksionit Padre Marino Passerini tregon rrugën e mundimshme për ngritjen e spitalit në këto 10 vjet, investimet, shërbimet që do të kryhen dhe si do të funksiojnë pagesat për pacientët

Denisa Xhoga

Brenda këtij viti spitali “Zonja e Këshillit të Mirë” do të nisi punën me 100 shtretër dhe brenda një viti do të vendosen 200 shtretër. Gjithçka do të përfundoj brenda 18 muajëve. Padre Marino Passerini, personi përgjegjës në Shqipëri për rikonstruksionin e spitalit tregon vështirësitë në ndërtimin e kësaj qendre spitalore gjatë krizave të Shqipërisë, projektet për të ardhmen, kushtet e spitalit ngritjen e Universitetit krahas tij, gjithçka deri në përfundimin e këtij projekti ambicioz.

A mendoni se nga nisja e ndërtimit të spitalit deri tani në hapjen e dyerve të tij ka kaluar shumë kohë?

Më 25 prill të vitit 1995 u vendos “guri i parë”. Ndërtimet vazhduan në mënyrë progresive deri në vitin 1997. Më këtë vit nisën trazirat, u bllokuan punimet. Kjo bëri që të largoheshin donatorët. Në qershor të vitit 1998 u riorganizua grumbullimi i donatorëve. Në Shqipëri, pikërisht në sheshin e spitalit u organizua një koncert. Kjo u bë për t’u risensibilizuar donatorët. Ndërkohë në Itali u bë një mbledhje e madhe, ku morën pjesë 6 mijë vetë, midis tyre shumë kardinal. Projekti nisi të gjallërohej. Por pas kësaj nisi “14 shtatori”. Kjo krizë e bllokoi përsëri projektin. Më pas ndodhi kriza e Kosovës, që i frenoi donatorët. Deri në atë kohë toka ishte marrë me qera nga kongregacioni. Në qershor të vitit 2000 me vendim të qeverisë Meta, toka u dha në pronësi. Ky vendim i radifikua në Parlament. U riradifikua dhe marrveshja, pasi duhej rifreskuar, kishin kaluar gjithë këto vite. Në këtë kohë nisi rigjallërimi i donatorëve. Rifilluan punimet në katet e poshtme, ku thuajëse tani punimet kanë mbaruar, ka përfunduar dhe punimet e ndërtesës si karabina.

Sa është vlera e gjithë investimit?

Aktualisht jemi në një fazë ku duket se problemet financiare kanë përfunduar. Ndërkohë ka përfudnuar dhe marrveshja me IFC-në, organizëm i Bankës Botërore për 10 milionë dollarë të dhëna në formë krediti, përveç financimit të donatorëve. Për marrjen e kësaj, kredie konkregacioni “Zonja e Këshillit të Mirë”, vendosi si garanci një industri faramceutike. Deri tani investimi ka shkuar në 8 milionë dollarë. Për të mbaruar faza e parë me 80 deri 100 shtretër duhen 20 milionë dollarë të tjera që tashmë janë siguruar, është caktuar dhe një firmë xhenoveze, që së shpejti do të filloj punimet. Gjithë kompleksi mendohet të shkojë 50 milionë deri 60 milionë dollarë. Kompleksi përbëhet nga katër objekte, spitali, universiteti, qendra e reabilitimit neuro-muskulare dhe qendra e lartë e infermierëve dhe specialistëve në një sipërfaqe 100 mijë metra katror, ku 50 mijë metra katror do të jetë spitali. Kushtet në spital do të jenë sipas normave të BE-së, kostoja e spitalit do të jetë 2 mijë dollarë për metër katror me gjithë paisjet.

Si do të jenë pagesat e pacientëve?

Pagesat do të ndryshojnë në faza, sipas sistemit shëndetësor shqiptarë. Do të jenë pagesa alternative, pagesa direkte dhe në përqindje për bamirësi. Dhe në një kohë të dytë do të punohet me një sistem siguracioni të veçantë, ose do të lidhet një marrveshje me sistemin e sigurimeve shëndetësore shtetërore. Është llogaritur që në pesë vitet e para spitali të dalë me humbje, do të financohet nga konkregacioni. Pas pesë viteve bilanci do të jetë zero dhe do të nisë një riinvestim i brendshëm për rigjenerimine spitalit.

Do të jetë një spital për katolikët, apo vetëm i ngritur nga katolikët?

Mendohet të jetë si një pikë për ballkanin jugperëndimor për të gjithë shqiptarët në Mal të Zi, Maqedoni, Kosovë. Spitali do të jetë i hapur për të gjithë personat, panvarësisht nga përkatësia fetare, etnia etj. Por ky spital ka rëndësi jo vetëm nga ana shëndetësore, por dhe nga ana politike. Prezenca e Selisë së Shenjtë, Vatikanit me një investim kaq të madh, është politikisht një mesazh i fortë për evuropën dhe integrimit drejt Evropës.

Tritan Shehu

Nënë Tereza, inisjatore për ngritjen e kompleksit

“Në nëntor të vitit 1992 vjen Nënë Tereza. Duke biseduar mbi shëndetësinë dhe problemet e saj, ajo pyeti se si mund të ndihmonte dhe unë i kërkova ndërtimin e një spitali. Si përfaqëues i qeverisë shqiptare shkova në Romë dhe bisedova me Ministrin Anxhelini dhe ai erdhi këtu. Ndërkohë Nënë Tereza bisëedoi me Papën dhe mori premtimin e Papës mbi ngritjen e një qendre spitalore. Selia e Shenjtë ngarkoi kongregacionin “Zonja e Këshilit të Mirë” për këtë projekt. Ky konkregacion ka spital në Romë, Itali dhe jashtë saj. Marrveshja zyrtare u lidh më 1993, për ngritjen e një spitali jo shtëror të sugjeruar nga kisha, si qeveria shqiptare dhe kisha morën detyrimet e tyre. U firmos vendimi i qeverisë më 1994. Më 25 prill 1995 filluan punimet. Ishte çështja që të mblidheshin donacionet. U hodhën dy opsione disa donatorë dhe të mëdhenj, ose shumë donatorë të vegjël. Nënë Tereza sugjeroi që të financonin shumë donatorë të vegjël, pasi kjo pikësëpari është vepër bamirësie. U bënë të gjitha konsultimet me Nënë Terezën dhe të gjitha bisedimet përfunduan më vitin 1995. Ndërtimi u bë aty ku kishte nisur ndërtimi i spitalit të familjes së “Konti Ferra”, të cilët i ndërprenë punimet me ndërrimin e sistemit. Më pas atyre ju kthyen dhe lekët”, tregon Tritan Shehu, ish-ministër i Shëndetësisë.

DREJT MIRATIMIT

Universiteti katolik si “Tovergate” dhe “La Sapienca”

Krahas spitalit, po ndërtohet dhe Universiteti “Katolik”, i cili ende nuk është pagëzuar, ndërsa spitali do të quhet “Zonja e Këshillit të Mirë”. Janë siguruar fondet dhe kanë nisur procedurat, po përgatitet dokumentacioni për miratimin e projektit nga qeveria. Ky Universitet do të jetë përkrah spitalit, në zhvillim të shkencave mjeksore. Aktualisht jemi lidhur me Universitetin “Tovergate” dhe “La Sapienca”. Paralelisht me ndërtimin e spitalit do të hapet dhe universiteti, pasi studentët do të kenë nevoj për spitalin në vitin e tretë, vitet e para bëhen lëndë të përgjithëshme. Spitali do të përfundoj plotësisht pas një ose, dy vitesh, pasi të gjtiha specilitetet s’mund të vendosen njëkohësisht, por hap pas hapi.

Pedagogët do të jenë shqiptarë dhe italianë. Do të merren në punë, pedagogë-mjekë dhe të fakultetit dhe Qendrës Spitalore Universitare, me kohë të plotë, ose të pjesëshme, në përputhje me legjislacionin shqiptar dhe sipas kushteve. Në spitalet e Italisë punojnë 1 mijë mjek shqiptarë, të cilët janë diplomuar këtu dhe tani punojnë dhe janë specilizuar në vazhdimësi në Itali. Një pjesë e mirë e tyre janë të interesuar, që të vijnë të punojnë këtu. Ndërkohë ky spital do të përgatisë drejtues manaxher të spitalit. Skema e konkregacionit ka një eksperincë të madhe në përgatitjen e spitalierëve. Do të hapet një kurs, ku fillimisht do të jenë pedagogë italianë dhe më pas shqiptarë.

19 janar

Spitali katolik, Papa trefishon fondet

Presidenti Moisiu dhe Kryeministri Nano i japin fjalwn Kardinalit Laghi se do ta ndihmojnw nw vazhdimin e projektit të ndërtimit të një kompleksi spitalor si dhe nw krijimin e një Universiteti Katolik me Fakultet Mjekësie, tw quajtur “Zonja e Këshillit të Mirë”. Fondi fillestar pwr ndwrtimin ka qenw 15 milionw dollarw tani donacionet kanw arritur nw 45 milionw dollarw

Denisa Xhoga

Sw shpejti pritet të hapi dyert kompleksi i dytw spitalor. Kryeministri Fatos Nano dhe Presidenti Moisiu pritwn dje paradite në një takim të veçantë një delegacion të lartë të Selisë së Shenjtë të kryesuar nga Kardinali Pio Laghi, i cili shoqërohej nga përfaqësuesi i Selisë së Shenjtë në Tiranë Monsinjor Giovani Bulaitis, Padre Aurelio Mozetta, dr. Navarro Vals, ambasadori italian në Tiranë z.Masimo Jannucci si dhe nga ish- ambasadori italian në Shqipëri Paolo Foresti. “Do të keni mbështetjen time të plotë” –  u tha Presidenti bashkëbiseduesve,  duke vlerësuar rëndësinë e këtij projekti me karakter mjekësor, por dhe me objektiva humane. Kryeministri Nano ka shprehur kënaqësinë e veçantë për nivelin e deritanishëm të bashkëpunimit me Selinë e Shenjtë si dhe ndihmën e saj për kapërcimin e vështirësive të periudhës së tranzicionit në Shqipëri. Kardinali Laghi e njohu Kryeministrin Nano me kërkesën për vazhdimin e projektit të ndërtimit të një kompleksi spitalor si dhe krijimin e një Universiteti Katolik me Fakultet Mjekësie të quajtur “Nostra Signora del Buon Consiglio”, “Zonja e Këshillit të Mirë”. Ndërtimi i këtij kompleksi spitalor në fund tw rrugës sw Durrësit, pranw Laprakws, është një iniciativë dhe dëshirë e Nënë Terezës për t’i ardhur në ndihmë njerëzve në nevojë dhe fëmijëve në Shqipëri. Vlera fillestare e financimit për ndërtimin e këtij kompleksi spitalor ka qenë rreth 15 milionë dollarë, ndërkohë që nga donacionet e popullit italian pwrmes konkregacionit “Zonja e Këshillit të Mirë”,  kjo shumë ka arritur deri në 40 milionë dollarë dhe deri nw fund tw projektit pritet tw shkojw 50 deri 60 milionw dollarw. Kyeministri Fatos Nano në këtë takim siguroi mbështetjen dhe angazhimin e plotë personal dhe të qeverisë që drejton për çuarjen përpara të këtij projekti. “Jam shumë i kënaqur për rifillimin e inisiativës suaj të rëndësishme për ndërtimin e spitalit dhe Universitetit Katolik dhe ju siguroj se mbështetja e Qeverisë Shqiptare nuk do t’ju mungojë”, tha Kryeministri Nano. Më tej Kardinali Laghi e ka njohur Kryeministrin Nano edhe me disa detaje të ndërtimit të këtij kompleksi spitalor, i cili fillimisht do të funksionojë me një kapacitet prej 200 shtretërish dhe një repart pedriatik, për t’u pasuruar më pas edhe me reparte të tjera. Në këtë spital prioritet do të kenë fëmijët dhe njerëzit në nevojë. Fakulteti i Mjekwsisw do tw ketw pedagogw shqiptar dhe italian “i binjakwzuar” me Universitetin “Tovergate” dhe “La Sapienca”.

Të DHëNAT

Spitali “Zonja e Këshillit të Mirë”

Më 25 prill të vitit 1995 niswn punimet

Kapaciteti 200 shtretër

Pwr fazwn e parë me 100 shtretër u investuan 20 milionë dollarë

Vlera e gjithë kompleksit 50 milionë-60 milionë dollarë

Përbëhet nga 4 objekte, spitali, universiteti, qendra e reabilitimit neuro-muskulare dhe qendra e lartë e infermierëve dhe specialistëve

Sipërfaqe 100 mijë metra katror

Pagesat e pacientëve

Pagesat do tw jenw alternative, direkte dhe në përqindje për bamirësi.

TAKIMI

MARREVESHJA
Kastrat, 812 mijë $ për ujësjellësin

Kastrati nuk do të ketë më “etje”. U nënshkrua dje në Ministrinë e Rregullimit të Territorit dhe Turizmit marrëveshja për dhënien e një granti nga Qeveria e Austrisë, prej 812 mijë Euro. Marrëveshja u nënshkrua nga zv. Ministri i Rregullimit të Territorit dhe Turizmit Arben Demeti dhe atasheu i Ambasadës Austriake në Tiranë, Hurbert Neuwirth. Demeti tha se “Ky projekt, i cili është në vazhdën e kontributit cilësor të qeverisë austriake për vendin tonë shënon edhe një herë një kontribut shumë të rëndësishëm për të zgjidhur një problem disa vjeçar të një komune mjaft të vështirë nga pikëpamja e terrenit por veçanërisht të një zone me resurse të mëdha turistike”.  Nga ana e tij atasheu i Ambasadës Auustriake në Tiranë, Hurbert Neuwirth tha se “Kastrati përbën një zonë të pasur turistike dhe çështja e furnizimit me ujë të pijshëm është një problem i madh që duhet zgjidhur. Kjo është një nga arsyet që po kontribuojmë në këtë fushë dhe jo vetëm këtu por edhe në zona të tjera rreth Shkodrës”. Nga ky projekt do të përfitojnë rreth 2500 banorë të komunës Kastrat, në infrastrukturën e nevojshme për ujësjellësin e zonës. Marrëveshja fillestare e nënshkruar në dhjetor të vitit 2002 parashikonte ndërtimin e magjistraleve kryesore dhe furnizmin me ujë të rreth 750 banorëve. Por me qëllim furnizmin e të gjithë zonës me ujë të pijshëm u pa e nevojshme t’i propozohej palës austriake një shtesë projekti e cila u arrit gjatë nënshkrimit të marrëveshjes së djeshme. Zbatimi i projektit që do të përfundojë brenda vitit 2004. D.XH

MINISTRIA VAZHDON KONTRROLLIN

Pezullohet nga detyra Drejtori i Shtëpisë Fëmijës

Pas nisjes së hetimeve nga “Avokati i Popullit” dhe denoncimit të fëmijëve mbi shkeljet e ligjit nga Drejtori i Shtëpisë së Fëmijës “Zyber Hallulli”, Petrit Isufaj pezullohet nga detyra e kreut të këtij insitucioni. Ministrja e Punës dhe Çështjeve Sociale Vlentina Leskaj ka urdhëruar pezullimin nga detyra drejtorin Isufaj, duke ngarkuar me këtë detyrë deri në përfundimin verifikimit të problemeve një nga drejtuesit e ministrisë. Isufaj është akuzuar nga fëmijët se ka përdorur dhunë ndaj tyre pa asnjë shkak, si dhe ka shpërdoruar ndihmat ushqimore dhe ndihmat në veshmbathje të ardhura për ata. Ministria e Punës dhe Çështjeve Sociale në bazë të verifikimeve të deri tanishme vlerëson se shumë prej akuzave të ngritura ndaj kësaj “Shtëpie fëmijësh” nuk qëndrojnë dhe se ato janë të nxitura nga konfliktet midis dy punonjëseve dhe drejtuesit të tyre. Ministria njofton se nëpërmjet një grupi pune të kryesuar nga zëvendësministri, është duke ndjekur dhe verifikuar të gjitha problemet dhe shumë shpejt do të publikojë konkluzionet përfundimtare. Sipas Ministrisë Shtëpia e Fëmijës “Zyber Hallulli” ka qenë dhe mbetet një nga insitucionet më të mbështetura të kujdesit social në vend. Një grup fëmijësh Erion Selimi, Bledar Krutje, Arben Metallari, Elvin Metallari dhe Shkëlzen Këllezi, janë fëmijët që u ankuan mbi dhunën e përdorur ndaj tyre dhe dyshimet për vjedhje. Bashkë me ta u bashkuan dhe dy edukatoret Margarita Deçolli dhe Rajmonda Gazheli si dhe Drejtuesi i Insitutit Kombëtar të Integrimit të Jetimëve, Ilir Çumani. Pas publikimit në media të problemeve të ngritura prej tyre, insitucionet shtetërore nisën verifikimet. D.XH

MJEDISI

Xhuveli: Kimikatet duhen

hequr nga Shqipwria

Mirëadministrimi i kimikateve të rrezikshme dhe mbetjeve të ngurta ishin në qendër të diskutimeve në Konferencën Mjedisore me temë “Kimikatet e rrezikshme, mbetjet e ngurta dhe kuadri ligjor për administrimin e tyre”, të zhvilluar dje në Ministrinë e Mjedisit.

Aktualisht në Shqipëri po zbatohen dy ligje që sunojnë të mbrojnë ekosistemin shqiptar dhe shëndetin e njeriut, ligji “Për substacat dhe preparatet kimike” dhe “Për administrimin mjedisor

të mbetjevetë ngurta”, të miratuara gjatë këtij viti. Ministri i Mjedisit, Lufter Xhuveli, gjatë kësaj konference vuri theksin në masat që duhet ndërmarrë për eleminimin nga territori i Shqipërisë të kimikateve të rrezikshme, të mbartura nga industria e rëndë prej disa vitesh, si dhe administrimin e mbetjeve të ngurta..

Po, mikja e Shqipërisë e shqiptarëve, tashmë hyri origjinale në kështjellën e letrave shqipe. “Mbretëresha me zemër e shpirt shqiptar”, është libri më i ri, botuar ditët e fundit, të shkrimtarit të mirënjohur Nikë Bunjaj, publicist dhe Dr. i Shkencave.

Botimi i këtij libri monografi, për të cilin autori ka punuar rreth 15 vjet, duke hulumtuar me kujdes në arkiva si brenda dhe jashtë vendit, ka shpalosur dëshmi dhe dokumenta interesante që nxjerrin në pah figurën madhore të Miss Edith Durhamit. Fotografitë, faksimilet, dorëshkrimet autentike janë një pasqyrë ku profilizohet Durhami si burrëreshë, si diplomate, si shkrimtare e publiciste, si historiane etnografe dhe bamirëse me vlera të mëdha.

Miss Edith Durhami qe një nga figurat më të spikatura politike, në një nga periudhat më të vështira të historisë shqiptare, atë të Luftës për Pavarësi Kombëtare. Kjo grua titane, bëri aq shumë për Shqipërinë, për të drejtat legjitime shqiptare për liri e pavarësi, saqë me të drejtë nderohet e respektohet si europiania më shqiptarëdashëse e të gjitha kohërave. Duke e ndjerë si detyrim me që Nikë Bunjaj është nip i një prej heronjve më të preferuar të Miss Edith Durhamit, prijësit kelmendas dhe komandantit të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit për Malësinë e Madhe, Nikë Lekë Pepaj, autor i e ka shoqëruar monografinë edhe me pjesë të shkëputura nga krijimtaria e tij letrare, që i përshtaten temës dhe figurës që trajton.

“…Miss Edith Durham! Jo, ti s’ke vdekur,

Në zemrat tona ti e gjallë ke mbetur,

Jo, ty toka s’ka për të të tretur,

Simbol i paqes, Edith do të mbetesh…”

Dhe më poshtë, poema vijon:

“Atje larg, në veri të Londrës,

Brezat tanë me sy t’përlotur,

Do t’kujtojnë gjithmonë Mbretëreshën,

Miss Edith Durham, sokoleshën…

Miss Edith Durham, çeli ata sy!

Tërë Shqipëria qan për ty,

Po qan pena për shkrimtaren,

Qan Malësia për diplomaten.

Miss Edith Durham, për jetë e mot,

Për gjithë shqiptarët je gjallë dhe sot…”

Autori Nikë Bunjaj, ka punuar një kohë të gjatë me përkushtim, ka përdorur në këtë libër një gjuhë të thjeshtë dhe të pastër, të qartë që vërehet kapitull mbas kapitulli, deri në mbyllje të librit.

Dhe, meqë pjesën më të madhe të kohës së qëndrimit në Shqipëri, Miss Edith Durham e ka kaluar në Shkodër dhe në Malësi të Madhe, si sheshet më të përgjakura të betejave për liri e pavarësi, dhe ku ajo u bë edhe Mbretëresha e Malësorëve në këto vite. Ky është libri i parë monografi që një shkrimtar shqiptar, me qëllim për ta botuar pikërisht këtë vit (2003), kur Edith Durham ka 140-vjetorin e lindjes.

Libri përbëhet prej 20 kapitujsh e nënkapitujsh, ku lexuesi do të gjejë rreth 40 fotografi e faksimile që flasin për jetën dhe veprën e Miss Edith Durham, që nga vendi i lindjes, Londër, nëpër vende të Ballkanit dhe shumica në Shqipëri. Libri gjithashtu është shoqëruar edhe me referencat përkatëse.

Ky libër kaq interesant mund të përdoret edhe për nxënësit e studentët e sotëm dhe brezat që vijnë, me qëllim që edhe këtë pjesë të historisë shqiptare që ka akoma për të shpalosur ngjarje, emra dhe heroizma që nuk janë të njohura.

Botimi i këtij libri monografi është një ndihmesë dhe dhuratë e bukur që i bëhet historisë shqiptare dhe asaj angleze dhe dashurisë, kujtesës për Mbretëreshën e pavdekshme të Malësorëve, bijës së pavdekshme të popullit anglez, Miss Edith Durham, me rastin e përvjetorit të lindjes së saj.

Ishte pra, Edith Durhami, ajo që nuk pushoi protestat e saj të fuqishme drejtuar Fuqive të Mëdha dhe më pas, Konferencës së Ambasadorëve në Londër, për padrejtësitë e mëdha e të jashtëzakonshme që po i bëheshin Shqipërisë dhe shqiptarëve. Zëri i saj i protestës u shkri në një me atë të popullit shqiptar, u dëgjua në Paris e në Londër, në Berlin e Rusi, në Stamboll e në të gjithë botën… “Shqipëria – theksonte Miss Edith Durham, – nuk është një “shprehje gjeografike”, siç e kishte shprehur dikur Bismarku, por duhet ta dijnë të gjithë se është kombi më i vjetër i Ballkanit. Shqiptarët janë trima, të zgjuar, të besës dhe shumë bujarë. Ata luftuan në shekuj vetëm e vetëm për të mbrojtur trojet e veta, duke mos cënuar askënd… Prandaj, ka ardhur koha, – thekson ajo – që ky popull të mbrohet me shumë të drejtë e jo të sulmohet e të përçmohet…!”

Prandaj është kjo dhe shumë arsye të tjera, që shqiptarët brez pas brezi do ta kujtojnë me nostalgji, me respekt tepër të veçantë, mirënjohje të thellë, mikeshën e tyre të sinqertë, Mbretëreshën e Malësisë, shkrimtaren dhe etografen, kronikanen e luftës, bamirësen e madhe, e cila zemrën e saj të bardhë e shpalosi midis malësorëve që i deshi dhe i mbrojti aq shumë, pa përjashtuar edhe shqiptarët e tjerë.

Sokol Pepushaj

Kristian Demokratët drejt konsolidimit

Partia Kristian Demokrate Shqiptare, ndonëse një parti e re, dimensionet e saj janë gjithnjë në rritje dhe kjo për vetë faktin se kjo parti përfaqëson alternativën më progresiste dhe bashkëkohore për integrimin real të shoqërisë shqiptare në Europë e lirë dhe demokratike, ku mbizotëron Kristian Demokracia.

Më datën 20 dhjetor 2003, në njërin nga ambientet e Hotel “Dajtit” në kryeqytet, zhvilloi punimet Konferenca e Parë e PKD të degës së Tiranës. Në këtë aktivitet ishte i pranishëm Kryetari i Partisë Kristian Demokrate të Shqipërisë, Avokat Fran Dashi, Doktor Vasil Babi, n/kryetar i kësaj partie, si dhe të ftuar të tjerë. Mbas përshëndetjes së rastit nga kryetari i PKD të Shqipërisë, fjalën e hapjes e mori Dr. Vasil Babi, i cili në ligjëratën e tij shpalosi vlerat e Partisë Kristian Demokrate dhe detyrat e mëdha që i dalin përpara këtij formacioni politik për emancipimin e shoqërisë shqiptare dhe për edukimin e saj me vlerat dhe moralin demokristian, me atë moral i cili është modeli absolut për ngritjen në “zenit” të shpirtit njerëzor. Ai theksoi se Shqipëria, si pjesë e pandarë gjeografike e kontinentit duhet të bëhet dhe pjesë integrale e kulturës europiane.

Në këtë tubim e morën fjalën dhe të ftuar nga rrethet, ku mund të veçojmë diskutimin e z. Selami Jenisheri (i Partisë Demokristiane), i cili në përshëndetjen e tij (ndoshta nga emocionet apo euforia), u shpreh se Partia Kristian Demokrate përfaqëson vlerat më të larta të një partie fetare! Kjo shprehje apo ligjëratë, ndonëse nuk u kundërshtua nga drejtuesit e aktivitetit, u përball me kundërshtimet konstante të diskutantëve të Mirditës, ku shkrimtari Ndue Bushkola sugjeroi në diskutimin e tij se Partia Kristian Demokrate nuk është parti fetare, por parti e zhvillimit dhe progresit, parti alternative e atyre që ndërtuan Europën moderne. Akoma më i ashpër ishte reagimi i Kryetarit të PKD së degës së Shkodrës, z. Lekë Lamaj, i cili ndër të tjera tha: Vetëm njerëzit me qëllim të keq kërkojnë t’i japin partisë sonë “ngjyrim” fetar. Në Partinë Kristian Demokrate militon çdo shqiptar që gjen veten tek kjo parti. Ia sugjeroi se vetë n/kryetari i kësaj partie, korçari intelektual Arben Sula është i besimit mysliman dhe njëkohësisht njëri ndër aktivistët më produktivë të kësaj partie. Kryetari i degës së Mirditës, z. Zef Lleshi, mbajti një ligjëratë ku spikati me të gjithë madhështinë elokuenca e oratorit intelektual.

Më në fund u bënë zgjedhjet, ku kryetar i PKD të Tiranës, me shumicën absolutet të votave u zgjodh inxhinieri dhe intelektuali me plot vlera e reputacion Paulin Mema. Pas mbarimit të aktivitetit u shtrua një kokteil.

Konferenca e Tiranës dhe zgjedhja e kryesisë së PKD të saj janë “preludi” i një fitoreje për zgjedhjet e ardhëshme parlamentare.

Mark Bregu

Atenagora – figurë e ndritur profetike

Është vërtetë mburrje dhe krenari kur konstaton se nga gjiri i kësaj toke të bekuar, kanë dalë profetë dhe shenjtorë.

Duke shpalosur librin “Atenagora profet i bashkimit”, shkruar nga Dr. Don Lush Gjergji, mendja, menjëherë të “fluturon” në hapësirën e madhe të “universit” të mendimtarëve të shquar që nxori nga gjiri i saj toka e bekuar arbërore e Gjergj Kastriotit. Studiuesi, historiani dhe letrari i shquar, kleriku Don Lush Gjergji, nëpërmjet këtij libri, na prezanton një figurë tepër të shquar, por ende të panjohur nga publiku shqiptar. E vërteta është se gjatë disa dekadave diktaturë dhe këtyre viteve tranzite, shumë pak u punua për hulumtimin dhe ndriçimin e këtyre figurave të spikatura. Libri i lartpërmendur, të cilin na e servirë Dr. Lush Gjergji, është një thesar tepër i vlefshëm për të ndriçuar rrugën plot peripeci të atyre viganëve që dhanë aq shumë kontribute dhe vlera në shërbim të ardhmërisë së nacionalitetit tonë. Pa asnjë mëdyshje, Atenagora mund të vendoset denjësisht në “Panteonin” e më të shquarve.

Po, kush ishte Atenagora? Sipas hulumtimeve të autorit të lartpërmendur, Aristokle Spiru u lind në Tsaraplana, në Epir, më 25 mars 1886 (që atëherë ishte nën sundimin turk). Tsaraplana tani gjendet në Greqi dhe ka ndërruar dhe emrin, quhet Vassilikanë, që d.m.th. vendi mbretëror. Aty gërshetoheshin popujt, gjuhët, kulturat, fetë dhe traditat e ndryshme. “Fiset sllave të absorbuara prej Greqisë qysh nga periudha bizantine, barijtë vllehë nomadë, shqiptarët e islamizuar (fat i çuditshëm “aziatik” i shqiptarëve). “Nen hinin e vokët të votrave të tyre është në gjumë një bollë mbrojtëse”. – cit: Oliver Clement, Dialoghi con Antegora, Gribanda, Torino, 1972, fq. 27. Cristiano, 1973, nr. 1-2, fq. 178-200.

Në Epir, si dhe në Maqedoni, grekët, sllavët, vllehët e maleve, shqiptarët dhe turqit, të krishterët dhe myslimanët jetonin së bashku me shkëmbime popullore e folklorike, ashtu edhe me nivelin më të lartë shpirtëror. Në Tsaraplanë një dervish ishte mysafir i çmuar i familjes Spiru dhe Partiku i ardhshëm kishte marrëdhënie me vëllezërit mistikë islamikë në Manastir. Atëherë qe formuar (edukuar) në kuptimin “Abrahamik” të Islamit, që kishte pikëpamje mbi krishtërizimin si “Feja e feve”.- cit: Oliver Clement, Atenagora I, (1886-1972) Ossia. L’ortodossia al servizio dell’unità, në Oriente Cristiana, vep. e cit., fq. 80-81; Lexo: Albert Rauch, Atenagora, un profeta del nostro tempo, në “Cita nuova”, nr. 13/1982, fq. 33-36, Clas Koncila nr. 15/1972, fq. 1-3: nr. 2/1984, fq. 7.

Babai i Aristokleut, (kështu quhej më parë me emër të pagëzimit) Patriku Atenagora I, Mateu, ishte “mjeku i parë i fshatit Tsaraplanë”.

Interesimi i autorit të lartpërmendur, – Dr. Lush Gjergji për Patrikun Ekumenik, – Atenagorën, ka shumë arsye, ndër të cilat veçojmë:

a) Atenagora ishte profet i vërtetë i bashkimit të të krishterëve, duke u nisur nga bashkimi në mes të ortodoksëve dhe katolikëve. Kjo profeci (sipas autorit) ka edhe sot nevojë për përkrahje, punë dhe zbatim të plotë, sidomos tani kur nacionalizmi i tepruar në disa raste dhe vende mjegullon dhe kushtëzon dhe çështje fetare.

b) Aristokle Spiru, më vonë Antegora I, ishte me prejardhje shqiptare, ndihej dhe e pranonte këtë gjë gjatë tërë jetës, mirëpo ne, për fat të keq, pak ose aspak nuk e kemi njohur atë, për vetë rrethanat e tashme të njohura tek ne, (komunizmi ateist në Shqipëri, si dhe në tokat shqiptare, mosinteresimi ynë për çështje fetare, sidomos për krishtërizëm, për arsye të vëllezërve të islamizuar…).

c) Provania hyjnore ka dashur dhe do edhe sot të na flasë nëpërmes Atenagorës, në veçanti ne shqiptarëve: të krishterëve ortodoksë e katolikë, për dialogun ekumenik në të vërtetë dhe dashuri, për takim, afrim dhe bashkim të plotë me Jezu Krishtin, për të krishterët dhe vëllezërit shqiptarë të islamizuar, për në dialog të çiltër, vëllazëror, sipas traditës, si për çështje fetare, ndërfetare, sipas nevojave të kohës së sotme.

Autori thekson se, Atenagora ishte shqiptar, me siguri me prejardhje shqiptare por edhe me traditë, kulturë, gjuhë, familje, rreth të fëmijërisë, rinisë, pra në tërësi.

Këtë e ka pohuar dhe dëshmuar gjithnjë edhe në jetën e mëvonëshme. (Dr. Lush Gjergji).

Ja, dëshmia e drejtpërdrejtë që Patriku Atenagora i dha priftit arëbresh, Profesor At Giuseppe Ferrarit: “Me prejardhje nga një fshat i vogël i Epirit Verior, në afërsi të kufirit shqiptar, Patriku pati mundësi të ndihej i afërt me tokën e tij, me vizitën time…

Në orën e caktuar hyra në apartamentin privat të Patrikut. S’pata nevojë për të pritur, sepse saktësisht në kohën e caktuar në përcollën në studion e tij. Duke i hapur duart kah unë, me një buzëqeshje të gjatë, klithi në gjuhën shqipe: “Mirë se erdhe! Edhe unë jam shqiptar si ti.” “Mirë se ju gjej, shenjtëri!”, iu përgjigja duke dëshiruar të bëj përkuljen e thellë, sipas dokës tonë lindore, por ai nuk më dha kohë për këtë. Më ngriti në këmbë duke më përqafuar dhe duke më thënë, gjithnjë në gjuhën shqipe: “Ç’janë këto? Në kishë mirë, po këtu…?”. Duke më mbajtur gjithnjë për dore më udhëhoqi të ulem pranë tavolinës së tij të punës. Pas pak kohe hyri në dhomë kamarieri duke sjellë ëmbëlsirën e bardhë dhe gotën me ujë për dolli. “Gëzuar, për shumë vjet! Mirë u pafshim për shumë vjet!” Ishte vërtetë i gëzuar dhe i buzëqeshur… Pastaj më tha: “Sot rri n’tryezë me mua!” Kërkova falje, m’u duk tepër. “Po, shenjtëri…”, por nuk më lejoi të vazhdoj. Duke ma dhënë dorën e djathtë më tha: “Jemi sympatriot – Jemi bashkatdhetarë”. Pastaj, – vazhdon Prof. Ferrari, – më tha kështu në gjuhën greqishte: “E di se je profesor i gjuhës dhe letërsisë shqipe në Universitetin e Barit dhe studiues i teologjisë lindore. Mirë. Këto dy gjëra më interesojnë shumë dhe pikërisht për këtë të falënderoj shumë për këtë vizitë dhe dëshiroj, aq më tepër të lutem, që kjo të mos jetë vizita e fundit. Duhet të bashkëpunojmë”. Si pata rastin të them edhe më parë, argumenti që përsëritej shpesh, gati në të gjitha rastet, në bisedat që pati me mua, përposë temës së bashkimit të të krishterëve, ishte Shqipëria. “Dhe padyshim, çështja nacionale asht objektivi kryesor i trajtimit të kësaj figure me përmasa profetike”, (autori – M.B.). Fliste gjatë dhe me dashuri mbi historinë e Shqipërisë, mbi gjendjen aktuale dhe fatet e atdheut. E njihte fare mirë gjendjen e parpambeturisë dhe mu për këtë kishte mirëkuptim për reagimin që ngjante me revolucionin… “Shiko, – më tha, – udhëheqësit e tanishëm e duan atdheun e tyre, e duan të lirë, të pavarur nga ndikimet e huaja, të përparuar, me mjaft bukë, për të gjithë dhe pa lëmoshë nga të huajt. Po ta dish ti çka bënin në Shqipëri pashallarët dhe bjelerët…”. “Vlen të theksojmë se në analitikën e këtij Profeti, shohim të sintetizuar dhe të dhënë drejtpërdrejtë shkaqet kryesore të prapambetjes, ku mbizotëron sistemi feudal i pashallarëve dhe bejlerëve shqiptarë, të “stazhionuar” në mentalitetin orientalo-aziatik” (M.B.). Kjo analizë duhet t’u vlejë shumë pushtetarëve dhe qeveritarëve tanë dhe të kuptojnë se europianizimi i Shqipërisë nuk mund të arrihet me “dekor” oksidental, e me mentalitet xhonturko-bizantin…

Pastaj, duke iu drejtuar At Zef Ferrarit dhe nëpërmes tij të gjithë arbëreshëve, tha: Detyra juaj tani është të bashkëpunoni për ndërtimin e një Shqipërie të re… Kjo është detyra juaj. Të jeni të qetë se komunizmi do të kalojë, por krishtërimi do të mbesë. Zoti shërbehet ndonjëherë edhe me Djallin, për të arritur deri te ndojë pikë që Djalli nuk e njeh, por Zoti e di. Nëse ju punoni për të mirën e kombit, për ngritjen e popullit, do të shihni se mund të bashkëpunoni… Tepër domethënëse janë mesazhet e Partikut (Profet) dhe Fratit arbëresh, me bashkërendimin e mendimeve dhe konvergimin e tyre për të ndriçuar sadopak ato mendje, (sa të ndryshkura aq dhe djallëzore), që me paturpësi të pashembullt, kërkojnë të baltojnë figurën e këtij kleriku dhe atdhetari të madh, me epitetin “katolikocentrist”!… Si njohës i mirë i historisë shqiptare, Patriku Atenagora, ndër të tjera ka thënë: “Populli shqiptar është një ndër popujt që ka vuajtur më së shumti në Europë, ka vuajtur gjatë shumë shekujve, pasi mbrojti në mënyrë të mrekullueshme krishterizimin. Pikërisht për këtë dhe për dinjitetin vërtetë të madh që ka pasur gjithmonë ky popull, dhe në vuajtje dhe në shkelje, Europa duhet ta shikojë me nderim Shqipërinë.

Mbi prejardhjen shqiptare të Atenagorës dëshmon edhe Prof. Pjetër Gabrani (1909-1984), konvertit nga islamizmi në katolicizëm, më parë quhej Shemsi Talipi, – Gabriani, bashkëpunëtor i ngushtë i Atenagorës dhe Papës Gjoni XXIII, sa ishte Nunc në Turqi. (Ref.: Dr. Lush Gjergji, “Një jetë nëpër botë”, – Prof. Pjetër Gabrani, “Drita” 1/2, 1985, fq. 12-14). Shumë vite kam bashkëpunuar me Atenagorën, Patrikun e madh, i cili thoshte: “Unë jam shqiptar (fliste shumë mirë shqipen). Jam në shërbim të Kishës Ortodokse edhe më tepër të Jezu Krishtit…” Atenagora vuante shumë për shkak të copëtimit të tokave shqiptare, për dasitë fetare shqiptare. Më thoshte me dhimbje në shpirt: “Europa na ka dëmtuar, sepse na ka identifikuar me turqit, ne e kemi tradhëtuar Europën për kah besimi me islamizimin tonë…”. Gjithmonë kemi folur shqip. Temat e bisedimeve tona ishin të shumëllojshme, por e paevitueshme ishte tema e bashkimit dhe afrimit ndërnjerëzor dhe ndërfetar. Në Amerikë ishte njohur dhe kishte bashkëpunuar me Imzot Fan Stilian Nolin. Të dy ishin për bashkimin e plotë në mes të krishterëve në popullin shqiptar. Atenagora më tha për Nolin: “Është një mendje e hapur, një shpirt i mirë, një shqiptar dhe i krishterë i madh”. Këta dy viganë kishin kuptuar se bota nuk ka ardhmëri pa bashkim. Ja dhe dëshmia e gazetarit, shkrimtarit dhe publicistit anglez, Nichols-it mbi Atenagorën: “Një gjë me rëndësi bie në sy: dy personalitete me prejardhje shqiptare dhe pse të lindur jashtë Shqipërisë, kanë ndikuar rrënjësisht në krishterizimin bashkëkohor. Një është i ndjeri Patriku ekumenik i Kostantinopojës, njeri me prani të dukshme fizike, me një personalitet të konsiderueshëm, i cili u takua me Papën Pali Vi, sidomos me përqafimin historik në Jeruzalem, që hapi rrugën e mirëkuptimit më të madh në mes të dy grupeve më të mëdha të krishtera. Tjetra është Nënë Tereza”. (Ref: Peters Nichols, “Le divisioni dei Papi” – Armando Mondadori Editore, 1981, fq. 320-321).

Për Patrikun (Profet) dëshmon Prof. Pjetër Gabrani dhe një fakt: “Isha këshilltar juridik dhe bashkëpunëtor i tij në Turqi: “Ishte shpirt ungjillor, njeri i thellë fetar, njeri i Zotit… Edhe pse ishte diplomat në një shtet jo të krishterë, në Turqi, të gjithë e donin. Punonte dhe besonte se do të vijë dita e bashkimit për të gjithë të krishterët, për mbarë Europën… Ardhmëria është në dashuri dhe në bashkim… Ai ka qenë mjeshtri im shpirtëror, babai im, kurse pallati apostolik, shtëpia e dytë… Unë kam kaluar në katolicizëm nga islamizmi, ndër të tjera edhe pse pata fatin të njihem dhe të punoj me këtë njeri të shenjtë”. (Cit: Nga intervista në Londër e autorit Don. Lush Gjergji më 9. XI. 1984, Krh. “Drita”, 1-2, 1985, fq. 12-14).

“Mesazhet që na sjell autori i librit “Atenagora – Profeti i Bashkimit”, duhet kuptuar dhe interpretuar drejt dhe pa “ekuivok”, si mesazhe që vijnë nga një figurë vërtet profetike dhe me qëllimin fisnik të bashkimit shpirtëror, të të gjithë kulturës dhe qytetërimit europian.

Ky libër ka shumë vlerë, (ritheksoj), për t’u ndriçuar mendjet dhe për t’u zbutur shpirtërat atyre pak fanatikëve të “shkolluar”, se Dr. Dom Lush Gjergji nuk u “piskatë” shqiptarëve për të ndërruar fenë, por për të ndryshuar konceptin mbi kuptimin real të atij “nocioni” qytetar europian. Mesazhet e Dom Lush Gjergjit përkojnë me mendimet e Konicës, Pipës, Zavalanit, Repishtit, Rugovës, Kadaresë, Kajmak Dedës dhe Arbër Xhaferrit etj. Dhe është pikërisht kjo elitë intelektualësh superiorë që do t’i paraprijë integrimit të shoqërisë shqiptare në Europën e qytetëruar, në metropolin më modern të globit” (M.B.). Dhe nuk janë vetëm këta korifej, por edhe shtresat më të thjeshta. Rikthimi i 5000 banorëve të Shpatit të Elbasanit nga muslimanë në ortodoksë, në vitin 2000, është një reagim i natyrshëm për të cilin askush nuk duhet të bëhet xheloz.

Mark Bregu

“Mbeturinat” otomane, me zanat të vjetër dhe mision të ri

Banorët me ngjyrë të Shqipërisë, që sot kanë “shtetësinë” tonë, siç dihet janë thjeshtë “kolonë” që pushtuesi otoman i ka sjellë së bashku me veten. Jevgjit kanë ardhur si zantiçinj të ndryshëm, që i shërbenin perandorisë, deri edhe si xhelatë (që prisnin kokat e shqiptarëve që nuk donin t’i shërbenin Padishahut). Deri edhe gabelët, apo siç u thuhet ndryshe Ciganët, si popullsi endacake filluan të vërshojnë në trojet tona vetëm mbasi perandoria aziatike i bëri “pjesë të saj”. Zanati i tyre ishte argëtimi me ahengje, por edhe me flirte e intimitet të femrave të bukura, ndaj ushtarëve të hazdisur. Gjithsesi jevgjit (magjypët) dhe ciganët apo gabelët, duke qenë të besimit të vetë Perandorisë, filluan ta ndiejnë veten si në shtëpinë e tyre. Kështu pra, ata nga njëri shekull në tjetrin filluan ta quajnë veten si qytetarët e parë të Perandorisë Turke. Qytetërimi i këtyre banorëve me ngjyrë ishte më i mjeruari ndër të mjeruarit, madje ky mund të shihet edhe sot, duke kënaqur disi edhe nostalgjikët e otomanëve, që na sunduan rreth 450 vjet me të njëjtin zhvillim e qytetërim. Natyrisht nëse këta banorë të mbetur si peshqesh nga pushtuesit aziatikë do të ingranoheshin në jetën e qytetërimin tonë nuk do të kishte asgjë për t’u shqetësuar, por mjerisht nuk ka ndodhur kështu. Madje një pjesë e kësaj popullsie sot i është kthyer plotësisht zanatit të vjetër të prostitucionit të lirë kudo dhe me këdo që u ofron para. Për ta vërtetuar këtë unë po sjell disa rreshta nga libri “Shqipëria, vendi i shqiptarëve” të Hugo Adolf Bernatzik, i cili në faqen 134-135, duke folur për këta banorë rreth një shekull më parë, shkruan: “… Ciganët duan të mbijetojnë, kështu që gratë dhe vajzat shesin dashurinë e tyre. Në të vërtetë këtë e kanë bërë kohë më parë, gjë që vërtetohet nga flokverdhët mes tyre… Ciganët duket sikur nuk e ndjejnë këtë poshtërim dhe e ushtrojnë këtë zanat me zell dhe profesionalizëm… Gruaja dhe vajzat, të cilat sipas mendimit të të gjithëpushtetshmit nuk fitojnë shumë, dënohen pa mëshirë…”. Natyrisht kjo është aktuale edhe sot, pasi zanati i vjetër i tyre vazhdon, por ky vazhdim ka një “mision” të ri, natyrisht jo me dashje të ciganëve dhe evgjitëve, atë të rrezikut të përhapjes së sëmundjes së shekullit, SIDA-s (AIDS), që ka një emërtim të saktë, Epidemia e seksit të pakontrolluar që kultivohet me anë të prostitucionit me liri të shfrenuar. Ku padyshim banorët tanë me ngjyrë janë kampionë të pakonkurueshëm dhe të pakontrollueshëm nga organet shtetërore, të cilët këta banorë e veçanërisht ciganët (gabelët) as nuk i kanë të regjistruar e as kontrolluar.

Mjerisht, përveç viktimave që mund të sjellë sëmundja e seksit që transmeton prostitucioni i pakontrolluar, këto kohë një e përditëshme njofton edhe për viktima në mes të të rinjve që kishin si prostitutë të përbashkët një gabele nga Korça. Duke e mbyllur këtë shkrim, jo pa shqetësim të qytetarëve autokton shqiptarë, ne e dimë se jo të gjithë banorët me ngjyrë ushtrojnë zanatin e vjetër me “mision” tëri, pasi ka një pjesë të tyre që tashmë bëjnë jetën e dinjitetshme të qytetarëve europerëndimorë shqiptarë.

Ndue Bacaj

Kuvendi i Kuçit, simbol i bashkëpunimit të shqiptarëve me fqinjët

Në historinë e bashkëjetesës së gjatë e të detyruar të shqiptarëve me fqinjët sllavë, në përgjithësi, ndër shekuj kemi pasur një bashkëjetesë mjaft të vështirë e shpesh tragjike. E kjo na ndodhur se fqinjët tanë të zbritur vonë nga Uralet kërkonin me një grykësi të pashuar të zgjeronin territoret e “tyre” në kurriz të trevave të begatshme që vetë Krijuesi ua kishte falur së pari racës shqiptare. Nuk ka dyshim se dhjetra luftëra në mes sllavëve (serbo-malazez etj.) dhe shqiptarëve që mbronin territoret e tyre, kanë qenë preludi i një bashkëjetese të shprishur e në të shumtën e kohës mjaft armiqësore, duke quajtur njëri-tjetrin (shqiptarët e sllavët) armiq shekullorë e historikë. Gjithsesi kjo histori tragjike i ka rrënjët që para njëmbëdhjetë shekujsh, kur fqinjët tanë zbritën në trojet tona të lëna disi “hali”, në pjesët më të papërshtatshme për një jetesë normale, ku janë edhe trojet e “vërteta” të fqinjëve tanë. Natyrisht, siç paralajmërova në titullin e këtij shkrimi, unë nuk do t’u referohem luftërave që shqiptarët në përgjithësi e veriorët në veçanti i ndjejnë edhe sot mbi shpinë, por disa momenteve që bashkëjetesa i përgjigjej disi fqinjësisë normale. Mjerisht kohë të “mira” të tilla ka pasur mjaft pak, madje ne do të kujtojmë disi një aleancë në mes shqiptarëve dhe fqinjëve jo në kohë paqeje, por në një moment mjaft të vështirë mbijetese të përbashkët që pushtuesi aziatik (Perandoria Otomane), jo vetëm u kishte pushtuar trojet, por mbi të gjitha u kishte shkatërruar jetën, ekonominë, lirinë e në veçanti shpirtin që këta popuj ia kishin “falur” me kohë Kristianizmit.

Ndoshta aleanca e parë e shqiptarëve me fqinjët i përket vitit 1389, në betejën e Fushë-Kosovës kundër invazioneve të para turke, që mjerisht përfundoi tragjikisht pë anëtarët e aleancës ballkanike e më gjerë. Por kjo aleancë që duhej të shërbente për një fqinjësi të mirë në shekujt që pasuan, u shfrytëzua për një fqinjësi armiqësore që pushtuesi aziatik e shfrytëzoi jo pak. Gjithsesi shqiptarët dhe fqinjët, në vitin 1614 arritën të kapërcejnë “armiqësitë” e grumbulluara ndër shekuj, duke u bashkuar në Kuvendin Ndërballkanik, dhe duke lidhur një aleancë ushtarake për të luftuar armikun e përbashkët shekullor, turqit. Por duhet të theksohet se kjo aleancë në praktikë u përket vetëm shqiptarëve të Veriut (Gegëve) me fqinjët, pasi në këto vite shqiptarët e Toskërisë thuajse jetonin në gjumin letargjik që u kishte ndjellë pushtuesi. Por nga Gegnia, treva që ishte në krye të kuvendeve e aleancave ishte treva e Malësisë së Madhe e cila kishte përfaqësuesit e saj që në takimet e para të vitit 1602, në takimin e 13 dhjetorit 1608 në Manastirin e Moraçës, e deri në Kuvendin ndërballkanik të korrikut 1614 që u zhvillua në Kuç të Malësisë së Madhe (natyrisht shqiptarët duhet ta dinë se Malësia e Madhe që johim sot është vetëm një e treta e asaj të vërtetës). Kuvendi ndërballkanik i Kuçit i vitit 1614 ishte i pari i këtij lloji dhe merrni pjesë përfaqësues të kryengritësve shqiptarë, malazezë, serbë, boshnjakë, hercegonivas dhe maqedonas. Në këtë kuvend u vendos lufta e pakompromis kundër pushtuesit osman, si dhe qëllimi final, çlirimi i të gjitha trojeve të pushtuara.

Në këtë kuvend merrnin pjesë 44 përfaqësues të kombësive ballkanike emrat e të cilëve po i paraqesim “origjinal”, si dhe vendin nga vinin:

1.       Gradam (Gardan), Vojvoda i Novogostës

2.       Konti Lala Drekali prej Kuçi

3.       Koti Vojo nga Rizano

4.       Konti Vojo prej Malit të Zi

5.       Gjeci (Gjergj) Bardhi prej Mirdite

6.       Protopopi Ivanoviq

7.       Konti Nikolla prej Piperit

8.       Konti Selak (Shllak?) prej Grije (?)

9.       Vojvoda Raic Palabardhi (Bjelopavliqi)

10.    Rade Vojvoda prej Planit (Plavës?)

11.    Konti Petar prej Plushive

12.    Konti Stepan Raceçi

13.    Konti Drahigo Geleci

14.    Konti Menzita (Mirieta) Serciza (Cernica)

15.    Konti Nikolla Negushi

16.    Gjin Gjergji Dukagjini

17.    Konti Vule Dubigini (Dubinje)

18.    Konti Radosave Bronci (Bonci)

19.    Konti Mark prej Malit të Zi

20.    Konti Gjon nga Zupa e Epër

21.    Vojvoda Vuka (Vuk Keqi, Vuka Gjeçi)

22.    Konti Thoma nga Vershevo

23.    Konti Pravo (Pavlo) nga Prizreni

24.    Vojvoda Sekuli (Gjek Kuli, Gjek Cudi nga Boga)

25.    Konti Milia nga Bjela (Bardha e Kuçit)

26.    Konti Gjon Plesisi (Lleshi i Zi)

27.    Konti Dragoi nga Rudina

28.    Konti Mileta Regano

29.    Konti Gjon Mustaki

30.    Konti Millosh Çekanji (Çekaj)

31.    Konti Mihal prej Prejs

32.    Konti Thoma i Kostas

33.    Konti Vuisko nga Biloshi

34.    Konti Vigio Ravan nga Griniqi (Grigjaniku)

35.    Konti Vukigj (Vuk Keqi) nga Usano

36.    Konti Voin nga Balea (Baleza)

37.    Konti Andria nga Tupa e Poshtme

38.    Konti Mile nga Kupo (Prokupi)

39.    Konti Thoma nga Podgorica

40.    Konti Cepivo nga Leshkopolje (Fusha e Ljeshkes)

41.    Konti Vule nga Zeta (Genta)

42.    Vukosha nga Trepsha

43.    Konti Andrea nga Plesiuvci

44.    Popo Voin nga Zaravina (Rosanina Eosuvina)

(Kjo listë është marrë nga libri “Kreshta historie…”, të H. Buçpapaj, vepër e cituar)

Siç shihet nga lista e pjesëmarrësve në kuvend, pjesa më e madhe e anëtarëve shqiptarë janë nga trevat e Veriut, por më kryesorja është se gjashtë krerët kryesorë të kuvendit ishin dy shqiptarë: i pari Lala Drekali (emër i madh në historinë e prejardhjes të një pjese të popullsisë së Malësisë së Madhe e veçanërisht Kastratit) nga Kuçi dhe Gjergj (Gjeci) Bardhi nga Mirdita. Ja si e përshkruan këtë kuvend albanologu kroat Milan Shuflai tek vepra e tij “Serbët dhe shqiptarët”, fq. 161: “… Patrici katolik Bolizza lajmëron në vitin 1614 se fiset e veriut (Hoti, Gruda, Shkreli etj.) kishin lidhur besën (conclusero con giuramento) për ndihmë ndërmjet tyre e për mbrojtje kundër turqve. Aso kohe Hotet kishin 600 luftëtarë, Kelmendasit 650 luftëtarë, Kuçët 1500, Shkrelët 80 dhe Kastratët 130… Rolin kryesor si placa e atëhershme e shqiptarëve katolikë… e luajtën Kelmendasit…”. Interesant është edhe përshkrimi që i bën këtij kuvendi historiani Edvin Zhak tek libri “Shqiptarët…” fq. 273, i cili ndër të tjera shkruan: “… Më 1614 në Kuç të Shqipërisë Epërme u mbajt një kuvend, ku morën pjesë Patriarku i Serbisë dhe prijësat e të gjitha mbretërive europiane të pushtuara nga Turqia. Ata dërguan tek Papa Kapitenin Xhovani Renes, që të paraqiste planin që do t’u sillte çlirimin nga Turqia. Lenormanti ka lënë një përshkrim të planit: Armë do t’u jepeshin malësorëve të Malit të Zi, Dukagjinit dhe Himarës, gjithej 30.000 ushtarë të zotë. Nga Himara 8300 burra do të zaptonin kalanë dhe qytetin e Vlorës… Ata të Dukagjinit do të merrnin me lehtësi Krujën… Të tjerët do të shkonin në Shkodër dhe Kastelnovo, ku punët ishin ujdisur me rojet e natës…”. Kuvendi i Kuçit (1614) u zhvillua në dy pjesë, pjesa e parë në korrik dhe e dyta vazhdoi në shtator. Kuvendi ngarkoi Kapedan Gjon Rensin, me origjinë nga Kelmendi, jo vetëm të hynte në bisedime me mbretërit katolikë të Europës, por edhe të ishte në krye të ushtrisë që paraprakisht do të ishte me 12.000 luftëtarë që do të sulmonin garnizonet ushtarake turke.

Në fakt kuvendet vazhduan edhe në vitet e më vonëshme, ku vlen të theksohet ai i vitit 1620 (më 11 dhjetor), ku vojvodët e Likës, Policës e gjithë Malit të Zi, si dhe krerët e Dukagjinit e Kelmendit mblidhen në Beograd me motivacionin se do të paguanin tatimin, por në të vërtetë për të marrë vendimet për çlirimin e të gjitha viseve të pushtuara me ndihmën e spanjollëve dhe Papës… (M. Shuflai, “Shqiptarët dhe serbët”, fq. 68). Në fakt ky kuvend apo aleanca të tjera më të dobëta nuk u arrit të konkretizohen me rezultate konkrete të konsiderueshme, që megjithë dëshirën dhe luftën e përbashkët antiturke ne ballkanasit për shekuj mbetëm nën robërinë otomane. Me sa duket kjo robëri e gjatë ka bërë që në vend që popujt tanë (ballkanas) të vazhdonin e forconin aleancat në favor të fqinjësisë së mirë, të lirisë e begatisë, t’i shkatërrojnë ato duke krijuar “grumbuj” tepër të mëdhenj urrejtje, tmerri, mjerimi dh armiqësie që akoma nuk dihet se kur do të fillojnë të sheshohen e shërohen, pasi fqinjësia jonë është e pashmangshme sa vetë jeta. E natyrisht jeta është dhënë të jetohet në paqe e harmoni, madje në rrugën e përbashkët të Europës së Bashkuar e jo të ndarë…

Ndue Bacaj

Në Shqipëri drejtojnë humbësit

Që të fituar janë abstenuesit në votimet e 12 tetorit 2003 dhe humbës janë të votuarit, pra pushtetarët, ky është fakt, pasi rreth 65% e shqiptarëve nuk treguan interes për të votuar. Që këta  humbës të mëdhenj drejtojnë, kjo do të thotë se asgjë premtuese nuk do të rezervojë për domosdoshmërinë e përfshirjes në hapat e ndryshimeve, politika shqiptare.

Beteja politike që ka përfshirë ca kokrra kandari dhe isoja e kundërshtisë së ca gjelave politikë, po gremis në një humbje totale të shpresës se shansi që ka Shqipëria do të jetë i mundshëm për t’u shfrytëzuar. Duke ngulmuar në këtë klimë të pastabilitet, të pa dritë e shpresë, Partia Socialiste ka provokuar dendur tensione, gjithesi që të bëjë të mundur që elektrizimi i situatës të paralizojë politikën dhe të jetë i realizueshëm qëllimi i tyre, duke ditur të fshihet e vërteta.

Taktika që përdori Nano në harnimin e radhës së qeverisë, të cilën e realizoi me vullnet të plotë nga pavullneti i tij si prijës, nuk është më shumë se eliminimi i mundësisë së pozitës për të qenë e denjë në fronin e pushtetit. I vetëdijshëm se Nano nuk ka çfarë të humbë më shumë, tanimë po luan rolin e të mbyturit, i cili garanton fatin e tij tragjik të gjendurit afër e krah tij, qoftë edhe të atyre kamaleonëve si Paskal Milo, Skënder Gjinushi, Vangjel Dule, pse jo më vonë edhe të Ilir Metës, kur ata i duhen për mundësi shpëtimi.

Nano, i ngjendur i pabesuar përballë perëndimit e popullit të vet, është i vendosur të jetë eklektik, madje edhe të “shkatërrojë” grupe si ato të Metës. Por ama, kushdo që mendon se këtu bëhet fjalë për një betejë politike të ndershme, është i gabuar. Kjo situatë na duket se gabimisht ka hyrë në rrjedhën e potershme nën logjikën e “hakmarrjes Nano”. Nano është nga ata që di të mposhtë kundërshtarët, është nga ata që kur ia do nevoja, nuk e ka për gjë edhe të pranojë hapat pozitivë të partisë së Berishës, si ligjin 7501, etj. Një kurajo e tillë nuk i mungon as Berishës, si fjala vjen përkrahjen e luftës në Irak, etj.

Mirëfilli një strategji tjetër për të qenë në fron humbësit është polarizimi i egër, janë përplasjet e brezave, e thënë troç, diversiteti i mendimeve që atakojnë në kushtet kur ato paraqiten si alternativa. Afrimi i Nanos me Berishën, largimi, ndarja apo veshja e dorezave të ringut, janë shfrytëzuar si elemente pikavarazhi. Sa cektësi.

E parë me syrin e interesit e shtetasit, pra të abstenuesit në votime, të asaj pjese të “parëndësishme” që përbën rreth 65% të popullsisë, kjo lojë politike është një farsë që fabrikohet në një kohë që për politikën do të kishte të tjera preokupime më imediate, tek të cilat varet edhe fati i ardhmërisë së vendit. Nëse do të merreshin në shqyrtim me syrin e shtetasit, ligji për tokën, kthimi i parave të burgosurve politikë, vjedhja e thesarit të shtetit, që mbase nuk është i vjedhur pasi nuk po përmendet prej kohësh, komisioni anti-Rama dhe heshtja prej varri tani, e thënë më shkoqur, shfajësimi për humbjen e avokatit që shumë shpejt mund të kalojë nga ana e Nanos ndoshta për t’i lënë radhën Metës të afrohet tek e djathta, gjërat bëhen jo edhe aq të pakuptueshme.

Ca kokrra kandari të ndryshkura që në kohën e Enverit, nuk do të kishin asnjë të drejtë, as morale, as politike të luajnë më këtë kartë, nisur nga motive që nuk tejkalojnë interesat personale, apo detyrat e një katovice të largët.

Nuk është jashtë normalitetit që gjëra të tilla të kushtojnë, nëse nuk kanë kushtuar deri tani, pasi zgjedhjet parlamentare janë vitin tjetër dhe këta “abstenuesit” janë pak si shumë.

Nuk ka dyshim që manovra të tilla, që perceptimet tona i konsiderojnë si konflikte të llojit, të jenë fermentim i një klime për të frenuar vullnetet politike për të përfshirë Shqipërinë në programet e zhvillimit. Fatkeqësisht edhe angazhimi politik në kampin opozitar, hë për hë duket i vakët për të kthyer një kurs të ri në politikën e ekonominë shqiptare.

Gjithesi, çfarëdolloj procedimi në vetvete duket se do të mbetet edhe për disa kohë situatë komprometuese, ku të humbur nuk do të jenë protagonistët, por spektatorët. Pra të fituar mund të jenë sërish humbësit.

Megjithatë, vetëm alternativat dhe lëvizjet e guximshme mund të sjellin një konfiguracion tjetër.

Editorial nga Sokol Pepushaj, Albert Vataj

Ekonomia shqiptare me “ngërç”

Importet ecin përpara, investimet indietro

Ekonomia jonë vazhdon të mbetet peng i destinacioneve që duhej të ishin në radhë, e jo në krye të prioriteteve. Tregtia, shërbimet, të ardhurat nga emigracioni, kjo është thuajse gjithçka e rëndësishme dhe (deri diku) e sigurtë që kemi hë për hë…

Përpjekjet e biznesmenëve vendas për më shumë investime dhe për rritjen e prodhimit, nuk gjejnë mbështetjen e qeverisë, për të mos folur për administratën vendore, (që në fakt edhe mundësitë i ka më të vogla). Turizmi kaloi një sezon aspak të mbarë.

Ato pak biznese prodhuese që jo vetëm furnizojnë tregun e brendshëm, por kanë gjetur edhe partnerë jashtë kufijve të Shqipërisë, presin të ndihmohen dhe të inkurajohen, por vëmendja ndaj tyre është e pakët… Nga ana tjetër, edhe shumë të ardhura të tjera, të padeklaruara (që mendohet se nuk janë pak) dhe që mund të përmirësonin sadopak ritmin, por edhe natyrën e investimeve, mbahen të bllokuara. Pasiguria, mungesa e masave mbrojtëse, por edhe prirja e hershme e shqiptarëve për t’i mbajtur paratë të thata, kanë bërë që shpeshherë bankat të dalin jashtë loje, dhe rregullatorët e komplikuar financiarë të mos funksionojnë siç duhet.

Kështu, vetëm gjatë vitit 2002, jashtë bankave qarkullonin 130.7 miliardë lekë. Duke menduar që shifra të tilla, gjithesi, janë të përmbajtura, merret me mend se me sa ngadalësi po futet vendi ynë në rrjedhën e ekonomisë së tregut. Nga ana tjetër, mungesa e investimeve (dhe “ftohja” e investitorëve të huaj), por edhe paqartësitë strategjike në zhvillimin ekonomik e të bizneseve vendase, mbajnë një ritëm modest. Puna ka arritur deri aty, sa të mos jetë e qartë asgjë: p.sh., në lidhje me praktikën e Marrëveshjes së Lirë me Maqedoninë, sektorë të Ministrisë së Ekonomisë shprehen për përparim të ekonomisë, kurse Banka e Shqipërisë dhe INSTAT pohojnë të kundërtën.

I gjithë ngërçi i ekonomisë pasqyrohet në fakt në balancat pesimiste import-eksport. Gjatë muajit korrik 2003, sipas INSTAT, (Instituti Shqiptar i Statistikave), importi i produktit prej druri dhe letre është rritur nga 592 në 723 milionë lekë, ose 22.2%; ai i produkteve kimike dhe plastike nga 1.739 milionë lekë në 2.100 milionë lekë ose 20.8%. Me të kapërcyer vera, filloi stër-vërshimi i produkteve agro-ushqimore e blegtorale nga përtej kufijve. Ndërkaq bujqësia (që jep gjysmën e prodhimit vendas) është “e ftohur” si vetë moti: sidomos fermat e vogla vetëm ankohen se nuk kanë ku çojnë prodhimet e tyre. Sa për të sjellë një shembull, vetëm në Streblevë të Librazhdit ka rrezik të kalben këtë vit (ashtu si edhe vitin e shkuar) 15 mijë kv patate (?!). Tregu i fqinjëve, i mbështetur edhe nga politikat e dyshimta doganore dhe prirjet monopolizuese, konkuron papushuar dhe hapur prodhimin vendas, duke diktuar edhe çmimet marramendëse.

Të gjitha këto e rraskapisin ekonominë, e cila siç u tha edhe më lart, (dhe në të vërtetë këtu nuk ka asgjë të re), mbahet dhe mbijeton në sajë të tregtisë, të shërbimeve dhe të ardhurave (në rënie) nga emigracioni.

Vangjush Sara

Kristian Demokratët drejt konsolidimit

Partia Kristian Demokrate Shqiptare, ndonëse një parti e re, dimensionet e saj janë gjithnjë në rritje dhe kjo për vetë faktin se kjo parti përfaqëson alternativën më progresiste dhe bashkëkohore për integrimin real të shoqërisë shqiptare në Europë e lirë dhe demokratike, ku mbizotëron Kristian Demokracia.

Më datën 20 dhjetor 2003, në njërin nga ambientet e Hotel “Dajtit” në kryeqytet, zhvilloi punimet Konferenca e Parë e PKD të degës së Tiranës. Në këtë aktivitet ishte i pranishëm Kryetari i Partisë Kristian Demokrate të Shqipërisë, Avokat Fran Dashi, Doktor Vasil Babi, n/kryetar i kësaj partie, si dhe të ftuar të tjerë. Mbas përshëndetjes së rastit nga kryetari i PKD të Shqipërisë, fjalën e hapjes e mori Dr. Vasil Babi, i cili në ligjëratën e tij shpalosi vlerat e Partisë Kristian Demokrate dhe detyrat e mëdha që i dalin përpara këtij formacioni politik për emancipimin e shoqërisë shqiptare dhe për edukimin e saj me vlerat dhe moralin demokristian, me atë moral i cili është modeli absolut për ngritjen në “zenit” të shpirtit njerëzor. Ai theksoi se Shqipëria, si pjesë e pandarë gjeografike e kontinentit duhet të bëhet dhe pjesë integrale e kulturës europiane.

Në këtë tubim e morën fjalën dhe të ftuar nga rrethet, ku mund të veçojmë diskutimin e z. Selami Jenisheri (i Partisë Demokristiane), i cili në përshëndetjen e tij (ndoshta nga emocionet apo euforia), u shpreh se Partia Kristian Demokrate përfaqëson vlerat më të larta të një partie fetare! Kjo shprehje apo ligjëratë, ndonëse nuk u kundërshtua nga drejtuesit e aktivitetit, u përball me kundërshtimet konstante të diskutantëve të Mirditës, ku shkrimtari Ndue Bushkola sugjeroi në diskutimin e tij se Partia Kristian Demokrate nuk është parti fetare, por parti e zhvillimit dhe progresit, parti alternative e atyre që ndërtuan Europën moderne. Akoma më i ashpër ishte reagimi i Kryetarit të PKD së degës së Shkodrës, z. Lekë Lamaj, i cili ndër të tjera tha: Vetëm njerëzit me qëllim të keq kërkojnë t’i japin partisë sonë “ngjyrim” fetar. Në Partinë Kristian Demokrate militon çdo shqiptar që gjen veten tek kjo parti. Ia sugjeroi se vetë n/kryetari i kësaj partie, korçari intelektual Arben Sula është i besimit mysliman dhe njëkohësisht njëri ndër aktivistët më produktivë të kësaj partie. Kryetari i degës së Mirditës, z. Zef Lleshi, mbajti një ligjëratë ku spikati me të gjithë madhështinë elokuenca e oratorit intelektual.

Më në fund u bënë zgjedhjet, ku kryetar i PKD të Tiranës, me shumicën absolutet të votave u zgjodh inxhinieri dhe intelektuali me plot vlera e reputacion Paulin Mema. Pas mbarimit të aktivitetit u shtrua një kokteil.

Konferenca e Tiranës dhe zgjedhja e kryesisë së PKD të saj janë “preludi” i një fitoreje për zgjedhjet e ardhëshme parlamentare.

Mark Bregu

Emancipimi i plotë i shoqërisë dukagjinase dhe integrimi i saj në shoqërinë demokratike

Të nxitur nga artikulli “Prodhime të edukatës komuniste”, të zotit Pjetër Gjelosh Kusha, të botuar në gazetën “Shqipëria Etnike”, në Nr. 52, datë 25 nëntor 2003, në nderim të lexuesit të kësaj gazete prononcohemi, në mënyrë të veçantë për atë që theksohet: “… tradhëtar të zakoneve shqiptare…”.

Ne, anëtarët e Shoqatës “Atdhetare-Dukagjini” dhe në veçanti kryesia e saj, nderojmë dhe respektojmë çdo mendim ndryshe të shprehur nga çdo individ, grup shoqëror, institucion shtetëror ose shoqëror, veçanërisht kur na japin mendime dhe na bëjnë propozime racionale për rritjen e konsolidimin e shoqatës, për mënyrën e organizimit dhe të funksionimit të saj, për shtrirjen në struktura vartëse (degë) në të gjithë territorin e Shqipërisë dhe jashtë tij, për rritjen në numër të saj dhe për njohjen e evidentimin e specialistëve dhe profesionistëve të ndryshëm për t’i propaganduar në interes të Dukagjinit e të dukagjinasve, kudo që ata punojnë dhe jetojnë, e të tjera. Por ne nuk mund të pranojmë mendime regersive, mendime që bien ndesh shoqërisë demokratike, mendime që bine ndesh me zhvillimin e jetës së shoqërisë shqiptare për t’u integruar në atë europiane.

Shqetësimi ynë nuk është se çfarë është sllavo-komunisit, se çfarë është komunisti, se çfarë është ballisti apo legalisti, socialisti apo demokrati shqiptar, por se çfarë japin kjo kategori njerëzish për Dukagjinin dhe dukagjinasit, për Shqipërinë dhe shqiptarët për t’u integruar sa më denjësisht në shoqërinë demokratike.

Shqetësimi ynë është pse ne akoma kemi mentalitete të bashkëjetesës fisnore, të patriarkalitetit, të bajraktarizmit dhe kanunore; pse të ndodhë krimi, pse të ndodhë hakmarrja, pse të ndodhë gjakmarrja, pse të dhunohet, pse të ndodhë përdhunimi, pse të dhunohet femra dhe aq më pak të vritet, pse të dhunohet fëmija, të izolohet dhe aq më pak të vritet?! Këto “pse” nuk kanë fund, por dihet se çdo veprim i antivlerave, kundra të drejtave të njeriut kanë një mentalitet të gabuar, atë të të fortit mbi më të dobëtit, atë të mentalitetit të dokeve e zakoneve kanunore. Nuk është e drejtë, që për të justifikuar gjakmarrjen në Shqipëri dhe veçanërisht në Veri, disa gjejnë dhjetra shembuj të hakmarrjes që ndodhin në vende të tjera, në mjedise jo shqiptare, shfletojnë dhe shfletojnë me qindra e me mijëra faqe të librave të shenjtë e të tjera, për të cituar vargje e rreshta të shkruar në to, për të justifikuar gjakmarrjen.

Ne nuk jemi tradhëtarë të virtyteve e vlerave të Dukagjinit e të dukagjinasve, por jemi kundra atyre dokeve e zakoneve që pengojnë të integrohesh në shoqërinë demokratike. Në shoqërinë demokratike, nuk mund të konceptohet zgjidhja e konflikteve nga më të lehtat e deri në atë të vrasjes me doke e zakone kanunore, me vetëgjyqësi. Ato zgjidhen vetëm nëpërmjet ligjit që është themeli bazë i një shoqërie demokratike.

Shumë propagandohet për punën që bëhet për faljen e gjakut. Sigurisht është një punë shumë fisnike dhe ne i përgëzojmë për punën dhe fisnikërinë e tyre, të këtyre misionarëve të paqes. Por ne nuk mund të pranojmë, për atë që fal gjakun, shprehjet: Burri fal, Trimi fal, Jeni shpi soji brez pas brezi, Paçi faqen e bardhë, e të tjera kësi soj shprehjesh që të trondisin moralisht. Këto veprime dhe shprehje janë të pranueshme vetëm për një shoqëri patriarkale mesjetare, që pranon zgjidhjen e konflikteve në bazë të normave kanunore dhe me vetëgjyqësi, por nuk janë të pranueshme për shoqërinë demokratike. Është jo normale që disa njerëz, sigurisht me qëllim fisnik, por e papranueshme që t’i kërkosh viktimës të falë kriminelin. Pse këta njerëz nuk i kërkojnë pjestarëve të familjes së viktimës të denoncojnë kriminelin në organet e drejtësisë dhe në qoftë se kjo – Jo, të kërkojnë që ky kriminel të dorëzohet – njerëzve të viktimës dhe këta të lejohen të gjykojnë. Një qëndrim i këtyre njerëzve të deri tanishëm është shumë absurd dhe i papranueshëm në shoqërinë tonë demokratike.

Është një e vërtetë e pamohueshme se shoqëria shqiptare, pjesë e së cilës jemi edhe ne, që pas vitit 1990 kërkonte liri-demokraci, po shoqërohet me shumë dhunë, me shumë konfliktualitet, me shumë pak tolerancë, peshorja po peshon fatkeqësisht më shumë nga antivlerat se sa tek zgjidhja e problemeve sociale, ekonomike, me vizione analizuese dhe të mençura.

Dhuna është e pranishme në familje, në marrëdhëniet shoqërore, është e pranishme në grupet shoqërore të fëmijëve dhe adoleshentëve. Emancipimi i shoqërisë dukagjinase e shqiptare sot është një detyrë e pakushtëzuar. Familja jonë duhet të çlirohet nga norma zakonore mesjetare… Edukimi është i gjithanshëm me normat e shoqërisë demokratike, por ai duhet të fillojë në familje, që është qeliza bazë e shoqërisë, ku të vegjlit marrin normat e para të edukatës dhe formojnë karakterin e tyre. Një familje me bashkëshorët me mentalitet mesjetar-kanunor nuk ka se si të edukojë fëmijë me shprehi dhe vlera të qëndrueshme demokratike.

Motoja e shoqatës “Atdhetare-Dukagjini”: “Mos pyet se çfarë bëri Dukagjini për ty, por çfarë bëra unë për Dukagjinin”, ka në themel të saj vizionin: si të emancipojmë më mirë shoqërinë dukagjinase, si të bëjmë këtë shoqëri sa më pak të dhunëshme, sa më pak konfliktuale, sa më njerëzore dhe tolerante, me sa më shumë vlera morale e qytetare, së cilës nuk i mungojnë.

Zoti Pjetër dhe kushdo tjetër, ne jemi kundër dokeve e zakoneve kanunore, që nuk lejojnë integrimin e dukagjinasit në shoqërinë demokratike.

Shoqata “Atdhetare-Dukagjini”, ka shumë objektiva në programin e saj, në fushën e historiografisë, në fushën e kulturës, në fushën e ekonomisë, e të tjera dhe në zbatim të tyre, brenda një kohe të shkurtër kemi përgatitur e realizuar tetë veprimtari dhe të tjera projekte që kemi në të ardhmen, me qëllimin e vetëm për t’i shërbyer Dukagjinit dhe dukagjinasve, në veçanti.

Ju dhe të gjithë të tjerët, dukagjinas ose jo dukagjinas, i ftojmë me dashuri e respekt të marrin pjesë në mbështetje të realizimit të objektivave tona mjaft të qarta dhe fisnikërie për një emancipim shoqëror.

Kryetari i Shoqatës “Atdhetare-Dukagjini”

Ndue Sanaj

Kali Toskë më autoritar se Mbretëresha Gegë!

Shkas për këtë shkrim u bë një e-letër krejt e papritur, që kisha marrë para do javësh, pikërisht më datën 28 nëntor. Vinte nga njëfarë “Forumi shqiptar” (si duket listë dikutimi në internet) nuk e di fort mirë se kush janë, sepse nuk jam i anëtarësuar në forumet e këtij “Forumi”. Nejse. E-letra thoshte diçka në frymën “28 Nëntori le të jetë ditë e bashkimit të të gjithë shqiptarëve, rreth idealit që shprehet përmes simbolit tonë të përbashkët: zhgabës dykrenare” (theksi i imi). Nuk është ky teksti i përçuar pikë për pikë, por kjo s’është gjithaq me rëndësi. Me rëndësi është fjala që nënvizova “zhgabës”. S’do mend, thashë vetë me vete, ai që e ka shkruar këtë urim do të ketë menduar “shkabës”.

T’ia them. Shtypa Reply. Prapë vetëm po parafrazoj, se e-gjegjen nuk e ruajta: “Faleminderit për e-letrën, gëzohem shumë që ma paskeni gjetur e-adresën dhe më dërgoni përgëzime, por kujdes, nuk shkruhet ‘zhgabë’, por ‘shkabë’”. Send.

Nuk iku as edhe një minutë që kishta shtypur Send, kur shoh një e-letër tjetër nga “webmbaster” i forumit në fjalë. Përgjigja. E shkurtër po, por edhe e drejtpërdrejtë: “Në gjuhën zyrtare shqipe shkruhet ‘zhgaba’”. Pikë. Kaq. Shkurt e shqip, dhe… gabim. Prandaj kur e pashë ngenë e këtij “webmasteri” për të qitur petulla në ujë, shkova mora fjalorin drejtshkrimor të shqipes, e gjeta faqen ku figuron fjala “shkabë-a” dhe i çova një e-letër tjetër. Reply!

“Në fjalorin drejtshkrimor të gjuhës shqipe figuron vetëm ‘shkaba’, nuk ka ‘zhgabë’”. Këtë fenomen të kthimit të tingujve nistorë të shurdhët në të zëshëm e kisha vënë re kaherë në Tiranë: Robert Zhvarc, i thoshin Robert Shvarcit, pastaj kisha parë ‘zgarë’ për ‘skarë’, ‘kruzma’ për ‘krusma’ e kështu me radhë. Ia bëra me dije këto “webasterit”, duke i thënë se do të jetë ndonjë dialektalizëm jugor. Meqë mbështetja “akademike” e fjalorit ishte në anën time, përveç faqes ku figuron fjala e shkruar drejt në fjalor, nuk u kurseva as nga një koment (paaak ironik, ç’është e vërteta) në fund.

Ismail Kadareja, i thashë, ka një roman të quajtur “Shkaba” e jo “Zhgaba”, fjalë kjo, që meqë ra fjala, po më tingëllon sikur “zhaba”. Nënteksti: “Kadareja nuk do të ketë lajthitur kur vendos të shkruajë ‘Shkaba’”, si dhe tjetri “aq po e përul shqiponjën tonë ti, sa po e përafron me zhabën”? Send!

Përgjigja nuk vonoi. E kam ruajtur vetëm në mbamendjen trunore, jo atë kibernetike, por mund ta përcjell me mjaft përpikmëri:

“Ke të drejtë ti, por kam edhe unë” – kjo ish fjalia e parë dhe fryma e gjithë e-letrës, që në çdo tjetër fjali më përsëritej në të tjera forma: “Mbase ka të bëjë me atë se si i shqiptojmë fjalët nëpër zona të ndryshme”. Çka? Mënyra si i shqiptojmë? Unë s’e them fare fjalën “shkabë”, e njoh vetëm prej gjuhës shkrimore. Këtu s’e thotë kush. Hajt të lexoj një fije më poshtë: “Nuk jeni i pari që më bëni këtë vërejtje. Kam marrë edhe e-maila nga të tjerë shqiptarë të Kosovës që më bëjnë të njëjtën vërejtje. Por jam i bindur se është e saktë, meqë kështu e themi dhe e kemi thonë gjithmonë në rajonin tonë. Unë jam nga Vlora”.

Me fjalë të tjera, tipi po ngulmonte se meqë është vlonjat, e unë shqiptar prej përtej kufirit administrativ, kjo nënkuptonte vetvetiu se ai ndodhej në anën e saktë e unë në atë të gabuarën të korrektësisë jo veç drejtshkrimore, por gjuhësore përgjithësisht. E ilustrimi prej Fjalorit Drejtshkrimor që i çova? E atij Fjalori Drejtshkrimor të botuar në Tiranë, hë? E ai tjetri shembull me gjirokastritin Kadare? Hë? Mbase këto e ulnin epërsinë e tij dhe bënin që “të dy të kishim të drejtë”.

Por të tjera gjëra filluan të më sillen në krye. Më të gjera. Shumë më të gjera. Fillimisht, do pyetje: A është gjuha standarde/letrare/e njësuar (quaje si të duash) një dhe e njëjtë për të gjithë? A janë të njëjta rregullat e lojës për të gjithë lojtarët? Kush i cakton rregullat e lojës?

Troç, e pa shumë nocione të korrektësisë politike, se s’kam kohë ta tjerr e çtjerr- qe nxjerrat e mejtimeve të mia: toskët janë ata që e kan shpikur lojën dhe vazhdojnë t’i shpikin dhe ndërrojnë rregullat. Meqë gjuha e gjallë gjithmonë ndryshon, ndryshojnë përherë aspekte të caktuara të saj, fonetike, morfologjike, leksikore e kështu me radhë. Kur këto ndryshime ndodhin në toskërishten popullore, sa të përhapen mjaft në toskërishte, ato menjëherë pasqyrohen në “gjuhën letrare/standarde/të njësuar” (ose quaje qysh të duash vetë). Cili prej tyre brengoset pse thotë, bile-bile edhe shkruan: brënda, mëndja, vëndi, dhëmbja, kam patur, tek mua, tek ty, nga mua, nga ty, sesa ty, sesa mua, do të desha, do të qesh, qeraja, zgara, kruzma, oazi, pauz, madje edhe zhgaba? S’po e zgjas listën, as s’po futem këtu në analiza të strukturave e në shumë e shumëçka tjetër. Jam i sigurt se një lexues toskë madje, ndërsa po i lexon këta shembuj, po e kruan kryet dhe s’po e kupton dot se ç’të keqe kanë trajtat e paraqitura sipër. S’e dinë as gegët, faqja e zezë, sepse drejtshkrimi tashmë ka marrë kuptimin e imitimit të asaj që shkruajnë toskët. Por, prit, se gjuha e shkruar duhet t’i ndjekë zhvillimet e gjuhës së folur, ndryshe krijohet hendek i madh mes tyre, është përgjigja përherë në maje të gjuhës ndaj vërejtjes që ti e bën.

Është interesant se për getët, kriteri që është vënë për përcaktimin e nivelit të zotërimit të këtij “standardi” janë jo vetëm rregullat e lojës, por rregullat përherë të ndryshueshme të lojës. Që ndryshojnë krah për krah me toskërishten. Të lojës që herë quhet “gjuhë e njësuar”, “gjuhë letrare”, “gjuhë standarde”, “gjuhë zyrtare”, që pra ndërron edhe emërtimet sa herë që shpikësit e rregullave të lojës mendojnë t’i ndërrojnë rregullat. Vërtetë këto trajta të mësipërme e të tjera si këto nuk janë “zyrtare”, në kuptimin që ende nuk figurojnë nëpër fjalorë, por meqë po përdoren aq dendur sot, duke marrë kësodore vetvetiu njëfarë leje të përhershme qëndrimi, pasaportën e shtetësisë nuk e kanë veçse një tjetër kongres larg. Një kongres që do t’i përligjë nesër “për të mos u krijuar ai ‘hendeku’”. E kjo për mua është sikur të ftoj ty të luajmë shah, mandej marr dhe e luaj kalin pesë fusha para dhe dy anash, e kur ti më ankohesh dhe më bën me dije se kali luan vetëm tri fusha para dhe një anash, unë të them “Oh, është një rregull i ri që shpika qëparë, nuk ta thashë akoma?” dhe e shoqëroj me një “më fal pashë Zotin!”.

Kur gegët fusin dashur-padashur fjalë të dialektit vetjaj, ose trajta fjalësh prej dialektit vetjak, atëherë u kujtohet se: suksesi, dhe madje e ardhmja e “gjuhës standarde” varet nga ajo se sa arrijmë t’i kapërcejmë e tejkalojmë trajtat e ngushta dialektore dhe fjalët me shtrirje të ngushtë krahinore për të mirën e gjuhës së përbashkët”.

E e ardhmja e gjuhës së përbashkët, me vetë nismën që ka pasur, (duke u mbështetur kryekreje në toskërisht) dhe me shtegun që ka marrë, (duke i rahatuar trajtat e panormuara të toskërishtes çdo ditë e më shumë) do të kthehet në një gjuhë që frymon gjithmonë në hap me zhvillimet e brendshme vetëm të toskërishtes. Kjo nga njëra anë, dhe nga tjetra, fakti se shqipja standarde më lehtë e më shpejt po përqafon fjalë e terma të huaja, sesa i merr nga visari i gegënishtes, janë kërcënimet më të mëdha që po rrezikojnë cungimin e shqipes sot dhe në të ardhmen. Ndryshe, nesër kali i toskërishtes në fushën e shahut do të fillojë të bëjë lëvizje më virtuoze sesa vetë mbretëresha, dhe ti do të marrësh një “oh, s’ta thashë ktë rregullin e ri?” dhe mbasandej një “më fal” doemos.

Zgjidhja – nuk mendoj se është vazhdimi i këtij kodi shkrimor, meqë caku i këtij shtegu tashmë është i qartë. Janë për t’u duartrokitur përpjekjet për të gjetur një kod më gjithpërfshirës të shqipes së përbashkët, por këto nuk do të guxonin të bien pre e tendencave krahinore, partikulariste. Prandaj, le të formësohet gjithnjë e më shumë një kod alternativ shkrimor që ka nisur të qisë krye, duke zënë vendin që toskërishtja e normuar nuk po mund ta mbulojë: atë të një shqipeje standarde gjithëkombëtare. Një kristalizim dhe përhapje e këtij kodi do ta paraqiste standardin në një optikë krejt të re: një variant të mbyllur periferik, çka në të vërtetë është dhe po bëhet përditë e më shumë. Prandaj, po ringjalljes së një shkrojtësie alternative, po qëtimit të fjalëve të visarit gegë, përpjekjeve për ta kthyer pronësinë e përbashkët mbi shqipen standarde dhe të ardhmen e saj. Qe, këto doja t’ia thosha atij vlonjatit, por nuk ia thashë. Ai që ngulmon të shkruajë ‘zhgabë’ edhe mbas vërejtjeve të argumentuara, që propagon bashkimin, por praktikon përçarjen, nuk do të kuptonte shumë prej këtyre. Nejse. Përfitova unë. Vendosa: Ma nuk kam me e ndjekë nji kod shkrimor, shtegu i të cilit mue dhe ata që folin si unë i përjashton prej pronësisë mbi shqipen. E ardhmja e shqipes së përbashkët asht ngjeti. Ta lypim – por ta lypim bashkë!

Atdhe Aliu, Përkthyes në UNMIK – Prishtinë

Quhem Atdhe (Aliu e kam mbiemnin). Kërkoni ma shum të dhana për mue (po ju shkruej në gegnisht, sesi më vjen me iu drejtue ndryshe nji tjetër shqiptari gegë).

Kërkoni ma shumë të dhana për mue – a di sa pyetje e vështirë din me qenë kjo? Mendohesh e mendohesh e mendohesh e nuk din ç’me thanë rreth vetes. Megjithate qe telegrafikisht diçka:

Atdhe Aliu nga Prishtina 28 vjeç, përkthyes në UNMIK këtu në Prishtinë (i rrethuem me fjalorë gjithëfarësoj tanë ditën) me një pasion e dhunti të natyrshme për gjuhët, i martuem prej nji motmoti tash.

Ju përgëzoj pikë së pari për titullin e gazetës – shyqyr që dikush asht kujtue për të tillë titull. Veçse, uroj që kjo gazetë shpejt të nisë me u shitë edhe në Kosovë. Fundja a s’jemi nji komb që ende nuk ka nji gazetë mbarëkombtare? Marre boll.

Shpresoj me gjetë kohë këto ditë me e shkruejtë e me të dërgue edhe nji tjetër artikull.

Gjithë të mirat e përshëndetje prej Prishtine. A.A.

A mund t’i imponohet e keqja një populli të tërë?

Dymijë e katra erdhi, uroj me gjithë zemër që ky vit të jetë për shqiptarët viti i prosperitetit, zhvillimit, luftës kundër krimit që ka pushtuar çdo qelizë të jetës sonë. Të jetë ky vit i luftës kundër korrupsionit, territ (i çdo lloji), trafikantëve, por mbi të gjitha viti i idealeve kombëtare.

Në shkrimin tjetër pata një temë të veçantë për të ardhmen, edukimin e fëmijëve me dhuntitë shqiptare, ku edhe u falënderova nga disa miq të mi, apo të panjohur, kryesisht shqiptarë nga trojet tona etnike. Ju falëminderit. Shqipëria sot, për mua, ndodhet në dilemë dhe në prag-humnerë nga drejtuesit e saj qeveritarë antikombëtarë. Ku është shpresa jonë? Zoti i dhashtë kurajo shqiptarëve që të zgjohen nga apatia, gjumi e frika dhe të ngrihen e të ndërtojnë Shqipërinë që dëshirojmë të gjithë.

A është e vështirë? Unë them se po, sepse mosbesimi ka arritur kulmin dhe kthehem tek pyetja e mësipërme. Ku është shpresa jonë? Vetëm për ata që besojnë në Zot e në Atdhe ka shpresë, pasi çdo aspekt i jetës sonë është nën një çetë rrugaçësh të pafe e atdhe, që kërkon të shkelë me këmbë Shqipërinë e shqiptarët. A duhet t’i lejojmë ne këto? Në asnjë mënyrë jo. E keqja kërkon të na imponohet, që antishteti të njihet shtet. I del për detyrë të gjithë shqiptarëve të larguar nga Atdheu, e neve që jetojmë këtu, të organizohemi e të veprojmë siç vepron bota e civilizuar, kundër padrejtësive, sepse edhe çështja kombëtare kërkon një Shqipëri të fortë e të zhvilluar. S’kemi kohë të humbim. Të japim përgjigjen e merituar ligjore ndaj këtyre bandave. Unë jam një nga ata të shumtë shqiptarë që luftuan kundër sistemit komunist, që solli këto monstra, por duhet të jemi koshientë se në sistemin e sotëm Demokratik, në botë janë të palejueshme e anti-ligjore dhe anti-kushtetuese të drejtojnë terroristët e banditët-diktatorë.

Të lihen mënjanë ngatërresat, smira, shpifja, intrigat e problemet e ndryshme, sepse këto ekzistojnë e s’mund t’i fshehim këto fenomene të sotme. Pra, i del për detyrë të gjithëve, që nga opozita, ushtarakët, policia, gjyqtarët, intelektualët, arsimtarët, media, sindikatat, nacionalistët edhe ato socialistë që e duan një Shqipëri normale e të përparuar, por me një kusht, që fituesi të jetë Shqipëria, shqiptarët e ligji. Shembulli më i mirë i një shteti ligjor mund të jetë SHBA dhe BE me demokracinë e tyre ligjore. Të ndërtohet shteti që kanë ëndërruar e dhënë jetën të gjithë përparimtarët e atdhetarët e shumtë shqiptarë. Jo rastësisht nuk kam përmendur Presidentin e Prokurorin e Përgjithshëm, se po të kenë sadopak ndjenjë qytetare, do të vepronin siç veproi Falkone në Itali për shtetin e së drejtës. Do Zoti e veprojnë, e çdo gjë rregullohet, që shqiptarët të ndiejnë siguri e krenari për vendin e tyre dhe mos të merren nëpërkëmbë nga i veti e nga i huaji.

Unë dhashë një mendim apo akuzë.

Ju lutem jepeni edhe ju, se siç thotë një fjalë e vjetër “gur-gur bëhet mur, e mur-mur bëhet kalaja”.

Nikolin Pemaj

Mbizotëron krimi

Po. Shqipëria është vendi ku krimi përditë po merr përmasa. Nuk ka asnjë ditë që nuk regjistrohen dhjetra e dhjetra krime të rënda. Por ama janë tepër të rrallë rastet që kriminelët ndalohen e edhe në ndonjë rast të tillë ata lirohen nga gjykatat. Kështu Shqipëria është rasti unikal në botë ku krimi është shtruar këmbëkryq dhe vetëm në ndonjë përplasje mes klanesh po kriminale në parlament apo qeveri, del ndonjë prokuror, ministër apo partiak i lartë e publikon shëmtitë e vetë shtetit, për t’i fshehur pas pak kohësh që i ofrohet ndonjë vend pune. Kështu ka ngjarë me Fatos Nanon para dy vjetëve kur desh dhe arriti të mposhtë ish-Kryeministrin Ilir Meta, kështu ka ngjarë me ish-Ministrin e Rendit Luan Rama apo me ish-Presidentin Rexhep Mejdani. Të tre kanë deklaruar botërisht se rreth 90% e gjyqësorit është e korruptuar apo se policia shqiptare është ajo që menazhon e drejton krimin. Në shënjestër të krimit e hakmarrjes kanë qenë gjithherë kundërshtarët politikë të këtij regjimi, ndër më të shëmtuarit në botë. Demokrati Agostin Tom Curri, kohët e fundit, e pikërisht më 5. 12. 2003, së bashku me familjen e tij, gruan Kristina e djalin Enio, u gjend përballë një grupi anarshist që tentuan ta vrasin familjarisht. Një makinë tip Benz, ngjyrë e zezë, me targa të huaja, teksa familja në fjalë po shkonte për festë tek disa të afërm në Malësi të Madhe, në vendin e quajtur Prroni i Thatë, rreth tetë kilometër pa hyrë në Koplik, tentojnë të bëjnë karambol me ta dhe kanë qëlluar me plumba në drejtim të tyre. Si duket fati e Perëndia ka qenë me ta dhe kanë shpëtuar. Investigimet tona për këtë rast të padenoncuar në polici, pasi jo në pak raste të tilla pas një denoncimi, vetë policia lajmëron kriminelët për padi dhe këta të fundit pastaj realizojnë zhdukje fizike, e çojnë hetimin e zbardhjen pak më tej. Familja Curri është e njohur në të gjithë Shqipërinë për një investim të madh në instalimin e demokracisë, është e njohur për bindjet antidiktatoriale. Agostini rrjedh nga një trung familjar antikomunist, dy herë të internuar në regjimin e diktatorit Enver Hoxha, më 1978 dhe më 1983. Por edhe përgjatë viteve të fundit të dhunuar, të kërcënuar, pasi në shumë veprimtari si protesta e mitingje, por edhe në organizime direkte kundër bishës së kuqe komuniste janë dalluar. Në zgjedhjet e fundit për pushtetin vendor, ato të 12 tetorit 2003, zgjedhje të cilat u manipuluan me dhunë nga socialkomunistët në pushtet, pasardhësit e Enver Hoxhës, Agostin Curri ishte anëtar i shtabit elektoral të kandidatit për kryebashkiak të Shkodrës nën siglën e Partisë Demokratike, profesor Artan Haxhit, ndërsa gruaja e tij vëzhguese e PD-së në qendrën e votimit tek shkolla “Vasil Shanto”. U përballën me presione, me dhunë, me kërcënime dhe nuk pranuan të shesin votat, metodë kjo tashmë e hapur e diktatorëve. Por Shkodra antidiktatoriale nuk është dhe aq e përshtatshme për realizimin e qëllimeve të bandave politike, ndaj edhe ka qenë e është më e goditura, më e persekutuara, më e dhunuara. Deri dje janë denoncuar mbi 40 krime të rënda në këtë qytet që nga data 1 janar dhe tepër më shumë të padenoncuara, pasi demokratët nuk i besojnë këtij shteti. Këtij shteti që të vret sot e bën të paditurin nesër.

Korresp. i “Shqipëria Etnike”

Studim i vitit 1968, botohet për herë të parë, me rastin e 500 vjetorit të botimit të librit të Barletit, “Rrethimi i Shkodrës”, më 10 Janar 1504.

Marin Barleti: Qytezën port Epidamn-Dyrrah e kanë themeluar banorët autoktonë para kolonistëve helenë

(Në “Historinë e Shqipërisë” dhe studimet tona kjo nuk thuhet!?)

1. Në literaturën tonë është trajtuar tema e një legjende mitologjike, që bën fjalë për themelim ndërtimin e qytezës së Epidamnit-Dyrrahut, i cili më pas u bë qytet porti më i zhvilluar i bregdetit ilirik.*

Studiuesit tonë autoritete të sotëm, si H. Ceka dhe S. Anamali, kanë mbrojtur mendimin se kolonistët e Korkyrës/Korfuzit që u vendosën në Epidamn në v.627 p.e.r. gjetën një vendbanim e një qytezë vendase ilire dhe mbi atë bazë e në lidhje me hinterlandin ilir e forcuan më vonë zhvillimin e Durrësit. Prof. Ceka shkruan: “Thykididi, nga i cili e kemi datën e themelimit të Dyrrhachium më 627 p.e.r. shprehet në një mënyrë, sikur terreni ku u vendosën kolonistët e parë helenë, të mos kishte qenë i banuar fare nga fiset ilire që e rrethonin…Në lidhje me Durrësin pozita gjeografike e të cilit është e tillë, që nuk mund të ketë qenë i pabanuar para ardhjes së kolonistëve helenë, shfaqen pa tjetër dyshime përsa i përket saktësisë së datës së themelimit të dhënë prej Thykididit. Për një banim më të hershëm të tij kemi një shënim nga koha romake. Appiani na kallxon (Bell. Civ. II, 39) se një mbret barbar (pra ilir e jo helen) paska qenë ai që themeloi i pari qytetin, të cilit i ka dhënë edhe emrin e vet Epidamnos. Djali i tij Dyrrahcos, nga ana tjetër, paska pasë ndërtuar limanin, i cili u pagëzua gjithashtu me emrin e themeluesit, Dyrrahchion. Ky shënim i Appianit meriton pa tjetër të merret me seriozitetin e duhur e të mos kalohet duke u konsideruar si një legjendë e thjeshtë, pa baza historike. Appiani nuk mund ta ketë shpikur nga mëndja atë që thotë për themelimin e Durrësit, por sigurisht e ka nxjerrë nga burime historike më të vjetra që nuk kanë si kontrollohen më prej nesh; ose na ka kumtuar një gojdhanë të moçme popullore ilire, e cila duke qenë se ilirët nuk kishin një histori të shkruar të tyre, mbështetet në një ndodhi të vërtetë, trashiguar brez pas brezi.

   Edhe po ti shqyrtojmë të dy emrat, Epidamnos dhe Dyrrhachion nga pikpamja linguistike, duhet ti japim të drejtë kumtimit të Appianit… Arkeologu Schober kujton se emri Dyrrhachion është emri i vjetër vendas, i përdorur para ardhjes së helenëve; kjo do të përputhesh plotësisht edhe me kumtimin e sipërm të Appianit, por studimet më të reja linguistike duan ta nxjerrin këtë emër me prejardhje greke “përplasje valësh”. Nga ana tjetër emri më i moçëm i qytetit, Epidamnos, të cilin deri para pak vjetësh donin ta shpjegonin gjithashtu me anë të greqishtes, është rrjeshtuar sot në listën e emrave ilire”.1

Prof. Anamali shkruan: “Për Epidamnin, vështrimi dhe zbulimi i bazës vendase është më i vështirë. Sot, për të argumentuar praninë e një vendbanimi ilir më të lashtë në qytetin e Epidamnit kemi vetëm disa të dhëna të pakta burimore: një tregim të historishkruesit grek të shek II, Apianit dhe emrat Epidamn e Dyrrhakion, që qyteti ka pasur në kohë të lashta.

   Tregimi i Apianit, megjithse është thurur në trajtë legjende meriton të merret në shqyrtim hollësisht. Aty bëhet fjalë për një mbret barbar Epidamnos, i cili kishte ngritur një qytet dhe e kishte quajtur me emrin e tij. Pranë këtij qyteti, më vonë nipi i tij Dyrraku ndërtoi një skelë detare, të cilën e quajti Dyrrhakion. Në lidhje me Dyrrhakionin, S. Bizantini shkruan: “Dyrrhakioni, një qytet i Ilirisë, i quajtur Epidamn nga Epidamni, vajza e të cilit Melisa kishte me Poseidonin, Dyrrhakun”. Pra të dy këta autorë të lashtë janë të një mendimi në lidhje me origjinën e qytetit, dhe tek ky i fundit mësojmë dhe emrin e së bijës së Epidamnit, s’ëmës së Dyrrakut. Apiani në tregimin e tij shkruan edhe për aleancën e Dyrrhakut me Herakliun. Por shënimet më interesante ky autor i jep më poshtë, kur shkruan se pas disa kohe qytetin e pushtuan brygët dhe pas tyre taulantët ilirë. Qyteti ra edhe në duart e liburnëve…pranë banorëve taulantë të qytetit, në skelë zunë vend korkyrasit, kështu skela u konsiderua helene, përfundon Apiani. …Thurja e tregimit të martesës së vajzës së Epidamnit me Poseidonin, lindja e Dyrrhakut, ardhja e Herakliut nga Greqia dhe lidhja e tij me Dyrrhakun, zot e themelues të skelës, shpjegohet me përpjekjet e helenëve të vjetër për të lidhur origjinën e qyteteve me ngjarje të mëdha, me perëndi, fenomen ky i zakonshëm. …Teksti i Apianit, që tregon se para ardhjes së kolonistëve korkyras (të cilët zunë vend pranë bregdetit, pranë vendbanimit të fortifikuar më të vjetër) është mjaft mbushamendës. Nuk do të prekim këtu në se kanë ekzistuar, në të vërtetë, dy vendbanime të ndara, me dy emra të posaçëm dhe se kur u bë bashkimi i tyre. …H. Krahe, në studimin e tij mbi emrat e lashtë të Ballkanit, ka provuar se emri Epidamn është ilir. …Zbulimi në kohët e fundit i disa tumave në afërsi të qytetit, në fushën e Sukthit, kanë krijuar mundësitë për të fituar materiale të reja për bazën vendase…2

2. Këto dy studime deri më sot u janë u rekomanduar studentëve të universitetit, si literaturat bazë për këtë temë. Duke e ditur se dy autoritet e nderuar janë arkeologë, lexuesi me të drejtë trajtimin “me seriozitet dhe marrjen në shqyrtim me hollësi” të kësaj legjendeje, do ta priste kryesisht me ilustrime arkeologjike si zbulime të reja të një shtrese para v. 627 p.e.r. dhe jo vetëm me hipotezat linguistike. Por, për fat të keq një shtresë e tillë dhe shtresa edhe më të vjetra në Durrës ende nuk është evidentuar.

Vërehet se në këto shkrime janë përsëritur kryesisht gjëra të njohura e të shkruara edhe më parë nga autorë të tjerë, ndërkaq ndonjë interpretim i ri zgjon diskutime.

Te Ceka, sigurisht duket se kemi një lapsus, kur Dyrrahu sillet si një “djalë i Epidamnit”. Prezencën e Poseidonit dhe Herakliut në legjendën e Epidamn-Dyrrahut, prof. Anamali e ka parë si një futje-thurje-shartesë helene, me perendi helene dhe si të kohës pas vitit 627 p.e.r.

Ne mendojmë se duhen lënë hapur edhe mundësi të tjera. Një veshje e tillë mitologjike me Poseidon dhe Herakli, mund të ishte bërë edhe nga vetë vendasit shumë më herët. Me këtë rast mund të mendohet se kolonistët, duke gjetur prezenca të Poseidonit dhe Herakliut, filluan të bëjnë interpretime në favor të qëllimeve të tyre. Këto interpretime helene bëheshin me sa duket, për të rrëmbyer një pjesë të origjinës ndërtimore dhe për ti dhënë kolonistëve edhe një të drejtë ligjore të “pronësisë së një pjese të tokës dhe portit”, të cilën ata edhe e shprehnin, siç e kishte nënvizuar edhe vetë Apiani.

Mendojmë se edhe shprehja e Anamalit, “për një martesë të Poseidonit me Melisën, bijën e Epidamnit”, ka vend për sqarime. Këtu nuk ishte fjala për ndonjë martesë si e tipit të martesave poligame të bazileusave antikë, të cilët i bënin këto edhe për të forcuar e zgjeruar sundimin. Te Homeri dhe në autorë të tjerë antikë, në lidhje me dashuritë e pafund dhe shfrimet seksuale të perendive politeiste, hasim terma si bashkim, fjetje, dashuri, përzierje shtrati, vënie syri, mashtrime përdhunime me metamorfizime e me forcë. Këto lidheshin me konceptimet e njerëzve të lashtë, sipas të cilave perenditë politeiste kishin të drejtë absolute e të pakufizuar për të zgjedhur, jo vetëm nga bukuritë e perendeshave qiellore, jo vetëm nga bota e nimfave, nereideave e driadave, por edhe nga gratë dhe vajzat e bukura të bazileusave dhe vdekëtarëve tokësorë, kur ti tekej atyre për të shfryrë epshet tekanjoze. I gjith qielli dhe toka ishin si të thuash një harem i madh për perenditë politeiste. Me këto raste shfrim-bashkimesh, fisi i lashtë barbar fisnikërohej, përmirsohej, hyjnizohej, quhej i lidhur me gjakun dhe farën e hyjnorëve. Këto “barra shtatzani” me perenditë, në antikitetin politeist ishin të moralshme dhe konsideroheshin si një nderim dhe mburrje e madhe për të gjithë fisin dhe për vetë burrat bazileusa. Me kalimin e kohës ky moral, filloi të konsiderohej nga njerëzit si përdhunim, ç’nderim, ç’burrërim dhe me kalimin në monoteizëm, gjithnjë e më tepër njeriu do t’ia ndalonte perendive politeiste këto orgji, të cilat po ai vetë ua kishte mveshur me atë fantazinë e tij të kohëve foshnjore.

Theksimi i Apianit për “themeluesin barbar të largët” të qytezës dhe fisit, nga të dy profesorët autoritete, me të drejtë është trajtuar si i një origjine jo helene. Por në këtë çështje kemi edhe një vërejtje në drejtim të interpretimit mitologjik dhe të vetë kronologjizimit të shtresave më të hershme në këtë legjendë. Kemi konstatuar se, te Homeri në Odiseja, te legjenda e qytetit Feakia të Skerisë/Korkyrës na del edhe bazileusi Euromedont, si “një ish bazileus i fisit të Feakisë në Hiperi dhe i fiseve fqinjë të tyre ciklopëve plaçkitës e vrasës”. Edhe bijën e Euromedontit Peribenë e ka lënë shtatzënë Poseidoni dhe nga ky përmirësim në vijën femërore ka lindur nipi Nausiton, pastaj Alkinou etj.3

Pra kjo legjendë e Feakisë, siç shihet edhe me një vështrim të parë, ka ngjajshmëri në skemën e saj me atë të Epidamnit, shto këtu pastaj edhe faktin e lidhjeve midis Epidamnit e Korfuzit. Ne do të shpreheshin se barbaria e bazileusit të marrë si i pari zanafillues i prejardhjes fisnore të fisit, tregon edhe një lashtësi të thellë dhe jo vetëm një prejardhje jo helene.

Dihet se helenët shumë legjenda mitologjike i morën nga lashtësia autoktone pellazge, të cilët pellazgë ata i konsideronin gjithashtu si barbarë. Vetë Herodoti “babai i Historisë”, qysh në shek V p.e.r. ishte shprehur: “…më duket se e kam treguar qartë se pellazgët ishin një popull barbar…të cilët ruajnë akoma edhe në ditët tona gjuhën e tyre”. (Historiae, Lib. I, 57, 58.)

Për legjendën e Feakisë nuk ka dyshime se kronologjia shkon te fund shek IX p.e.r.-fillim shek VIII p.e.r e sigurisht edhe më tej. Homeri, siç e thotë vetë, e kishte mbledhur këtë legjendë nëpër folklorin popullor dhe në këngët që këndonin historian-lahutarët zyrtarë të pallatit të bazileusave, siç ishin psh Demodoku dhe Ekinea, në Feaki/Korfuz te Alkinou.

Prof. Anamali referon se ka të dhëna që tregojnë për një prezencë dhe  sundim të lundërtarëve iliroveriorë të Korfuzit qysh në shek VIII p.e.r.

Kështu para nesh do të ngriheshin pyetje çështjet: Legjenda e Epidamn-Dyrrahut ishte një imitim-kopjim nga ajo e Feakisë së Korfuzit, apo mos kemi edhe të kundërtën, apo mos në të dy legjendat kemi një nënshtresë parahelene dhe ngjajshmëria na vjen si rezultat i skemave tipe?

Prezenca e Epidamnit dhe Melisës, lidhja me gjakun e farën e Poseidonit, lindja e Dyrrahut, pastaj e trashigimtarit Joni, ndërthurja edhe me prezencën e Herakliut në një legjendë të një emporiumi e porti detar, është me se e justifikuar dhe mbase shkon mjaft lashtë, si te Feakia. Kontakte dhe marrje e dhënie helenë-ilirë, identifikime e zëvëndësime emrash të ish perendive vendase me perendi që po vendosnin hegjemoninë, duhet të ketë pasur edhe përpara shek VIII p.e.r. dhe v.627 p.e.r.

Më me hollësi për një interpretim e krahasim midis legjendave të Epidamn-Dyrrahut dhe të Feakisë së Korfuzit do të shprehemi në një shkrim tjetër.

3. Por citimin e Apianit dhe “seriozitetin dhe trajtimin e hollësishëm”, ne duam ta lidhim edhe me autorësinë e parë të këtij mendimi që e kanë rishprehur Ceka dhe Anamali. (shih citimet në fillim)

Ekziston një rregull, që autorësia e parë e një teze, hipoteze e supozimi duhen përmendur e jo të krijohet përshtypja sikur thuhen tani për herë të parë. Në se për rastin konkret është bërë ndoshta për arësye mosnjohje, kjo nuk do të thotë që të mos korigjohet një e metë e tillë.

Më përpara Cekës dhe Anamalit, autori shkodran M. Sirdani shkruante: “Historikisht asht vërtetue origjina korinthiane – korfiote e Durrësit. Qyteti rezulton i themeluem në vjetin 627 p. Kr. por duket se ky qytet u themelue për themelet e nji tjetri emni i të cilit nuk dihet. Mbi këtë, Appiani në “Bellum Civile” II -39″ na paraqet nji legjendë: “Epidamnos, mbreti barbar vendas, kishte themelue pranë bregut të detit qytetin që kishte marrë emnin e tij; mandej nji nip i tij i quejtun Dyrrachos, i lindun prej nji vajzës së tij e nga Poseidoni, themelon Dyrrachion, qytetin detar”.

     Nga ky kallxim rezulton se qyteti kishte qenë i themeluem prej banorve vendas e mandej edhe vetë emni Dyrrachion asht prej origjine ilyriane. Grekët duket se në fillim kanë vu kambë në ketë vend tue formue nji qendër tregtare që në fillim qe e vogël por mandej dalë nga dalë u ba nji qytet. Çeshtja e dy emnavet të qytetit duket e spjegueshme në këtë mënyrë: Epidamnos ishte qyteti i kodrës e Dyrrachion ai i bregut të detit dmth limani vetë. Tregimi i Appianit përforcon këtë hipotezë, që duket e vërtetueme edhe nga Anna Komnena e cila në “Alexiadën” (III-12) tue tregue mbi rrethimin e qytetit nga Robert Guiskardi shkruen: “…Normanët kishin zanë vend me çadrat e tyne nëpër vendet ku akoma shifeshin germadhat e qytetit Epidamnos”.

Duket pra se të dy emnat përgjigjen njeni me tjetrin në mos për dy qytete s’pakut për dy lagje të ndryshme. Ndonse mbi monedhat takohet gjithmonë emni Dyrrachion, megjithë këtë për Grekët emni Epidamnos ishte ma në dallim ei thanun ma për nderë; emni i parë iu vu në kohën romake, nga shkaku se, ashtu si na tregon Plauti (Menecmi. rr. 258) e Pomponius Mela (De Corografia , II – 56), emni Epidamnos tingllonte me ugur të keq në veshin e romakve e kështu e quejshin Dyrrchion, emën që i mbeti përgjithmonë”.4

Në tekstin e “Historisë së Shqipërisë”, botimi i fundit i v. 1967, që ka dalë në qarkullim, emri i Sirdanit përmendet në treguesin e burimeve dhe literaturës kryesore, të pjesës së dytë, në f 503. Përse të mos ishte përmendur edhe në këtë rast te pjesa e parë dhe përse të mos ishte përmendur nga dy profesorët e nderuar?!

Por, vërejtja jonë nuk mbaron me kaq. Në librin e tij të parë “Rrethimi i Shkodrës”, bot. në Janar të v. 1504 në Venedik, shkodrani Marin Barleti shkruante: “…Epidamni, të cilin e themeluan korkyrasit e që sot quhet Durrachium, sepse Epidamnus është një emër ogurzi…”5

Ndërkaq në librin tjetër që sot e quajmë  shkurtimisht si “Historia e Skënderbeut“, botuar disa kohë më vonë, ne konstatojmë se ai ka ndërruar pikpamje dhe shkruan kështu: “Durrësi (Dyrrhachium), i cili më parë quhej Epidamn, është qyteti i Epirit, i ndërtuar, sic kanë dashur disa, që me kohë prej një farë Epidamni, nga i cili mori edhe emrin. I nipi i këtij nga e bija me emrin Dyrrhachus, shtoi limanin, që u quajt Dyrrhachium. Por, siç u pëlqen të tjerëve, Durrësi, qytet detar i Epirit, është kryeqyteti i taulantëve, i pirejve dhe i partinëve, ndërmjet Lissos dhe Apollonisë. Ky, megjithse më parë quhej Epidamn, më pas, për shkak të emrit ugurkeq (sepse fjalën Epidamn e lidhnin me fjalën latine damnum. Plin, Lib. III, Kap. 23. Shën. i bot. të v. 1537), i cili dukej sikur u paralajmëronte të keqen atyre që kishin ndërmend të shkonin atje, u quajt prej romakëvet Dyrrhachium, duke marrë emrin nga gadishulli mbi të cilin ndodhet i ndërtuar, siç u pëlqen disa prej korkyrasve, por që unë do të thoshnja më mirë i rindërtuar prej tyre, sepse po tu besojmë shkrimtarëve shumë të vjetër dhe legjendës, ai numërohet ndërmjet qyteteve të tjerë më të vjetër. Lavdet dhe krenaritë e tij janë të shumta dhe të mëdha…Brënda ka ndërtesa të shënjta, faltore të hyjnishme dhe madhështore. …ngrihet kolosi shumë i madh i perandorit Adrian i derdhur prej metali. Veç këtyre atje ndodhet një arenë ose amfiteatër…”6

Ja pra rreth 450 vjet më përpara se të tre autorët tanë të shek XX, M. Barleti i kishte thënë pak a shumë po të njëjtat mendime. Kështu ndër meritat e tjera të vëna në dukje atij duhet t’i dedikohet edhe lëvrimi për herë të parë i historisë së origjinës së lashtë të qyteteve tona duke përfshirë këtu edhe elementet e mitologjisë.

Në një vend tjetër, ku Barleti shkruante për “zanafillën e qytezës së lashtë të partinëve, Parthinorum urbs/Parthos”, ai nënvizonte dhe e linte edhe si porosi “se kjo qytezë është e përmendur edhe në veprat e shkrimtarëve antikë, gjë që nuk është e panjohur dhe as u shpëton brezave të mëpasëm”.7

Mendojmë se nuk ka qenë serioze mospërmendja e M. Barletit, sepse ai nuk ka qenë i panjohur. I pa njohur, sigurisht ai ka qenë për ne që jemi thjeshtë një lexues i apasionuar dhe qysh me leximin e parë kjo gjë na ka rënë në sy. Urojmë që këto merita ti njihen Barletit tonë të madh dhe që arkeologjia të na sjellë vërtetimin e objekteve të një shtrese të hershme të ekzistencës së një qyteze emporium me port detar para v.627 p.e.r. brënda në Epidamn/Dyrrah, si dhe një aktivizim më të madh të studimeve në planin multidisiplinor.

* Sqarim për lexuesin: Ky shkrim u fillua aty nga fundi i vitit 1967 dhe u mbarua aty nga Marsi 1968. Aso kohe unë kisha lexuar një literaturë të gjërë si vendase dhe të huaj, një pjesë të së cilës ma siguronte xhaxhai im Kol Luka, që ishte atëhere edhe si një redaktor jo zyrtar i revistës “Studime Historike”. Njihja Homerin në italisht, i njihja autorët antikë dhe burime të tjera. Të gjithë këto libra ishin të mbushur me shënimet e babait tim Gj. Luka. I inkurajuar për mundësinë e një botimi te revista “Studime Historike”, unë e shkruajta dhe ky ka qenë shkrimi im i parë. Arkeologu V. Toçi që e kishte lexuar, kishte shprehur fjalë entuziaste dhe kishte porositur që ta kompletonja studimin. Mendohej se me këtë mund të fitonja edhe “ndonjë pikë”, për të më dalë e drejta e studimit, që nuk më kishte dalë më 1967, për arësye politike biografike. Por, shkrimi im nuk u gjet i botueshëm…

Referencat:

1. H. Ceka, “Elementi ilir në qytetet Dyrrhachium dhe Apollonia”,

“Buletin për Shkencat Shoqërore”, nr. 3-4, Tiranë 1951.

2. S. Anamali, “Të dhëna mbi elementin ilir në qytetet antike

Epidamn dhe Apolloni”, “Buletin për Shkencat Shoqërore”, nr.1,

Tiranë 1956.

3. Homeri, Odiseja, Këngët VI, VII, XIII etj.

4. M. Sirdani, “Kulturë e arte në Shqipni”, III, Periudha helene,

në “Hylli i Dritës”, 2 Fruer 1944, f 9-19.

5. M. Barleti, “Rrethimi i Shkodrës”, 1967, f 32, përkth. H.

Laca.

6. M. Barleti, “Historia e Skënderbeut”, 1964, f 482, përkth. S.

Prifti.

7. po aty, f 247.

Agron Luka

Festohet 28 nëntori në Itali

Pershendetje “Shqipërisë etnike”. Po ju tregoj pak si shkoi festa e 28 nentorit. Kete vit vendosëm ta bejmë tek Hotel ALBANEZI, ne Riccione-Rimini afer vendit ku jeton komuniteti shqipetar qe prezentohet me Arben Nerhatin, si president i shoqates, e Leonard Dukaj si zevendës president. Patem te ftuar Ben Hillin shqiptar, Met Bega dhe Eros Ramaxotin shqiptar, Sinan Hoxhen e te shume njohuren Mira Bregu. Moren pjese me shume kenaqi edhe përfaqësuesit e Forca Italia, Aleanca Nacionale e Lega Nord. Hapen festen Leonard Dukaj e Alban Kraja, ku mbajten nje minute heshtje per viktimat Italiane ne IRAK. Në fjalën e rastit u tha qe aleatet tane jane Amerikanet dhe vetem Amerikanet, fjalë që u shoqërua me brohoritje e parulla antikomuniste. Edhe përfaqësuesit e partive politike italiane mbeten të impresionuar e u bashkuan edhe ata me brohoritjet tona.  Mandej, filloi kanga, humori dhe vadhja porsi ne mes te Shkodres tone te dashur. Ishte i pranishem edhe konsulli Shqiptar ne Milano, Prof.Dr.HASAN MUCOSTEPA. Darka filloi ne oren 20:30 e mbaroi ne oren 02:30. ishin te ftuar 350 familje shqipetare. Per informacione të tjera www.iliriapesaro.com.

Duket paradoksal opinioni, sipas të cilit politika shqiptare ka investuar shumë në rrëzimin e konceptit të shtetit, në tërë këto vite të tranzicionit. Ky investim, për hir të së vërtetës, duhet pranuar se ka ardhur nga të dy krahët e politikës, pra si nga e majta edhe nga e djathta. A me dashje, a pa dashje, në fund të fundit, koncepti i shtetit tek ne shqiptarët është tronditur aq shumë, saqë do të duhet kohë për të rifituar edhe ato vlera që pati krijuar periudha e drejtimit të shtetit nga mbreti Zog, e që i keqpërdori ei dhunoi regjimi totalitar dhe që i “zbërtheu vidash” periudha e tranzicionit të lindjes së vështirë të demokracisë shqiptare. Kulm është viti 1997, ku politika shqiptare mori namët e të gjithë shtetasve, madhe edhe të atyre që po lindnin nën efektin e zhurmës së armëve. Megjithatë edhe pse s’duam ta kujtojmë atë vit, 1997-a rri pezull mbi kokat tona.

Shembulli më domethënës i kohëve të fundit, në përpjekjet investuese të politikës në cënimin e konceptit të shtetit, është lufta mediatike që i bëhet nga një pjesë e shtypit institucionit më të besueshëm brenda e jashtë vendit, atij të Presidentit.

Paanshmëria e Presidentit të Shqipërisë, forcimi institucional i tij, rritja e kredibilitetit brenda dhe jashtë vendit, por më shumë në opinionin e gjerë mbarëpublik, me sa duket dikujt nuk i intereson. Të mësuar me paqëndrueshmërinë e institucioneve, e kanë të vështirë të mësohen me qëndrueshmërinë institucionale, me normat e demokracisë. Në këtë lojë ka hyrë edhe media, kryesisht një pjesë e vogël e shtypit të shkruar. Kështu “Tema” dhe “55” ka pak kohë që sulmojnë Presidentin dhe stafin e tij, me përpjekje dhe objektiv dobësimin e këtij institucioni. Si të “pavarura” që janë, ato në mënyrë periodike po përpiqen të “mësojnë” Presidentin se ku ka bekuar mirë e ku ka bekuar keq, se çfarë duhet të bëjë që të mos jetë vegël e Fatos Nanos dhe çfarë duhet të bëjë të dëgjojë Sali Berishën. Por kur Presidenti Alfred Moisiu konfirmoi publikisht se në institucionin që ai drejton nuk ka as Bibël, as Kur’an, vetëm Kushtetutë të Republikës së Shqipërisë, sikundër pat deklaruar pesë muaj më parë edhe gazeta “Shqipëria Etnike”, atëherë të pavarurat e sipërcituara iu vërsulën këshilltarëve të Presidentit me devizën “shpif, shpif, se diçka do të mbetet”, njëlloj si dikur me ato sulmet banale ndaj kapitalizmit e revizionizmit.

E tërë kjo nuk mund të kalojë pa pasojë në politikën shqiptare. Por mbi të gjitha, ajo çka ne marrim në vëmendje të analizojmë është se qëllimi ka mision të lëkundë përsëri konceptin e shtetit tek qytetarët, tek shpresa se ata do të kenë një ditë shtet.

Është vërtetë e habitshme se si politikanë që nuk u kanë ofruar asnjë ide votuesve qytetarë, nuk e kanë problem se çfarë pëson opinioni, se çfarë humbet kur dobësohet shteti, mjafton që ata të jenë të “përfolurit” e ditës, të frymëzojnë militantët, të mbajnë të “ndezur”, mbi të gjitha të ngopin interesat e tyre mbi ato publike. Kështu pra, Fahri Balliu e Mero Baze, me pseudoargumenta, pasi kanë provuar shumë herë se populli as nuk i voton (dhe keq na vjen se nuk i voton), po marrin pak baltë nga çizmet e komunizmit, po e përpunojnë atë dhe po përpiqen ta hedhin mbi institucionin e Presidentit e stafin e tij, me qëllim që të dobësojnë shtetin demokratik. Madje, “analisti” i kohërave moderne, M.B., guxon në një emision të TV “Shijakut” të vejë deri atje sa të shpallë shqiptarët “injorantë”, që s’dinë të marrin përsipër përgjegjësi në kutitë e votimit. Në fakt, të “mëdhenjtë” e kohërave moderne që sot na mbajnë leksione demokracie, para jo më shumë se 14-15 viteve shkruanin edhe kundër Nënë Terezës. Nejse, koha ka të mirat e të ligat e saj. E rëndësishme është se ajo çka gatuhet në trutë e anarshisë, nuk gatuhet në trutë e njerëzve të mirë.

Pra, të vazhduarit e rrugës në të njëjtën “hulli”, në atë të investimit në dobësimin e konceptit të shtetit, sjell atë që nuk e dëshiron asnjëri prej shqiptarëve të vërtetë.

Gjithandej flitet për shtet të dobët, madje disa flasin edhe për inkriminim të shoqërisë shqiptare duke kaluar kufinjtë e arsyes, e deri për ndonjë “infarkt” të mundshëm të Presidentit!

Së fundi, shtetin duhet ta forcojmë dita-ditës ne qytetarët, votuesit, intelektualët, që më shumë se vetë politikanët duam shtet të fortë. Shtet të fortë që të na mbrojë lirinë për të jetuar, bizneset për të punuar, kohën që na jep hapësirë për të menduar, për të lindur…

Sokol Pepushaj

Letër publike, drejtuar Kryetarit të Bashkisë së Shkodrës, z.Artan Haxhit

Para ca muajsh u organizua në Teatrin “Migjeni” një takim me intelektualët e Shkodrës, ku mori pjesë dhe lideri demokrat, zoti Sali Berisha. Nga selia lokale e PD-së më erdhi edhe mua një ftesë, në të cilën ish caktuar edhe radha dhe vendi ku do të rrija. Më erdhi mirë, jo vetëm për ftesën, por pikërisht për vendin. Në mënyrë simbolike mendova: -Më së fundim tani edhe krijuesit, edhe njerëzit e artit dhe të kulturës kanë vendin e tyre.

Shkova një çerek ore para se të fillonte mbledhja. Me dy shokë të mij artistë iu drejtuam vendit të caktuar. Por, për çudi, vendet ishin të zëna dhe ata që i kishin zënë, jo vetëm që nuk na i liruan, por na përcollën edhe me fjalë fyese. Natyrisht ne nuk iu përgjigjëm dhe dolëm nga salla me keqardhjen se për ne nuk kishte vend.

Nuk po i etiketoj ata që na kishin zënë vendet. Po i quaj vetëm “militantë”. Ata janë njerëz të mirë, ushtarë të bindur ndaj një ideali… por, simbolikisht atë ditë ishin ulur në vendin e dikujt tjetër.

Mjerisht, kjo e bën të vuajë edhe sot kulturën dhe artin në Shkodër. Vendi që duhet të zërë arti dhe kultura në një qytet ka ngritur themelet e artit dhe kulturës kombëtare, historikisht.

Vijnë udhëheqës shteti dhe lider partishë në Shkodër. Në mbledhje dhe mitingje, kurrë nuk harrojnë t’i përmendin Shkodrës të kaluarën. E quajnë djepi i artit, kulturës, sportit, apo djep ngjarjesh historike dhe revolucionesh. Kur i dëgjoj, them të drejtën më duket sikur i këndojnë litaninë Shkodrës, sikur i këndojnë një të vdekuri. Sepse të kaluar pa të sotme dhe pa perspektivë nuk ka, nëse flasim për diçka që jeton ende, që merr frymë ende, që shpreson dhe ëndërron ende. E harrojnë të sotmen dhe të ardhmen e këtij qyteti ata të qendrës, pra shteti dhe partitë që shtetërojnë. Ose premtojnë si zakonisht dhe pastaj harrojnë, ose bëjnë fare pak, për të mos thënë aspak. Kjo është një e keqe e madhe, harresa, braktisja nga qendra e një qyteti. Por, një e keqe jo më pak e vogël është harresa e jonë, braktisja që i kemi bërë ne artit dhe kulturës në Shkodër. Harresa se djepi duhet të përkundë ende… vazhdimisht. Harresa për atë që duhet dhe kemi në dorë të bëjmë ne, dhe nuk e kemi bërë. Përkundrazi, duke i mënjanuar nuk kemi bërë gjë tjetër veçse t’i tkurrim, t’i trembim dhe t’i bëjmë të tërhiqen artistët dhe njerëzit e kulturës. Dhe, kur tërhiqen ata, e pëson vetë kultura e një qyteti.

Winston Churchill thotë: “Po deshe të shohësh kulturën e një qyteti, shiko gjelbërimin, varrezat dhe nevojtoret e tij”. Le t’i referohemi kësaj thënieje duke parë qytetin tonë. Lulet në Shkodër kanë qenë një bashkëudhëtare dhe zbukuruese e gjithë jetës së këtij qyteti, aq sa numërohen dyqind e ca këngë shkodrane që i kushtohen luleve. Kemi patur lulishte të mrekullueshme dikur, në çdo kënd të qytetit, për të mos përmendur qindra shtëpi dhe oborret e tyre i kishin kthyer në lulishte. Kurse sot, qyteti nuk ka asnjë, e përsëris, asnjë lulishte. U zhdukën lulishta 102 vjeçare në qendër, ish miletbahçja, sepse aty bashkia lejoi të ngrihen dy kafene. U zhduk lulishtja 75 vjeçare, Luigj Gurakuqi, e ngritur më 1928 për nder të shpalljes së vendit Mbretëri. Kështu mund të themi për lulishten e Gjimnazit, ajo para stadiumit, deri tek ajo më e reja, në ish Pazarin e Vjetër. Ishte bashkia ajo që lejoi zënien e tyre me ndërtime me dhe pa leje. E të mendosh se vetëm lulishta e ish shtëpisë së Kakarriqit, Shtëpia e Pionierit, numëronte mbi 80 lloje trëndafilash… Kishim pesë nevojtore publike dhe sot nuk ka asnjë. Ndërsa rruga që të shpie në varreza është një kalvar i tillë vuajtjesh sa një humorist pat thënë me të drejtë “Mirë se nuk kanë respekt për të gjallët, por së paku të kenë respekt për të vdekurit!”

Kush duhet të interesohet dhe të bërtasë për probleme të tilla kur në Këshillin Bashkiak vetëm një njeri i përket sferës së kulturës? Biblioteka e qytetit, një ndër më të vjetrat dhe më të pasurat e vendit, dikur gumëzhinte nga lexues dhe nga veprimtari letrare. Sot, ose më mirë prej gati një dekade është shndërruar në një shurdhmemece, një vend që i ngjet varrezave. Qendra e kulturës vuan nga letargjia. Ajo është vendosur në një ndërtesë të zymtë, me një hyrje që është kthyer në nevojtore publike. Në këtë ndërtesë po myken vlerat kombëtare të galerisë së qytetit, më e pasura pas asaj kombëtare. Po të pyesësh njerëzit nuk dinë ku është Fototeka “Marubi”, më e pasura jo vetëm në Shqipëri, por edhe në Ballkan e më tej. Banda e Shkodrës, më e vjetra në Shqipëri, nuk ekziston më, kur edhe Lushnja ka bandë. Për të mos kaluar tek Orkestra Sinfonike, që tani mund të quhet një ëndërr luksi, krijimi i këtij formacioni që vuri të parën opera shqiptare.

Kërkojmë me të drejtë që Universiteti “Luigj Gurakuqi”, me mbi 1000 studentë, të ketë grupe artistike dhe sportive, si dikur, pra të ingranohet në veprimtarinë dhe jetën artistike e sportive të qytetit me këtë fond rinor që ka. Kërkojmë që teatri të mos i braktisë spektatorët dhe të mos i zhgënjejë ato duke mos u dhënë atë që është mësuar t’u japë për dekada, sepse është teatri më i vjetër në vend. Kërkojmë që estrada profesioniste të dëgjohet, sepse ka aktorë të shkallës kombëtare, ndërsa ka disa vjet që nuk jep asnjë premierë, megjithëse rrogat i marrin rregullisht regjia dhe aktorët. Nuk them të mos shkojnë në veprimtari artistike private aktorët e estradës, nuk them që të mos kenë edhe bizensin e tyre tregtar, por ama punën për të cilën paguhen ta kryejnë sadopak. Unë jam dakord se ata janë si të përbuzur, sepse vetëm Teatri i Shkodrës nuk e ka zbatuar ligjin shtetëror për teatrin, dhe se shërbyesi i Teatrit të Vlorës merr më tepër se regjisori Serafin Fanko i Shkodrës. Bashkia ka faj për këtë neglizhencë. Por, ama zëri i teatrit duhet të ndihet. Dhe lind pyetja: -Nëse të gjitha sa përmenda administrohen nga Bashkia, pse nuk monitorhen? Pse lejohen të heshtin, të mos funksionojnë kur jeta e qytetit ka aq nevojë për ta? Përgjigja është e thjeshtë: Arti dhe kultura në Bashki është një apendisit i bezdisshëm i kupolës udhëheqëse të qytetit, ndaj edhe i është lënë njerëzve apatikë ta drejtojnë duke na mësuar me këtë jetë të vagullt artistike dhe me një rini që sytë i ka jo vetëm përtej Urës së Bahçallekut, por edhe përtej deteve, jo vetëm të rinjtë, por edhe shimë intelektualë dhe artistë të mirëfilltë.

Dje përcollëm trupin e Akademikut dhe Artistit të Popullit Tish Daia. Nga Bashkia e Shkodrës nuk kishte asnjë përfaqësues. Pse ky nënvleftësim për një njeri të madh që aq shumë i dha Shkodrës? Ndërsa lista e qytetarëve të nderit është bërë çarçaf në Shkodër, dhe nga përzgjedhjet që bëhen janë krijuar edhe barceleta. Njerëz si Tishi, apo Tinka, apo sa e sa të tjerë që nderojnë kombin dhe janë bij të Shkodrës, nuk nderohen, së paku sa janë gjallë, siç bëjnë rrethet e tjera me bij të tillë që nuk janë aspak më lart se bijtë artistë të Shkodrës!

“Mos me lër të bëj krahasime”, thotë Seneka. Dhe që të mos bëhen krahasime, duhet që në Bashki, njerëzit që përzgjedhin titujt, duhet të jenë të aftë, dhe jo veetëm “militantë”.

Kthehem tek ajo që thashë në fillim. Artistëve, njerëzve të kulturës duhet t’u jepet vendi që meritojnë, sepse ata janë pasqyra e vërtetë e një qyteti, që nuk i shuan koha. Le të jetë kjo një promemorie për kandidatin për Kryetar Bashkia. Të çmojë mbi të gjitha artin e kulturën, sepse atëherë ndihmohen edhe problemet e tjera akute që ka qyteti. Të mos harrojë thënien e një koke të madhe botërore që thotë: “Sa më shumë njerëz të merren me art e kulturë, aq më pak punë do të ketë gjykatësi dhe polici”.

Fadil Kraja

Përjashtime të papranueshme

Duke lexuar jetëshkrimin e Nikollë Dakës, shtjelluar nga i biri Anton Daka në librin Fedri, Përralla Ezopiane, shihen të përjashtuar me qëllim dashakeq njerëzit më të përzemërt të përkthyesit, të cilët e fituan atë përzemërsi duke i qëndruar pranë në kohët më të vështira të jetës së Nikollës. Anton Daka, i biri i Nikollës me grua të parë, e përmend Emilinë, Njerkën e tij të përsosur vetëm si numër rreshtor e asgjë më shumë, e cila për dashurinë ndaj të shoqit braktisi një nga jetesat më komode të asaj kohe duke pranuar të bëhet edhe viktima e kalvarit komunist me lidhjen bashkëshortore me një intelektual të porsa liruar nga burgimi politik, e duke qenë motra e një personi publik, si Thanas Shkurti e vëllezërit e tij, me këtë vendim kaq të guximshëm ajo rrezikoi hedhjen e famlijes së saj në gojën e kuçedrës komuniste e quajtur ndryshe “lufta e klasave”, veç si e si të gjendet përkrah Nikollës në atë kohë aq të vështirë për të. Duhet përgëzuar familja Shkurti që megjithë rrezikshmërinë e kësaj martese për ta, gjithsesi e bekoi bashkimin e këtij çifti. Një shkak i këtij bekimi qe edhe njohja e gjatë e Nikollës nga kjo familje, pasi kur Nikolla jepte mësim në Liceun e Tiranës, Thanas Shkurti qe nxënësi i tij. Emilia, 3 vitet e para të jetës bashkëshortore i kaloi në shtëpinë shumë të varfër të Nikollës, në fshatin Hot i Ri, duke iu nënshtruar punëve të shtëpisë si një fshatare e kushteve më të varfra të asaj kohe. E kur Nikolla u shpërngul për në Shkodër, e vetmja pasuri në shtëpinë e tij qenë librat që mundën t’i shpëtojnë sekuestrimit të burgimit të parë. Ky krijues e përkthyes i përmasave që mund të shihen në përkthimin e Përrallave të Fedrit, arriti me vështirësi të hynte në Fabrikën e Tullave, në një punë të rezervuar për njerëzit më të deklasuar. Për këtë punë sfilitëse, shteti i paguante veç, si thotë populli, “Sa me mbajtë shpirtin gjallë”, e me aq para i duhej të mbante vogëlushët e nënën e tyre, së cilës nuk i ofronte shteti kurrfarë lloj pune për të qenë. Kështu uria u bë fantazma më kërcënuese e shtëpisë së tyre. Veç fëmijët të kishin të hanin, thonte kur vuajtja për ta e çonte pranë cakut të padurimit e kjo s’ishte punë ditësh, por punë vitesh. Në vitin 1958, më rastisi të njihem me Nikollë Dakën, të cilin ma prezantoi kompozitoi Zef Leka. Pas disa ditëve të kësaj kohe, Filip Gjergji, që asokohe drejtonte grupin artistik të artizanatit në Shkodër, më propozoi të kompozoja diçka të avancuar për grupin e tij artistik për të mundur të zënë vend sa më të mirë në festivalin e ndërmarrjeve të Shkodrës. Unë i kërkova Nikollës të më shkruante një libret për një veprim muzikor, e ai e pranoi me shumë kënaqësi. Ky bashkëpunim nxori në dritë veprimin muzikor “Klasë e ladvishme”. Filipi e vuri në skenë me trupën e artizanatit. Ky veprim muzikor u nderua me çmimin e parë e jo vetëm në Shkodër, por edhe në festivalet e të gjitha ndërmarrjeve të Shqipërisë. Për çudinë më të pakuptueshme, autori i muzikës nuk përmendet as nga Filip Gjergji, as nga Anton Daka, pa u ardhur turp as nga dhjetra dëshmitarë të trupës së atëhershme, as nga mijëra spektatorë që ngriti peshë veprim muzikor me titullin “Klasa e lavdishme”, shfaqur disa herë në Shkodër, Tiranë, Durrës, Elbasan, Pogradec e Korçë, ku korri suksese të bujshme. Unë nuk e di të ketë ndodhur ndonjëherë të përmendet ai që e vë në skenë e jo autori i asaj që vihet në skenë, dhe nuk e kuptoj çfarë e detyron Filip Gjergjin e Anton Dakën të injorojnë kaq pa kuptim autorin e muzikës “Klasë e lavdishme”. Megjithëse ky injorim do të ishte i turpshëm edhe sikur të vuanin urrejtjen e ndonjë armiqësie ndaj meje, por unë nuk mbaj mend të kem pasë me asnjërin prej tyre as edhe fërkimin më të pandjeshëm, përkundrazi, i kam respektuar, Filipin si punëdhënësin tim në rrethana të vështira për mua e Antonin si djali i mikut tim më të ngushtë. Por sa para bën, ky injorim kaq i pamotivuar, kur unë disponoj motivacionin e dhënies së çmimit si dhe tekstin e muzikën e veprimit muzikor “Klasë e lavdishme”. Filip Gjergji do të duhej të ma dinte për nderë që i kam dhënë rastin më të favorshëm në jetën e tij të artit që i mundësoi vënien në skenë veprimin muzikor të çmimit të parë, mbasi po të dojë të mburret për atë kontribun të tijin, i takon pas meje e Nikollë Dakës. Por le të kthehemi tash tek lidhja ime miqësore me Nikollë Dakën. Unë mund të them me plot gojën s eu bëmë miq krye kreje që në ditën e parë të njohjes sonë, e në ditët e mëpastajme na ndante vetëm turni i punës së Nikollës. Mirëbesimi i miqve të vërtetë na bëri një me njëri-tjetrin. Me qenë se shtëpia ime ishte më e përshtatshme për të lexuar deri natën vonë, Nikolla shumë e shumë net flinte në shtëpinë time. Ne të dy, thonte Nikolla, kemi nga dy shtëpi e një familje. Kurrë s’do ta kisha besuar se një mik do të mund të më zinte kaq shumë vend në zemër sa më ke zënë ti. Në korrikun e 1960-ës, më tha: “Megjithëse miqësisë tonë s’ke çfarë i shton më shumë, sado të mundohemi, unë dua me të ba kumbarën e djalit tim të porsalindur, në mënyrë që Agroni të mos të quajë vetëm mik i babës, por edhe kumbarë të tij të pagëzimit. Natyrisht unë e prita me shumë kënaqësi. Disa vite më parë, Agroni më bëri dhe kumbarë martese. Nikolla është edhe kumbarë kurore i martesës sime e duke qenë miku im më i ngushtë, është edhe njëri nga personazhet më kryesorë të ditarit tim. Ja, ndonjë rresht nga ky ditar: “E mërkurë, 15 qershor 1977. Sot pasdreke Nikollë Dakë erdhi e më solli 3 fletore me dorëshkrimin e përkthimit të Përrallave Ezopiane të Fedrit. Unë, tha, siç mund të merret me mend, pres dita-ditës të më arrestojnë, jo se ia kam ba vendin arrestimit, por unë jam ndër ata me të cilët sigurimi i shtetit plotëson planin e arrestimeve. Këta, artin e vërtetë e ndjekin si ujku qengjin, jo pse iu këndet si qengji ujkut, por ngase të bukurën e kanë armike si e keqja të mirën. Ndër këto ditë, kur ta gjej rastin më të përshtatshëm, tash po të sjell edhe përkthimin e sonetave të Petrarkës e të disa poetëve latinë e krijimet e mia e m’i fsheh me shkrimet e tua, e dashtë Zoti e të na shpëtojnë deri sa t’u vijë dita e tyre.” Meqenëse parandjenja i doli pas 3 ditëve, të tjerat shkrime i ranë në duart e Sigurimit të Shtetit, ndërsa Përrallat Ezopiane të Fedrit, familja ime i ruajti si sytë e ballit gjatë 10 viteve të burgimit të përkthyesit të tyre. Anton Daka, jo vetëm injoron këtë fakt, por edhe vëllanë e tij, Agronin, i cili kur i ati u arrestua për herë të dytë, qe vetëm 17 vjeç, e bëri çmos e zëvendësoi babain e vet në Fabrikën e Tullave, që të mund ta ndihmonte të atin gjatë burgimit, duke u bërë shembull sakrifice, ndërsa Emilia punoi në repartin e Zhugës. Antoni, sigurisht, i di të gjitha këto edhe pse ai nuk ka jetuar me Nikollën e Emilinë, që kur ishte fëmijë e jo pse Nikolla e Emilia nuk iu përgjigjën si çdo fëmije të tyre, kaq se mua nuk më përket të hyj në hollësi që s’janë as për mua. Një tjetër përshtypje jo e këndëshme e bën mospërmendja e të vetmit vëlla të Nikollës, Palokë Daka. Këtë e them se më bie në sy si lexues. Sidoqoftë është mirë të jesh avokat i së vërtetës. Tash po nxjerr ndonjë rresht nga një faqe e ditarit tim: “E mërkurë, 10 shkurt 1987. Sonte unë e ime shoqe shkuam ta takonim Nikollë Dakën, me rastin e lirimit nga burgu. Kur hymë në dhomën ku po rrinte Nikolla, e mbushur me vizitorë me të njëjtin qëllim, e të gjithë qenë të afërmit e gjakut, sapo na pa, u ngrit me shumë nderim, u tha të pranishmëve: Lironi kryet e vendit për Gjokën e Bardhën. Dua t’ua tregoj mirënjohjen time për gjithçka kanë bërë për mua gjatë gjithë kohës së burgimit tim. Këta, çdo muaj e kanë shpenzuar një pjesë të rrogës së tyre për mua. Këta janë bërë një me familjen time për sa i përket sakrificës. S’ka mirënjohje që mund ta shpërblejë bujarinë e tyre kaq të gjatë e të vështirë. Për fat të mirë, përveç vëllait të gjakut, paskam pasë edhe Gjokën vëlla shpirti, e Bardhën vajzë përmbi vajzë. Mos me qenë tjetër, boll që më shpëtuan Përrallat e Fedrit, e jo më u bënë copë pas meje.” E vërteta nuk është për t’u mburrur me të, por asaj i nevojitet paprekshmëria nga gënjeshtrat e s’ka gjë më të dëmshme se atë modesti që lë në errësirë të vërtetën. E di mirë Anton Daka, kush i ka qëndruar afër e larg babait të tij. E di mirë se unë kam shkruar i pari dhe i vetmi për të në shtypin e pas ’90. Antoni nuk ka të drejtë të sajojë preferenca të Nikollës. Të preferuarit e tij ndër poetë shqiptarë kanë qenë Fishta, Mjeda e Poradeci. Me prozën nuk ka qenë i afërt, pasi siç thonte, i vetmi roman që kam lexuar në jetën time është Quo Vadis. Përsa i përket rrethit të miqve të tij, i vetmi për të cilin më ka folur gjithmonë me të njëjtën dashamirësi është Zef Leka. Në qoftë se ekziston ndonjë rast kur sinqeriteti duhet të jetë më i pashmangshëm se kurrë është kur biografia e një të vdekuri në trajtimin e një të gjalli. Të gjithë ata që e njohin Nikollë Dakën më për së afërmi, sapo të lexojnë jetëshkrimin e tij shtjelluar nga Anton Daka, do t’u duket sikur dëgjojnë zërin e Nikollës duke pyetur qortueshëm: “Si, more bir, i përjashtove nga jetëshkrimi im njerëzit e mi më të përzemërt?!” Ja, pra i dashur Nikollë, në vend që të isha i pari në radhën e atyre që iu dhurua libri Përrallat Ezopiane të Fedrit, nuk m’u dha as i fundit libër i dhuruar, por e bleva në librari.

Gjokë Vata

Zgjedhjet e tetorit, testi i zhgënjimit. Partia më e besueshme nuk fitoi më shumë se 13% të votave

Asnjë forcë politike në Shqipëri nuk mund të mburret se ka fituar në këto zgjedhje, ku mbi 70% e popullatës nuk ka votuar. Aty ku 70% e popullit nuk voton, do të thotë se ka humbur besimin ndaj forcave politike. Pra, duhet të pranojmë se partia më e besueshme nuk ka fituar më shumë se 12% të votuesve! Atëherë lind pyetja, po 70% e popullatës nga kush do të drejtohen?! Ky fakt, sa i vërtetë aq dhe i dhimbshëm tregon se të vetmet zgjedhje të lira dhe të ndershme ishin ato të vitit 1992, kur pjesa dërmuese e shqiptarëve në mënyrë plebishitare votuan për Partinë Demokratike, duke e konsideruar atë si forcën absolute të shembjes së diktaturës. Me këtë votë të “sinqertë” (ku nuk munguan dhe ish-komunistët), shqiptarët treguan se ishin ngopur duke ngrënë me lugën e “arit” të premtuar gjatë më shumë se 45 viteve. Por kjo fitore ishte si fitorja e Pirros, sepse zhgënjimi do të “trokiste” pas tre muajsh dhe pikërisht në zgjedhjet e pushtetit lokal të po atij viti, kur Partia Demokratike ia “dhuroi” fitoren Partisë Socialiste, duke humbur mbi 20% të elektoratit dhe duke balancuar forcat e pushteteve, (një kompromis vërtetë i pamoralshëm), i cili uli në maksimum besimin tek Partia Demokratike dhe zbehu në mënyrë të ndjeshme reputacionin e saj. Po në këtë vit, të shpronësuarit u futën në grevë urie, por këtë protestë paqësore e paguan duke ua “përkëdhelur” kurrizin me shkopinjtë e gomës… Pas dy vjetësh, dhe pikërisht në gushtin e vitit 1994, të persekutuarit dhe të përndjekurit politikë u ngujuan në “kullën” e grevës së urisë, por edhe këtyre ua “përkëdhelën” plagët që u pati hapur diktatura, duke ua “mjekuar” me shkopinjtë e gomës, që kishte sjellë “demokracia”, madje i etiketuan “spiunë” të sigurimit!… Ky qëndrim anti-demokratik dhe anti-civilizues, ku u gjakos dhe njëri nga demokratët e orëve të para (i ndjeri) Ernest Perdoda dhe pikërisht dhjetë muaj mbasi kishte dhënë dorëheqje të parevokueshme si kryetar i Partisë Demokratike të degës së Shkodrës, duke deklaruar se: “demokracia nuk mund të ndërtohet mbi rrënjët e komunizmit”, u bë “test” i mosbesimit nga të gjitha real-forcat demokratike, ndaj Partisë Demokratike, dhe Presidentit Berisha. Kjo “aksiomë” e të ndjerit Perdoda u bë “prelud” i humbjes së thellë të Partisë Demokratike dhe të Presidentit Berisha në nëntorin e vitit 1994, kur mbi 66% e popullit votuan kundër projekt-Kushtetutës. Vlen të kujtojmë me shumë respekt qëndrimin burrëror të ish-shefit të Komisariatit të Shkodrës, z. Sulë Petku, i cili nuk pranoi të godasë të persekutuarit në grevën e urisë, duke dhënë një dorëheqje dinjitoze. Qytetarët shkodranë dhe në veçanti të persekutuarit dhe të përndjekurit politikë nuk duhet të heqin nga kujtesa veprën e këtij burri të rrallë, i cili mbart dhe përcjell vlerat dhe virtytet më të larta të qytetarit dhe atdhetarit të vërtetë.

Në zgjedhjet e pushtetit lokal të vitit 1996 në Shkodër, shohim një skenar të vërtetë të pahijshëm dhe që thellon mosbesimin ndaj Partisë Demokratike, duke na zhgënjyer me format më bizare. Në turin e parë, shohim fitoren e ekonomistit, intelektualit dhe pedagogut të Universitetit “Luigj Gurakuqi”, z. Artur Luka, i cili ishte pothuajse i fituar. Por çuditërisht, në turin e dytë (ndonëse ishte përballë një arsimtari të thjeshtë dhe pa “format”) në këtë garë të pandershme “fitoi” arsimtari gjysmak, injoranca! Po, si ndodhi kjo? Kur ishte fjala për të “eklipsuar” djaloshin (tridhjetenjë vjeçar) zotërues të tri gjuhëve kryesore të qytetërimit europian, u gjen “konsensusi” i të gjitha forcave politike, madje duke përfshirë dhe ato të majta!…

Të tilla manipulime u aplikuan dhe në zgjedhjet e 12 tetorit 2003, ndonëse pjesëmarrja ishte shumë më e vogël. Shkodra është vërtetë qyteti i çudirave, i të papriturave dhe i sensacioneve, nga të cilat fiton pakkush, dhe humb shumëkush! Duke kaluar sërishmi në retrospektivë, do të kujtojmë zgjedhjet e pushtetit lokal të vitit 2000, kur Partia Demokristiane u rradhit në vendin e tretë, si forcë politike. Ky “fenomen” u shkaktoi “alergji” dy forcave të “mëdha” politike dhe këtë pakënaqësi e manifestuan pas dhjetë muajsh, në zgjedhjet e përgjithshme të qershorit 2001, kur ish kryetari i PD-së, dega Shkodër, në njërën nga mediat lokale deklaron: “Partia Demokristiane është një fantazëm!” Ndaj këtyre deklaratave absurde dhe të papërgjegjëshme, nuk ka patur asnjë reagim, nga Partia Demokristiane e Shqipërisë, as nga kryesia e degës së Shkodrës! Por, këtë “enigmë” e zgjidhën më 12 tetor 2003, kryetari dhe sekretari i saj, duke hedhur kandidaturën për këshilltarë të Bashkisë, në listën e kandidatëve të Partisë Demokratike dhe duke deklaruar botërisht se reputacioni i tyre në Partinë Demokristiane është konsumuar deri në shpërbërje.

Në qoftë se në vitin 2001 kjo direktivë antidemokristiane vinte nga z. Zef Bushati, këtë rradhë vjen nga z. Nikollë Lesi. Lesi, deklaroi se në këto zgjedhje, PDK do të dalë forcë e tretë, por me sa duket kjo forcë politike “minohet” nga dy forcat e mëdha politike. Jam i bindur se ky zhgënjim i elektoratit demokristian nuk i shërben europianizimit të Shqipërisë dhe integrimit të shoqërisë shqiptare në Europën e qytetëruar.

Mark Bregu

Greqia ngre flamurin helen në Shqipëri, Shqipëria thotë: Të lumtë!

Në të gjitha kohërat, qoftë kur Shqipëria ndodhej e pushtuar, qoftë edhe më pas, çështja kombëtare e shqiptarëve është vënë në rrezik, kryesisht nga forcat e jashtme, por është gjetur edhe ndonjë bastard shqipfolës për t’u ardhë në ndihmë pushtuesve, ose më vonë armiqve të tjerë, duke filluar me Kongresin e Berlinit e duke vazhduar me Konferencën e Ambasadorëve në Londër, me qëllim copëtimin e Shqipërisë pa asnjë të drejtë, e për t’ua shpërndarë ujqërve të uritur: Greqisë, Italisë, Malit të Zi dhe Serbisë.

Dihen nga historia se sa e si i ranë në qafë Shqipërisë pa patur borxh, por një tablo edhe më e qartë dhe konkrete lidhur me pushtimet dhe vendimet për copëzimin e Shqipërisë na e jep Mis Edith Durham. Shqipëria ia ka parë sherrin Europës në të gjitha kohërat. Na sulmoi, kur duhej të na ndihmonte, na përçmoi kur duhej të na nderonte! Ndaj, me të drejtë, shqiptarët në atë kohë, Europën e quajtën “kurva e motit”.

Shqipërinë dhe shqiptarët në këto kohëra të vështira i ruajti dhe i mbrojti Mis Edith Durham, Mbretëresha e Malësorëve, shkrimtarja, historianja, etnografja, ambasadorja, bamirësja që u bë shqiptare me zemër e me shpirt që kur i shkeli këmba në tokën tonë. Ajo grua e lavdishme e Anglisë, por mikeshë e madhe e Shqipërisë, reflektoi vlera, duke zbuluar tradhëtinë e tyre ndaj popullit shqiptar. Protestat e saj të vazhdueshme drejtuar Fuqive të Mëdha, për mbrojtjen e Shqipërisë nuk i pushoi kurrë, duke nxjerrë në pah e duke i demaskuar padrejtësitë djallëzore që kurdiseshin në fshehtësi kundër Shqipërisë.

(Për informacion më të gjerë dhe më të saktë, lexoni librin monografi me titull “Mbretëresha me zemër e shpirt shqiptar”, që i kushtohet Mis Edith Durham, me rastin e 140 vjetorit të lindjes, botuar këto ditë.)

Ngjarjet e hidhura të 12 tetorit në Himarë na bëjnë edhe një herë t’u kthehemi shkurtimisht historisë së popullit tonë dhe për të ditur kush kanë qenë dhe kush mund të jenë edhe sot në kohërat moderne ata që nuk ia duan të mirën Shqipërisë. grekëve, detyrohemi që t’u kujtojmë edhe një herë pse nuk po e heqin ligjin e luftës me Shqipërinë?! Tani jemi popuj miq, jemi vende demokratike dhe synojmë familjen e madhe europiane, apo jo?

Po t’u referohemi ngjarjeve të turpshme dhe të qëllimshme që ndodhën në Himarë më 12 tetor 2003, nga segmente të ndryshme të politikës greke kundër Republikës së Shqipërisë, të kujtohen armiqësitë e vjetra, sot, në kohëra të reja. Këto veprime të shtetit grek, anëtar i familjes së madhe evropiane kundër një shteti fqinj demokratik, siç është Shqipëria, janë të papranueshme. Sjellja me autobuza të një pjese të emigrantëve shqiptarë, pa pagesë, organizimi i mitingut-protestë, shpërndarja e flamujve grekë, sharjet, fyerjet deri edhe simboleve kombëtare, pra për poshtërim të Republikës së Shqipërisë. veprime të tilla nuk janë parë e dëgjuar ndonjëherë brenda territorit të Shqipërisë.

Siç mësohet edhe nga Prokuroria shqiptare, organizatorët kryesorë të kësaj veprimtarie armiqësore në Himarë, janë: Vangjel Kolila, Koço Llazari, Vasil Dano dhe një grua. Kemi mendimin se prokuroria shqiptare duhet të përshpejtojë punën që emrat e këtyre bastardëve shqipfolës dhe të atyre që me siguri mbështeten mbas tyre, të kalojnë sa më parë të jetë e mundur në duart e interpolit grek, për ekstradimin e tyre në Shqipëri…

Këto veprime të organizuara ditën e zgjedhjeve lokale në Himarë kanë edhe “vulën” e padiskutueshme të një pjese të fqinjëve tanë të pagdhendur dhe ç’është më e keqja, të një pjese të bashkëkombasve tanë pa moral…

Nuk e dinë ose më mirë të themi se s’duan ta dinë, se sa gjak është derdhur ndër shekuj për të ruajtur flamurin shqiptar (ai mban ngjyrën e kuqe se është larë me gjak shqiptari që u derdh me okë)… Kurse sot, në kohërat moderne, në kohëra demokracie, vijnë bastardët shqiptarë së bashku me ata që i organizuan dhe i vënë këmbën flamurit tonë kombëtar dhe ngritën në vend të tij flamurin grek dhe vetëm grek…! Kjo është e pafalshme. Ishte shumë i drejtë reagimi i shpejtë i vlonjatëve, prej të cilëve më shumë të rinj që u nisën me makina me flamurin shqiptar para për ta vendosur aty ku u përdhos, pra në Himarë. Ishte shumë gabim dhe i jashtëligjshëm veprimi i policisë që i ndaloi vlonjatët për të shkuar në Himarë. Ata nuk ishin as të armatosur, as të vendosur për të krijuar incidente, por vetëm për të rivendosur flamurin shqiptar aty ku u zëvendësua me flamurin grek.

Në ngjarjen e hidhur, të shëmtuar dhe antishqiptare të Himarës më 12 tetor 2003, ngarkon me përgjegjësi të padiskutueshme edhe një farë Vangjel Dule – kryetar i PBDNJ-së, i cili çnderoi tërë ditën e votimeve nëpër qendrat e votimit, duke bërë biles edhe propagandë elektorale, në kundërshtim direkt me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë, në favor të kandidatit të tij, i cili para tre vjetësh pat deklaruar gjatë fushatës elektorale se “po fitova, do të bëj referendum për shkëputjen e Himarës nga Shqipëria!”. Por gabohet rëndë ky shqipfolës, se ky njeri mund të shkojë e të punojë kudo, të jetojë kudo, por Himarën shqiptare nuk mund ta marrë me vete. Tokën shqiptare nuk mundën ta copëzojnë dhe t’ua japin ujqërve të uritur, as Kongresi i Berlinit, as Bismarku, as Konferenca e Ambasadorëve në Londër, as luftërat ballkanike, as… sepse kjo tokë u mbrojt me gjakun e jetën e shqiptarëve e jo më sot që kemi arritur të bëhemi shtet demokratik, dhe të jetojmë me familjen e madhe europiane.

Vazhdojmë më tej me z. Vangjel Dule. Sido që të jetë që ndrimi i tij për ngjarjet e Himarës, ai ngarkohet me përgjegjësi direkte dhe indirekte dhe konkretisht për mendimin tim:

Zgjedhjet në Himarë nuk kanë qenë të rregullta, të lira dhe demokratike. Ditën e votimeve, siç dihet nga gjithë opinioni shqiptar e më gjerë, se u zhvillua një miting para Bashkisë së Himarës, nga persona që flisnin greqisht, duke sharë Shqipërinë, si Alkaeda, ky grup demonstruesish, pra shumica shqiptarë, duke folur greqisht puthnin flamurin grek dhe bërtisnin: “Rroftë Greqia!”, si dhe hodhet dinamit nga një aktivist i PBDNJ-së. Në këtë rrëmujë kishte edhe qytetarë grekë? Thuhet se rrëmuja mori flakë, kur Vangjel Dule shkeli në qendrën e votimit?!

Është gjithashtu e çuditshme, kur në këto ngjarje kanë marrë pjesë edhe anëtarë të organizatës famëkeqe MAVI… Pse?!

Në këtë miting-rrëmujë, u shpërndanë me bollëk vetëm flamuj grekë, të vegjël dhe të mëdhenj! Pse nuk pati të paktën edhe flamuj të BE-së apo SHBA-së? Pra ishte ngritur ai grek në shenjë fitoreje? As historia dhe askush tjetër nuk mund të pohojnë dhe të argumentojnë se Himara është banuar nga minoritarë dhe është pjesë e minoritetit.

Kemi gjithashtu mendimin se z. Vangjel Dule të paktën me këtë rast ka humbur shumë pikë si shqiptar dhe si kryetar i një partie serioze politike shqiptare. Shqiptarët nuk janë shquar për shovinizëm. Ata janë njerëz tolerantë, trima e të zgjuar. Ata nuk i kanë rënë askujt në qafë, kanë qenë të tjerët që u kanë rënë atyre në qafë gjatë gjithë shekujve, – shkruante Mbretëresha e Malësorëve, historianja, shkrimtarja, etnografja dhe bamirësja, Edith Durham, e cila  bëri më shumë se askush tjetër për Shqipërinë dhe shqiptarët.

Prokuroria shqiptare ka nisur hetimet ndaj Vangjel Dules dhe nuk duhet të tolerojë për asnjë arsye. Çështja kombëtare është mbi të gjitha.

Opinione janë dhënë shumë, por po përmend vetëm disa: Ditën e dielë, më 12 tetor, kanë ardhur nga Greqia, siç dihet me autobus falas shumë emigrantë shqiptarë, për të cilët zoti Ruçi deklaroi se i kishte organizuar sekretari i rinisë të një organizate antishqiptare dhe ndodhi siç ndodhi. Kurse gazetari analist Mustafa Nano, e ka quajtur aleancën e zotit Duleme z. Berisha, si një kontribut i madh në krijimin e kësaj situate në Himarë. Fakti, asnjë prononcim as nga Dule as nga Berisha. Shumë e çuditshme?!…

Kur bëhet fjalë për çështjen kombëtare, populli s’të fal dhe është shumë e drejtë që të mos falë! Shqiptari më parë të falë djalin se sa simbolin kombëtar.

Nikë Bunjaj

Shkrimtar dhe publicist

Shkodranët mësuan shqiptarët të shkruajnë shqip

Duke “mësuar” pa paragjykime historinë të paktën tash 2500 vjeçare të Ilirisë, nuk mund të lihet pa vënë re kryerolin e kryeqendrës së saj Shkodrës. Roli i kryeqendrës së Ilirisë, e më vonë i Gegërisë, është i padiskutueshëm në tëra proceset civilizuese, zhvilluese, shtetformuese por mbi të gjitha edhe të mbijetesës së gjatë në udhët shpesh katarakte që përshkuan historinë mijëravjeçare të Shqipërisë Etnike në përgjithësi e trevave veriore në veçanti. Natyrisht në këtë shkrim unë nuk do të merrem me të gjitha ato vlera që madhërojnë Shkodrën, Gegërinë e Shqipërinë, por vetëm me një vlerë të papërsëritëshme të kultivimin e gjuhës shqipe me anë të shkrimit shqip, që Shkodra është vendi ku lindi e rriti ata burra që gjuhën shqipe të folur ta lëvrojnë me shkrimet e tyre. Ku me këto vepra jo vetëm përjetësuan këtë gjuhë të bukur indo-europiane, si ndër më të vjetrat e kontinentit, por dëshmuan autoktoninë e popullit tonë si popull i civilizuar, zhvilluar, kulturuar e arsimuar. Deri tani, në analet e historisë e historianëve tanë, thuhej se libri i parë i shkruar në gjuhën shqipe është “Meshari” i Gjon Buzukut, i vitit 1555. Ku edhe ky meshtar katolik ishte nga Shkodra. Ndërsa, pak fjalë ishin të shkruara në gjuhën shqipe që ishte formula e pagëzimit e Pal Engjëllit (Durrës) edhe ky meshtar ishte po nga trevat e Gegërisë. Gjithsesi kishte “hamendje” për ndonjë shkrim të vogël dhe gjatë shekullit 14-të, por edhe më herët në vitin 1284 që në arkivat e Dubrovnikut bëhej fjalë për gjuhën shqipe të shkruar, por për këtë mungoni shkrimet konkrete. Gjithsesi protagonistët ishin nga Gegëria (atëherë e besimit të palëkundur katolik). Nga albanologë të huaj shpesh është folur e shkruar se në arkivat e Vatikanit duhet që patjetër të kishte materiale shumë më të hershme të shkruara në gjuhën shqipe.

Madje vetë i madhi Eqrem Çabej e pohon këtë, por siç thotë studiuesi dr. Musa Ahmeti këtë “sekret” e mori me vete në varr. Dhe është pikërisht ky studiues që na sjell konfirmimin zyrtar e “befasues” se në arkivat e Vatikanit eksizton një libër prej 208 faqesh i shkruar në gjuhën shqipe nga shkodrani Teodor Shkodrani.

Madje studiuesi dr. Musa Ahmeti jep hollësitë e këtij libri të shkruar në vitin 1210, ku për këtë shkruan: “…Kemi patur fatin të kishim në dorë një vëllim të lidhur me kopertina të forta druri… Vëllimi i tëri është në pergamenë… dimensionet janë 28 x 39, 5 cm. Komplet i ruajtur shumë bukur dhe pa dëmtime… Dorëshkrimi (sepse atëherë ende nuk ishte shpikur makina e shkrimit – N.B.) është autograf i shkruar nga një dorë. Ndërsa në fund fare, në faqen 208, autori e ka firmosur vetë me emrin Teodor Shkodrani, duke shkruar: “Me ndihmën dhe dëshirën e fort të lumturit Zot, përfundova në vitin 1210, ditën e 9 marsit. (Mee nihemen zze dessirnnee e phorte t’lummnumit Zot e Mbaronjj n vitte MCCX dittn ee IX t’Mmaexxitee. Theodor Sscodraannittee) (Sipas shqipes, gegërishtes së vjetër – N.B). Për këtë autor (Teodor Shkodranin) studiuesi M. Ahmeti thotë se ishte mjaft i njohur në rrethet kulturore, shkencore të kohës jo vetëm në Shqipëri, por edhe në bizant, Romë e Raguzë. Po gjithnjë sipas Dr. M. Ahmeti që e ka parë, prekur e studiuar këtë libër shqip, libri është i ndarë në tre kapituj, ku në kapitulli e parë shkruhet mbi teologjinë, në të dytin mbi filozofinë dhe në kapitullin e tretë për historinë. Madje për këtë libër janë bërë edhe përgatitjet për botim, ku së shpejti shqiptarët (ata të vërtetë) kudo që janë do të kenë në dorë një dëshmi autentike të kultivimit të gjuhës së tyre me shkrime shumë më parë se popujt jabanxhi fqinjë të zbritur turma-turma, apo edhe se shumë popuj të tjerë në kontinent e më gjerë. Natyrisht shkronjat siç edhe shkruhet janë tërësisht latine… Duke u bazuar në këtë shkrim ne mund të themi jo pa “mburrje” se shkronjat që përdorim sot e të konfirmuara nga Kongresi i Manastirit (1908), po edhe këtu nga famulltari e Poeti Kombëtar, At Gjergj Fishta (edhe ky nga rrethinat e Shkodrës) janë trashëgimi e hershme e shkrimit shqip, që konfirmon jo vetëm shkrimin, por edhe besimin e qytetërimin tonë europerëndimor. Gjithsesi me këtë libër të shkruar në gjuhën shqipe krenohemi (por edhe me shkrime të tjera të mëvonëshme) në një kohë kur trevës që shpëtoi shqipen e Shqipërinë, Gegëria i ka “humbur” gjuha, por jo historia…

Ndue Bacaj

Emërimi i drejtorit Spartak Lame nga Tirana, në drejtorinë rajonale të shërbimit të transportit në Shkodër, është fyerje dhe poshtërim që i bëhet këtij qyteti

Kemi trajtuar edhe herë të tjera për problemet abuzive që bën drejtoria e përgjithshme e shërbimeve të transportit rrugor, Tiranë ndaj drejtorive rajonale nëpër rrethe. Dhe këtë herë po ndalemi, në Drejtorinë rajonale të shërbimit të transportit në Shkodër.

Konrektisht: Ish drejtori pranë kësaj drejtorie Xhelal Shkenza largohet pa asnjë motiv, dhe zëvendësohet nga Spartak Lame. I cili është me shkollë të mesme (i pa diplomuar në profesionin e duhur për t’i shërbyer këtij institucioni të rëndësishëm). Drejtori i ri Lame është me profesion elektriçist, pa përvojë në fushën e transportit. Për kërkesat e sotme është një UFO i eksportuar nga fshatrat e Vlorës, me banim në Tiranë (simpatizant dhe militant i Partisë Socialiste). Dhe emërohet drejtor në Drejtorinë Rajonale të Shërbimit të Transporteve në Shkodër, sikur në veri të Shqipërisë s’ka asnjë inxhinier të zot, të specializuar në këtë fushë, siç është inxhinieri (ish Drejtori Shkenza) i cili ka punuar 4 vjet drejtor, më parë inxhinier transporti në SMT (me karrierë 20 vjeçare në këtë fushë). Bashkë me Xhelal Shkenzën, largohet kryekontrollori i qendrës së kontrollit teknik, inxhinier Muharrem Bushati, me përvojë pune 35 vjeçare, dhe pas vitit 1992, ka bërë specializime jashtë shtetit për qendrat e kontrollit teknik si Hollandë, Amerikë, Itali. Ardhja e drejtorit të ri Lame ka krijuar çrregullime, presione, kërkesa e tij për t’i dhënë para. I cili i thotë punëtorëve troç “Unë vij nga Tirana, hala s’kam nxjerrë paratë e naftës, se shkoj e vij përditë në Tiranë”. (E ka fjalën për automjetin e tij personal).

Gjithashtu drejtori i ri Lame, ka krijuar çrregullime duke pezulluar punonjës nga puna pa arsye. P.sh. si Kujtim Zeka (inxhinier), Mazllumi (inxhinier), Agron Permeza (inxhinier), Sabri Saiti (kolaudator i mjeteve në qendër të kontrollit), i cili vdiq nga depresioni i largimit nga puna, ku brenda një muaji e pushoi pesë herë nga puna (specialist  ky me 30 vjet në këtë profesion). Drejtori i ri Lame provokon sherr e debat të ashpër me punonjësit Kujtim Prroni (inxhinier), Elmaz Lezha, Tom Dragani (specialistë të kontrollit në administratë).

Në oborr të ndërmarrjes dëgjon nga goja e drejtorit (sipas punonjësve pranë kësaj drejtorie) fjalë nga fjalori më banal. Dhe e “veçanta” e tij  (thonë punonjësit) është drejtor civil, që vjen me pistoletë në brez.

Ky person me autoritetin e drejtorit, ka krijuar probleme në sportelet e qytetarëve, të cilëve nuk iu kryen shërbimet duke i sorollatur me javë të tëra.

Paaftësia intelektuale e drejtimit, organizimit dhe menaxhimit në këtë sektor mjaft të rëndësishëm jetik për qytetarët, ka krijuar shumë probleme serioze nga sjellja e tij provinciale, ku veset që mbart një drejtues stimulant, që e kalon kohën klubeve e restoranteve të qytetit me “duar të shtrira” nëpër “xhepat” e profesionit. Kujtojmë se në një gjendje të dehur, (në muajin gusht) ka bërë aksident me makinë në Torovicë, ku ka nxjerrë autoveturën e ndërmarrjes komplet jashtë përdorimit.

Për të gjitha këto është në dijeni drejtoria e përgjithshme në Tiranë, dhe s’ka marrë asnjë masë për stabilizimin e drejtorisë së rajonit Shkodër.

Drejtori i ri ka sjellë një “eskortë” inxhinierash me vete në Shkodër, me banim në Tiranë, Rrëshen, Tropojë e Kukës, i cili kërkon të ketë situatën nën kontroll për interesat e veta dhe atyre që e kanë emëruar nga Tirana. Thjeshtë mendoj, për interesa fitimi, siç janë “Tenderat”, se dhe vetë drejtori Lame në Shkodër ka ardhur me “Tender”, fenomen i njohur tashmë për emërime Drejtorash, shefash në shumë dikastere.

Një gjë të bën përshtypje kjo sfidë, që i bën Tirana, Shkodrës:

A thua se në Shkodër janë zhdukur nga faqja e dheut specialistët, inxhinierët, kuadrot me përvojë mbi 20 vjeçare në këtë profesion.

Dhe punonjësit pranë Drejtorisë rajonale të shërbimit të transportit Shkodër, vazhdojnë të pyesin: Deri kur ju zotëri të Ministrisë së Transporteve, të drejtorisë së përgjithshme të kryeqytetit, do të talleni, do të na përçmoni me ironitë e vendimet tuaja hakmarrëse ndaj Shkodrës. Ju kujtojmë zotëri (ashtu si në të gjitha fushat) edhe në këtë profesion, nëse do të na jepet mundësia e testimit profesional, me siguri do të na lironi vende edhe në Tiranë. (vazhduan të pezmatuar specialistët e “dëmtuar” nga drejtori Lame).

Fatime Kulli

Dhunohet liria e demokratit Gjon Gjelaj

Në fakt, zgjedhjet për pushtetin vendor të 12 tetorit dhunuan lirinë e tërë demokratëve shqiptarë, që janë shumica. U manipulua me listat, u vodhën kutitë e votimit dhe u mbushën me vota, u përdor dhunë fizike, u fallsifikuan procesverbale etj., etj., fakte këto tashmë të bëra prezent edhe organizmave ndërkombëtare nga opozita shqiptare. Demokratët ngado u dhunuan rëndë. Njëri ndër ta është edhe ky i ri që shihni në fotografi, Gjon Tomë Gjelaj nga fshati Vukël i Kelmendit në Malësi të Madhe, lindur më 31. 07. 1982. Ky djalosh, i rrjedhur nga një trung familjar me taban antikomunist, ku gjyshi i tij Gjergj Nika ishte i dënuar politik, ku axha i babait Ujkë Nik Gjelaj dhe tre kushërinjtë e parë të tjerë Dedë Gjeloshi, Zef Lula e Fran Gjoku, i janë pushkatuar pa gjyq nga genocidi i pashembullt komunist gjatë periudhës së Enver Hoxhës, që i ri u vu në vëmendje të diktaturës për t’u eleminuar fizikisht. Që nga viti 1946, deri më 1990, kur në Shqipëri lindi pluralizmi, kjo familje provoi genocid të egër, mesjetar. Që në fillim të vitit 1990, kjo familje u përfshi ndër të parat në lëvizjen demokratike për rrëzimin e komunizmit të pafe, gjakatar, antinjerëzor. Babai i Gjonit, Tomë Gjelaj, ka qenë veprimtar, madje edhe komisioner i Partisë Demokratike në të gjitha votimet nga viti 1991. Pas vitit 1997, kur socialkomunistët uzurpuan me dhunë pushtetin, jeta e kësaj familjeje u bë shumë më e kërcënuar. Gjon Gjelaj ka dhënë një kontribut të çmuar për instalimin e demokracisë në Shqipëri dhe kështu është vënë në shënjestër të segmenteve të errëta të sigurimit famëzi të shtetit fashist që vetëm gjatë gjashtë viteve të fundit ka pushkatuar mbi 6000 shqiptarë të pafajshëm. Kjo familje është kontrolluar e dhunuar disa herë nga policia politike, patericë e krimit. Gjon Gjelaj është dhunuar e keqtrajtuar nga policia dhe është arrestuar e rrahur barbarisht, ku shenjat e traumave të marra në fytyrë, madje në pjesën e ballit, i kanë mbetur si kujtim i keq, si shenjë apelimi, ndoshta për tërë jetën. Edhe vëllai i tij Nikë Gjelaj është dhunuar kafshërisht dhe ndodhet i fshehur, bën jetë ilegale. Ndërsa Gjoni, që në prag të votimeve të 12 tetorit nuk ka fare adresë. Është i fshehur, i larguar nga vendi i tij për të cilin ai dhe të afërmit e tij sakrifikuan shumë për të krijuar një terren demokratik pa padrejtësi, pa dhunë, pa hakmarrje, pa krime, pa trafik, pa dhunim të të drejtave e lirive të njeriut, apo edhe i zhdukur.

Ja pra, kjo është pamja e vërtetë e jetës shqiptare, ku liria e demokratëve dhunohet, ku jeta e tyre është tepër e rrezikuar, ku vendi i tyre është shumë herë edhe varr.

Korresp. i “Shqipëria Etnike”

Mbizotëron dhuna

Zgjedhjet përpushtetin vendor të 12 tetorit treguan edhe një herë se Shqipëria nuk është e lirë, se dhuna dhe incidentet, se tritoli e votëvjedhja, përcaktojnë edhe ata  që administrojnë pushtetin vendor. Tritoli në Himarë, ku tentohet të hidhet në erë një qendër votimi nga anëtari i Partisë së të Drejtave të Njeriut, Kozma Pelo, plagosja rëndë e një polici atje si dhe e dy qytetarëve, valëvitja e flamurit gek duke shkelur  haptas edhe kushtetutën shqiptare, vendosja e pistoletës në kokë deputetit të Partisë Demokratike Valentin Palaj në komunën e Velipojës së Shkodrës, tentimi i dy oficerëve të policisë K.Ç dhe S.P. për të vjedhur 100 fletë votimi, tentativa për të eleminuar fizikisht një komisioner të PD-së në Shkodër, Miri Kraja si dhe shumë e shumë incidente të tjera tashmë të paditura nga opozita shqiptare edhe pranë organizmave ndërkombëtare, i japin kësaj fushate pamjen më të keqe dhe më të trishtueshme, ku vullneti i sovranit jo vetëm nuk respektohet, por dhunohet. Këtij të fundit, pra Miri Krajës, madje i është djegur edhe shtëpia. E, përmes peripecive të tilla po kalon jeta e rrezikuar e tërë demokratëve të vërtetë shqiptarë. Miri që fëmijë, pasi rrjedh nga një familje me tradita antikomuniste është e përfshirë në protestat paqësore kundër diktaturës. Xhaxhai i tij Shefqet Kraja kish bërë shtatë vjet, shtatë muaj, shtatë javë e shtatë ditë burg gjatë periudhës së diktaturës së Enver Hoxhës. Burg politik pra. Më 2 prill 1991, Shefqeti, i biri Flamuri, që ka marrë një plumb, si dhe nipi Miri, ishin në protestë kundër votëvjedhjes së Ramiz Alisë. Aty u vranë katër vetë Bujar Bishanaku, Nazmi Kryeziu, Besnik Ceka dhe Arben Broci, tashmë dëshmorë të demokracisë, i plagosën 163 të tjerë, mes tyre edhe Miri Kraja, që mori dy thika në anën e djathtë të barkut, pra në dy vende, por që desh perëndia e shpëtoi. Por ama ai dhe e shoqja Jasemina Kraja nuk i shpëtuan dot hakmarrjes dhe kërcënatave deri me jetë disa herë dhe pak ditë pas votimeve skandaloze të 12 tetorit, largohen nga Shqipëria, si shumë të tjerë që nuk kanë asnjë shpresë jete në Shqipëri. Ata që dhunuan votën, kanë dhunuar e po dhunojnë përditë e më egërsisht jetën e njerëzve të mirë demokratë, po errësojnë shpresën për ditë më të mira.

Albert Vataj

Ngujimi kolektiv dhe gjakmarrja vazhdojnë të jenë problemi më shqetësues në shoqërinë shqiptare

Gazeta jonë shumë herë ka prekur këtë problem, duke bërë publik hapur shqetësimin e qindra familjeve të ngujuara në mënyrë të pafajshme, kryesisht në veri të vendit. Janë të shumta konfliktet që sjellin pasojat e ngujimit, si për shembull konfliktet e pronësisë, grabitjes, hakmarrjes, gjakmarrjes, etj.

Rasti në fjalë ku u ndalëm flet për ngujimin e disa familjeve ku shkaku qe një aksident automobilistik.

Nga ky konflikt që lindi më pas, shtetasi Engjëll Pashuk Pemaj, i datëlindjes 7. 02. 1970, lindur dhe banues në fshatin Dajç, Komuna Dajç të rrethit Shkodër, i martuar, është detyruar të qëndrojë i ngujuar për disa kohë së bashku me familjen dhe të afërmit e tij.

Theksojmë se shtetasi Pashuk Pemaj, babai i Engjëllit, ka aksidentuar me makinë shtetasin Vehbi Beqi nga fshati Mushan i Komunës Dajç.

Ngjarja ka ndodhur me datë 5. 02. 1998 ku shtetasi Vehbi Beqi po udhëtonte me motorçikletën e tij dhe gjeti vdekjen si pasojë e përplasjes me makinën e shtetasit Pashuk Pemaj.

Që nga kjo datë tre familje të fisit Pemaj janë detyruar të vetngujohen nga frika se familja e dëmtuar mund të hakmerrej ndaj tyre.

Me datë 15 qershor 2003, disa persona të familjes Beqi kanë kërcënuar Silvana Pemaj, bashkëshorten e Engjëllit duke i thënë se ato do të hakmerren ndaj familjes së saj.

Gjithashtu me datë 24 gusht 2003, tre persona me një makinë Benz-Mercedey të bardhë kanë tentuar të grabisin me forcë Silvana Pemaj, por pa ia arritur qëllimit.

Sipas Silvanës njëri nga grabitësit ishte pjestar i familjes Beqi.

Në këtë konflikt bie në sy jo vetëm ngujimi i familjes por hakmarrja arrin deri në atë shkallë saqë tentohet të grabiten edhe gratë. Por më të pafajshmit në rastet e ngujimit janë fëmijët, ku vetëm në Prefekturën e Shkodrës me qindra fëmijë janë detyruar të braktisin shkollën si rrjedhojë e kërcënimeve dhe pasigurisë për jetën që ato kanë. Deri kur do të vazhdojë kjo gjendje? Ne si gazetarë do të vazhdojmë të denoncojmë hapur raste të tilla.

Vasel Gilaj

Lumturimi i Nanë Terezës afroi Shqipërinë me Zotin

-Nga të dërguarit specialë të gazetës “Shqipëria Etnike” në Vatikan, Sokol Pepushaj, Albert Vataj e Yef Nika-

E, ç’rëndësi kanë të tjerat? Sot që Shqipëria e vogël i dha botës një shenjtëreshë, Nanë Terezën, ne kemi të drejtë të themi: Nuk kanë asgjë më shumë amerikanët, gjermanët, britanikët, francezët, italianët. Madje ata sot kanë shumëçka më pak se shqiptarët. Po as kjo nuk ka dhe aq rëndësi. Njerëzit e këasj toke janë qytetarë të kësaj tole dhe kaq. Për ne shqiptarët rëndësi ka që Nana Terezë, kjo figurë kulmore e botës tokësore e jetës Hyjnore, sot lutet atje në Qiell, për të tërë njëlloj, pra për qytetarët e kësaj bote, siç edhe veproi kur ishte në Tokë, duke u bërë shembull nga më të veçantët e shekullit të kaluar. Bile i vetmi shembull i tillë kaq hyjnor.

Nëse në këtë botë kaq hipokrite, ende mjaft të padrejtë, Ajo e bëri gjithë rruzullin të kthejë sytë, vëmendjen, respektin prej Saj, edhe tashti përtej jetës tokësore po kështu. Ndoshta me fjalët e para që i mësoi nëna e vet, me fjalët në shqip.

Në qoftë se Shqipëria, vendi i Saj, u afrua vonë, shumë vonë me Nanë Terezën, për së gjalli, tashti ndryshe duhet të ngjasë. Të gjithë shqiptarët, pa dallim, jemi krenarë që emri i Shqipërisë tashmë njihet, respektohet, nderohet, që Nanë Tereza ka gjak nga i yni…

Gjithë bota vrapon për në Vatikan

Po, po. Askush nuk ka kohë, askush nuk ka jashtë vëmendjes ngjarjen më të madhe që mund të regjistrojnë analet e historisë së kësaj toke. Bota e madhe lëviz për nder të Nanës trupvogël, imcake, por të papërsëritshme, Terezës. Disa ditë para 19 tetorit, gjithë Globi vrapon drejt Sheshit San Pietro, drejt Kapella-s Papale. Vrapojnë të gjitha besimet, të gjitha racat, të gjitha shtresat e klasat, sepse Nanë Tereza u përkiste të gjithëve, sepse Nanë Tereza i kishte e do i ketë të gjithë të njëllojtë.

Natyrshëm, shumë e dinë se Nana ishte shqiptare, por të gjithë ama e dinë se ishte më e madhja e më e mira, më e drejta e më e vëmendshmja e kësaj Bote tash qindra e qindra vjet. Njerëzimi mbarë e di se Nana Terezë, atje në botën qiellore do lutet për jetë më të mirë, për ekonomi më të mirë, për drejtësi më të drejtë, për gjithçka i nevojitet jetës të jetohet në këtë tokë.

Italia është vendi mikpritës për pelegrinët nga gjithë bota. Vatikani është po aty. Është ai Vatikan që i pat dhënë pasaportën e parë Nanës. Është kjo Itali që i pat dhënë të dytën Nanës. E, kjo Itali e bekuar edhe prej dorës e zemrës së Nanë Terezës, sot ka marrë përsipër barrën më të madhe e më të bekuar të shumë shekujve. Po, po, e gjithë Bota, por edhe vetë Perëndia janë aty, në Itali, ku pjesë e të tërëve jemi edhe grupi shqiptar i ftuar në Vatikan nga Papa Gjon Pali II. Pra, kjo Itali, ka marrë përsipër një detyrim e shërbim të papërsëritshëm.

Po Shqipëria?

E ndjejmë veten pjesë kryesore të kulturës më të mirë të Botës. Pelegrinët, pra të ftuarit nga Shqipëria kanë ardhur në Itali disa ditë para meshës së madhe, ndërsa politikanët shqiptarë edhe kësaj here jo dhe aq të ndjeshëm, jo edhe aq njerëzorë, jo edhe aq krenarë. Ata kanë ardhur këtu në Itali vetëm për pak orë, as për të kryer ritet ceremoniale dhe janë larguar shpejt, për t’u marrë si duket me kolltuqet e interesat për të cilat Nana Terezë u përpoq t’i sheshonte gjërat e tilla sa qe e gjallë dhe shpresojmë të lutet për ta edhe tashti atje në qiell. Por le t’i lëmë kësaj here politikanët e të vazhdojmë me ata që jan shqiptarë prej vërteti. Grupi ynë që bëri udhën me avionin Titograd-Romë, dy ditë para meshës së madhe, ofron për lexuesin realitetin e thjeshtë, ashtu siç na mësonte Nana Terezë. Deri në doganën malazeze ngado pamë portretet e Nanë Terezës dhe nuk mund ta ndjeje kënaqësinë e një udhëtimi drejt Romës së Lashtë e Vatikanit të shenjtë, përballë kënaqësisë së një madhështie, substancës së gjakut shqiptar. Pader Marjan Lumçi e Monsinjor Luçiano Agustini hapin një bisedë se kush ishte veçantia e Nanë Terezës, e Nanës së gjithë botës. Jepen mendime të sinqerta nga të gjithë. Bkur, shumë bukur. Janë harruar problemet, janë harruar shqetësimet, nuk ka mëri, është Nanë Tereza nëmes.

Në avion e ngado, në Romë, Bolonja, Napoli, Rimini, Ankona, Milano… e ndjejmë veten diçka e shumëçka ndryshe nga të tjerët nga shumë shtete, por edhe nga italianët që na respektuan deri atje ku nuk shprehet me fjalë edhe në shkruash disa libra. Kënaqësi të veçantë ndjenim kur shtetasve perëndimorë që patëm shumë e shumë kontakte e biseda meta, u shpjegonim me durim jetën e Nanë Terezës shqiptare. Shumica nuk e dinin.

Një studente e Universitetit të Bolonjës, e atij kolosi të kulturës botërore, kur mësoi jetën e Nanë Terezës, pyeti: Po sa milion është Shqipëria?

Ne i thamë se jemi një popull mbi 13 milion, por padrejtësitë e të tjerëve na kanë sakatuar.

-Po a ka figura të tjera madhështore? – vijoi ajo.

-Po, kemi nxjerrë një Papë.

Deshëm të vazhdonim gjatë, por ajo u përlot me lotët e pafajësisë së një studenteje dhe tha se mjaftonte kaq për të krijuar bindjen se Shqipëria është një vend i mirë e i bekuar prej Zotit.

-Ah, të isha edhe unë shqiptare, – tha ajo.

Mes shqiptarëve emigrantë në Itali

Dëshira është e shumëvetë marrin pjesë në Piazza San Pietro më 19 tetor në orën 10:00, por jo mundësia. Nga brenda kufijve territorialë të Shqipërisë ishte bërë mjaft, më të zgjedhurit e të zgjedhurve. Po më tej, pasi shumë më shumë, jemi të shpërndarë? Me presidentin e emigrantëve të të gjithë botës shqiptare me qendër në Rimini të Italisë, kolegun tonë të letrave Alban Kraja që u kishte siguruar në mundësitë maksimale shqiptarëve marrjen pjesë në lumturimin e Nanë Terezës, udhëtojmë me një flamur shqiptar përmes Riminit të thjeshtë e madhështor, Riminit modern dhe antik, nën brohoritjet e shumë njerëzve, “Albania, Albania, Albania”. Ndoshta shumëkush nuk e dinte se ç’lidhje kishim ne me Nanë Terezën, por ajo është një vlerë e përbërje e tërë botës dhe kaq.

Alban Kraja atje ishte figura qendrore e fytyrës shqiptare. Administronte një agjenci të madhe biznesi e privatizimi si dhe lokal, në të cilin dëgjoje vetëm muzikë shqiptare. Punoni në biznesin e tij Kristina Zoli, një italiane xhentile që grupit tonë të gazetarëve u kaloi në moment fotot dhe objektivat në faqen e internetit të kompanisë si dhe tre bashkëpunëtorë të tjerë. Në këshillin e kompanisë së Alban Krajës veç shumë të tjerëve, punonin dhe paguheshin mirë dhjetë këshilltarë nga dhjetë shtete të botës. Por ajo çka ishte më kryesorja, më njerëzorja, Kraja ngrinte me kompetencë e autoritet zërin në mbrojtje të dinjitetit emigrant jo vetëm pranë strukturave të shtetit italian, por ngado. Edhe Leonard Duka, president i shoqatës “Iliria”, me qendër në Pezzaro-Udine, ishte mjaft aktiv. Pra, ky djalosh shqiptar nuk kishte se si të mos na krijonte atmosferë pritjeje, nuk kishte se si të mos organizonte udhëtimin e shumë shqiptarëve drejt qytetit të largët të Romës, për të hipur pastaj në autobusët specialë të prenotuar nga shteti i Vatikanit.

Natën para ceremonisë së madhe, tërë Italia kishte festë. Kitarra, mandolina, dajre, buqeta lulesh, fotografi, zëra që këndonin lirshëm, banderola, flamuj nga e gjithë bota, ku jo vetëm të ngjante, por ashtu duhej të ishte se ti Shqipëri ishe qendra e ndera e këtij rruzulli tokësor. Ne nuk e dimë çfarë ka ngjarë atë natë në Shqipëri, sa masive ishte festa, se vërtetë ishim në një botë tjetër, në botën e perëndimit që festonte më së pari për Shqipërinë e Nanë Terezës, këndonte për Shqipërinë e Nanë Terezës, udhëtonte drejt shtetit të Vatikanit, për të patur fatin e papërsëritshëm të marrjes pjesë në Lumturimin e një shqiptareje dhe marrjes përsipër të një dëshire-betim, për të qenë secili prej tyre të paktën paksa Nanë Terezë, çka na pëlqen ta themi, pak shqiptar.

Kappella Papale dhe Shqipëria

Piazza San Pietro, ka filluar të marrë frymë përmes zërit të njeriut, të mbushet herët, duke zbardhur drita e Zotit. Në atë shesh të mrekullueshëm, në atë tokë të bekuar brenda shtetit të Vatikanit, ka ardhur Kalkuta e gjithë India, ka ardhur Shkupi e gjithë Shqipëria, kanë ardhur Amerika, Britania, Spanja, Italia po e po, Franca, Belgjika, Kanadaja, Kina, Australia… Ka ardhur tërë bota në qendër të botës, në një shesh.

Qendra e krishtërimit të botës, qendra e paqes së botës, qendra e mrekullive të botës, zemra e qytetërimit e kulturës së botës, Vatikani, ka për herë të parë aty, aq afër, shumë e shumë Shqipëri. Një Shqipëri me pak përfaqësi që rri në krye të botës, duke valëvitur flamurin e Gjergj Kastriotit.

E, vjen momenti më kulmor. Shenjtëria e Tij, Papa Gjon Pali II e hap ceremoninë e lumturimit të Nanë Terezës me fjalët e Saj në gjuhën italiane: “Di sangue sono Albanese. Di cittadinanza indiana. Di fede una suora cattolica. Di chiamata appartengo al mondo. Il mio cuore appartiene totalmente a Gesu”, që në shqip do të thotë: “Me gjak jam shqiptare. Me nënshtetësi indiane. Përsa i përket besimit, jam murgeshë katolike. Sipas thirrjes, i përkas Botës. Por zemra ime i përket plotësisht Jezusit”.

O Perëndi. Në ato momente tërë bota mbarë e mëson se Nanë Tereza është me gjak shqiptar, pra është shqiptare. Kështu në pesë gjuhë, në atë Shesh të madhërueshëm, edhe në shqip, Giovanni Paolo II, por edhe vetë Perëndia në Qiell që tashmë ka nj[ shenjtëreshë nga ky gjak yni, duket se i thërret njerzimit, ndoshta e patjetër edhe atij që do të vijë pas mijëra e mijëra vitesh e shekujsh, se është edhe një Nanë Terezë që mund t’i lutet, se është një Shqipëri e mirë që ka një shenjt, ka një madhështi mbi të gjitha madhështitë, ka atë që do e kishte lavdi edhe zoti i tokës, Amerika, Nanë Terezën, mbretëreshën e tokës e të qiellit, atë që gjithë jetën ua kushtoi të varfërve më të varfër, të sëmurëve më të sëmurë, por edhe të diturve më të ditur e të kulturuarve më të kulturuar.

Për shembull, për studentët e gjithë botës nana kishte thënë: “Lutem që gjithë ata studentë që janë diplomuar, nuk mbartin me vetem vetëm një copë letër (diplomë), por dashuri, paqe dhe gëzim”.

Pra, sheshi San Pietro është plot e përplot Shqipëri. Shteti më i mrekullueshëm në botë, Vatikani, përgjatë tërë ditës së 19 tetorit, foli me Zotin, afroi edhe një Lumturim që u pranua prej të Lumnuemit, u lut edhe për këtë botë me trazira, siç bëri Nana Terezë. U thanë ato fjalë, ato lutje, ato uratë që mund të thuheshin në kor aq të madh vetëm për Nanë Terezën. E, përgjatë kësaj ceremonie të papërsëritëshme të paktën në një jetë njeriu, shfaqet mrekullia e Zotit, mrekullia e Nanë Terezës. Edhe të moshuarit, edhe të sëmurët që janë shumë aty, për rreth nëntë orë i ndihmon Zoti të rrinë në këmbë pa probleme, megjithëse kanë udhëtuar ditë e netë për aty. Zoti e e Lumturuemja Nanë Terezë bëjnë lutje e ndihmë. E, bekimi ka ardhur shpejt, në moment në tërë atë “detë” njerëzish, në ato “dallgë” kombesh, kulturash, flamujsh, besimesh. Pra, ky bekim ka substancë shqiptare.

Ceremonia vazhdon deri në orën 14:00, për të çuar një meshë të madhe në buzëmbrëmjen e asaj dite të paharruar për Shqipërinë e tërë botën.

Shtypi italian për Shqipërinë

Të nesërmen, tërë shtypi italian ka në vëmendje dhe në plan kryesor lumturimin e Nanë Terezës, shqiptares së madhe. Presidenti shqiptar Alfred Moisiu, kryetari i opozitës Sali Berisha, shefi i demokristianëve Nikollë Lesi dhe gjithnji në krye të tyre Alban Kraja. Madje Albania qysh në tituj. Vetëm këta janë figurat e përfaqësisë shqiptare që lakohen në ceremoninë e lumturimit. Të gjithë këta politikanë vihen me të drejtë pas Alban Krajës, pasi erdhën e ikën shpejt, se natyrisht i prisnin punë e zullume postesh. Perëndimi është tepër i vëmendshëm! Vlerëson atë që meritohet dhe jep atë që meritohet. Ambasadori shqiptar në Vatikan, Zef Bushati, nuk është lakuar fare në shtypin italian. Gjithsesi, le të jemi të gjerë, si Nanë Tereza et’u drejtohemi politikanëve tanë me fjalët e saj: “Unë mendoj se politikanët harxhojnë shumë pak kohë në gjunjë (lutje). Jam e bindur se ata do të ishin politikanë më të mirë nëse do të bënin kështu”.

Megjithatë, Shqipëria tashmë është vërtetë një shtet që si me politikanë, si pa ta, është e bekuar, është krenare.

Epilog

Me emocione të natyrshme e krenari të ligjshme, marrim avionin për Shqipëri, për të zbritur po në një tokë të bekuar, në aeroportin “Nanë Tereza”. Gjithsesi, këtu nuk gjetëm atë atmosferë festive që kishte Italia, atë atmosferë që u përcoll në tërë botën nga Vatikani. Lusim Perëndinë që tashti e mbrapa edhe Shqipëria jonë të jetë pjesë e botës së lirë, ashtu siç lutej e do lutet më e madhja e më madhështorja e këtij shekulli, Nanë Tereza.

Albania e krenarisë, dashurisë, humanizmit

(Me rastin e lumturimit të shenjtores së ardhshme – Nanë Terezës)

Shqipëria, kjo tokë e vaditur me gjak të kulluar martirësh dhe shenjtorësh, duke filluar tek Asti (i shekullit të parë pas Krishtit), Shën Jeronimi dhe plot martirëve të tjerë, sot feston në kufinjtë më të lartë të madhështisë, lumturimin e shenjtërimit të ardhshëm të krenarisë së kombit, Nënë Terezës. Asnjë “pelerinë” tjetër mbas asaj të Gjergj Kastriotit nuk mund të mbështjellë me lavdi tokën tonë të shenjtë, veçse ajo e Nënë Terezës. Do të mjaftonin këta dy “korifej” për t’i dhënë tokës arbërore “Kurorën e Artë” të lavdisë, në harkun kohor të gjashtë shekujve dhe veçiminsi tokë e shenjtë dhe e bekuar.

Mesazhi i lumturimit të Nënë Terezës duhet të trokasë në “portën” e shpirtit të çdo bashkatdhetari, si një sinjal ogurmirë, për më shumë dashuri, më shumë humanizëm, më shumë harmoni mes njëri-tjetrit dhe së fundi, më shumë shpresë për një të ardhme më të begatë.

Portreti i shquar i kësaj Nëne të Madhe, duhet të hyjë në çdo vatër arbërore, si simbol i shpresës dhe dashurisë dhe si një “amortizator” në shuarjen e çdo konflikti në familje dhe shoqëri. Ndonëse ndodhemi në një gjendje amullie dhe të mbërthyer nga “prangat” e një politike pa skrupull, ku idealet e shenjta të atdhedashurisë janë drejt shuarjes dhe lakmia për botën materiale të konsumizmit po arrin kulmin e saj, gjithsesi një “qiri” i vogël shprese ndriçon në fundin e “tunelit” të çdo shpirti, sado mëkatar që mund të jetë. “Dallgët” e oqeaneve dhe mjegullnajat qiellore të botës do të zhdavariten nga shkëlqimi hyjnor i shenjtëreshës së ardhshme. Lumturimi i saj do të jetë lumturimi i çdo krijese, shkëndia më e përflakur, në “bunkerët” e errët të atyre shpirtrave të vegjël që ushqejnë urrejtje ndaj njerëzimit me mjetet më të sofistikuara, të rracizmit dhe përçarjes fetare që është më i madhi turp i shekullit. Mesazhet dashamirëse të krerëve më të mëdhej të njerëzimit, duke filluar me ish-presidentët e Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Regan e Klinton, nga Shiraku i Francës, Toni Bler i Anglisë dhe së fundi, Shenjtëria e Tij, Papa Gjon Pali II, janë shpresëdhënëse dhe mjaft bindëse për një të ardhme më të lumturm, më të sigurtë dhe të begatë. Le të rriten vogëlushët tanë dhe të mbarë globit, me dashurinë dhe humanizmin që mishëron vepra humane e Nanës më të Madhe të Botës – Nënë Terezës, këtij fenomeni që di të lindë vetëm toka e bekuar e Gjergj Kastriotit.

Le të jetë lumturimi i Nënë Terezës, sinjali fatlum i lumturimit të çdo bashkatdhetari, kudo që të jetë, në çdo cep të globit tokësor. Krenohuni vëllezër e motra, kudo që të jeni në pesë kontinentet, se jeni “bimë” të asaj toke të shenjtë që di të lindë e rrisë shenjtorë e apostuj.

Mark Bregu

Socialistët rikthejnë kohën e diktaturës ne  zonën e Kelmendit

Socialistët e rikthyer dhunshëm në pushtet pas revolucionit te armatosur të 97-s, gradualisht po bëhen po aq të rrezikshëm, të pashpirtë e gjakpirës si baballarët e tyre të 50 viteve të diktaturës komuniste të Enver Hoxhës. Ata e kanë të pamundur tua falin kelmendasve kryengritjen e parë antikomuniste ne Evropën Lindore të pas luftës së Dytë Botërore dhe qysh prej rikthimit në pushtet kanë nisur dhunën shtazarake kundër gjithë banorëve demokratë të kështjellës antikomuniste te Klemendit.

Ky djalosh me fytyrë të imët dhe disi i trembur ne foton që ilustron shkrimin, quhet Pëllumb Marash Rrukaj. Ka lindur në fshatin Brojë të Komunës malore të Kelmendit me 2 korrik 1974 dhe i përket trashegimisë së një familje atdhetare e patriote që luftuan me armë në dorë kundër komunistëve në vitin 1945. Në vazhdimësi deri në vitet 1990, familja e Pëllumbit ka provuar vuajtje e mjerim të skajshëm për shkak të bindjeve e veprimit të tyre antikomunist. Në periudhën e ndryshimeve të mëdha historike, familja e Marash Rrukaj, ashtu si thuajse gjithë banorët e trevës u radhitën familjarisht në krah të forcave demokratike-progresiste te udhëhequra nga Sali Berisha. Vetë Pëllumbi bëhet anëtar i PD në vitin 1994 dhe zgjidhet kryetar i Forumit Rinor demokrat për fshatin Brojë. Pas vitit 1997, Pëllumbi vihet ne krye të luftës demokratike për denoncimin e pushtetarëve të rinj, të cilët i etiketon si neokomunistë, gjakpirës e bij të diktaturës. Aktiviteti i tij pro forcave demokratike bie në sy të strukturave të inkriminuara të shtetit që nisin presionin psikologjik, letrat anonime dhe telefonatat  kërcënuese deri me eleminimin e tij fizik. Në zgjedhjet e përgjithshme e lokale, Pëllumbi vazhdimisht ishte në detyrën e kryetarit zonal të qendros së votimit ku gjithmonë votohej pro përfaqësuesve të forcave demokratike. Më 17 janar të vitit 2002, Pëllumbi keqtrajtohet egërsisht nga civilë të armatosur, që pasi e shajnë, e rrahin e kërcënojnë për zhdukje fizike, e lënë ashtu pa ndjenja në një rrugë qorre larg shtëpisë së tij. Kalimtarë të rastit e marrin Pëllumbin dhe e çojnë në spitalin e Tamarës ku i jepet ndihma e parë në mjekimin e gërvishjeve dhe hematomave në të gjithë trupin, më të dukshmë në zonën e fytyrës. Tërhiqet po atë ditë nga familjarët dhe pas disa kohësh i frikësuar nga presionet e strukturave kriminale të shtetit arratiset përfundimisht nga Shqipëria. Pëllumbi nuk është i vetëm. Janë më qindra të rinj dhe të rritur nga komuna e Kelmendit që janë të detyruar vitet e fundit të braktisin atdheun për ti shpëtuar dhunës, persekutimit dhe eleminimit fizik nga socialkomunistët e rinj që drejtojnë sot shtetin shqiptar.

Rifat Ymeri

Ora e rëndë e diktaturës

Asgjë s’po mund ta frenojë dorën e rëndë socialiste në Shqipëri. Situata sa vjen dhe po rëndohet. Populli është dëshmitari i drejtpërdrejtë i kësaj situate që po i merr frymën kujtdo që po banon në këtë vend që ngjan të mbajë brenda diku në tokë, si farë të keqe mallkimin socialisto-komunist. Një gjë e tillë u dëshmua dhe me zgjedhjet e fundit lokale të 12 tetorit 2003, ku situata qe mjaft e rënduar. Askund në botë s’mund të bëjë vaki si në Shqipëri, ku në sy të të gjithëve, ditën për diell, të vidhen 100 vota. E konkretisht tek Shkolla Pyjore, ishin dy oficerë të policisë së bashku me sekretarin e Partisë Socialiste Tren Xhabinë, që kërkuar me zor që situata të degradojë. Një gjë e tillë krijoi një kaos jashtëzakonisht të madh dhe votimi u detyrua të ndërpritej për orë të tëra, derisa insistimi i përfaqësuesve të Partisë Demokratike dhe i forcave të tjera të djathta bëri që të sillej vula e re. Po kështu kontestime të tjera në Shkodër pati edhe në zona të tjera ku edhe aty pati të tilla ndërprerje. Pati edhe dhunë fizike.

Por situata të tilla nuk kanë ndodhur vetëm në këtë raund zgjedhjesh. Populli nuk harron 24 qershorin 2001 ku u keqtrajtuan edhe vëzhguesit e qendrës nr. 5 të lagjes “Guerrile”, ku një ndër të keqtrajtuarit ishte edhe Gjin Camaj, për të cilin folën edhe mediat e asaj kohe dhe pat protestuar Partia Demokratike. Gjini edhe më përpara ishte në aktivizim për t’i dalë zot jetës së lirë dhe pa mashtrime, manipulime dhe korrupsion siç është edhe sot në kryefjalën e ditës. Thjeshtë keqtrajtimi i tij u bë vetëm se ai po i dilte zot votës së lirë dhe mbronte që zgjedhjet të mos manipuloheshin. E keqtrajtimet ndaj personave të tillë nuk zgjasin vetëm një ditë, por ç’është më e keqja është se kërcënimet vazhdojnë derisa i detyrojnë njerëzit të largohen nga Shqipëria pasi vihet në rrezik jeta e tyre si dhe e familjes së tyre. Kështu ngjau me demokratin Gjin Camaj, kështu me gjithë antikomunistët.

Korrespondenti i “Shqipëria Etnike”

Kërcënohet me jetë familja Bakalli

Familja Bakalli është ndër më të njohurat në Shqipëri për kontributin e saj në zhvillimet demokratike në epoka të ndryshme të historisë. Nga gjiri i saj, kanë dalë pinjollë të denjë që nuk kanë kursyer asgjë për atdheun. Në Shkodër, është familja e Lulzim dhe Lirije Bakallit, përfaqësuesja më e spikatur e këtyre vlerave. Prej 10 vitesh, duke nisur nga koha e demokracisë së vërtetë në Shqipëri, atëherë kur në pushtet ishte Partia Demokratike, kjo familje ka filluar të merret me tregti. Gjatë fushatave të ndryshme të Partisë Demokratike, Lulzimi dhe Lirija nuk kanë ngurruar të sponsorizojnë aktivitete dhe spektakle të ndryshme. “Dimri” i diktaturës neokomuniste i vitit 1997 mbuloi me acar të gjithë Shqipërinë, veçanërisht Shkodrën, e në këtë kuadër familjet më demokrate, si ajo e Lulzim Bakallit. Vit pas viti, peshën e këtij persekucioni të hapur, kërcënimeve të shtetit dhe personave afër tij, filluan ta ndjejnë edhe fëmijët: Belma 14 vjeçe, Nensi 10 vjeçe dhe Jetoni 6 vjeçar. Disa herë biznesi i tyre i ngritur me mund e djersë u cënua dhe madje jeta e të gjithë pjestarëve të familjes rrezikohej. Megjithatë, demokratët nuk u stepën. Pas pjesëmarrjes aktive në fushatën parlamentare të vitit 2001, çifti Lulzim e Lirije Bakalli , u rreshtuan në stafin elektoral të kandidatit për kryetar bashkie në Shkodër, nënkryetarit të PD-së, Artan Haxhi. Pikërisht në këtë kohë ata pësuan edhe shantazhin, fyerjet dhe kërcënimet më të hapura të klikës në pushtet. Represioni i shtetit me dhe pa uniformë u rrit veçanërisht pas 12 tetorit 2003, kur Partia Demokratike fitoi postin e kryebashkiakut të Shkodrës, përmes kandidatit, prof. dr. Artan Haxhi. Si një nga sponsorizuesit dhe mbështetësit më të flaktë të fushatës, çifti Lulzim dhe Lirije Bakalli u vunë në shënjestër, madje deri me eleminim fizik. Në këto kushte, demokratët e paepur, Lulzimi 45 vjeç dhe Lirija 40 vjeçe, bashkë me tre fëmijët, e kanë të pasigurtë jetën në vendlindje. Klika në pushtet i ka në shënjestër si edhe demokratët e tjerë.

Albert Durgaj

Komisioneri Lek Ulaj dhunohet duke mbrojtur votat e Partisë Demokratike

Edhe pse kanë kaluar pak ditë nga përfundimi i zgjedhjeve lokale të 12 tetorit 2003. Meqenëse gazeta “Shqipëria Etnike” del dy herë në muaj, gjatë këtyre ditëve kanë qenë të shumta problemet, ankesat dhe shqetësimet që kanë mbërritur në redaksinë tonë për të parë nga afër dhe dokumentuar të gjitha ato dhunime që ditën e 12 tetorit janë kryer nga Partia Socialiste në pushtet ndaj komisionerëve të qendrave të votimit, përfaqësues të Partisë Demokratike. I tillë është rasti i zotit Lek Ulaj, nga fshati Bogë, komuna Shkrel në Malësinë e Madhe i cili është dhunuar dhe kërcënuar më 12 tetor 2003, rreth orës 19.00, pikërisht në kohën kur sapo mbyllej kutia e votimit në Qendrën e Votimit Nr.1, në fshatin Bogë. Pasi Lek Ulaj nuk ka pranuar që të lejojë strukturat e Partisë Socialiste dhe të sigurimit të shtetit për të manipuluar rezultatin e zgjedhjeve në qendrën e votimit ku Lek Ulaj mbronte e fituara nga kandidati i Partisë Demokratike. Në këto kushte, çka e dëshmon edhe raporti mjeksor së bashku me një deklaratë të degës së Partisë Demokratike në Malësinë e Madhe të lëshuar për shtyp që më dt.13.10.2003, Lekë Ulaj, komisioner i Partisë Demokratike është rrahur dhe kërcënuar deri dhe me eliminim fizik, vetëm e vetëm se kërkoi që të mbronte votën e lirë. Përballë hajdutëve dhe mafiozëve të Partisë Socialiste në pushtet,dhe jo vetëm kaq, por presionet dhe survejimet ndaj Lek Ulajt nuk kanë të ndaluar sepse ai është ndër më aktivët e Partisë Demokratike, anëtar i së cilës është që në vitin 1994, ku Leka është shquar si pjesëmarrës në të gjitha protestat paqësore të organizuara nga Partia Demokratike për rikthimin e demokracisë në Shqipëri, ku herë pas here ka denoncuar korrupsionin e qeveritarëve të sotëm që bënë çmos për të manipuluar zgjedhjet e 12 tetorit 2003, viktimë e të cilave është edhe komisioneri demokrat Lek Ulaj.

Vasel Gilaj

Çdo popull dhe çdo komb e ushqen ndjenjën e nacionalizmit dhe kjo është më se normale. Gjatë shekujve të kaluar (për shkak të luftërave të padrejta), shumë shtete të vogla u pushtuan nga të “mëdhatë” dhe u kthyen në koloni. Edhe ne shqiptarët e patëm këtë fatkeqësi, të kalojmë disa herë pushtime, që nga helenët, romakët, sllavët dhe deri tek pushtuesit osmanë, pa përmendur pushtuesit kalimtarë, gotët, hunët etj. Padrejtësia që iu bë kombit tonë gjatë fillimit të shekullit të kaluar dhe sidomos pas vitit 1913, duhet të jetë plagë e hapur në ndërgjegjen e Europës, e cila padrejtësisht i ndau trojet tona. Por, me sa duket, Europa po e korrigjon gradualisht fajin e kancelarive të saj paraardhëse.

“Kryqëzata” Euro-Atlantike kundër Serbisë së Millosheviçit është veprimi më konkret dhe më bindës. Çlirimi i Kosovës është “preludi” i një atmosfere dhe klime të kthjellët për të gjithë bashkëkombasit kudo që janë. T’i kujtosh Europës apo Amerikës, të kaluarën dhe të mohosh çlirimin e vëllezërve kosovarë nga thundra serbe, nuk është gabim, por faj i qëllimshëm dhe goditje ndaj paqes së brishtë të Kosovës, e cila kërcënohet çdo ditë nga forca të errëta dhe destruktive dhe pikërisht, në një kohë që ajo gjendet nën mbrojtjen ndërkombëtare. Fuqitë e mëdha që ndodhen në Kosovë, çdo ditë “monitorojnë” ndërgjegjen e qeverisë dhe të shtetit kosovar për të konstatuar aftësitë e tij shtetformuese, dëshirën dhe vullnetin për bashkëjetesë multietnike, dhe shkallën e tolerancës.

Pikërisht në këtë klimë, na vjen në Shkodër Abdi Baleta, duke shpalosur strategjinë e tij revanshiste me metodat më absurde dhe më primitive. Baleta, u bie sirenave të alarmit, për të rrokur armët në luftë për bashkimin e trojeve shqiptare me të gjithë llojet e armëve, madje edhe me kamikazë! (Shih “Studio e hapur”, dhënë në “Shkodra TV1”, gusht 2003). Në këtë emision, Baleta i “armatosur” me veprat e Enver Hoxhës lëshoi kushtrimin kundër Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Europës Perëndimore dhe të gjithë fqinjëve ballkanas. Ndër deklaratat e tij (të papërgjegjshme), do të citonte Stalinin dhe Enverin. Ai shprehej se “Të gjitha shtetet e lartpërmendura na japin helmin, dikush me doza të mëdha, dikush me doza të vogla”. Sipas Baletës, Amerika na paska sulmuar padrejtësisht Irakun dhe se paska ndërhyrë në punët e brendshme të Sadam Hysenit.

Në qoftë se do të pranojmë arsyetimin e Baletës, atëherë duhet të quajmë agresion çlirimin e Kosovës, të rikthejmë trupat serbe në Kosovë dhe t’i japim pafajësinë Sllobodan Millosheviçit.

Ky është gjykimi i juristit të të drejtës ndërkombëtare dhe “nacionalistit” Abdi Baleta. Niveli i intervistuesit të Baletës e arriti kulmin me pyetjen më absurde: “Çfarë u sugjeroni ju, zoti Baleta, Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, thua se do të merrte mendimin për ngritjen e ndonjë kooperative bujqësore!…

Polemikën me Baletën e kam filluar që më 6 prill 2001, me gazetën “Ora e Shqipërisë”, me shkrimin “Nacionalizmi shqiptar nuk është vepër e islamizmit por e të gjitha besimeve fetare së bashku”.

Ndaj shkrimit tim të lartpërmendur, Baleta reagon fuqishëm me një shkrim “sensacional” “Kush fshihet pas trillimit – Komunizëm Islamik” – shkruar në gazetën e tij “Rimëkëmbja” të datës 17 korrik 2001. Duke qenë se këtë artikull e kam gjetur me shumë vonesë, mendova që përgjigjen t’ia kthej, duke cituar (në ligjëratë të drejtë) të gjitha thëniet e Baletës, ku emri im lakohet mbi 30 herë. Jam i bindur që nëpërmjet kësaj replike, lexuesi do të konkludojë se cili prej nesh ka apo nuk ka të drejtë. Duhet nënvizuar se polemikën mbi dyvjeçare e kam zhvilluar në gazetën “Shqipëria Etnike” (e pavarur dhe mjaft prestigjioze), me shpresë se kjo do të jetë e fundit me Baletën. Jam i bindur se çdo lexues, me kulturë dhe mendje të kthjellët, çdo qytetar me sens patriotik dhe vizion perëndimor, do të kuptojë (nëpërmjet këtij shkrimi) se si i jam përgjigjur “vikamave e psikamave” shurdhuese të Baletës, duke i “amortizuar” ato me forcën e fakteve.

Në artikullin e sipërpërmendur, Baleta ka lakuar emrin tim 32 herë, duke deformuar dhe anatemuar në mënyrën më bizare thëniet e mia. Specialist i lindur për ti tjerrë gjërat deri në këputje, dhe kjo vjen në mënyrë të natyrshme tek të gjithë ata të cilët gënjeshtrën dhe shpifjen i kanë armët më të preferuara. Në shkrimin e sipërpërmendur, Baleta ka shfrytëzuar plot tri faqe gazete, ku do të citojmë trajtesat e tij dhe përgjigjet e mia sa më shkurtimisht që të jetë e mundur.

Baleta: Katolikocentrizmi është aventurë dështake. Këtë djallëzi politiko-fetare, Mark Bregu mundohet ta servirë edhe me ambalazh tërheqës folklorik, kur thotë se “shqiptarët e vërtetë” nuk e pranuan myslimanizmin dhe morën malet e u rrasën nëpër shpella të jetonin më mirë nën ujkun, por jo nën turkun.

Përgjigje: Ky fakt historik është pranuar katërcipërisht dhe askush nuk mund ta mohojë, por kjo nuk do të thotë se Mark Bregu është antimusliman, dhe se kundërshton bashkëjetesën me vëllezërit muslimanë të një gjaku. Nuk ekziston asnjë fakt që unë të kem bërë propagandë ndaj ndonjë muslimani për t’i mbushur mendjen për të ndërruar fenë. Fakti që unë kam një vëlla (probatin) të besimit musliman dhe që quhet Adem, hedh poshtë shpifjen “katolikocentrist” të Baletës dhe zbulon “nudo” qëllimin e tij përçarës.

Baleta: Marku mbase ëndërron të jetojë me shkjaun apo latinin dhe jo me “turqit e rinj” të Shqipërisë, por për sa kohë të jetë në Shqipëri, do ta ketë të pamundur ta realizojë këtë ëndërr.

Përgjigje: Në radhë të parë, shqiptarët as nuk janë turq dhe as që mund t’i bëjë të tillë propaganda e dështuar e Baletës. Për sa i përket bashkëjetesës me shkjaun apo me latinin, kjo është krejtësisht normale, ata janë fqinjët tanë dhe banorë të të njëjtit kontinent – Europës. Europa aspiron për bashkimin e qytetarëve të saj, do apo nuk do Baleta. Teorinë e “Bashkekzistencës paqësore” e pati shpikur Hrushovi, aty rreth viteve 1959-1960, por për komunistët (fanatikë dhe të pareformuar), spiunat e Baletës, të cilët vazhdojnë të “mrizojnë” nën hijen e mustakëve të Stalinit, kjo teori quhet e gabuar.

Baleta: Edhe pse Markut mund të mos i pëlqejë sot, paraardhësit tanë e patën fat historik të jetonin 500 vjet nën “turkun”, fillimisht si të krishterë, pastaj shumica si myslimanë. Është e vërtetë se edhe gjaku është trazuar dhe kjo është një gjë që nuk zhbëhet. Do apo s’do Marku, ai që sot është e njihet për komb shqiptar nuk përbëhet më vetëm nga ato që shkuan të jetonin me ujkun, por në shumicë dërmuese nga ata që bashkëjetuan me turkun në një Perandori.

Përgjigje: Këtë fakt askush nuk mund ta mohojë, por në të njëjtën kohë askush përveç nostalgjikëve të Haxhi Qamilit dhe tradhëtarëve të kombit, nuk mund të quaj fat historik pushtimin 500-vjeçar osman. Ndërrimi i fesë nga shumica dërmuese e shqiptarëve, u bë në mënyrë të dhunshme dhe në asnjë mënyrë kjo shumicë nuk mund të marrë “statusin” e cilësisë. Këtë “status” mund t’ia japin vetëm monstrat e diplomatit dhe politikanit të dështuar Abdi Baleta. Duhet t’i kujtojmë Baletës se ky konvertim ishte aq i “vullnetshëm” sa ç’ishte i “vullnetshëm” kolektivizimi në kohën e “mbretërimit” të tij.

Baleta: Duke njohur më mirë të vërtetën, do të kuptojmë përse prifti katolik, Gjergj Fishta i këshillonte malësorët të rrinin “njitë me Mbret t’Stambollit, për me i bamun ballë Nikollit”, dhe asnjëherë nuk u ka thënë malësorëve, gëzohuni për shpellat e Malit të Zi, për inat të muslimanëve osmanë.

Përgjigje: Ju e keni mjaft të vështirë ta kuptoni dhe interpretoni filozofinë fishtjane. Ju kuptoni dhe interpretoni vetëm veprat e “Hoxhës”, prandaj po ju interpretoj me ligjëratë të drejtë thëniet filozofike të Fishtës: “Të rrijmë njitë me mbret t’Stambollit / sa t’i bëjmë ballë Nikollit / mandej nji ditë ka me ague / që edhe turku do t’marrë në thue / E m’at’herë shka asht toskë e gegë / t’mblidhna tok si kokrrat n’shegë / E t’ia japim turkut t’shtymen / që s’ndrron vesin veçse qymen / E ta l’shojmë kambë picingul / e t’ia thejmë qafën n’Mosul” (Azi e Vogël). Ndërsa për shpellat e Malit të Zi, duke iu referuar rezistencës anti-osmane, atë popull e quaj vital dhe nëse ju “shoku” Baleta dëshironi të verifikoni “shpifjet” e mia, shkoni në Malin e Zi dhe shikoni se çfarë infrastrukture kanë ndërtuar “shpellarët” që dijnë të bëjnë shtet. Atje do të shikoni muzeumin ku ruhen çallmat dhe flamujt e pushtuesve aziatikë që lanë kokat e tyre ndër ato shpella. Mllefet dhe urrejtja juaj për malazezët përputhet plotësisht me prejardhjen tuaj stepore. Do të bënit mirë që mllefet dhe urrejtjet t’i zëvendësonit me arsyen e shëndoshë.

Baleta: Marku është i dënuar të jetojë bashkë me muslimanët shqiptarë edhe sikur këta, sipas analizave që bën Marku, të dalin “aziatikë”. Marku duhet të gjejë shpellën ku me u rrasë.

Përgjigje: Bashkëjetesën me muslimanët me gen arbër e kam dhe do ta kem për nder dhe këtë nuk e quaj dënim. Ndërsa aziatikët (duke iu hequr thojzat tuaja djallëzore), do t’i respektoj si minoritarë. Dua t’ju kujtoj se këta aziatikë kurrë nuk do të arrijnë të përsërisin “epopenë” e palavdishme të Haxhi Qamilit; sepse Dedë Gjon Lulat dhe Bajram Currat do të ngrihen si uraganë mbi çdo pushtues. Mark Bregu është qytetar, jeton në mes të Shkodrës, duke ruajtur vlerat dhe krenarinë e parardhësve. Shpellat i gëzofshin idhtarët e osmanëve dhe të talebanëve.

Jetoj në tokën e shenjtë të Kastriotit, në mes të Europës. Kush e ndjen veten të huaj në këtë truall, t’iu drejtohet stepave nga ka ardhur.

Baleta: “Historia mbetet ashtu siç është bërë”. Fanatikët katolikë e kanë çarë me kohë daullen duke i rënë papushim avazit se shqiptarët u kthyen në muslimanë me dhunë e shtrëngim. Sado ta vërvisin topuzin e tyre, këto daulle mund t’i dëgjojnë vetëm ata dhe ndonjë shurdh që i buçasin veshët nga marrshet e fanatizmit të tyre.

Përgjigje: Ju, që keni mohuar Gjergj Kastriotin, Pjetër Bogdanin dhe keni denigruar Nënë Terezën, mund të trillonim çdo lloj shpifjeje, ndaj nuk ia vlen të kalojmë në përsëritje se si u bë proçesi i islamizimit. Ndërsa për çështjen e rënies së daulleve, ato hyjnë në folklorin e importuar dhe nuk kanë asgjë të përbashkët me “katolikocentristët” arbër. Ato mund të argëtojnë veshët e “dyllosur” me ndryshk aziatik. I gëzofshi Abdi aga.

Baleta: Sipas “histori shkruesit” Mark Bregu, ekzistokan me qindra fakte që vërtetojnë se 90% e shqiptarëve të islamizuar, u islamizuan nën një dhunë e terror të paparë. Studiuesi nga Kosova, Nexhat Ibrahimi ka vënë në dukje se edhe prijës fetarë në Kosovë, si Dom Lush Gjergji, Dom Shan Zefi apo edhe intelektualë katolikë e muslimanë i përmbahen rrymës katolikocentriste dhe trillimeve të Pjetër Bogdanit për islamizimin me dhunë të shqiptarëve. Ndonjë si Engjëll Sedaj, shpalli që deri edhe emrat shqiptarë dhe shqipëri qenkan të imponuar me dhunë nga Perandoria Osmane.

Sipas Dom Lush Gjergjit, sundimi osman kishte si qëllim zhdukjen e shqiptarëve si popull. Kujt dhe pse mund t’i shërbejnë thënie të tilla spekulative, kur dihet se populli shqiptar është shëndosh e mirë, megjithëse u islamizua.

Përgjigje: Faktet që servir Mark Bregu nuk janë pjellë e fantazisë së tij, por argumenta historikë të shkruara nga historianë të shquar. Më vjen keq që jam i detyruar t’ju rekomandoj literaturë. Studioni “Historinë e Skënderbeut”, “Rrethimi i fundit i Shkodrës” – të Marin Barletit, dhe nuk keni nevojë për asnjë literaturë tjetër. Po të doni lexoni “Kështjellën” e Ismail Kadaresë dhe “Urën me tre harqe”. Dom Lush Gjergji, Dom Shan Zefi, Engjëll Sedaj, Kadareja apo ndonjë tjetër e kanë për detyrë t’ju tregojnë shqiptarëve të vërtetat historike dhe jo të fshehin apo t’i manipulojnë me trillime siç bën Ferraj, Baleta apo ndonjë përrallaxhi tjetër.

Emri shqiptar dhe Shqipëri është sajesë osmane. Do të mjaftonte fakti që në vitin 1702 u bë Kuvendi i Arbërit. Përse para 300 vjetësh quheshim arbër, mos vallë ky popull nuk ka ekzistuar para 300 vjetësh?

Ju, po ta njihnit mirë historinë, nuk do të flisnit me aq urrejtje për malësorët, kur dihet historikisht se gjithë bregdeti dalmatin është me prejardhje ilire. Ju kujtojmë se vetëm pas vitit 1180, këto vise u pushtuan nga sllavët dhe se pushtuesit i kthyen në fenë ortodokse me dhunë, ashtu siç ju kthyen ju osmanët në muslimanë. Pra edhe ata ishin katolikë. Serbo-sllavët asimiluan në Malin e Zi disa krahina arbëre, siç janë fiset e Kuçit, Vasoviçit, Drekalloviçit, Bjellopavliçit, Zogoviçit, Gashiqit, etj., (Shih “Rrënjët tona etnike”, M. Krasniqi, Prishtinë, 2002). Ju, dashje ose pa dashje, duke ia “faturuar” Malin e Zi Serbisë, i bëni një shërbim të vyer makinës serbe dhe shovinizmit sllav.

Baleta: Në librin e Nexhat Ibrahimit (f. 228) është cituar pohimi i studiuesit serb Vladislav Shariq: “Kalimi në fenë Islame ka qenë tolerant në pikëpamje fetare dhe rrallë janë detyruar të krishterët të kthejnë në fenë islame. Të krishterët e kanë ndërruar fenë vullnetarisht. Me forcë janë islamizuar fëmijët e krishterë të marrë jeniçerë”. Përse vallë, Mark Bregu me shokë, janë më të interesuar se një studiues serb, të bëjnë të besueshme se të krishterët shqiptarë janë muslimanizuar me forcë?! Vetëm se duan t’i shërbejnë katolikocentrizmit për “vetë përcaktim të ri të shqiptarëve” (sikurse e ka pagëzuar këtë lëvizje për prozelitizëm Dom Lush Gjergji). E vlen të përmend edhe një herë se Arso Milatoviç, ish-diplomat jugosllav në Tiranë në vitin 1950, më 26 prill 1988 në “Borba” të Beogradit, ka botuar artikullin “A i njohim shqiptarët”, ku ndër të tjera ka theksuar: “Me dëshirën që të çlirohen nga pushteti i fqinjëve sllavë, shqiptarët pranuan Islamin”. Arso Milatoviç, urrejtjen për shqiptarët muslimanë nuk e ka patur më të vogël se Mark Bregu, por një njeri serioz nuk ia lejon vetes të thotë gjëra absurde, për të cilat do të qeshin. Prandaj nuk ka mashtruar si Marku.

Përgjigje: Ndaj shqiptarëve me argjinaturë dhe themele të palëkundëshme, si Mark Bregu, sllavo-serbët nuk kanë qenë aspak më të kursyer se sa osmanët. Stërgjyshërit dhe gjyshërit e Markut mbajtën të njëjtin qëndrim si para të tmerrshmit Turgut Pasha (në Qafën e Agrit në vitin 1910), po ashtu edhe ndaj serbëve më 1915, duke larë bjeshkët e Dukagjinit me gjak të kulluar arbërish të papërkulur, ndaj Baleta dhe ndonjë mercenar tjetër i ngjashëm me të, ndjejnë trishtim dhe urrejtje për njerëzit e “shpellave”. Nexhat Ibrahimi dhe Arso Milatoviç, nuk janë asgjë më pak veçse hibridi xhonturko-bizantin dhe Baleta, një idhtar i tyre i devotshëm. Vetë këta autorë, që citon Baleta, e denoncojnë qëllimin e tij dhe vërtetojnë katërcipërisht termin “xhonturko-komunist”, të “pagëzuar” nga “monsinjori” Mark Bregu. E gëzofshi, o Abdi Baleta. A nuk është ky një bumerang për diplomatin Abdi Baleta. Shikoni me kujdes kë thërret Abdi Baleta si dëshmitarë; ish punonjësin e Ambasadës Jugosllave në Tiranë – Arso Milatoviçin! Duke patur parasysh se (sipas fakteve historike) kishat katolike dhe ato ortodokse (të ritit bizantin) të besimtarëve arbër të para vitit 1180, u rrënuan nga sllavo-serbët, dhe më vonë nga pushtuesit osmanë, duke patur parasysh faktin se priftërinjtë serbë, edhe taksat e kishës i merrnin me ndihmën e qeverisë turke. Atëherë shumë lehtë do t’i zbulojmë lidhjet mes Nexhat Ibrahimit, Arso Milatoviçit dhe futjen në rezonancë me mendimin e tyre të Abdi Baletës. Thoni pastaj se Abdi Baleta nuk “punon” për kombin. Trillimet “katolikoncentristë” të fantazisë baletiane janë mjaft të ngjashme me përrallat arabe…

Baleta: Edhe sikur të jetë ashtu si pretendon Mark Bregu, se muslimanët ose (muslimanizmin) e paskan bërë osmanët me dhunë, duhet t’i falenderojmë osmanët, që për të mirën e shqiptarëve kanë bërë atë që duhej. Në rast se ende disa fanatikë guxojnë të thonë se kanë qenë tradhëtarë ata që kanë ndërruar fenë, duhet t’u themi se tradhëtarë, sipas kësaj logjike dalin ata që nuk e ndërruan fenë, sepse nuk shkuan me shumicën për të mirën e përgjithshme. Për kalimin në muslimanizëm, nga çdo pikëpamje, shqiptarët duhet ta ndjejnë veten krenarë dhe jo mëkatarë siç thotë Kadareja.

Përgjigje: Të quash fitore, madje dhe të mburresh se u ktheve në fenë e pushtuesit, është diçka më shumë se çmenduri; dhe konkretisht, kur kujton pasojat katastrofike të këtij veprimi, që edhe sot ndjehemi në mes të Europës si një “moçal” aziatik. Përsa i përket shprehjes, se duhet të shkosh pas shumicës, na kujton “vijën e masave”, kjo tregon se Baleta e ka të vështirë dhe të pamundur të shkëputet nga “mitra” jeshile dhe e kuqe… xhonturko-komuniste, ai është i lidhur si Prometeu, veçse mbas reminishencave të sistemit të dështuar që lamë pas. Përsa i përket kthimit të shumicës në fenë muslimane, Baletës do t’i kujtojmë një thënie të “gjyshit” të tij – Leninit: “nuk e kam quajtur veten asnjëherë viktimë të shumicës, kur ajo nuk e ka kuptuar problemin”, – shumica është turmë. Ndërsa për Kadarenë, mund t’ju them se ai thotë të vërtetën. Por, e vërteta dhe Baleta janë dy…

Baleta: Kam ngurruar të përdor në polemikat e mëparshme disa citate që të tërheqin drejt teologjisë. Por në këtë polemikë ka vend t’i kujtoj Mark Bregut fjalët e Ali Khan (kryetar i Qeverisë “Islamike” Shqiptare në mërgim, SHBA): “Shqiptarët e përqafuan Islamin, sepse e panë si fe më të pastër e më të përparuar, më të afërt me Zotin. Sikurse bënë bogumilët sllavë, për t’u mbrojtur nga inkuizicioni i krishterë, sikurse bënë Albigenezët dhe katarët në Francë. Me këtë rast, për Mark Bregun dhe të ngjashmit me të duhen përmendur edhe fjalët e Shën Jeronimit: “Më e keqja është të jesh injorant për injorancën tënde”.

Përgjigje: Në radhë të parë, më vjen mirë kur një komunist i “stazhionuar”, si Abdi Baleta, iu referohet teologëve arabë, si Ali Khan. Përkimi i referencave të teologut islam (pa asnjë argument konkret), me komunistin fanatik Abdi Baleta, vërteton katërcipërisht thënien time se, komunizmi shqiptar ishte një përzierje xhonturko-bizantine, ose “komunizëm islamik”.

Baleta nuk na e zbërthen thënien e Khanit, se Islamizmi na qenka më i pastër se fetë e tjera. Në qoftë fjala për anën shpirtërore dhe morale, nuk besoj se qëndron më lart, përkundrazi, e drejta për t’u martuar shtatë herë e ulë imazhin moral të mashkullit dhe përbuz dhe injoron femrën.

Në qoftë se është fjala për synetllëkun, ai është aplikuar njëmijë vjet para Krishtit, pra është rit i huazuar nga paganizmi. Po të jetë fjala, si fe e përparuar, asnjë vend islamik nuk bën pjesë ndër vendet e zhvilluara. Fakti që në Europë kanë emigruar mbi 18 milionë nga vendet islamike dhe ato komuniste, hedh poshtë “filozofinë” e Khanit, si religjion fetar dhe të Baletës si përfaqësues i një ideologjie të dështuar. Duke sjellë dhe “argumentin” se feja Islame është më afër me Zotin, kemi një gabim trashanik, dhe anti-historik, për vetë faktin se të dyja fetë janë monoteiste dhe se feja e krishterë e njihte Zotin, afro 600 vjet para fesë Islame. Ndërsa për citimin që Baleta i bën Shën Jeronimit, ai citat duhet t’i vlejë më shumë Baletës dhe stafit të tij, të cilët janë vetë sinonimi i injorancës.

Baleta: Atyre që guxojnë të thonë se muslimanët duhet të kthehen në fenë e të parëve, u duhet thënë se feja e të parëve është në radhë të parë ajo e nënës dhe e babait, pastaj e gjyshit dhe e gjyshes dhe kështu me radhë duke u larguar sa më shumë.

Përgjigje: Në radhë të parë, unë si individ, as nuk e kam aplikuar ndonjë herë metodën e propagandës, për t’i bindur vëllezërit muslimanë të ndërrojnë fenë, por nëse ndonjëri i kthehet fesë së të parëve, pse shqetësohet kaq shumë Baleta. Përse Baleta “udhëzon” që në radhë të parë të njohim fenë e nënës e të babës, pastaj të gjyshit dhe të gjyshes dhe kështu me radhë, duke u larguar sa më shumë. Baleta e di mirë se sa më shumë të “sondojë” në thellësitë e brezave, aq më shumë do të ndeshim në themelet kristiane të kombit tonë dhe kjo është e papranueshme për “nacionalistin” pa nacionalitet.

Baleta do të bënte mirë që të shkonte në Greqi dhe t’u bënte “leksion” atyre mijëra shqiptarëve që e ndërruan fenë për një grusht dhrahmi.

Përse diplomati Baleta nuk gjen ndonjë zgjidhje për t’i “shpëtuar” nga krishtërimi vëllezërit muslimanë të Greqisë, dhe për t’i dërguar në ndonjë vend të zhvilluar Islamik? Më në fund, grekët nuk po i hedhin nga shkëmbinjtë, siç i hidhte Turqia. Nëse ata janë fetarë të vërtetë, le t’u ngjiten “shpellave” si paraardhësit e Mark Bregut dhe të ngjashëmve të tij.

Së fundi, finalja e “suksesshme”, ishte prania e tij dhe qitja me “dy gryka” në Shkodra TV1 dhe TV “Kopliku”, në emisionin “Studio e hapur”. I armatosur me veprat e Haxhi Qamilit dhe të Enver Hoxhës, shpalli xhihadin (luftën e shenjtë), duke sulmuar Europën, SHBA dhe të gjitha shtetet fqinje dhe duke kërcënuar me të gjitha llojet e armëve, po qe nevoja dhe me kamikazë! Të gjitha këto në emër të bashkimit të kufinjve etnikë, në kundërshtim të plotë me vullnetin dhe strategjinë e Qeverisë dhe të Shtetit Shqiptar, e të politikës së tij të jashtme. Në kundërshtim të plotë me strategjinë e të gjitha forcave politike shqiptare, me Këshillin e Sigurimit dhe Organizatën e Kombeve të Bashkuara, Abdi Baleta kërkon ndryshimin e kufinjve me dhunë! Jemi të mendimit se revanshizmi i Baletës stimulon në mënyrë direkte të ashtuquajturën “Armatë Kombëtare Shqiptare”; minon përpjekjet e Kosovës për pavarësi dhe prish imazhin e Shqipërisë në botë, duke na etiketuar “terroristë!…

Guximi i shfrenuar i Baletës për të vënë “gojë” mbi “Simbolin e Paqes” Papën e Shenjtë, përbën një nga aktet më destruktive.

Të thuash se Papa bën politikë “katolikocentriste”, sepse kërkon që Europa të bëhet kristiane, kjo është tepër absurde, kur dihet mirëfilli se Europa (qoftë ajo Perëndimore, apo ajo Lindore), në përgjithësi është e besimit kristian. Nëse Baleta dëshiron t’i ndërrojë besimin Europës, le të japë alternativa konkrete që e konkurojnë Europën dhe Amerikën dhe unë do të jem i pari që do t’i shkoj pas.

Në qoftë se Baleta do të gjejë në vendet islamike tetë shtete më të zhvilluara se SHBA, Japonia, Gjermania, Franca, Anglia, Italia, Kanadaja dhe Rusia, atëherë Baletës do t’i japim çmimin “Nobel” dhe Mark Bregu do të jetë i pari që do të kthehet vullnetarisht nga “katolikocentrist” në islamik dhe Baletën do ta njoh si President të të gjithë globit. Përsa i përket shkrimit të “Rimëkëmbjes” të datës 2 shtator 2003, shkruar në faqen 10 të saj, do të sugjerojmë: Mundohuni të nxirrni edhe emrat e autorëve të shkrimit dhe hiqni maskat. Po citojmë artikullin ““Shqipëria Etnike” zbulon se turqit na bënë shqiptarë”. Shprehjet, budalla dhe injorantë, të përdorura nga autori (anonim), pa emër dhe pa fytyrë, nuk tregojnë asgjë tjetër veçse pafytyrësinë e gazetës suaj dhe ndonjë bashkëpunëtor (kopil), i cili nuk njeh atësi. Autori në fjalë ka tjerrë me “furkën” e Baletës lesh dhije dhe kjo nga vetë fakti se në çdo rresht kundërmon erë “sqapi”. Autorin (pa emër), kaq shumë e ka lodhur “Shqipëria Etnike”, saqë i drejtohet All-ahut për ndihmë, sepse Zotin nuk e njeh! Kujton ky debil se Zoti flet vetëm arabisht! E pra ne, “katolikocentristët” (e “SH.E.”) asnjëherë Zotit nuk i thërrasim në gjuhën latine Dio, ndonëse nuk jemi aq “nacionalistë” deri në ekstrem… Do të citojmë një fragment të anonimit të “Rimëkëmbjes”: “Gazeta që nxjerr Pepushaj në Shkodër duhet të ndryshojë emrin nga “Shqipëria Etnike” në “Arbëria e latinizuar”, që të jetë konseguente në qëndrimin e saj, sepse të “squetit” që bëjnë veprime prej budallai dhe “injorantët” e kulturuar që inkurajojnë këto veprime e dinë se bëhen shum qesharakë”. Vlen t’i kujtojmë debilit të shkrimit se Arbëria ndodhet e latinizuar që në Nëntorin e vitit 1908, kur “katolikocentristët” e shquar Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda, Preng Doçi, Mati Logoreci, etj. vendosën në Kongresin e Manastirit “alfabetin latin”. Këtë veprim madhor do ta përshëndeste edhe kleriku i nderuar musliman Hafiz Ali Korça. Alfabetin me germa latine e përdor edhe Turqia moderne e Ataturkut, që në vitin 1924. Më thuaj, o debil, i “Rimëkëmbjes”, çfarë faji ju ka Pepushaj dhe “SH.E”, pse akoma keni mbetur në Turqinë e sulltanëve…

Mark Bregu

A duhet të kenë program veprimi shqiptarët?

Në veprën “Udhëtari dhe hija e tij”, faqe 176, filozofi gjerman Friedrich Nietzche shkruante: “Fatalizmi turk ka gabimin themelor të vendosjes së Njeriut dhe Fatit njërin përballë tjetrit si dy gjëra të ndryshme. Njeriu, thotë ai, mund t’i rezistojë fatalitetit, të përpiqet ta bëjë atë të kotë, por fataliteti si përfundim fiton gjithnjë, kështu gjëja më e arsyeshme është t’i nënshtrohesh ose të jetosh sipas qejfit tënd”.

Rreth një shekull para shembjes së saj, Turqia i kishte sakrifikuar të parat interesat e popullit shqiptar në Ballkan.

Kur Nietzche shkruante këto radhë, shumica e shqiptarëve e njihnin vete “turq elhamdylillah” (turq i qofshim falë zotit), (Eqerem Bej Vlora – “Kujtime”). Kjo i shërbeu pushtuesit që interesat e shqiptarëve në shumicë si “turq” t’i sakrifikojë pa shumë dhimbje për të garantuar interesat e turqve të vërtetë.

Shtratin juridik të shitjes së interesave të shqiptarëve e hodhi sulltani me nënshkrimin e Konventës së Akermanit të 7 tetorit 1826. Me khatt-i sherifin (dekretin) e 3/15 gushtit të vitit 1830, të hartuar në zbatim të tij, ai sanksionoi se: “Të gjithë muslimanëve u ndalohet banimi në Serbi, përveç atyre që u takojnë garnizoneve të qyteteve”.

Me konvertimin fetar, sulltani i kishte bërë shqiptarët pjesë të bashkësisë së pafundme mongolo-muhamedane-orientale dhe me këtë akt të tij ai sakrifikoi interesat e tyre, që trojet e tyre të bëheshin pre e invazorëve të rinj serbë. Po në khatt-i sherif ai i kishte garantuar serbëve të drejtën e besimit, pasi në pikën 1 të tij kishte sanksionuar se: “Popullit serb i pranohet liria e besimit në kishat e veta”. (Historia e Shtetit dhe e të Drejtave të Popujve Jugosllavë, f. 263-264).

Shqiptarët për shkak të pozitës gjeografike dhe duke qenë popull ishullor, një nga racat komb, asnjëherë nuk kanë patur përkrahje të drejtpërdrejtë nga asnjë fuqi e kohës. Duke qenë nën trysni të vazhdueshme edhe ndërgjegja kombëtare e tyre do të zgjohej të paktën një shekull më vonë edhe se tek kombet e tjerë të Ballkanit. Ashtu si në Evropë, një rol të rëndësishëm në zgjimin e ndërgjegjes kombëtare të popujve të Ballkanit luajti Kisha Katolike si dhe Kisha e Lindjes.

Ndërsa për shqiptarët ishte bërë pengesë thuajse e pakapërcyeshme përqafimi i fesë së krishterë me dy qendrat e saj dhe pas 15 shekujsh dhe i fesë muhamedane, por dhe kjo e ndarë në sekte. Duke qenë me larmi besimesh shqiptarët nuk kishin një mendim, nuk mbanin një qëndrim për problemet e tyre dhe për rrjedhojë nuk mund të ndërmerrnin as veprime të përbashkëta. Kjo ishte pasojë e copëzimit të kohezionit shpirtëror dhe etnik të tyre, që mund të thuhet se është dhe dëmi më i madh e afatgjatë që u shkaktoi shqiptarëve pushtimi turk.

Khatt-i sherifi i sulltanit qëndronte si Shpata e Demokleut mbi kokën e shqiptarëve. Çdo humbje lufte e Turqisë me Rusinë, do të thoshte përfitim territoresh nga Serbia dhe spastrim etnik nga trojet e veta të elementit shqiptar që në shumicë e njihte veten si “turk”.

Por kombi shqiptar pati fatin historik se pjesa e besimit katolik asnjëherë nuk i kishte shkëputur lidhjet me Perëndimin dhe shpirtërisht mbeti pjesë e pandarë e tij. Megjithëse gjithnjë në zvogëlim në numër dhe hap pas hapi e izoluar nga pushtuesit turq në territoret më të varfëra të vendit, popullsia katolike me shumë sakrifica, edhe në pushtimin më të egër turk, hodhi bazat e kombit shqiptar.

Është meritë e padiskutueshme e saj që asnjëherë nuk e vuri në dyshim identitetin e saj si shqiptare siç kishte vepruar popullsia shumicë. Ishte kjo pakicë gjë që i dha identitetin dhe e shpëtoi kombin shqiptar nga boshnjakzimi. Ky është dhe një nga shkaqet e rëndësishme që në Shqipëri ka harmoni midis shqiptarëve të të gjitha besimeve sepse ekzistenca e kombit është meritë në radhë të parë e pakicës katolike dhe nuk mund të sulmojë drejtpërdrejtë e hapur dezertori qëndrestarin. Kjo e vërtetë në përgjithësi nuk pranohet nga popullsia shumicë e besimit muhamedan dhe as ajo ortodokse, megjithëse koha mësoi se boshnjakët vetëm për shkak të konvertimit fetar në fenë muhamedane, hynë në shekullin XXI pa identitet të përcaktuar kombëtar. Ata, nga presioni serb, meqenëse nuk mund të deklaroheshin “turq” pas largimit të Turqisë nga Ballkani krijuan të ashtuquajturin komb musliman të padëgjuar në asnjë periudhë të historisë që thuajse i la pa atdhe.

Por pranimi i kësaj të vërtete i kushton shumicës humbjen e privilegjeve që i ka fituar që nga konvertimi në fenë e pushtuesit turk, privilegje që si shumicë në përgjithësi kërkon t’i mbajë për vete, e të mos u japë jo më shumë por as atë që u takon qëndrestarëve.

Rrugën më të lehtë për momentin, fatkeqësisht kanë ecur dhe gjatë shekullit XII nipat e bashkëluftëtarëve të Ali Pashë Gucisë e të luftëtarëve të tjerë të Lidhjes Shqiptar të Prizrenit, të cilët për të patur privilegje kanë ndërruar përveç fesë edhe identitetin kombëtar. Duke vënë në fund të mbiemrit prapashtesën -iç ose dhe -viç, shumë shqiptarë të Plavës, Gucisë, Sanxhakut, etj., në Jugosllavinë e II-të, janë deklaruar të kombësisë muslimane, duke eleminuar kombësinë shqiptare në Sanxhak dhe duke e zvogëluar numrin e tyre në disa dhjetra mijë në Mal të Zi. Këtë konvertim ata e kanë bërë pasi nuk mund të duronin statusin e popullit të dorës së dytë që e kishin shqiptarët gjatë gjithë sundimit serb, por edhe kësaj radhe synonin të realizonin përfitimet që u jepte statusi i kombit shtetformues që e kishin muslimanët në Jugosllavi.

Duke patur të hedhura themelet e identitetit kombëtar të shqiptarëve nga pjesa katolike e popullsisë, për të patur argumenta shkencorë në rastin e shpërbërjes së Perandorisë Osmane dhe duke i parë si rrezik përpjekjet e turqve që t’i joshin shqiptarët muhamedanë që të barazojnë fenë me kombësinë, veçanërisht shtetet gjermanike, por dhe të tjerët realizuan studime të hollësishme për përbërjen etnike të territoreve nën pushtimin turk. Kjo u shërbeu atyre dhe për të kthjelluar mendjet e shqiptarëve muhamedanë se ata nuk janë turq, por një rracë elite dhe më superiore se pushtuesit, ndoshta rast i vetëm në histori, kur pushtuesi më shumë ka marrë se u ka dhënë të pushtuarve, se ata janë pasardhës të drejtpërdrejtë të pellazgo-ilirëve, etj.

Njëri prej themeluesve të Shoqatës së Gjeologëve të Francës, Ami Boue, pas udhëtimit dy vjeçar (1836-1837), në viset e Ballkanit, të pushtuara nga Perandoria Osmane, ka botuar gjithçka kishte parë gjatë udhëtimit nëpër “European Turkey”. Në bazë të të dhënave të botuara prej tij, në atë kohë në Ballkan jetonin 1.6 milion shqiptarë dhe 900 mijë serbë. Sipas këtij autori, në Ballkan jetonin më shumë shqiptarë se sa grekë dhe dy herë më shumë shqiptarë se sa serbë (H.P. Rullman “Ikje masive”, f. 14). Prej këtyre të dhënave duhet të mendohen, të rishikojnë qëndrimet e tyre, e mbase dhe të reflektojnë disa historianë e analistë politikë të besimit muhamedan në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, etj., të cilët janë përpjekur e përpiqen të “argumentojnë” se asimilimi i shqiptarëve në fenë muhamedane i shpëtoi ata nga asimilimi serbo-grek, që është një nga përfundimet që mund të ketë më pak argumente shkencore.

Kur turqit erdhën në Ballkan, shqiptarët kishin rreth 14 shekuj krishtërim, gati dhjetë shekuj para sllavëve. Shqiptarët e përqafuan krishtërimin në shekullin e parë, ndërsa serbët, rusët, etj., në shekullin e dhjetë e më vonë. Duke qenë në numër më të vogël se shqiptarët dhe nën të njëjtin pushtues as serbët dhe as grekët nuk kishin as mjete dhe as mundësi praktike për asimilimin e shqiptarëve.

Këta historianë e analistë, në të vërtetë duke e kuptuar si fajin historik të shqiptarëve asimilimin në fenë e pushtuesit, pas 14-18 shekujsh krishtërim, që në fakt u solli rreth 3 shekuj privilegje, por nuk dihet sa shekuj do të vazhdojnë të kthejnë reston, bien nga shiu në breshër. Me trajtimin e problemit shqiptar në kufinjtë e Shqipërisë Londineze dhe tepër të ngushtuar nga pushtuesit sllavë, sikur këta janë shqiptarët, ata i bëjnë një shërbim të çmueshëm armiqve të Shqipërisë dhe të shqiptarëve. Gjatë gjithë historisë njerëzore, kufinjtë politikë nuk janë vendosur njëherë e përgjithmonë.

Në veprën e tij “Studime shqiptare – Jena 1854”, Georg von Hahn i përfshin brenda kufinjve të Shqipërisë të katër vilajetet shqiptare, atë të Janinës me sipërfaqe rreth 17900 km², të Manastirit me sipërfaqe rreth 28500 km², të Kosovës me sipërfaqe rreth 32900 km² dhe të Shkodrës me sipërfaqe rreth 10800 km².

Në këtë periudhë Serbia ishte një shtet më i pazhvilluar edhe se viset shqiptare, nën pushtuesin turk. Në Serbi më 1898 kishte 28 ndërmarrje me 1702 punëtorë industrialë, kurse më 1903 kishte 105 ndërmarrje të vogla me 4060 punëtorë industrialë (f. 342 e H.SH.D.P.J.). Një numër të tillë punëtorësh e kishin dhe qytete të veçanta kryesore shqiptare si Shkupi, Shkodra, Janina, Manastiri, Berati, etj.

Megjithëse shumicë në të gjitha këto territore, një grup i motivuar fshatarësh serbë të pashallëkut të Beogradit duke u mburrur para Evropës se ruajtën besimin e krishterë, vranë, masakruan, torturuan e përzunë nga vatrat e tyre disa qindra mijë shqiptarë.

Duke u mbështetur në të dhënat e arkivave serbe të Beogradit dhe të mjaft autorëve serbë, studiuesi shqiptar Sabit Uka, në studimin e kryer prej tij “Vendbanimet e Sanxhakut të Nishit të banuara me popullsi shqiptare…” ka arritur në përfundimin se deri më 1877-1878 në këtë sanxhak i cili ishte i përfshirë në kuadrin e Vilajetit të Kosovës, ka patur gjithsej 545 fshatra nga të cilat 347 prej tyre me popullsi thjesht shqiptare dhe 198 fshatra me popullsi të përzier shqiptare, serbe, çerkeze, hebreje, etj. Ndërsa dhe në shumicën e qyteteve dhe qytezave të këtij sanxhaku: Prokuplje, Kurshumli, Leskovc, Vranjë, Nish, Pirot dhe Bellapalankë, popullsia shqiptare ka qenë dominuese.

Duke qenë se shqiptarët nën dhunën e pushtuesit ishin asimiluar në fenë muahmedane dhe ishin deklaruar si “turq”, Serbia u paraqit si çlirimtare e territoreve të krishtera nga okupimi turk. Sllavët kryen masakrat më të padëgjuara kundër shqiptarëve për shkak të përkatësisë etnike. Ky përbën dhe gjenocidin më të madh të ushtruar ndaj popullit shqiptar për shkak të përkatësisë etnike jo-sllave në sytë e Evropës.

Por rezulton se edhe vetë Evropa në Kongresin e Berlinit e miratoi khatt-i sherifin e sulltanit për spastrimin etnik të territoreve shqiptare prej shqiptarëve për shkak të konvertimit prej besimit të krishterë.

Në nenin XXXV të akteve të këtij kongresi ishte sanksionuar se: “Në Serbi askujt dallimi në fe dhe besim nuk mund t’i kundërvihet si shkak që të jetë i përjashtuar, ose të jetë i paaftë për gëzimin e të drejtave qytetare dhe politike, që të mos jetë i pranuar në shërbimet publike, thirrje dhe nderime, ose që të mos ushtrojë zeje të ndryshme dhe (të merren) me industrinë në cilindo vend qoftë. Liria dhe ushtrimi i ritualit kishtar publik do t’u garantohet të gjithë qytetarëve serbë si dhe të huajve, dhe kurrfarë pengese nuk mund t’u bëhet me rregullimin hierarkik të besimeve të ndryshme, as marrëdhënieve të këtyre me eprorët e kishave të veta”. Për këtë dispozitë protestoi Aleanca Izraelite, por jo shqiptarët që ishin disa herë më shumë në numër (H.SH.D.P.J. f. 329).

Në lidhje me shpërnguljen e spastrimin etnik të shqiptarëve nga territori i Sanxhakut të Nishit një mësues serb i Leskovcit, Josif H. Kostiçi, shkruante: “Kanë qenë shumë turq, të cilët zhveshur e zbathur në dimrin më të madh të dhjetorit kanë ikur në këmbë nëpër borë dhe kanë lënë shtëpitë e tyre plot mall. Atë natë shmë fëmijë në qerre apo në krahët e nënave, në djepe, kanë vdekur nga të ftohtit e madh. Familjet turke ikin dhe tërhiqeshin në luginën e lumit të Moravës Jugore nëpër të ftohtit më të madh. Pranë rrugës, nëpër grykën e Gudelicës, deri në Vranjë dhe Kumanovë, shiheshin fëmijë të hedhur e të vdekur e pleq të ngrirë. Tërheqja ka qenë tragjike, kuajt dhe qentë tërhiqnin ngadalë qerret nëpër borë, sepse saja ka patur pak”. Ndërsa po ky person në një raport tjetër shkruante: “Prej ushtarëve tanë që i ndiqnin turqit, pas thyerjes së tyre në Gudelicë, Pirot dhe Vranjë, kam dëgjuar se kanë hasur në grumbuj të ikurish në gjendje dhe më të mjerë. Edhe atë pasuri që kishin marrë me vete, të gjithë e kanë hedhur rrugës që të iknin dhe të shpëtonin më lehtë. Shumë shtazë nga uria dhe lodhja janë gjetur të ngordhura, ose nga akulli ose të dërmuara nga rrëshqitja. Disa fëmijë të hedhur, të humbur apo gjysëm të vdekur nga lodhja dhe uria kanë qenë të ënjtur dhe të fryrë si tupani” (Emin Pllana në “Shkaqet dhe mënyra e shpërnguljes së muhaxhirëve shqiptarë…”). Ishte projekti i Serbisë së Madhe i Garashaninit i gjysmës së parë të shekullit XIX dhe synimet e Rusisë për “përmirësimin” e pozitës së të krishterëve nën sundimin Osman që çuan në këtë tragjedi të popullit shqiptar. Ky popull kurrë nuk do të pajtohej me këtë gjendje. Sipas autorit serb Branisllav Nushiq “…as çerkezi, as shqiptari të përzënë nga Serbia nuk e ndjejnë veten në Kosovë si në shtëpinë e vet, të gjithë muhaxhirët vajtojnë për vendet e tyre të vjetra…” (E. Pllana, po aty).

Në librin “Kosova djep i shqiptarizmit”, Tiranë 1943, faqe 31, atdhetari Hamit Kokalari citon disa shkrimtarë të shquar evropianë që kanë trajtuar me objektivitet çështjen shqiptare ku përmendet shkencëtari i shquar italian Roberto Almagia, që pas përfundimit të studimeve etnografike mbi Shqipërinë, tregon zonat e banuara kompaktësisht nga shqiptarë. Sipas tij, vija etnike shqiptare niset nga Novi Pazari, vete në Lindje mbasi bën një të kthyer të vogël në Jug, mandej drejtohet për në ekstremin verior afërsisht në rrethet e Nishit, zbret gjer në një pikë të ndodhur në veri-lindje të Vranjës, kthehet në Perëndim për të zbritur mandej drejt Jugut mbasi e lë jashtë Vranjën dhe vazhdon gjithnjë drejt Jugut në drejtim të Manastirit, mbasi merr mbrenda Preshevën, Kumanovën, Shkupin, Tetovën, Gostivarin e Kërçovën. Në veri-perëndim kjo vijë etnike përfshin brenda Rozhain, Tutinin, Istokun, Plavën, Gucinë, Podgoricën, Hotin, Grudën dhe Ulqinin.

Po kështu në hartat etnografike të dy shkencëtarëve të shquar gjermanë Kiepert (Berlin 1876) dhe Kettler (Flemming, Berlin 1920), që sipas këtij autori, meritojnë të merren më shumë për bazë sepse janë veprat e ty autorëve të shquar dhe me autoritet dhe mbasi janë prej kombësie gjermane, duhen konsideruar gjithashtu objektivë dhe të paanshëm “është tokë shqiptare katërkëndëshi që përmblidhet midis një vije që në Veri vete nga Novi-Pazari në Leskovac; në Lindje nga Leskovaci në Kumanovë, Shkup, Veles; në Perëndim nga Novi-Pazari në Guci e në bregun ekstrem veri-perëndimor të liqenit të Shkodrës.

Por historiografia e shtetit të cunguar shqiptar, këtë tragjedi të kombit shqiptar ku u ushtrua gjenocid dhe u spastruan mbi 15 mijë km² të Sanxhakut të Nishit, të Sanxhakut të Novi-Pazarit e të Vilajetit të Shkodrës e ka përmendur shumë rrallë ose fare. Edhe historianët shqiptarë nga Kosova, Maqedonia e Mali i Zi, duke menduar se “kështu ka qenë shkruar”, rrallë e kanë trajtuat këtë problem dhe kanë vetëm Kosovën e ngushtë si nyjen Gordiane të çështjes shqiptare.

Shumë rrallë, ose në raste të veçanta, është trajtuar problemi i mbi 300 mijë shqiptarëve të shpërngulur nga trojet e tyre stërgjyshërore dhe që u vendosën me banim kryesisht në Kosovë e rajone të tjera shqiptare, por edhe në Turqi. Për të harruar e për t’iu dukur të vogla krimet e kryera ndaj shqiptarëve, si dhe për t’iu shërbyer më mirë qëllimeve të tyre ekspansioniste ndaj trojeve shqiptare, serbët në mesin e shekullit XIX shpikën mitin e Kosovës si “djepi i Serbisë”, pa patur asnjë  bazë historike.

Kjo shpikje u erdhi në ndihmë serbëve për të vazhduar gjenocidin ndaj shqiptarëve, në mënyrë të stërholluar, edhe pas Konferencës së Londrës të vitit 1913. Në bazë të statistikave turke, numri i shqiptarëve që u përfshi brenda kufijve të Serbisë e të Malit të Zi, ishte mbi 800 mijë, ose më shumë se sa mbetën brenda kufijve të shtetit shqiptar. Po kështu qindra mijë shqiptarë u përfshinë në kufijtë e shtetit grek. Nën shembullin e Greqisë, që në bashkëpunim me Turqinë, realizoi spostimin etnik të rreth 17 mijë km² të Epirit të Jugut nga shqiptarët e besimit muhamedan dhe këmbimin me popullsi të krishterë të gjitha kombësive, edhe Serbia lidhi marrëveshje me Qeverinë Turke për deportimin e shqiptarëve të këtij besimi për në Turqi, si turq. Gjatë gjithë kësaj kohe shqiptarët bënë përpjekje maksimale për t’iu kundërvënë këtyre ambicjeve, por elementi shqiptar në trojet e tij u gjymtua.

Cili ka qenë qëndrimi i qeverive shqiptare nga shpallja e pavarësisë?

Inferioriteti, dyshimi në aftësitë e veta, mosnjohja e vlerave të popullit të vet, kanë bërë që Qeveritë Shqiptare të mos mbajnë një qëndrim realist dhe në këto kushte ato kanë bërë një trajtim fatalist të problemeve madhore. Realizimi i aleancave të gabuara ku armiqtë janë vlerësuar si miq dhe miqtë e vërtetë si “armiqtë më të mëdhenj të popujve”, “xhandar ndërkombëtar”, i ka trimëruar shovinistët fqinjë. Ata në mënyrë të hapur ose të fshehtë, asnjëherë nuk i kanë pushuar përpjekjet e tyre për të fshirë nga harta shtetin shqiptar të Konferencës së Londrës, duke kërkuar deri zbatimin e Protokollit të Korfuzit, për kantonizimin e Shqipërisë, në dhjetor 2002. Qeveritë shqiptare të pas Luftës së Parë Botërore u ndeshën me pretendimet greke për Epirin e Veriut, të serbo-jugosllavëve për Shkodrën, etj. Dhe qeveritë shqiptare krenohen se kanë mbrojtur kufinjtë e shtetit shqiptar duke ndërtuar dhe qindra mijëra bunkerë në 28748 km², kur trojet etnike shqiptare deri në Kongresin e Berlinit dhe me shumicë absolute shqiptare ishin rreth 100 mijë km².

Vetëm SHBA që kur u paraqitën si fuqi e madhe botërore në Konferencën e Paqes të Versajës e deri më sot, kanë përkrahur realizimin e të drejtave të popujve të vegjël në përgjithësi e të popullit shqiptar në veçanti. Prandaj është detyrë si e Qeverisë së PD-së që ishte e para që farkëtoi miqësinë midis dy qeverive të dy popujve, dhe e qeverive të majta që të deklarojnë pa asnjë ekuivok përparësinë e përhershme të marrëdhënieve shqiptaro-amerikane, gjë që e kanë bërë. Si qeveritë, ashtu dhe çdo shqiptar, kudo ku jeton e punon duhet të kuptojë çdo fitore e arritje të SHBA-së në vendosjen e demokracisë në Botë edhe si fitore të drejtpërdrejtë të shqiptarëve, pasi periudha më e errët e historisë për shqiptarët ka përfunduar njëherë e përgjithmonë. Shqiptarët duke qenë pjesë e Evropës, duhet t’i shikojnë marrëdhëniet e tyre me SHBA-në në mënyrë realiste. Me ndihmën e SHBA-së mund të shfuqizohen dispozitat raciste të Kongresin të Berlinit, të miratuara me vetëdije kundër shqiptarëve. Për rolin e Amerikës në histori, diplomati i shquar H. Kisinger, në librin “Diplomacia” ka cituar ish-Presidentin e SHBA-së U. Uillson: “Ndodhi sikur të ishte Vullneti i Zotit që një kontinent mbeti i pashfrytëzuar, duke pritur një popull paqësor, i cili donte lirinë dhe të drejtat e njerëzve më shumë se çdo gjë tjetër, të vinte e të ngrinte një shtet vetmohues”. Sado të mëdha të jenë pretendimet e shqiptarëve ato kurrë nuk mund të realizohen në masë të plotë.

Roli i faktorit shqiptar në zgjidhjen e problemit të Kosovës

Sot shqiptarët nuk kanë asnjë arsye që të jenë inferiorë, por duhet të jenë vigjilentë. Megjithë përpjekjet që bëjnë serbët për të paraqitur Kosovën pjesë të Serbisë, ata vetë kanë qenë dhe janë të interesuar që Kosova të dalë më vete, por duke realizuar projektet e Akademisë Serbe të Shkencave për të shkëputur prej saj territore sa më të mëdha të jetë e mundur. Duke ecur në këto gjurmë, Kryeministri serb Gjingjiç së fundi kërkoi që serbët të bisedojnë vetë me shqiptarët drejtpërdrejtë, ose Kosova të federalizohet. Ky qëndrim është në vazhdën e strategjisë antishqiptare serbe, të V. Gjorgjeviçit, N. Pashiçit, A. Raknoviçit, S. Millosheviçit e të ideologëve të tyre.

Sanxhakun e Nishit me sipërfaqe rreth 10 mijë km² dhe Sanxhakun e Novi-Pazarit me sipërfaqe 8867 km², serbër i spastruan ose iu ndryshuan strukturën etnike duke i detyruar shqiptarët që të deklarohen muslimanë duke ushtruar dhunë, duke kryer masakra e gjenocid të paparë ndaj shqiptarëve. Me bisedimet e drejtpërdrejta me shqiptarët, serbët kërkojnë të legjitimojnë spastrimin etnik të këtyre rajoneve.

Pas një marrëveshje të drejtpërdrejtë, serbët do të thonin: “Vërtetë shqiptarët ishin viktima dhe nuk ishin palë në luftën sllavo-turke të 1876, kur këto rajone u pushtuan nga trupat e carit të Rusisë për llogari të serbëve, por ata tani janë dakord pasi janë të kënaqur edhe me një të tretën e ish-Vilajetit të Kosovës, me 10887 km² të Kosovës së sotme.

Në këto kushte shqiptarët nuk mund të legjitimojnë para Evropës dhe Bashkësisë Ndërkombëtare, pushtimin nga serbët të territoreve të tyre etnike. Ata nuk duhet të bien pre e propagandës së qëllimshme serbo-sllave dhe të disa qarqeve antishqiptare se Evropa po e trajton dhe do ta zgjidhë në favor të tyre problemin e Mitrovicës. Realizimi i standarteve demokratike duhet të shikohet në mënyrë të barabartë për dy popuj si për serbët dhe për shqiptarët. Shqiptarët duhet të përmbushin kërkesat për kthimin e serbëve të larguar nga Kosova nga frika e ndëshkimit për masakrat që i kryen ndaj shqiptarëve.

Evropa i shpërbleu serbët e Millosheviçit e Karaxhiçit me rreth 26000 km² të Bosnjes sllave dhe nuk ka arsye që këtë qëndrim ta përsërisë dhe me shqiptarët. Nëse Evropa nuk reflekton në kushtet e reja, atëherë shqiptarët duhe të kërkojnë pa ekuivok ndihmën e SHBA-së që nuk janë përgjegjës për krimet e kryera ndaj tyre.

Prandaj shqiptarët duhet të paraqiten me kërkesë realiste dhe jo kërkesa maksimaliste, por as me qëndrime fataliste minimaliste që gjithçka të bëhet “si e ka shkruar Allahu”.

Duke mos u vënë para përgjegjësisë për genocidin e ushtruar ndaj shqiptarëve në shekullin XIX në rajonin e Nishit etj. serbët vazhduan të njëjtat metoda edhe në shekullin XX ndaj shqiptarëve të Kosovës. Pa e ndjerë veten përgjegjës për krimet ndaj shqiptarëve, Millosheviçi edhe pas hekurave në Gjykatën e Hagës, sulmoi Presidentin e Kosovës Dr. Ibrahim Rugova, personalitet i shquar i kulturës dhe i politikës shqiptare, se nga Kosova janë përzënë 360 mijë serbë. Duke ecur me parimin se “shpif, shpif se diçka mbetet” ai dhe në gjyq manipuli për numrin e serbëve.

Në bazë të rezultateve të regjistrimit të popullsisë, në Kosovë, në vitin 1971, kur ka qenë numri më i madh i serbëve, ka patur 228.264 serbë. Pas 10 vjetësh, sipas regjistrimit të përgjithshëm të Kosovës më 1981 numri i serbëve ka rënë në 210.000. Këto dy regjistrime janë drejtuar dhe njohur nga serbët. Ndërsa në bazë të të dhënave të njohura ndërkombëtarisht më 1999, popullsia shqiptare në Kosovë përbënte mbi 90% ndërsa serbët, malazezët, boshnjakët, romët, etj., më pak se 200 mijë. Numri i serbëve në Kosovë ka qenë rreth 200 mijë më pak se sa fallsifikon diktatori i Beogradit. Pretendimi i diktatorit është shumë larg të vërtetës edhe sikur të përfshiheshin në popullsinë e Kosovës të asaj kohe rreth 100 mijë forca ushtarake e policore serbe të instaluara në mënyrë të pandërprerë aty për dhunimin e të drejtave, lirive më elementare njerëzore të shqiptarëve. Vështirësitë ekonomike dhe krimet e kryera ndaj shqiptarëve që nga viti 1981 kanë bërë që serbët të largohen vetë, me vullnet të lirë nga Kosova, para hyrjes së trupave të NATO-s më 1999 dhe aspak nga dhuna e shqiptarëve, siç pretendoi Millosheviçi.

Shqiptarët kudo që janë, duhet të bëjnë përpjekje që gjyqi i Millosheviçit, Milutinoviçit e bashkëpunëtorëve të tyre në Gjykatën Ndërkombëtare të Hagës për krimet e luftës në ish-Jugosllavi të jetë fillimi i fundit të genocidit serbo-sllav ndaj shqiptarëve.

Propaganda antishqiptare serbe, prej gati një shekulli e gjysëm, qëkur serbër krijuan përrallën për Kosovën djepi Serbisë e ka bërë efektin e vet jo vetëm te Bashkësia Ndërkombëtare, por dhe tek shqiptarët të cilëve iu duket arritje e madhe deklarata e Kryeadministratorit Shtajner se Mitrovica Veriore është pjesë e pandashme e Kosovës. Kosova gjithnjë është paraqitur si një parajsë pa të cilën serbët nuk mund të jetojnë. Kjo luftë psikologjike ka bërë që shqiptarëve t’iu duket arritja e kërkesave maksimaliste me pavarësinë e Kosovës. Paraqitja nga pala shqiptare me kërkesa të përgjithshme dhe jo me kërkesa të detajuara e konkrete, është arritja më e madhe për serbët. Shkëputja e Kosovës në kufijtë e vendosur nga vetë Serbia, pavarësisht nga propaganda është arritja më e madhe për ta dhe kurrsesi për shqiptarët.

Shqiptarët duhet t’i bëjnë të njohur organizatave vendosëse se si rrjedhojë e shpërnguljes së qindra mijë shqiptarëve nga Sanxhaku i Nishit, e nga rajone të tjera shqiptare, pas Kongresit të Berlinit, Kosova sot ka dendësinë më të madhe të popullsisë në të gjithë Ballkanin prej rreth 200 banorë për km². Me rreth 320 mijë ha tokë arë, Kosova ka sipërfaqen më të vogël të tokës së punueshme për frymë të popullsisë në të gjithë Evropën, prej rreth 1500 m². Kjo sipërfaqe është edhe më e vogël se në shtetin shqiptar dhe për rrjedhojë Kosova plotëson pak më shumë se gjysmën e nevojave të saj për drithëra buke e për rrjedhojë për produkte bujqësore.

Ndërsa në bazë të të dhënave të botuara në tekstin universitar të Akademik Mark Krasniqit të “Gjeografisë Ekonomike të Jugosllavisë”, Serbia si ish-Republikë Jugosllave ka rreth 2.7 milion ha tokë pjellore ose rreth 3 herë më shumë se Kosova për frymë të popullsisë, ndërsa Vojvodina rreth 1.7 milion ha tokë të punueshme (rreth 80% të sipërfaqes së përgjithshme, shënimi im Gj.K.) ose rreth 5 herë më shumë se Kosova për banorë.

Shqiptarët nuk duhet të quajnë sukses se nuk ndahet Mitrovica. Pavarësia e Kosovës në kufijtë e imponuar me vendimet e administratës serbo-sllave, që i kanë shkëputur asaj dhe Luginën e Preshevës me tre komuna Preshevë, Bujanovc, Medvegjë, me sipërfaqe të përgjithshme 1284 km², me shumicë shqiptare, cungimi i bërë edhe me qëllim që Kosova të mos ketë pikë takimi me Koridorin Transevropian X-të Selanik-Shkup-Beograd etj., është arritja më minimale e shqiptarëve.

Shqiptarët që gjatë gjithë historisë ishin shumicë absolute në Kosovë, duhet të ndërgjegjësohen që kërkesat e drejta të Bashkësisë Ndërkombëtare për respektimin e të drejtave të serbëve dhe të pakicave në Kosovë dhe për kthimin në Kosovë të disa dhjetëra mijëra serbëve të larguar pas luftës NATO – ish-Jugosllavi më 1999, duhet të shoqërohen dhe me realizimin e të drejtave të tyre.

Paralelisht dhe në të njëjtën kohë ata duhet të kërkojnë kthimin në trojet e tyre stërgjyshërore, në trojet e Shën Elenës e Shën Kostandinit të Madh, jo më pak se gjysëm milion shqiptarëve, kryesisht në rajonin e Nishit, por edhe të Sanxhakut me statusin e pakicës brenda shtetit të ardhshëm të Serbisë. Të parët e tyre u spostuan me dhunën më të egër të pashembullt para rreth një shekulli dhe kanë të drejtën e kthimit në trojet e tyre, pasi Evropa tashmë ka miratuar dokumenta të rëndësishme për të drejtat e njeriut.

Hebrejtë, duke qenë kompaktë e të vendosur, me të drejtë u kthyen në trojet e veta stërgjyshërore në Palestinë, pasi mërgimit të dhunshëm mijëvjeçarësh. Edhe shqiptarët duhet të jenë të ndërgjegjshëm se ata nuk do t’i presë askush me lule dhe Bashkësia Ndërkombëtare nuk dëshiron të gërvishtë plagën që serbët e kanë krijuar në sytë dhe me miratimin e saj.

Realizimi i objektivave të shqiptarëve kërkon në radhë të parë një ndërgjegjësim të tyre. Shqiptarët, për fatin e keq të tyre në konceptin e Niçes, asnjëherë nuk kanë qenë pushtues të fqinjëve, që në kushtet aktuale ka të paktën një anë pozitive se askush nuk mund t’i akuzojë se kanë dhunuar të drejtat e popujve të tjerë. Zemërgjerësia e tyre ka arritur deri në atë shkallë sa t’ju lënë serbëve objektet e kultit të ndërtuara prej tyre si kisha, manastire, etj., pasi në shekullin VII kur u dukën më me shumicë në Ballkan “… serbët ishin në fazën e zhvillimit klano-fisnor…” (H.SH.D.P.J., faqe 5) dhe kuptohet nuk kishin shkallë zhvillimi për t’i ndërtuar ato objekte.

Në artikulimin e kërkesave të tyre, shqiptarët duhet të marrin shembull nga shoqata për kthimin e gjermanëve në Vojvodinë. Është i njohur fakti se deri në përfundim të Luftës së Dytë Botërore, në Vojvodinë banonin prej shekujsh mbi gjysëm milioni gjermanë. Ata u shpërngulën thuajse plotësisht nga Vojvodina menjëherë pas luftës se kishin vepruar si banorë të Rajhut. Por tani ata kërkojnë që sllavët t’ju kthejnë pronat e tyre në mbi 600 mijë ha tokë të punueshme ose rreth 40% të sipërfaqes së tokës së punueshme në këtë krahinë dhe prona të tjera të paluajtshme që kanë patur në pronësi.

Cili duhet të jetë qëndrimi shqiptar për problemin e Epirit?

Rritja e besimit të shqiptarëve tek vetvetja si në kohën e lavdishme të Skënderbeut, kur për një çerek shekulli një grusht shqiptarët përballuan fuqinë më të madhe të kohës dhe mposhtjen e fatalizmit turk të ngulitur thellë në ndërgjegjen e shumicës së tyre, gjatë rreth 500 vjetëve të pushtimit osman, do t’i bëjë ata të ndërgjegjshëm që jo t’iu kërkohet llogari, por të kërkojnë realizimin e të drejtave të tyre të nëpërkëmbura veçanërisht gjatë dy shekujve të fundit.

Kësisoj, shqiptarët në vend që të kërkojnë Epirin e Jugut si popull dhe truall shqiptar gjatë gjithë historisë së njohur disa mijëra vjeçare, nuk duhet ta paraqesin sukses mbrojtjen e Epirit të Veriut. Në vend që të kërkojnë hapjen e shkollave shqipe për mbi 3 milion shqiptarët e besimit të krishterë dhe arvanitasit që banojnë në Greqi, pa llogaritur rreth 500 mijë emigrantët shqiptarë të viteve ’90, duhet të hedhin poshtë akuzat e vazhdueshme greke për respektimin e të drejtave dhe shkollimin e rreth 60 mijë ardhacakëve grekë sa jetojnë në trojet shqiptare në Shqipëri. Por kjo nuk realizohet me shoqata të tipit “Çamëria” që mbasi janë trajtuar si vëllezër e bërë qytetarë e pronarë të pronave më të mira në Shqipëri, nuk e orientojnë popullsinë shqiptare të spastruar nga trojet e tyre etnike në Epirin e Jugut për shkak besimi, që të kthehen e të banojnë përjetësisht në pronat e stërgjyshërve të tyre si nënshtetas grekë me statusin e pakicës, por që të marrin thjeshtë pronat e konfiskuara e të bëjnë tregti me to.

Shqiptarët nuk duhet të mburren se kanë neutralizuar pretendimet greke për Epirin e Veriut, por duhet të synojnë kthimin e shqiptarëve të Çamërisë në trojet e tyre në Epirin e Jugut dhe realizimin e të drejtave të tyre duke treguar kujdes për të mos e komprometuar çështjen shqiptare thjeshtë me çështjen e çamëve muhamedanë, siç do t’i interesonte dhe Greqisë, se çamët ortodoksë janë aty.

Heqja dorë nga mentaliteti që erdhi bashkë me pushtuesin turk dhe realizimi i unitetit në mes shqiptarëve nuk duhet parë as i pamundur, as si tragjedi.

Shqiptarët duhet të kenë një qëndrim të qartë ndaj këtij problemi. Nuk është faji i grekëve dhe i serbëve pse shqiptari Ballaban Pasha udhëhoqi turqit mongolë për të kryer krimet më të mëdha ndaj bashkëvëllezërve të tij, gjë që pas rreth 500 vjetësh e përsëriti një shqiptar tjetër i besimit ortodoks Napolon Zerva që udhëhoqi trupat greke për djegien e fshatrave dhe vrasjen e shqiptarëve në Jug të Shqipërisë. Nuk është faji i grekëve, pse dhe në shekullin XXI, propagandën antishqiptare që zhvillon lobi greko-amerikan “për dhunimin e lirive të pakicës greke në Shqipëri” e udhëheq shqiptari i besimit ortodoks Nikolas Gaxhe.

Ndoshta kjo vjen dhe se shqiptarët jo rrallë e shikojnë armikun në radhët e tyre. Ndërsa dje diktatura komuniste arriti të realizojë përçarjen ndërnjerëzore e ndërfamiljare duke deformuar e degjeneruar shqiptarin si qenie shoqërore, sot shqiptarët akuzojnë njëri-tjetrin si grek, serb, agjent i këtij ose i atij shërbimi të huaj etj. Edhe krimet mes veti nga shqiptarët në Kosovë u kryen me këtë motiv.

Jo pse qenë ksenofobë, as për meritë të tyre por për shkak se territoret shqiptare përbënin dhe kufirin ndarës të Perandorisë Osmane me Perëndimin dhe gjatë sundimit gati 500 vjeçar osman investimet më të mëdha ishin deri në ndërtimin e ndonjë ure, por dhe për faktin se territori i shtetit të njohur shqiptar ishte një territor malor e i varfër dhe nuk ishte joshës për migrimin e popujve të tjerë, shteti shqiptar Londinez ka sot popullsinë më homogjene në botë nga pikpamja etnike me mbi 95% shqiptarë. Ndërsa disa “patriotë të mëdhenj” mundohen të gjejnë në mes të shqiptarëve serbë, grekë etj. Me këto qëndrime, siç duket, këta të quajtur shqiptarë kanë marrë përsipër realizimin e projekteve antishqiptare për ta paraqitur dhe Shqipërinë multietnike siç po përpiqen në Kosovë ku popullsia shqiptare kalon mbi 90%. Ky homogjenitet kombëtar është realizuar vetëm në Gjermani, por edhe aty në mënyrë të dhunëshme. Ndërsa njihet si homogjen nga pikpamja kombëtare shteti grek për shkak të homogjenitetit të dhunshëm fetar, megjithëse përveç sllavëve, turqëve e të tjerëve, ka nënshtetas të tij mbi 3 milion shqiptarë e arvanitas, të cilëve nuk u njeh asnjë të drejtë e me ta kërkon të rrisë krenarinë greke.

Shqiptarët s’duhet të fajësojnë veten. Ata duhet të mendojnë atë rrugë që i çon jo në ndarje por në unitet mendimi e për rrjedhojë dhe në unitet veprimi. Kjo do t’u japë të drejtën që të kërkojnë realizimin e interesave të tyre kombëtare dhe t’i bashkangjiten Evropës si shqiptarë e jo të ndarë në disa shtete, në disa besime. Por kjo kërkon një përgatitje serioze nga ana e tyre, pasi pse di shkrim e këndim më shumë se atdhetari Isa Boletini në fillim të shekullit, kjo nuk do të thotë se i ke as aftësitë minimale profesionale e përfaqësuese dhe të drejtën të shkosh në bisedime me serbët për çështje madhore për të cilat serbët kanë dezinformuar prej shekujsh opinionin ndërkombëtar dhe kanë përkrahjen e Bashkësisë Sllave që zotëron mbi 60% të territorit e përbën një të tretën e popullsisë së Evropës.

Pothuajse që nga viti 1981 shqiptarët e Kosovës u përjashtuan nga shkollimi i rregullt. Shkollat paralele e jashtë ligjit serb për gati një dekadë, nuk kanë nxjerrë dhe nuk mund të nxirrnin personalitete për t’u ndeshur me akademinë e institucionet serbe me traditë, që na pëlqen ose jo thuajse gjatë shekullit të XX sunduan perandorinë e sllavëve të jugut dhe më shumë se gjysmën e shqiptarëve. Prandaj nga radhët e shqiptarëve nuk duhet të dalin trima që marrin përsipër bisedime pa përgatitje paraprake, pa ndihmën e ekspertëve shqiptarë por edhe të ekspertëve ndërkombëtarë të historisë e të drejtës, ku përparësinë absolute duhet ta kenë ekspertët e paanshëm e të aftë amerikanë.

Tani fillon zgjidhja afatgjatë e problemve të shqiptarëve. Por kjo kërkon mund e përpjekje dhe që e vërteta të shikohet në sy. Nuk mund të kesh sukses duke luajtur me vetëdije rolin e strucit, duke mos parë në sy gabimet e duke i paraqitur dështimet si suksese. Shqiptarët e kanë shembullin nga duhet të udhëhiqen për veprim. Ata duhet të studjojnë në mënyrë të hollësishme rezistencën e popullsisë katolike, sakrificat e vuajtjet e saj mbinjerëzore 5-shekullore për të mos u asimiluar në fenë e pushtuesit. Vetëdija kombëtare e kësaj pjese të popullsisë dhe shpirti i saj Perëndimor, ishte bazë e mjaftueshme për hedhjen e themeleve të kombit shqiptar dhe për të krijuar deri në shpalljen e pavarësisë, përveç disa vjershave të N. Frashërit, gjithçka pozitive krijoi ky komb.

Edhe në këtë drejtim mund të na vijë në ndihmë filozofi gjerman Niçe. Duket sikur ai i ka njohur e ka shkruar posaçërisht për shqiptarët: “Kush kërkon të ndahet nga një fe apo nga një parti besën se është e nevojshme që ta hedhë poshtë atë. Po ky është një mendim fodull. Është vetëm e nevojshme që ai të dallojë qartë se çfarë grepash e mbanin tërhequr deri tani me këtë parti apo këtë fe dhe se si këto tani nuk e pengojnë më, cilat opinione e kishin shtyrë nga ajo anë dhe se si tani e shtyjnë gjetkë. Vetëm për arsye të ngushta të ndërgjegjes ne kemi shkuar nga ana e asaj feje ose e asaj partie; pra nuk duhet të shtiremi për këtë kur ndahemi prej tyre”.

Për të realizuar objektivat e tyre shqiptarët duhet të ndahen nga gjithçka negative ju la trashëgim pushtuesi osman sepse po të mbeten urë do të jenë gjithnjë të lëkundur. Ata duhet të luftojnë korrupsionin, që sipas dr. Franjo Racki në “Starine knj. XX. JAZU, Zagreb 1888, fq. 71”, të cituar nga prof. M. Karsniqi në “Krishtenizimi ndër shqiptarë “… rrënjët e të cilit në popullin shqiptar janë që nga sundimi i tij nga ana e pushtuesit osmano-turk”.

Avokat Gjet Kola

Ekrem Bardha dhe krenaria e të qënit shqiptar

-Shumëçka rreth jetës e veprës së shqiptarit të madh-

-E shoqja, Lumturia, gjatë kohës së diktaturës, udhëton nga Detroiti në Greqi dhe mes lumit që kufizonte Shqipërinë merr gurë nga të tokës shqiptare–Ekrem Bardha ofron mesazhe pajtimi, përparimi, qytetërimi-

-Qyshse Ekremi fitoi 30 dollarët e parë e deri sa arriti të punësojë në bizensin e vet mijëra njerëz, edhe qytetarë amerikanë-

-Miqësirat e lidhjet e Ekrem Bardhës me presidentin amerikan Xhorxh Bush, senatorin Bob Dole, me Ibrahim Rugovën, Rexhep Qosen, Ismail Kadarenë, Sali Berishën, Leka Zogun, etj. dhe tashti e mbrapa edhe me gazetën famoze “Shqipëria Etnike”-

Plot 50 vjet më parë, më saktë para mesit të natës së 17 qershorit 1953, katër vetë (njëra ishte grua), të prirë nga një djalosh i ri që kryente shërbimin ushtarak në një repart pune dhe që kishte formuar bindjen se “Fajtorë për largimin tonë ishin ata që na mohuan të drejtën të jetonim të lirë në atdheun tonë”, duke rrëshkitur si hije që të mos binin në sy të patrullave që ruanin kufirin, lanë shtëpinë e tyre në fshatin Radanj të Kolonjës dhe u arratisën në Greqi.

Kjo qe familja e nderuar e Ekrem Bardhës, për të cilën më pat folur me respekt të veçantë miku im nga Leskoviku, Lutfi Shehu. Ai e kishte patur Ekremin shok të lodrave dhe kishin kryer bashkë shkollën fillore. Kurse vëllai i tij, Petriti, dikur partizan, ia kishte shpëtuar jetën dajiu i Ekremit, ballisti Kaja Vasha, sikurse pas çlirimit edhe Petriti e shpëtoi atë nga pushkatimi, duke dëshmuar me guxim në favor të tij para gjyqit komunist.

Pas përmbysjes së diktaturës, në korrik të vitit 1991, mësova nga gazetat se në Shqipëri qe kthyer nga Amerika Ekrem Bardha, i cili qe akomoduar në Hotel “Dajti”, ku për koinçidencë, shef i pritjeve qeveritare qe vëllai im, Spartaku.

E bisedova me Luftiun dhe menjëherë u nisëm nga Durrësi për ta takuar. Spartaku qe miqësuar shpejt me Ekremin, kështu që nuk na u desh të prisnim gjatë. Takimi qe shumë i përzemërt dhe i mbushur me emocione. Unë isha tepër kureshtar edhe ngaqë takoja për herë të parë një të arratisur, që kishte ikur si ushtar në kërkim të lirisë dhe qe kthyer si gjeneral i demokracisë. Sidoqoftë vetë Ekremi u tregua shumë i qetë. Kishte një vetëzotërim të admirueshëm, një shikim të ëmbël dhe e folura e shtruar i shkonte natyrshëm lëvizjeve të ngadalta të trupit të tij.

Ekremi kujtonte me imtësi gjithçka. Kështu ata folën për Leskovikun, shkollën e tyre, mësuesit, si i ndershmi dhe i pasionuari Koli Vreto, nipi i patriotit kolonjar Jani Vreto, Postenani dhe shokët me rradhë, duke filluar nga Mina Qirici, për të cilin Ekremi u hidhërua shumë kur mësoi se kishte vdekur aksidentalisht.

Unë prisja që Ekremi të shante komunizmin e komunistët; por jo. -Ashtu ishin kohët, – tha. -Tani duhet të shohim përpara.

Më pas unë shkrova romanin “Lotët e Zambakut” ku përshkruaja dhe peripecitë e jetës së oficerit Lutfi dhe “armikut” Ekrem, që edhe pse në jetë kishin marrë rrugë të ndryshme, përsëri kishin hequr brenga dhe vuajtje të mëdha. Diktatura e ka në program shkaktimin e dhimbjeve dhe dramave njerëzore.

Kur Ekremi filloi nga bizneset në Shqipëri, takoheshim në lokalin e tij “Piazza” dhe bisedonim edhe për jetën që kishin kaluar dhe që qe mjaft interesante. Por e plotë jeta e këtij shqiptari të madh, m’u paraqit në librin e vetë Ekremit “Larg dhe pranë Shqipërisë”, të botuar me aq kujdes nga “Onufri” dhe që si lajtmotiv ka këto fjalë të vyera: “Nëse ka diçka që më ka ndjekur gjatë gjithë jetës sime është pikërisht dashuria për atdheun, edhe në kohën e fatkeqësive edhe në atë të suksesit. Jeta në demokracinë amerikane më bëri të reflektoj mbi shumë gjëra. Kuptova që nuk duhet të hakmerremi për të shkuarën, por të punojmë për të ardhmen, të ndihmojmë në përparimin dhe në mbarëvajtjen e atdheut tonë. Çdo shqiptar duhet të pyesë veten ç’kam bërë dhe ç’duhet të bëj për Shqipërinë dhe së bashku kemi shumë për të bërë…”.

Duke shpalosur cilësitë e rralla të karakterit të tij, Ekremi, shkruan shumë thjeshtë dhe me modesti. Këto cilësi atij nuk ia lëkundën as pasuria e madhe e as reputacioni që ai gëzon. Por ajo që të bie menjëherë në sy, është ruajtja për një kohë kaq të gjatë larg Shqipërisë, e pastërtisë dhe bukurisë së gjuhës sonë. Asnjë fjalë të huaj nuk gjen në librin voluminoz të Ekremit. Gjuha qe e vetmja gjë që ai mori me vete, kur u largua, ndaj e ruajti me fanatizëm atë si gjënë më të shenjtë.

Kam parë njerëz që kanë ikur nga Shqipëria vetëm për dy-tre vjet dhe zënë e përkëdhelen me një aksent gati qesharak e me fjalët gjysma-gjysma thuase këtu qëndron kultura. Por shohim edhe njerëz të letrave, politikanë e intelektualë që përdorin pa kursim fjalë të huaja, kur e kemi aq të larmishme e me kaq muzikalitet gjuhën tonë shqipe. Atyre u duhet thënë: mësoni nga Ekrem Bardha.

Por Ekremi e do kaq shumë gjuhën e të parëve të tij pasi do shumë atdheun e vet. Ekrem Bardha gjithmonë ka qenë krenar që është shqiptar. Në veshët e tij përherë kanë tingëlluar aq drithëruese fjalët e këngës popullore:

Melesini maja-maja

E rreh topi e kumbaraja

Zylyftar mustaqe verdhë

Prit nizamët se t’u derdhë

Të vinë, mirëse të vinë,

Te pusi e kam Mersinë.

Ai e komenton kështu jehonën e kësaj kënge që i kushtohej trimërisë së njërit prej kapedanëve të Ali Pashë Tepelenës: “Poda ishte ngjitur me fshatin tonë dhe më dukej sikur Zylyftarin e shihja veshur me fustanellë, me kobure në brez dhe me shpatë të gjatë. Prej fjalëve të këngës kuptohej se Zylyftari nuk tronditej aspak kur i jepnin lajmin se ushtria turke po sulmonte Melesinin, aty ku kishte zënë vend me çetën e tij. Ai i thoshte lajmëtarit se Mersini e kishte mbyllur shtegun tek pusi, prandaj s’ua kishte frikën.

Ai e di mirë se ne kemi një histori të lavdishme. Vetëm Kolonja, Leskoviku e Dangëllia kishin nxjerrë aq e aq burra të shquar si vëllezërit Frashëri, Petro Nini Luarasi, Themistokli Gërmenji, Zalo Prodani, Sali Butka, etj.

Kur familja e tij la Konicën, për të ardhur në Radanj, pat dëgjuar babanë e tij Sulon, një fannolist që kishte kryer gjimnazin e famshëm “Zosimea” dhe qe kthyer nga Amerika për të fejuarën Bulenë, të thosh: “Leskoviku ka një të mirë, se prej këtej mund ta shoh Konicën sa herë të dua”. I edukuar qysh i vogël me këtë dashuri, Ekremi që atje nga Detroiti i mbuluar me borë, shtyhet nga kujtimet e vendlindjes dhe i thotë të shoqes që të shkonin në Greqi dhe nga Konica që padrejtësisht u kishte mbetur grekëve, të shihnin e të çmalleshin me luginën e bukur të Leskovikut, me Melesinin e Nemerçkën. Ah sikur të shihte edhe Radanjin e tij apo Shelegurin plot pisha e burime të ftohta. Në libër ai shkruante: “Në Amerikë kisha çdo gjë që dëshiroja, megjithatë, vazhdimisht ndjeja një boshllëk dhe atë s’mund ta mbushte asgjë: ishte malli për atdheun”. Dhe ai lumturohet kur gruaja e tij, Lumturia, e ndjekur me sy nga rojet e kufirit matanë, futet në lumin që ndante dy shtetet e mbledh gurë nga të tokës shqiptare. “Kur u kthye ime shoqe, e përqafova sikur të më kishte sjellë xhevahire. Ata gurë të zakonshëm lumi, i morëm me vete në Detroit si kujtimin më të çmuar… Jua tregoja vizitorëve që vinin në shtëpi, duke u thënë se nuk ishin gurë çfarëdo, por gurë atdheu, gurë nga vendlindja ime”.

Shtëpia e Bardhajve tani është rrënuar, por Ekremi sa herë vjen në Shqipëri, do vijë patjetër në fshatin e tij, se kujtimet e rinisë ia mbushin zemrën me gëzim e mallëngjim. Ai bën sa mundet për fshatin e tij. Kam parë shtylish, (siç i themi ne kolonjarët), njerëz që s’para kujtohen për vendlindjen e tyre. Le të mësojnë nga Ekrem Bardha.

Ekremi i do shumë njerëzit. Ai është i prirur të shohë gjithçka të mirë ata kanë. Vetë ai, të mirën nuk e harron kurrë. Por mbi të gjithë, ka dashur e respektuar prindërit e tij, e sidomos nënën, që, pas vdekjes së të shoqit, krejt papritur më 1939, mori drejtimin e familjes dhe veç pesë fëmijëve të saj, rriti edhe dy djemtë e kunatës, paçka se njëri prej tyre, me tradhëtinë e tij që buronte si nga karakteri i mbrapshtë, ashtu edhe nga përçarja që solli ideologjia komuniste, u shkaktoi atyre një tragjedi të vërtetë. Nënë Buleja, mbetet modeli i nënës së mirë shqiptare. E urtë, e mençur, e palodhur e shumë mikpritëse, ajo mban lart në çdo rrethanë dinjitetin e familjes së saj. Edhe ditën kur u bind se duhej të arratisej ajo bëri një gjest fisnik. Gatoi një revani, e shkoi e ua ndau të rinjve që qenë mbledhur tek oborri i shkollës. “Edhe tani, – shkruan Ekremi, – habitem me guximin dhe gjakftohtësinë që tregoi natën që do të arratiseshim. Ndoshta donte t’i takonte. Pavarësisht nga ç’mund të ndodhte, ajo donte ta kujtonin për mirë”. Por, Buleja, ishte dhe trime. Ajo përballoi situata shumë të vështira në jetë, deri dhe arrestimin e të vëllezërve dhe të djalit Samiut, internimin e farefisit dhe provokimet e poshtërimet e njerëzve të pushtetit e të sigurimit. Burrëreshë, nënë Buleja u tregua edhe në emigracion. Ajo ruajti harmoninë e mirëkuptimin në familje, mbajti gjallë traditat, ruajti zakonet e deri gatimet shqiptare (që krahina e Leskovikut i ka të dëgjuara) dhe bëri të pamundurën që t’i martojë djemtë me vajza shqiptare nga familje të mira. Këtu e ka shpjegimin dhe veprimi kuptimplotë i Ekremit që ujësjellësit që ndërtohej në Radanj, t’i vinte emrin e nënës së tij të mrekullueshme. “Kur u hoq çarçafi dhe pashë koritën në formën e dy pëllëmbëve të bashkuara dhe sipër saj emrin Buleja skalitur mbi një gur, u mallëngjeva. Më dukej se nëna ime ishte diku aty pranë dhe po më uronte”. E në pastë ndonjë, që u kthen krahët të tjerëve, e sidomos të afërmve e prindërve, le të mësojë nga Ekrem Bardha.

Po ta gjykosh çështjen nga kalvari që kaloi familja e tij, duket e justifikuar dhe urrejtja që Ekremi duhet të ketë grumbulluar në vite. Por, përkundrazi, në tërë librin e tij, ai flet vetëm për tolerancë e mirëkuptim. Jo rastësisht ai përshkruan një ngjarje të rëndë, kur partizanët vrasin djalin e Dervishit të Tri Urave, Hajdar Ramollit dhe gjatë varrimit, ndërsa të pranishmit thërrisnin “Hakmarrje, hakmarrje”, ai foli: “Mos zini në gojë hakmarrje, se lëndoni zotin dhe mua. Për djalin tim, nuk dua as t’i vejë gjaku nga hundët ndonjërit, kushdo qoftë. Djalin ia kam falur Shqipërisë. E pati këtë fat im bir, por nuk dua që të vriten të tjerë për shkak të tij”.

“Nëna i kuptonte shumë mirë ideologjitë dhe dinte se ç’do të thoshte që i vëllai dhe nipi ishin në anë të kundërta. Megjithatë, besonte se ata i kishin mendtë në kokë, dhe s’mund të vriteshin për shkak se njëri mbante në kapele një shqiponjë dhe tjetri një yll. Ajo i lutej zotit, si për vëllanë ballist ashtu dhe për nipin partizan, që të shpëtonin gjallë nga lufta dhe të gëzonin të ritë e tyre. Kurse kapitullin “Ballisti shpëton nga vdekja partizanin, partizani shpëton nga plumbi ballistin”, ai e mbyll me fjalët: “Po të kishte pasur Shqipëria më shumë burra të tillë nga të dyja krahët, sot do të ishim ndryshe”. Fatkeqësisht ne ende kemi të tillë inatçorë fanatikë të tejkaluar që vazhdojnë të marrin hak dhe duke bërë gam-gam s’e njohin fjalën e pajtimit. Le të mësojnë nga Ekrem Bardha.

Pas kampit të Llavrios në Greqi dhe një qëndrimi në Gjermani, Ekremi me interesimin e vëllait, Niaziut (edhe ky i arratisur me vëllanë tjetër Samiun, që ra në kurthin e sigurimit kur u fut përsëri në Shqipëri), u vendos në SHBA, në vendin ku liria nuk qëndronte vetëm në Statujën e vendosur në Liberty Island fare pranë Ellis Island, që në shqip do të thotë “ishulli i emigrantëve” dhe që në fjalimin e tij të parë presidencial, më 20 janar 1981, Ronald Regan aq bukur e ka përmbledhur: “Duhet kuptuar se asnjë arsenal i botës apo asnjë armë e këtij arsenali nuk është aq e fuqishme sa vullneti dhe forca morale e njerëzve të lirë”. Pa asnjë cent në xhep, nevoja dhe intuita e shtyu Ekremin të punonte në çdo lloj pune – kopështar në një serë lulesh që Ekremi, kur sa s’fluturoi nga gëzimi tek mori në dorë çekun me tridhjetë dollarët e parë. Ai e vuri vath në vesh porosinë e pronarit të tij, se “Të paguash ose të shpenzosh më shumë se sa fiton, do të thotë të falimentosh”. Pastaj ai dhe vëllezërit e tij u futën në uzinën e autombilave “Ford” ku paguheshin më mirë. Dhe si gjithmonë, fitimet e pakta ua dorëzonin nënës, Bulesë, e cila pasi i mbështillte me shami, i fuste në baulen e saj duke u bërë kështu banka e parë e kursimeve për ta. Kur si pasojë e krizës ekonomike të vitit 1959, ai u pushua nga puna, nuk u dëshpërua, por vazhdoi të bridhte poshtë e lart qytetit në kërkim të ndonjë pune tjetër. Vijon pastaj, puna e stilistit në një kolegj për floktore grash, çka qe pak e rëndë për botëkuptimin tonë ballkanas, por që pas kualifikimesh e veprimesh të guximshme investuese, arriti të ketë sallonin e tij “Bradha” ku bëri emër dhe para. Por duke qenë se Ekremi nuk pajtohej kollaj me atë çka kish arritur dhe meqenëse donte pjesë në kategorinë e njerëzve që kanë dëshirë të provojnë, pyeste veten: “Këtu do të mbetesh tërë jetën? Me gërshërë do të plakesh? Nuk e sheh se Amerika ka edhe mundësi të tjera?” Prandaj me punë të palodhur dhe besim të madh tek vetja, vazhdon kurse, bën praktikën si kamarier (1300 orë pune pa asnjë shpërblim) dhe si përvetëson teknologjinë e panjohur më parë, përshkon një rrugë sa të vështirë aq dhe të suksesshme, nga restoranti i parë Mcdonald’s i tij deri tek i tetëmbëdhjeti. Ja ç’thotë vetë Ekremi për këtë: “ndjehesha si me krahë, për faktin se një shqiptar, i cili tridhjetë vjetë më parë nuk dinte se ç’ishte tregtia, arriti të zotëronte tetëmbëdhjetë restorante… Në kryeqytetin e industrisë automobilistike amerikane. Në këtë varg restorantesh janë punësuar mbi një mijë vetë dhe shtypi amerikan e merr si shembull suksesi. E theksoj edhe një herë se pasioni dhe ndershmëria janë të domosdoshme për të arritur rezultate të qëndrueshme”. Të gjithë ata që duan të punësohen dhe pse jo edhe të pasurohen sipas ligjeve të shoqërisë kapitaliste, le të mësojnë nga Ekrem Bardha.

Por Ekremi jetoi e punoi gjatë në një vend demokratik, ndaj nuk kish si të mos interesohej për vendosjen e demokracisë së vërtetë në atdheun e tij, në Shqipëri. Gjithashtu, duke qenë atje ku përherë mbeteshin aktuale fjalët e Tomas Xhefersonit (1790) se “çdo njeri apo grup njerëzish në këtë botë, ka të drejtën e vetëqeverisjes”, patjetër që do të ish i ndjeshëm ndaj çështjes sonë kombëtare dhe konkretisht ndaj Kosovës dhe Çamërisë. Ai shfrytëzon për këtë tërë mundësitë që i jep njohja me personalitete të shquara të politikës amerikane, deri tek presidentët e nderuar të këtij vendi, me potencial të jashtëzakonshëm dhe liderë të tjerë të politikës ndërkombëtare, duke ecur kështu në rrugën e shkelur nga kolosët e shqiptarizmit, Noli e Konica. Ndërhyrja e tij, takimet, deklaratat, letërkëmbimet me burra shteti si Bill Klinton, Xhorxh W. Bush, Toni Bler, Romano Prodi, senatori Baker Larry Engelburger etj., etj. dhe veçanërisht kongresisti William S. Broomfield, mikun e përkrahësin e patundur të shqiptarëve. Për problemin e Kosovës, Ekrem Bardha nuk i rresht përpjekjet për asnjë çast. Ai mban lidhje të drejtpërdrejta me gjeneralin Wesley Clark, James Ruben, Richard Holbrooke, Eliot Engel, Bob Dole, etj. por dhe me intelektualë të tjerë drejtues të rezistencës kosovare si I. Rugova, A. Demaçi, R. Qosja, I. Krasniqi, M. Krasniqi, B. Bukoshi, A. Gashi, etj., pa përmendur Ismail Kadarenë, Dritëro Agollin, Sali Berishën me shokë. Ekremi si dhe miku i tij A. Athanasi, i pret me nderim të gjithë drejtuesit e Shqipërisë demokratike e shkëmben me to mendime për të ardhmen e kombit. Si një diplomat mjaft i zoti, Ekremi ka ditur të bëjë miq të mirë dhe me shumë influencë. Ja se si i shkruan atij presidenti Bush fill pas zgjedhjeve, më 15 janar 2001: “Dick Cheney dhe unë duam t’ju falenderojmë për gjithçka ju keni bërë për ne, udhëheqja juaj, energjia dhe koha që ju na dedikuat bujarisht, ishin vendimtare për suksesin e fushatës sonë. Unë ju jam mirënjohës për punën tuaj këmbëngulëse dhe i nderuar që ju bënit pjesë në grupin tim. Pres me kënaqësi që të udhëheq vendin tonë të madh”.

Dhe Ekrem Bardha nuk kërkon asnjë privilegj a përfitim për vete. Ai mendon për atdheun. Veprimtaria e tij është e pafund. Ai drejton me aftësi Klubin Republikan Shqiptaro-Amerikan, etj. dëshmon para nënkomisionit për organizatat ndërkombëtare dhe të drejtat e njeriut të komitetit për punët e jashtme të kongresit amerikan dhe mban të ndezur flakën e mbrojtjes së patriotit Pjetër Ivezaj, i cili arrestohet në Mal të Zi ngaqë qe veprimtar në demonstratat që organizonin shqiptarët në Amerikë, për të denoncuar shtypjen që jugosllavët u bënin vëllezërve shqiptarët të Kosovës dhe trevave të tjera etnike.

Kjo veprimtari politike kaq energjike dhe e shumanëshme është ndofta ana më e ndritur që përcakton Ekremin si një shqiptar që e di mirë se ku janë kufinjtë e vendit të tij. Intelektualët dhe sidomos politikanët profesionistë kanë se ç’të mësojnë në këtë drejtim nga Ekrem Bardha.

Por, punën në shërbim të atdheut, Ekremi nuk e lë me kaq: “Si shqiptar nga diaspora, i vëmendshëm gjithmonë ndaj problemeve të Shqipërisë, kam pasur dhe kam dëshirë t’i qëndroj pranë popullit shqiptar” dhe e sheh me vend të vlejë gazetën “Illyria” e cila veç shqiptarëve lexohet edhe nga të tjerë, shpesh senatorë, kongresistë apo studiues të interesuar për çështjen tonë. Duhet theksuar se puna e paqme dhe cilësore e kësaj gazete është vlerësuar. Kështu ish-senatori, kandidat për president i Amerikës, Bob Dole, është shprehur: “Illyria ka pasqyruar në mënyrë të shkëlqyer luftën e vazhdueshme të shqiptarëve në Kosovë, si dhe rrugën drejt demokracisë në Shqipëri”. Kurse nderi i kombit, Ismail Kadare, ka thënë: “Në këtë kohë pasionesh, shpeshherë të mbrapshta, Illyria ka meritën të mos ndikohet prej tyre, të jetë e paanshme dhe të ketë të shenjtë vetëm një pasion: lirinë dhe lumturinë e popullit shqiptar. Me këtë shenjë dhe këtë flamur, ajo do të jetë përherë e dashur dhe e nderuar nga të gjithë”. Gazetarët tanë, kanë se ç’të mësojnë në këtë aspekt nga Ekrem Bardha.

Shumë gjëra kanë ndryshuar nga ajo nata e pesëdhjetë viteve më parë, kur katër njerëz si hije linin shtëpinë e tyre dhe të detyruar nga diktatura më e egër, merrni arratinë pa e ditur se si do t’i vinte filli. Por as vitet e gjata dhe as ndonjë rrethanë tjetër nuk mundi të ndryshojë dot dashurinë gati proverbiale të një biri të shquar të Kolonjës dhe të tërë Shqipërisë. Atë fati e kish detyruar të piqej para kohe. Si i vdiq i ati, në moshën shtatë vjeçare u detyrua të punonte duke kullotur shqerrat ose dhentë, të mblidhte bar të njomë për lopën, të shpinte kafshët për ujë, të priste purteka për gardhin, të vadiste kopshtin e të mblidhte kumbulla. Ndërsa tani që është shtatëdhjetë vjeç, vazhdon të punojë me të njëjtin entuziazëm për Shqipërinë tonë të shtrenjtë, duke u bërë kështu një shembull i madh frymëzimi për cilindo bir të kësaj toke të lashtë.

Shpend Topallaj

Kush del mbi aftësitë, bie në paaftësi

Gazeta “Panorama” e datave 7, 8, 9 e 10 gusht 2003 botoi polemikën e Ismet Totës me përfaqësuesit e klerit katolik shqiptar. Unë nuk dua të merrem me qëllimin e botimit të kësaj polemike por sidoqoftë ai shkrim është intrigues, çon peshë dëshirën për t’u vënë sa më arsyeshmë pikpamje degraduese të shpirtit njerëzor. Nëse ndokush pyet: A nuk mjafton përgjigja e At Gjergj Fishtës për ta mbyllur përfundimisht atë polemikë?! Unë do t’i thoja se masave të gjera u nevojiten përgjigje më të kapshme, mbasi ironia e konkretizimi nuk kanë të njëjtin rol, pastaj një temë për fat të keq e mprehtë si kjo na detyron të kontribuojmë në sqarimin sa më bindës sidomos për të rinjtë që kanë shumë nevojë t’i mbështesin bindjet e tyre mbi themelet e një arsyeje të shëndoshë. Nëse koha kur I. Tota zhvilloi këtë polemikë e deri më sot do ta kishte zvogëluar numrin e Ismet Totave, ky shkrim imi s’do të ishte fare i nevojshëm. Por mjerisht në vendin tonë për shkaqe që tashmë dihen, numri i ateistëve ka marrë përpjestime të hatashme. Biles ka shumë prej atyre që dyshimi i mban pezull në kolovajkën e luhatjes. Kështu mospërballja me sulmet ateiste do të konsiderohej dorëzim pa kushte, atyre që i gëzohen këtij dorëzimi si djalli shtimit të rrallëve të tij. Kështu do të lihej e lirë të vringëllonte shpata e ateizmit për të nxjerrë sa më shumë prej nesh jashtë luftimit në këtë duel në mes të besimtarëve e ateistëve. Dihet me ç’mjeshtëri djallëzore e me ç’dhunë tmerruese e mprehi Enverizmi atë shpatë vrastare ndërgjegjesh. Dihet sa e vështirë është të nxjerrësh ujin e një gati të mbyturi në ujë pale helmin e një veprimtarie gati 50 vjeçare. Kjo e vërtetë e trishtueshme duhet të na mbajë ne shqiptarëve në frontin e kësaj lufte deri në ngadhnjimin e saj përfundimtar. Në mos ne duhet të bëjmë detyrën që na ngarkon ndërgjegja. Ne duhet ta bëjmë armën e ateizmit më të pa efekt se armët lodra për të zbativur fëmijët. Tani  le të vëmë edhe një herë përballë pikpamjet e kundërta të mbrojtura prej kohe nga njëra e tjetra palë kush me logjikën e shëndoshë e kush pa kurrfarë arsyeje. Në pjesën e polemikës së Ismet Totës e botuar nga “Panorama” më 7 gusht të këtij viti shkruhet: “Mistika e re”: Mjafton mendimi për ta ndarë mistikën në të re e të vjetër për të parë sa pa logjikë u fillua kjo polemikë. Lufta kundër mistikës, si mund të quhet edhe ajo mistike?! E vetmja cilësi e sfidantit është guximi, por nëse është i pashoqëruar nga arsyeja shndërrohet në marrëzi. I. Tota na jep këtë opinion për Fishtën: “Unë mund ta dua talentin e tij, por i urrej idenë fetare. Dihet se urrejtja ia mbyllë gojën logjikës e flet vetë në vend të saj. Mua më vjen keq që Fishta e ka shtrydhur sadopak mendjen për t’iu vënë I. Totës të padenjë për këtë polemikë. Për t’i dhënë përgjigje klerit katolik lypset përkthyer libri i Luigj Fajerbahut duke harruar se shumica e klerikëve katolikë i kanë kryer studimet në vendet ku flitet gjermanishtja, përveç kësaj ka qenë e vështirë të gjesh një klerik katolik pa njohuri të mjaftueshme për një gjuhë të rëndësishme siç është gjermanishtja. Unë nuk mendoj se At Anton Harapin e shqetësojnë fishekët broçkulla të armës së Ismet Totës, por keqardhja për viktimën e atyre broçkullave. Më tutje I. Tota pretendon se pikëpamjet e tij janë edhe të shkrimtarëve më të mëdhenj të kohërave. Në të vërtetë këto pikëpamje janë të atyre që duke mos mundur të arrijnë famën e dëshiruar me art, e kanë vënë atë grimë prirje që kanë pasë haram në shërbim të ateizmit, për me mujtë me u ba të famshëm për shpikjen e përpunimit të këtij vreri. Le ta vërtetojmë këtë me shembuj se cilët nga këta mjeshtra të fjalës janë ateistë: Dante, Shekspir, Gëte, Dostojevski, Balzaku, Shiler e sa e sa që do të lodhesh goja duke i numëruar. Gabimet apo fajet e ca klerikëve të çdo kohe janë të një vlere të papërfillshme në krahasim me shërbimet e jashtëzakonshme që ia kanë bërë njerëzimit në edukatë e kulturë të dlirët në dobi të shpirtit e të mendjes. Katoliçizmi duke mos konsideruar asnjë njeri të përsosur veç Krishtit Zot e njeri thotë në uratët kryesore:

“Në këtë jetë hiri e pa hiri,

Shtatë herë n’ditë gabon ma i miri.”

Kurrë s’kam për të shkuar në një ndërtesë lutjesh, thotë ky i ashtuquajturi i pagabueshëm, duke i quajtur tempujt ndërtesa të përçmuara ku priftërinjtë rrotullohen me pompë e hipokrizi, thua se priftërinjtë vallëzojnë në meshë se kisha sipas zotërisë së tij qenka sallë vallëzimi. Këtu ai tregon mangësi të pa konceptueshme ndaj riteve të fesë katolike, e si mund të kundërshtosh parimet e një feje së cilës s’ia njeh ritet ngaqë nuk të rrihet t’ia shohësh as anën e jashtme. Kusht i parë që ta favorizon luftën kundra diçkaje është ta njohësh atë gjë në mënyrë të përkryer, përndryshe ajo diçka të shndërron në hiç. “Kishat janë ndërtuar me djersën e katundarit të gënjyer e të skllavëruar”. Sipas z. Totës edhe kishat e qyteteve qenkan të ndërtuara me “djersën e fshatarëve”. Ai ankohet për luksin e kishave. Dihet se luksi më i madh i kishave janë punimet artistike e kjo është djersa e atyre artistëve që e derdhën aty në shenjë mirënjohje ndaj zotit që u dhuroi talentin. Mos vallë ateistëve ua vrasin sytë edhe veprat e artit vetëm e vetëm ngase ndodhen në kisha. Mos vallë edhe pjesët e famshme muzikore të kompozitorëve të mëdhenj të botës?! Mos vallë e bezdis shqisën e të dëgjuarit gojtaria e priftërinjve në predikimet e tyre plot moral të kulluar.

Vetëm ai të cilit djalli ia shndërron bukuritë më madhështore në shëmtimet më të neveritshme kisha i duket burg e prifti gardian. S’ka pasuri bota ma krejt të artit se sa veprat kushtuar kishës. Për fat të keq numri i kishave me kryevepra të arteve figurative është i vogël, mbasi këto shihen në kishat e vendeve ku jetuan autorët e këtyre kryeveprave prandaj kush i thotë vetes se i ka dy pare mend ndjen keqardhje për numrin e vogël të kishave me kryevepra artistike, nuk janë priftërinjtë ata që me luksin e kishave dëmtojnë ekonominë botërore, përkundrazi janë njerëzit kundra parimeve kishtare. Kisha bën çmos të zbatohet sa më me rigorozitet urdhrimi i Zotit “Mos vra” e kundërshtarët e këtij urdhri shkapërderdhin mijëra miliarda sterlina për me ia shue pangopshmërinë këtij vesi kaq të mallkuar. Po aq në mos ma shumë përpinë droga, aq e luftuar nga kisha e sa të tjera e të tjera para gëlltisin veset kundra të cilave kisha është e angazhuar totalisht. Sa njerëz të klerit shërbejnë në vendet më të vështira të kësaj bote kush përveç njerëzve të klerit katolik japin shembuj kaq shenjtërues? Klerikët katolikë për hir të angazhimit të plotë ndaj familjes së madhe njerëzore i kanë mohuar vullnetarisht vetes të drejtën për t’iu gëzuar jetës prindërore e Ismet Totat këtë e quajnë “komoditet” kleri katolik nuk merret me hallet e njerëzve. E kush merret me hallet e njerëzve, ateistët?! Sa ateistë kanë sakrifikuar sadopak për të mirën e të tjerëve e sa ateistë kanë bërë kërdinë njerëzimit duke u pirë gjakun popujve të tjerë me etjen e panterës Danteske. Të gjitha të këqiat njerëzimit i kanë ardhur nga ateistët e shpallur e të pashpallur, “punën që bëjnë priftërinjtë do ta bënte kushdo tjetër”, e kush do ta bënte mos vallë ateistët?! “Revista “Hylli i Dritës” është organ i klerit katolik që vetë shkruan e vetë vulosë”. Në të vërtetë revista “Hylli i Dritës” është krenaria e revistave shqiptare në të gjitha kohërat. Roli i jashtëzakonshëm që kjo revistë ka luajtur në kulturën shqiptare e vë jo vetëm në krye të shtypit shqiptar, por edhe e rendit diku nga kryet e vendit të revistave europiane. Drejtuesit e bashkëpunëtorët e revistës “Hylli i Dritës” janë figurat më të pazëvendësueshme deri më sot. Ndërsa ateistët për hir të parimeve të djallit e shkelin me të dyja këmbët këtë krenari kombëtare. Kolibrin do ta bënte të mençur aftësia për të njohur epërsinë e shqiponjës, jo pretendimi i matjes së tij me shqiponjën. Ankohet I. Tota se nuk u thotë kush ndal atyre të “Hyllit të Dritës”, e për çfarë t’u thonë ndal të mos bëjnë propagandë fetare e t’i lënë Ismet Totat të bëjnë propagandë ateiste pa u kundërshtuar?! Klerikët katolikë janë kampionët e demokracisë, ateistët janë kampionët e tiranisë e këtë e dëshmojnë më së miri diktatorët e çdo ngjyre me komunistët në krye. “Patër Anton Harapi mbron dogmën” thotë Ismeti “e unë arsyen”. E marshalla çfarë arsyetimi. Sipas Ismet Totave dogma qenka e kundërta e arsyes. Në të vërtetë dogma është thelbi i një parimi pozitiv, ose negativ. “Si i ri që jam më pëlqen të guxoj”. Guximit duhet t’i prijë maturia. Në mos i priftë maturia, i prin marrëzia, mbasi më pak se kushdo di ai që kujton se di. Pastaj pyet: “Ç’hyn gjithë ai mallkim për Marksizmin”. Marksizmi meriton mallkime më shumë se skëterra e djallit e ferri i djallit është i të këqinjve e Marksizmi është ferri për të mirën e kësaj bote. Përhapja e ideve marksiste aty ku injoranti është si një letër e bardhë mbi të cilën mund të shkruhet ideja e prapë është mëkati më i pafalshëm. Helmimi i ndërgjegjes tënde është një vetvrasje, helmimi i kushedi sa ndërgjegjeve është vrasje masive apo gjenocid shpirtërash. Kulmi i zemërligësisë është përpjekja për ta shndërruar njeriun në djall. Djalli për ta bërë sa më të besueshme tezën e tij, thotë “S’ka zot, as djall”, pranimi i kësaj teze ia arrin plotësisht qëllimit mbasi njeriu po të mohojë Zotin pohon djallin pa qenë nevoja ta përdorë fjalën pohim. Puna është të mbetet i shkretë vendi i ndërgjegjes pa atë boshllëk e mbush me çfarë i intereson atij. Jezusi, shpjegon Ismeti qe vetëm respekti për normat gjuhësore na detyron t’ia shkruajmë emrin me shkronjë të madhe, nuk është as historian, as kritik. Krishti, more Ismet e kompani, kaq i rëndësishëm është për botën, sa lindjen e tij e quajti lindjen e erës sonë që në të vërtetë është era e Krishtit, prandaj kur bota e qytetëruar don të përcaktojë një periudhë historike thotë kaq para apo pas Krishtit. Sepse me emrin e tij lidhet epoka më e ndritshme e më e pavdekshme. Krishti është shtjelluesi i asaj doktrine që ka për themel dashurinë më të dlirtë prandaj kjo doktrinë do të jetojë sa vetë dashuria, prandaj urrejtja e veprimet e saj veç se rrisin distancën me të. Krishti vërtetë siç na thotë Ismet Tota nuk është njeri diplomash po more z. Ismet e ortat tuaja vërtetë mendoni se edhe Krishti Zot iu nevojitkan diplomat e shkollave tona?! Krishti është mësuesi i më të aftit mësues e Kristianizmi e kryesisht katolicizmi është shkolla e shkollave. Jezusi lindi erën që quhet era e Krishtit e Ismet Totat i qajnë hallin e mungesës së shkollës arsimuese. Nuk mund të besohet se quhet mendje ajo që orvatet të shvleftësojë meritat filozofike të Krishtit. Ne që lëshojmë dritë, thotë Ismet Tota, duhet të na ndjekë populli që don të përparojë. Ky pretendim na kujton vargjet:

“Një yll drite ka Shqipnia

Lum kuj i bien rrezet e tija”

E pra I. Tota është një bashkëkohës i Enver Hoxhës si shumë të tjerë pa të cilët diktatori jonë nuk do të mund të çonte në vend të gjitha tekat e tija. Terrori enverist hodhi poshtë në mënyrë kategorike gënjeshtrat e Ismet Totave për gjoja dëshirat e priftërinjve katolikë për komoditet. Ata treguan se komoditeti i tyre është qëndresa heroike ndaj torturave më çnjerëzore dhe dhënia e kësaj jete pa kurrfarë ngurrimi për fe e atdhe. “Detyra e shoqërisë së organizuar është të sigurojë lirinë e ndërgjegjes”. Ja pra si e siguroi lirinë e ndërgjegjes shoqëria e organizuar ateiste e Ismet Totave tek “Njeriu ynë i ri”, “Vepra më e shkëlqyeshme e Partisë së Punës”. Një fuqi e mbinatyrshme është e papranueshme për cilindo njeri që ka sadopak respekt për trutë e veta, thotë autori i kësaj polemike. Në këtë rast shumë mirë bën Ismeti që në vend të përmendë mendjen përmend trutë, mbasi duke përmendur trutë në vend të mendjes qeniet e këtij parimi i afrohen shumë kafshëve, e ndjejnë veten më afër kafshëve me më pak intuitë. E mirë nëse natyra do të ishte një qenie e përsosur që krijon përsosmërira ne do të mund ta quanim Perëndi, por ajo që ne quajmë natyrë s’ka si të jetë krijuese. Natyra është krijim jo krijesë. Dihet se krijimi nuk krijon krijesën, ndërsa krijesa krijon krijime e krijesa. Dihet gjithashtu se njëshi ka lindur para numrave të tjerë ndaj pa qenë njëshi s’mund të bëhen shumë, njeriu është përmirësimi i një forme më të ulët qenie bën sikur filozofon Ismeti, të tilla hipoteza ai përpiqet t’i shndërrojë në të vërteta. Njerëzit për t’u adhuruar sot e gjithmonë janë ata që përleshen me elementet e natyrës. Sipas shkruesit të këtyre fjalëve elementet e natyrës janë armiqtë më të mëdhenj të njerëzimit. Nëse edhe ky mund të quhet mendim, mendimet e tjera s’kanë si të kenë të njëjtin emër me këto. Këtë mendim e të tjerë të kësaj cilësie mund t’i përqeshë edhe ateistët tjerë, por e përbashkëta e tyre është dëshira për të mohuar krijuesin e Gjithësisë. E kjo dëshirë është pjella më difektoze e çmendurisë infektuese… Është një sëmundje mendore që kush e ka i pëlqen ta ketë, e të bëjë sa më shumë si veten. “Problemi i përjetshëm i njerëzimit ka qenë sundimi i natyrës”, kjo arritje do të na bënte ne fuqia e mbinatyrshme. Përveç plotësimit të tekës së lakmisë djallëzore, çfarë i intereson njeriut të sundojë natyrën, ndërsa feja na mëson të sillemi sa më mirë me natyrën përndryshe rrezikohet ekzistenca e jetës tokësore, duke plotësuar kështu dëshirën e djallit ateist që aspiron vetëm shkatërrimin e çdo gjëje. Këndonjësi i këtyre rradhëve thotë Ismet Tota e din shumë mirë “Përrallën e Adamit e të Evës”. Logjika më e thjeshtë thotë: Pa qenë një, s’bëhen dy, e pa qenë dy s’bëhen tre. Adam e Evë në gjuhën hebraike do të thotë burrë e grua, apo mashkull e femër. E pra a nuk janë dy mrekullitë mahnitëse krijimi i sekseve e materia e shtimit të qenieve?! A është e mundur të jenë këto mrekulli pa autorë?! Pra nuk është përralla e Adamit dhe e Evës, por e vërteta e tyre më bindëse. E vërteta nuk varet në të besuarit e njërit, apo të tjetrit, por në ekzistencën e saj të pamohueshme nga kush ka arsye të mjaftueshme për të vërtetën. Të vetmet ku nuk hyn në punë krahasimi janë mrekullitë. A ka si të quhet arsye ajo që as të gjitha mrekullitë e Universit nuk e bindin se kanë një autor?! Ateistat thonë: “Po të pranonim ekzistencën e një Zoti do të duhej të pyesnim: Po Zotin kush e krijoi?”, e atë para tij e kështu me rradhë. Zoti është më i pambarim se të gjitha pyetjet e përgjigjet, është më i pambarim se vetë pambarimi sepse Zoti është krijuesi i pambarimit e këtë të vërtetë e dëshmojnë të gjitha mrekullitë e tij, e njeriut vetëm për t’i parë kalimthi këto mrekulli nuk do t’i mjaftonte as një jetë e gjatë e kohës. Misteri që na rrethon qoftë edhe për njeriun me zgjuarsinë e të gjithë dozën e zgjuarsisë së njerëzimit brenda kokës së tij. Është mollë më e ndaluar se ajo që hëngri Eva, sepse po ta krahasonim misterin me një mollë, kjo mollë do të ishte e madhe sa gjithësia e më e pakafshueshme se metali ma i fortë, prandaj ne në vend t’u hyjmë zbulimeve të kurreshtjes ma e pakuptimtë është më mirë të adhurojmë krijuesin e mendjes tonë me të drejtë të kufizuar brenda caqeve të vëna në dispozicion të njerëzimit. “Bëje vrapin sa e ke hapin”, na mëson fjala e urtë e popullit, përgjigja që mund t’u jepet atyre mendjengushtëve që pyesin: Pse nuk e shohim Zotin?, është: Zotin e shohim në çdo mrekulli të tijën një varg të atyre mrekullive e kemi edhe brenda qenies tonë. Ne duhet të falenderojmë klerikët që na mësojnë si ta adhurojmë mirë e më mirë krijuesin e gjithësisë. Ata që për mungesë logjike shkasin në krahun e ateistëve kujtojnë se arritjet shkencore të njerëzimit janë në favor të tezës së ateizmit. Aftësitë për veprimtaritë në fusha të ndryshme të jetës njeriu nuk i ka të vetat para se t’ia dhurojë krijuesi i tij, figurat e mëdha të njerëzimit janë të paracaktuara për të qenë të tilla. Shkencëtarët e kanë terrenin e veprimtarisë së tyre të pregatitur më parë se të vinin në këtë botë. Atyre u dhurohet aftësia që i çon me dorë në materiet e vendosura në këtë planet për të plotësuar nevojat e njerëzimit, pra zbulojnë ato çfarë u krijuan të zbulohen prej tyre. Po të pranohet teza se “materia krijoi idenë e gjithçka u krijua vetiu” foljet më kote në botë, gjithësinë nuk e ideoi as s’e krijoi askush, a nuk do të ishte çudia më e çuditshme?! Të thuash se një orkestër nuk mund të ekzekutojë pa drejtues e universi i qindra miliarda galaktikave ku kryhen lëvizje të papërfshishme nga numrat drejtohet vetvetiu cila arsye e painfektuar nga marrëzia mund ta pranojë?! Ateistët flasin për misteri si të ishte i mbuluar me një shami, prandaj mund të flasin për të si për çdo gjë që mund t’ia bëjë analizat e pra edhe ata vetë e thonë atë të vërtetën se udhëtimi në gjithësi kërkon miliarda vite dritë e se njeriu deri tani ka kryer udhëtimin prej një sekondi dritë, Tokë-Hënë. Ky depërtim i shkencës në misterin e gjithësisë do të mund të krahasohet me depërtimin e një milimetri thellësie në sipërfaqen e pikës më të thellë të Oqeanit Paqësor, e përpjekjet për kaq depërtim kanë filluar që në fillim të historisë së njerëzimit. Feja e quan shkencën një dhuratë e Zotit me anë të së cilës mund të zbulosh e të përpunosh atë që Zoti i vuri në dispozicion shkencës për t’i shërbyer njerëzimit e njëkohësisht të pasqyrojë kujdesin e Zotit për ne. Shkenca që ateistët përpiqen ta bëjnë avokate të tezës së tyre është denoncuesja më e pa kundërshtueshme e pretendimeve të ateizmit. Shkenca është zbuluesja e atyre mrekullive që i janë caktuar t’i zbulojë ato mrekulli janë sa të shumta, aq të mrekullueshme. Shkencëtarët ateistë që mundohen ta bëjnë shkencën vulë të bindjeve të tyre afetare i vënë mburrjes së tyre vulën e neverisë, duke treguar kështu mosmirënjohjen më të dënueshme kundrejt dhuruesit të talenteve të tyre, si i duke mbyturi në ujë që përpiqet të kapet qoftë edhe për vetë ujin, ateistët mundohen të gjejnë ndonjë farë grremçi për të varë parimet e veta. Njëra nga pikat më të synuara prej tyre janë fatkeqësitë e disa njerëzve, shfrytëzimi i dhembjes së tjetrit për realizimin e qëllimeve të tua është njëra nga ligësitë më të pafalshme. Çdo fatkeqësi është një gur prove për durimin që iu prinë virtyteve drejt ngadhnjimit. Dihet se edhe sikur këto prova të zgjasin sa jeta më e gjatë e një njeriu, ç’kohë është kjo në krahasim me atë të Amshimit? Ku njeriu pa pikë dyshimi gjen shpërblimin e qëndrimit të tij ndaj problemve të kësaj bote. Feja thotë se Zoti e pajisi njeriun me aq dije sa i duhet të ketë në këtë botë, e shenja më domethënëse e kësaj doze të kufizuar diturie është të kufizuarit e kohës së të jetuarit në këtë botë. Ateistët me aq pak mendje që u ka dhënë Zoti mendohet t’i bëjnë të gjitha të pamundurat të mundura. Duke mos parë rrugëdalje tjetër, ateistët bëjnë çmos t’ia lënë natyrës autorësinë e të gjitha mrekullive. Kjo do të mund të besohej vetëm nëse natyra do të ishte një krijesë krijuese e jo një krijim siç është në të vërtetë. Ateistët një pikë mbështetjeje të fortë për mohimin e ekzistencës së Zotit mendojnë mohimin e Amshimit. Lind pyetja: Nëse nuk do të ekzistonte Amshimi, cili do të ishte kuptimi i krijimit të njeriut?! Si mund të mendohet se autori i mrekullive të panumërta të mund të krijonte kryeveprën e tij kaq pa kuptim?! Kur këtë nuk do ta bënte as njeriu më me pak mendje. Ateistët ngulin këmbë kundër mrekullisë së ringjalljes meqenëse kjo mrekulli ndodh shumë rrallë. Me të drejtë Bibla thotë: “Për Zotin nuk është asgjë e vështirë”. Të krijosh është më e vështirë se të ringjallësh. Zoti çdo mrekulli të tijën e bën me të njëjtën lehtësi. Veprimtaria e ateistëve e bën kundërshtimin më të justifikueshëm, kundërshtimin e ekzistencës së Parajsës e të skëterrës. Por cila logjikë e pranon mosshpërblimin e të mirëve e dënimin e të këqinjve, mbasi siç dihet ka faje të falshme e krejtësisht të pafalshme e po të mos ekzistonte skëterra i miri e i keqi i kësaj bote do të gëzonin të njëjtat të drejta të ligjit Hyjnor. Kjo indiferencë do t’i jepte të drejtë padrejtësisë, e a mund të jetë indiferent më i drejti i Gjithësisë?! Asnjë keqbërës nuk mund t’i justifikojë kurrsesi veprimet e tija, mbasi aq mendje sa të dallojë të keqen nga e mira e ka çdo njeri. Bota e sotme, më e pasur se kurrë dhe më e varfër se kurrë ka nevojë më shumë se kurrë për derën e Zotit për këshillat e klerikëve që na mësojnë si të kapemi pas ndërgjegjes e caktuar prej Zotit të na prijë në rrugën e shpirtit. Nëse i konsiderojmë klerikët si Ismet Tota, ne përçmojmë fjalën e Zotit me të cilën ata na ushqejnë ndërgjegjen, prandaj ne duhet t’u shprehim mirënjohjen tonë. Unë shpresoj të jetë ky shkrim një shenjë ndihme në orientimin e të rinjve nga drita e së vërtetës. Do të isha shumë i lumtur sikur me këtë shkrim t’i shtoja edhe një shkrim të dobishëm kësaj teme. Në qoftë se nuk ia kam arritur mbetem i kënaqur me përpjekjen time qëllimmirë, mbasi Zoti vlerëson më shumë qëllimet se mundësitë. Lus Zotin që ky shkrim të frymëzojë ata që dinë ta përmbushin këtë detyrë më me efikasitet se aftësia ime.

P.S. Një i njohuri im ateist, pasi e lexoi këtë shkrim me shumë vëmendje me qëllimin për të gjetur në të çfarë i nevojitet për ta hedhur poshtë, më tha: “Meqenëse Universi është pafundësi, sipas teje a mund të ekzistojnë dy pambarimësi?” Unë atij: “Pamundësitë njerëzore për eksplorimin e Universit e kanë detyruar shkencën t’ia ngjisë udhës së tij “Infinit”. Gjoja për të justifikuar me mburrje pamundësinë e eksplorimit. E çfarë mund të thotë njeriu tjetër për udhën e Universit udhëtimi nëpër të cilën do të zgjaste miliarda vite drite? Kjo do të thotë “pafundësi për shkencën tokësore, por jo për krijuesin e tij.

Nëse njeriu kërkon të dalë përtej aftësive të dhuruara, rrëzohet në humnerën e paaftësive të turpshme. Uroj t’ia vëmë sa më shumë veshin ndërgjegjes e aspak tekave të kureshtjes. Uroj të kemi sa më shumë besimtarë e sa më pak ateistë. Uroj të jetë ky shkrim fillimi i një vazhdimi sa më të frytshëm.

Gjokë Vata

Festa e Reçit e manipuluar prej dreqit

Rreth gjysëm shekulli gjatë regjimit komunist “Lufta e Reçit” u përkujtua nga pushteti e partia (e Punës) me një pompozitet të pashoq, duke bërë që kjo ngjarje e “zakonshme” e qëndresës së gjatë të Veriut të Shqipërisë për liri e identitet të “rritet e madhështohet” aq shumë sa për dekada të tëra hijezoi dhe errësoi ngjarje e luftëra që për nga madhësia, qëndresa, gjaku e rëndësia, lufta e Reçit do të dukej një “lilipute” e vërtetë. E sa për ilustrim po kujtoj kryengritjen e vitit 1911 që solli ngritjen e flamurit të Gjergj Kastriotit për herë të parë pas katër shekujsh e gjysëm robërie Otomane në Malësi të Madhe dhe krejt Shqipërinë (Etnike), e ky flamur i ka rrënjët në gjakun e qindra malësorëve e më gjerë që dhanë jetën për amanetin e të parëve. E dyta është Lufta e Koplikut e vitit 1920 e cila ka karakter popullor, por edhe shtetëror, ku malësorët e shkodranët në veçanti e shqiptarët në përgjithësi jo vetëm luftuan në mbrojtje të trojeve të tyre nga shovinistët serbo-malazezë, por edhe grisën, si një letër pa vlerë vendimet famëkeqe të Europës plakë të vitit 1915-1920. Pa dyshim edhe kjo luftë mori në gjirin e saj qindra dëshmorë të lirisë. Mjerisht këto dy ngjarje, por edhe të tjera thuajse nuk u kujtuan fare, pasi me to nuk mund të bëhej asnjë manipulim ideologjik apo bolshevik, sepse ato i përkisnin gjithë shqiptarëve patriotë e nacionalistë që e donin vendin e tyre të lirë, pa pushtues material apo moralë… Madje gjëma e komunizmit në Shqipëri as nuk dëgjohej fare. Ndërsa “Lufta e Reçit” ndonëse ishte luftë nacionalistësh u zhvillua në zenithin e kultivimit të komunizmit, që e kishin sjellë e mbjellë Mugoshët, Popoviqët e viqët e tjerë sllavë. Gjithsesi manipulimi me këtë luftë ishte aq i dhunshëm sa jo vetëm nuk kundërshtohej, por përkundër kishte një organizim shtetëror që përfshinte çdo qelizë të institucioneve të shtetit komunist. Për këtë mund të kujtohen organizimet në kooperativa e ndërmarrje, ku punëtorë e kuadro ishin të detyruar të shkonin në fshatin Reç për të marrë pjesë në tubimin përkujtimor, ku tashmë njihej si festa e Reçit. Padyshim lufta e klasave nuk harrohej as këtu, ku të deklasuarit ose nuk liheshin të dilnin në festë, ose vendoseshin larg tribunës nën survejimin e vigjilentëve të Partisë. Për ta bërë sa më tërheqëse këtë festë Pushteti e Partia organizonin një lloj tregtie diçka më të pasur se ajo e përditshme. Këtu mund të blije edhe pak birrë apo ushqime të tjera të ndaluara apo harruara, mund të blije edhe ndonjë prodhim industrial që mungonte, por edhe këtu në përgjithësi funksiononte rradha dhe miku… Udhëheqësit e Partisë e pushtetit komunist vinin e mbanin ndonjë fjalim të mbushur plot lëvdata e gënjeshtra që duartrokiteshin pa prerë nga njerëzit e “rinj” që i kishte krijuar partia dhe i vinte po partia në rreshtat e parë të tribunës. Fjalime mbanin edhe veteranë e çfarë veteranësh, ku me broçkullat e mësuara nga partia fillonin e mbaronin. E si për ironi të këtij tubimi farsë veteranët apo heronjtë e vërtetë të kësaj lufte ishin vrarë, denigruar, apo harruar nga Partia e pushteti e në vend të tyre ishin krijuar të tjerë, të cilët disa ishin pikërisht koburet e partisë që asgjësuan nacionalistët trima që i thanë pushtuesit italian “Ndal beg se ka hendek”.

E disa nga këta nacionalistë trima që iu gjendën Reçit në ditët e vështira të 30 dhe 31 gushtit 1943, janë Taro Keçi, Gjon Martini, Llesh Marashi, Rrok Kanti, Jup Kazazi, etj., e fati i tyre dihet nën komunizëm që u shkatërroi jetën dhe u vodhi historinë. Por një fat më të mirë nuk kishin as shumë komunistë apo të lidhur me lëvizjen Nac-çl që drejtonin komunistët, ku për këtë po shënoj vetëm dy emra të spikatur, të parin komunistin Sadik Bekteshi, i cili ishte shembulli i trimërisë së kësaj lufte, por që dalëngadalë komunizmi e hëngri si pjellën e vet… Ndërsa i dyti ishte nacionalisti i lidhur me lëvizjen nacional-komuniste, dom Luigj Pici, që ishte edhe anëtar i Këshillit Nac-çl të Qarkut Shkodër, e që në luftën e Reçit ishte trupi i vërtetë i kësaj qëndrese, por që ulkonja e kuqe i ndërseu këlyshët e saj që të shqyejnë, e kështu bënë. Ndërsa si shpërblim këlyshët e kuq u rritën e u bënë qenër, duke u dhënë vendin e heronjve… edhe pse nuk dinin me folë, por vetëm lehnin. Dhe çudia ndodh shpesh edhe sot… Mjerisht edhe pas rrëzimit të komunizmit, në vitet e pluralizmit e demokracisë nuk u korrigjua thuajse asgjë nga pompoziteti i luftës së Reçit, me përjashtim se u pranuan në tribuna e u përmendën emrat edhe disa nacionalistëve që i kishte grirë lufta e klasave. Por vitet e demokracisë bënë punën e tyre dhe filluan të përkujtohen ngjarje e data të tjera më të rëndësishme, duke e zbehur disi pjesëmarrjen në “Festën e Reçit”. Por si me magji në përvjetorin e 60-të, kur ndodhen në pushtet pasardhësit e komunistëve (Socialistët) arritën të rikthejnë deri diku pompozitetin e kësaj “Feste” që me sa duket (ndonëse me pak vonesë) është pjesë e trashëgimisë që baballarët ua kanë lënë amanet. Gjithsesi të bën përshtypje se organizimi i sotëm me atë të kaluar ngjasojnë si dy pika uji. Së pari angazhimi dhe detyrimi i të gjithë institucioneve shtetërore për të marrë pjesë së bashku me administratën e punonjësit e tyre në këtë përkujtimore. Së dyti, organizimi i autobuzëve e mjeteve të tjera joshëse për të lëvizur disi në mënyrë të rehatshme pjesëmarrësit në tubim. Së treti, vënia si detyrë partie e të gjithë anëtarëve, simpatizantëve dhe veteranëve (të partive të majta) për të dalë në festë të Reçit. Së katërti, paralajmërimi se në këtë festë do të marrin pjesë Kryeministri (Fatos Nano për të majtët) dhe Presidenti i Republikës që ngreh sadopak të djathtët. Dhe e fundit, si për koinçidencë si në shumicën e rasteve në kohën e komunizmit, që nuk vinin madhorët e paralajmëruar, por vogëlsorët e dërguar, edhe në këtë rast kështu ndodhi… Por mua kjo nuk më shqetëson, pasi halli është tjetërkund. Por më duket e çuditshme sepse kjo luftë që duhet të kujtohet si ditë zie për bijtë e humbur jo në luftë për atdheun, se ia kemi borxh, por për bijtë e humbur nga regjimi antinjerëzor që vodhi këtë luftë, e mbi të gjitha rreth gjysëm shekulli jetë e zhvillim europerëndimor, duke na larguar nga kontinenti që i përkasim po aq vite sa regjimi komunist sundoi e mbrapshtoi. Dhe siç shihet trashëgimia e vetme e këtij regjimi është mbrapshtia që po duket në çdo fushë të jetës, edhe pse kemi kaluar 13 vjet pasi komunizmi thuhet se “Vdiq”, por që në këtë vdekje kërkon të marrë jo pak nga ne, ndërsa ne ende jemi të turbulluar… që nuk dihet sa do të vazhdojë…

Ndue Bacaj

Lajme të trishtueshme për shqiptarët, por të gëzueshme për “fqinjët” dhe zagarët

Koridori i 10-të para koridorit të 8-të

Për shqiptarët duhet edhe 17 vjetë pritje për të kapur “trenin” e Europës

Tashmë lajmi i keq për ne është konfirmuar, pasi Bashkimi Europian vendosi që Korridori i 8-të do të financohet pas vitit 2020. Pra siç shihet ne duhet të shpresojmë edhe për 17 vjet të tjera në pritje të fillimit të ndërtimit të rrugës së ëndrrës sonë për në zemër të Europës. Mjerisht ky vendim është marrë në qershor të këtij viti, kur presidencën e BE e kryesonte fqinja jonë Greqia, e cila në gojën e pushtetarëve tonë hiqet si mikja më e madhe, madje edhe si kujdestarja që do të na ulte në sofrën europiane. Siç edhe mësohet sot kur e vërteta doli lakuriq, Greqia paska qenë iniciuesja dhe financuesja e këtij vendimi ogurzi, duke tërhequr fondet e Korridorit 8, për ato të Korridorit 10-të që asaj i intereson. Gjithsesi pushtetarët e sotëm socialistë si miqtë apo më saktë shërbëtorët e Greqisë, nuk e dimë si do të justifikohen të paktën për miqësinë, që siç thuhet miku i mirë në ditë të vështirë. Por ne shqiptarëve na shkon mendja se pushtetarët tanë jo pak kanë ndihmuar Greqinë në realizimin e këtij projekti ogurzi. Korridori 8 i cili ishte një pjesë e rrugës Egnatia që lidhte dikur Shqipërinë po me pjesët e tjera të kontinentit, ka një koinçidencë të madhe me gjerësinë Perëndim-Lindje të shtrirjes së vërtetë të Shqipërisë Etnike. Vini re, kjo fillon në Durrës – Rrogozhinë – Elbasan – Qafë-Thanë – … Shkup e vazhdon deri në Varna… Ndoshta edhe kjo ringjallje historike ka trembur fqinjët hileqarë dhe Qeveritarët zagarë…

Serbia bën realitet deklaratat e Fatos Nanos

Kur në tavolinat e të mëdhenjve të Europës e Botës ishin hedhur “zaret” për të korrigjuar disi një padrejtësi gati shekullore për Kosovën, udhëheqësi “legjendar” i Partisë Socialiste, por edhe i qeverisë e shtetit të mëvonshëm, bëri tri deklarata që tronditën kombëtarët dhe çuditën ndërkombëtarët. Së pari, Nano në Kretë (Greqi) pasi u përqafua me Millosheviçin, deklaroi se Kosova është çështje e brendshme e Serbisë. Së dyti, nga Lisbona u tha shqiptarëve të Kosovës se kryeqyteti i tyre është Beogradi, ndërsa në Krans-Montana rikonfirmoi këto dy deklarata, por me një fjalor pak më “modern”. Gjithsesi bota e qytetëruar nuk ia vuri veshin Fatosit të Shqipërisë, Greqisë apo Serbisë, por ndihmoi në çlirimin e Kosovës nga kolonizatorët barbarë serbë. Dhe për këtë pavarësi shqiptarët paguan çmimin më të lartë të një kombi që e dëshiron lirinë e qytetërimin. Ndërsa Kosova është e lirë, Millosheviçi është në Hagë duke u gjykuar si kriminel i pashoq lufte, por Serbia vazhdoi e vazhdon të pjellë këlyshë të tjerë të mbarsur nga Millosheviçët, të cilët nuk janë aspak më njerëzorë e të qytetëruar se paraardhësit e tyre. E kjo vërtetohet edhe me kushtetutën e tyre që i “shtuan” nenin famëkeq që e cilëson Kosovën përsëri si pjesë të Serbisë, që zoti Majko e cilësoi si kushtetuta e konfliktit. Gjithsesi Ministri i Mbrojtjes së Shqipërisë reagoi tamam si një shqiptar i vërtetë, por ende nuk e dimë nëse ai e ka marrë vesh se shteti Serb para tavolinave europiane e më gjerë do të paraqesë si argument shtesë edhe deklaratat e Shefit të tij Fatos Nano, e atëherë druaj se Majko do të shndërrohet në një Nako Spiro të dytë, por shpresojmë jo me pasojë vetvrasjen fizike, por atë politike. Shenjat duken pasi Qeveria e kryesuar nga Nano ende nuk ka reaguar, madje kësaj preambule kushtetuese të shtetit të “Ri” serbo-malazez…

Konsullata serbo-malazeze në Shkodër për të mbrojtur shkjetë jabanxhi, ndërsa shqiptarët vendali në Mal të Zi kush do t’i mbrojë!

Sipas burimeve të mirëinformuara e deklaruara së shpejti në qytetin e Shkodrës do të hapet (ose më saktë rihapet) Konsullata e unionit Serbi – Mal i Zi. Kjo konsullatë si qëllim primar ka mbrojtjen e pakicave (jabanxhinjtë e vërtetë në Shkodër e më gjerë), dhe mbështetjen e tyre në aktivitetin andej e këtej kufirit. Kjo konsullatë qenka siç thuhet një realizim i kërkesave që Shoqata e Pakicave (kryesisht shkje) i paska bërë atdheut mëmë (Serbi – Mali i Zi). Dhe Shoqata “Moraça-Rozafa”, siç njihet emri i saj, duket se paska një rol të dorës së parë në punët e kësaj konsullate, e cila do të funksionojë kryesisht në pajisjen me viza të anëtarëve të shoqatës. Gjithashtu thuhet se personeli i kësaj konsullate fillimisht do të përbëhet nga pjestarë të “Moraça-Rozafës”, të cilët do të kenë funksionet përkatëse. Ne nuk kemi asgjë me këtë zhvillim të ri që shpresojmë t’u shërbejnë edhe qytetarëve të tjerë që nuk kanë punë me pakicat serbo-malazeze, por na shqetëson fakti se përkundër kësaj pakice që në Shqipëri nderohet e respektohet, “pakica” e shqiptarëve autoktonë që ndodhet në trojet e veta brenda kufirit serbo-malazez, jo vetëm nuk respektohet, por shpesh persekutohet e privohet. Dhe për t’i mbrojtur e mbështetur vëllezërit tanë atje, shteti jonë duhet të vinte kushte që për njëherësh të hapte një konsullatë në Mal të Zi, të paktën në Tuz…

A ka agjentë të UDB-së që figurojnë si kandidatë për zgjedhjet e pushtetit lokal?!

Në ambjente të ndryshme jozyrtare, por edhe zyrtare është folur vazhdimisht se pas vitit 1990, në territorin e Prefekturës Shkodër janë rekrutuar rreth 250 agjentë të UDB-së. Shpesh në ambjente intime flitej edhe me emra, e këta emra ishin edhe intelektualë, por edhe “çobanë” etj., madje shpesh koinçidonte edhe ndonjë emër i njohur e me reputacion. (Të themi realitetin këta emra i përkisnin gjithë spektrit politik, por me avantazh të kampit të majtë). Sot në vitin 2003, kur UDB-ja ka ndërruar emër, por jo strategji, thuhet se të kandiduarit për Kryetar apo Këshilltarë nuk i janë nënshtruar kontrollit të pastërtisë së figurave, të paktën të pastërtisë nga agjentët e huaj, çfarë të bën të dyshosh në deportimin e agjentëve të “UDB-së” në të gjithë hierarkinë e ardhshme të Pushtetit Lokal. E nëse është kështu, mund të themi me plot gojë se edhe “Demokracia” e paska të lidhur kalin si Komunizmi në Beograd apo…

Ndue Bacaj

Ambasada e Shqipërisë në Athinë dhe sheikët e pasaportave

Titulli i mësipërm i këtij shkrimi nuk është aspak një truk gazetaresk. Pa dyshim ambasada e Shqipërisë në Athinë është një organizëm i qarkuar dhe i dominuar prej Mafies. Ajo më së shumti vepron në shërbim të një rrjeti mafioz. Për shqiptarët është e njohur se si deri në vitin 97 shuma të mëdha të kursimeve të tyre përfunduan në arkat e mafiozëve të piramidave e jo në bankat legjitime të shtetit. Po ashtu edhe në Ambasadën tonë në Athinë shumica e veprimtarisë së saj ekonomike është në duart e Mafies dhe kontrollohet prej saj.

Pa dashur të lodhim lexuesin me teori dhe politikë, mjaftohemi të sqarojmë atë se si mund të përballet për një problem të tij në Ambasadë dhe si mund të zgjidhë rastet kur një shqiptar emigrant do të procedojë për të aplikuar nxjerrjen e pasaportës pranë kësaj përfaqësie. Ai duhet të veprojë në tre mënyra:

Mënyra e parë: Duhet të pyesë ose të ketë dijeni në qoftë se ka ndojnë punojnës mik a farefis brenda në Ambasadë. Në qoftë se ka është me fat, në të kundërt duhet të kalojë në mënyrën e dytë të zgjidhjes së problemit;

Mënyra e dytë: Duhet të marrë vazhdimisht në telefon numrin 2107259010 e vënë sa për sy e faqe në shërbim të atyre që e aplikojnë këtë pasaportë. Këtë telefon zor se e ngre kush. Në rast se fati është me të dhe në telefon i përgjigjet dikush, nuk duhet të gëzohet gjatë pasi në anën tjetër të telefonit një zë femre do t’i përgjigjet se nuk mund të mbyllë takim për këtë javë për të aplikuar për pasaportë, por duhet të marrë javën tjetër sepse këtë javë u mbyllën të gjitha takimet (të jetë i sigurtë emigranti se edhe javën tjetër do të marrë të njëjtën përgjigje). Askush nuk mund të aplikojë për pasaportë në mënyrën e dytë ose e thënë ndryshe në rrugën ligjore. Pse? Sepse pasaporta nxirrte vetëm në mënyrë të tretë;

Mënyra e tretë: Me këtë mënyrë mund të nxirret me të vërtetë pasaportë shqiptare, vetëm se ajo është ca e kripur. Po si mund të realizohet kjo mënyrë? Po e tregojmë (të më falë lexuesi se qëllimi i këtij shkrimi nuk është t’i bëjë reklamë me para e pa para punës së Mafies së Ambasadës për të rritur fitimet e saj, pasi ajo nuk ka nevojë për një gjë të tillë, meqenëse ajo e ka në dorë edhe gurin edhe arrën). Duan apo nuk duan nevojtarët aty do të venë pasi nuk ka dy ambasada që ata të konkurojnë me njëra-tjetrën, kështu që mafia i ka fitimet e sigurta. Aplikimi me mënyrën e tretë është i thjeshtë. Ai që kërkon pasaportë duhet të vejë përpara Ambasadës (kurrsesi brenda saj pasi nuk do të kishim mënyrë të tretë). Të rrijë aty tek grumbulli i madh i bashkëvuajtësve të tjerë. Aty me siguri dikush do t’i ofrohet dhe do ta pyesë se si e ka hallin. Hallexhiu do t’i thotë se kërkon të aplikojë për pasaportë dhe ka ardhur prej Krete (p.sh.), mbasi këta të ambasadës nuk e ngrejnë telefonin. Ai dikush që e pyeti i bën ofertën; Zotëri (ose Zonjë), në qoftë se do pasaportë duhet të mbyllësh takim e për këtë duhet praprakisht të më japësh mua 300 Euro. M’i lini mua kaq para, më thoni si ju quajnë. Urdhëroni numrin tim të telefonit. Më jepni numrin tuaj dhe do të vini ditën që do ju lajmëroj unë me telefon për të bërë takimin në ambasadë e të aplikoni për pasaportë. Deri tani nuk ka ndodhur që menaxherët të cilët punojnë përpara Ambasadës t’i gënjejnë klientët e tyre. Me këtë punë dhe vetëm me këtë punë ata mbajnë familjet e tyre dhe shtojnë fitimet për vete dhe për bashkëpunëtorët e tyre. Kjo punë për ta ka vazhdimësi përderisa bashkëpunëtorët e tyre të jenë në vendet e tyre të punës aty, brenda në Ambasadë. Ndryshimet e personelit të Ambasadës herë pas here i shkaktojnë probleme të vogla, por lehtësisht të kalueshme personelit që punon jashtë Ambasadës si strukturë paralele e saj ose e thënë realisht ambasadës së vërtetë, pasi është kjo strukturë që u zgjidh në kohën që kërkojnë emigrantët problemin e tyre. Natyrisht, këtu nuk duam të errësojmë aspak edhe rëndësinë e Ambasadës brenda godinës, pasi pa një bashkëpunim të ngushtë dhe produktiv midis tyre nuk do të kishim arritur në këto maja të shërbimit të “shkëlqyer” ndaj emigrantëve. Që Ambasada e Republikës së Shqipërisë është një vend që qelbet prej korrupsionit, mjafton që lexuesit t’i japim shembullin e dy pjatave: njëra e pastër dhe tjetra e papastër e të vendosura në një ambjent të hapur. Ku do venë mizat? Natyrisht, në pjatën e papastër. Kështu shpjegohet edhe grumbullimi i menaxherëve që punojnë jashtë Ambasadës. Ata kërkojnë ushqim d.m.th. para dhe para ka në Ambasadë e ashtu si janë të organizuara bletët në një koshere, ashtu edhe bletët manaxhere mbledhin jashtë kosheres nëpër lule emigrante pjalmin që është në formë Euro dhe pasi janë ushqyer për vete, fusin edhe një sasi të madhe në kosheren-ambasadë. Tek dera e kosheres janë vendosur bletët-policë roje e në qoftë se dikush mundohet të ngacmojë kosheren, atëherë nëna mbretëreshë-krye sheiku i kosheres-ambasadë u jep urdhër bletëve-roje-policë e kështu emigranti hallexhi që është treguar pak i irrituar përpara kosheres-ambasadë mund të pickohet prej bletëve-policë me shkop gome dhe në rastet kur është alergjik mund të përfundojë për karantinë dhe mjekim në një vend që quhet Shqipëri.

Soj-Ambasada e Republikës së Shqipërisë në Athinë

Ç’ndodh brenda në koshere?

Pra le të shohim problemin brenda Ambasadës. Kush është tek telefoni që mbyll takimet me emigrantët çelësi i artë i mafies. Tek ky telefon rri e punësuar gruaja e konsullit të Ambasadës, zotit (Zot na ruaj nga zotërinj të tillë) Gaqo Simaku.

Ky zotëri ka punësuar në ambasadë edhe motrën e gruas së tij (kuptohet për të mirën e shqiptarëve emigrantë, pasi siç dihet soji i gruas së konsullit tonë është i lindur për shërbime të vyera nëpër ambasada e ky fakt në vetvete përbën një fat historik për të tërë shqiptarët kudo që ndodhen). Kuptohet, Ambasada e jonë në Athinë është pronë e një grupi a rrjeti miqësor që zor se mund të mendohet që ndodhen aty për t’i shërbyer shtetit shqiptar dhe shtetasve të tij, por është e qartë, vetëm interesave të veta e të sojit nga i cili rrjedhin. Familjarizimi dhe sojëzimi i vendeve të punës në një përfaqësi diplomatike tregon vetëm për këtë gjë.

Gjithashtu kuptohet se ç’diplomaci mund të bëjë kjo soj ambasade. Kështu termi Ambasadë e Republikës së Shqipërisë në Athinë mund të zëvendësohet më logjikisht me termin: Soj-Ambasada e Republikës së Shqipërisë në Athinë.

Tre muaj burg për emigrantët shqiptarë pa pasaporta.

Më ka rastisur të diskutoj me një shtetas amerikan që ka një aktivitet privat në Greqi. Ai më tregoi se kur i mbaroi afati i pasaportës, shkoi pranë Ambasadës Amerikane në Athinë dhe u pajis për njëzet minuta me pasaportë të re amerikane që nga momenti që u paraqit atje për këtë problem. Ndërsa shteti shqiptar, që aq shumë ua ka nevojën emigrantëve të tij, në të vetmin detyrim të drejtpërdrejtë që ka ndaj tyre për pajisjen me pasaportë, mundohet t’u nxjerrë shpirtin. Ky shtet e ka shumë të vështirë të sjellë aparatura për plotësimin e pasaportave në Ambasadë. U kujtojmë pushtetarëve të sotëm se ish-Bashkimi Sovjetik (u japim këtyre një shembull që e dinë dhe e kanë për qejf) në Luftën e Dytë Botërore brenda një muaji i ktheu kombinatet e prodhimit të traktorëve në kombinate të prodhimit të tankeve. Ndërsa shteti i drejtuar nga Qeveria aktuale nuk mund t’i mbushë për tre muaj një pasaportë qytetarëve të tij!!!

Të kesh pasaportë do të thotë të kesh liri. Shfaqja kryesore e lirisë është e drejta për të lëvizur lirisht. Shumë shqiptarë nuk kanë liri pasi nuk kanë të drejtë për të lëvizur. Pa pasaportë një emigrant e ka të pamundur të lëvizë, të punojë, të jetojë, të përkujdeset për familjen dhe fëmijët e tij.

Mos aftësia e shtetit shqiptar për të pajisur emigrantët në më pak se tre muaj me pasaportë përkthehet saktësisht heqje lirie për tre muaj dhe në rastin kur qytetari është emigrant dhe më shumë pasoja të më pastajme. Kjo mos aftësi përkthehet edhe si papërgjegjshmëri shtetërore e qeveritarëve.

Fantazoni për një moment (që mos ndodhtë kështu) se ç’mund të bëjë një qeveri që nuk pajis dot me një copë letër qytetarët e saj në rast se ndodh një fatkeqësi natyrore p.sh. një tërmet?! Kjo qeveri ekziston vetëm de juro se de facto ajo është një kufomë që s’po e dërgon dikush në varreza, por po e lë të qelbë tërë Shqipërinë. Nëpër faqet e shtypit shqiptar dendur po lexojmë se si po “përpiqen” politikanët tanë për të hequr sistemin e vizave me vendet e Ballkanit dhe me ato të BE-së. Do Zoti e nuk i pranon Evropa qëllimet e tyre të mira se mirë do të bredhin pa viza nëpër Europë, por si do të na lejojë Europa pa pasaporta?!

Ambasada Shqiptare në Athinë është pasqyrë e shtetit shqiptar dhe përfaqësuese e denjë e tij. Mjafton një i huaj ose emigrant shqiptar të shohë këtë Ambasadë dhe do krijojë një ide të qartë për shtetin dhe Qeverinë e Shqipërisë. Edhe kemi edhe s’kemi. Kemi ambasador për shkak se kemi ambasadë dhe e kërkon puna proçeduriale. Kemi ambasador vetëm të ambjenteve të brendshme të godinës-ambasadë. Në fakt nuk kemi ambasador. Po të kishim ambasador, do të kishim një njeri tek i cili do të gjenim ndonjë zgjidhje. I pyetur për sa ndodhin rreth tij dhe ambasadës së tij, ai “nuk” di se gjë. Ai “nuk” di se shqiptarët përpara godinës së tij vidhen, rrihen, ofendohen dhe denigrohen për shkak të ambasadës së tij. Ai nuk ka lidhje fare me 500-700 shqiptarët e përditshëm para syve të tij për çdo ditë.

Ai kalon hijerëndë përbri tyre, por kurrënjëherë nuk merr mundimin t’i pyesë nëse kanë ndonjë vështirësi, për arsyet përse vijnë në ambasadë. Ai si ambasador i “shkëlqyer” as që denjon t’u hedhë sytë bashkatdhetarëve të tij. Dhe është ky zotëri, i cili kur u emërua në këtë post që gëzon sot, deklaroi në shtyp se do t’u dalë zot emigrantëve shqiptarë. Dhe e mbajti fjalën duke u shfaqur si një zot i keq për ta. Do të ishte banale të thoshim se z. Zeneli nuk di se ç’bëhet brenda dhe jashtë selisë së tij. Zor se tek ky njeri, i cili ulet në një karrike të nderuar, mund të dallosh vlera të një ambasadori. Ai është një njeri të cilin partia e ka vënë atje ku duhej një militant i saj. Por shqiptarëve u duhet një diplomat. Siç duket, ai ndjen kënaqësi kur sheh mijëra njerëz poshtë hundës së tij që rropaten për shkak të tij. Por mund të jetë edhe ndryshe.

Ai mund të jetë njeri me shpirt të mirë, por s’ka fuqi. Në ambasadë është sistemuar një familje e tërë, ajo e konsullit Simaku dhe pikërisht në ato vende në të cilat janë problemet. Ky i fundit ndjehet të jetë numri 1 i Ambasadës. Pothuajse të gjitha gjërat kalojnë në duart e familjes së tij.

Siç e thashë më lart, një emigranti i duhet të paktën 300 Euro të shpresojë për pasaportë. I llogaritur në naftë, një shqiptar në hallin e tij përpara Ambasadës është i barasvlefshëm me 10 fuqi naftë. Pra 10 fuqi shumëzuar me 30 Euro del 300 Euro. Përjashtim nga ky ekuacijnn mund të bëjnë shumë pak persona. Shqiptarët që kanë nevojë për pasaporta janë me qindra dhe mijëra. Kjo shumë e shumëzuar me 300 Euro ose me 10 fuqi naftë për kokë del një shifër shumëmilionëshe në Euro. Kuptohet se sa i madh është prodhimi bruto dhe neto dhe se sa janë fitimet e sheikëve të Ambasadës. Kryesheiku i Ambasadës (ai nuk mban çallmë) padyshim është Abu Al Ualid Ibn Gaqo Simaku.

Ai ka të tërë familjen e vet në fushën e prodhimit të naftës (pasaportave). Aty ai drejton vetë, ka gruan, motrën e gruas dhe… Ky njeri duke e ditur fuqinë e vet ekonomike e politike, nuk do t’ia dijë për asnjeri. Në qoftë se një njeri dallohet nga gjallesat e tjera, pasi njeriu ka edukatë dhe kulturë, ndërsa në gjallesat e tjera mungojnë këto dy cilësi. padyshim që z. Gaqo Simaku hyn tek gjallesat e tjera. Këtë përshtypje ai ta krijon sapo ta shohësh se si sillet me emigrantët tanë. Ulërimat e tij dhe sharjet që ai u drejton njerëzve, kur ato janë në pikë të hallit, të bën të kërkosh nëpër fjalor termin që do t’i përshtatej më mirë: kafshë diplomatike.

Alban Gozhda

Gazetar i “Iliria” – Athinë

Bashkëpunëtor i “Shqipërisë Etnike”@

Me shpresën tek drejtësia

Po e nis kështu këtë shkrim me shpresën që do të më botohet pa patur nevojën e futjes së ndonjë miku, ose i sigurtë që stafi botues nuk do të interesohet për përbërjen time politike, siç më pat ndodhur vite më parë (kuptohet në sistemin monist) kur për një shkrim që bëra në një organ të komitetit të partisë m’u bë biografia sikur do të më dërgonin jashtë shtetit, ose të më dërgonin ushtar në një repart special e jo në NBU (Ndërmarrja Bujqësore Ushtarake në atë kohë) që në vend të mësonim për armën, mësonim si të prashitnim patate e të mbillnin thekër. Nejse, “Të shkuara, të harruara”, thotë populli, por jo gjithmonë duhet të mendojmë ashtu. Fjala e urtë thotë “Feja na mëson – Duhet të falim”.

Çdo njeri e ka historinë e tij, për kohën që jeton, ato që lë të mira do t’i kujtohen, natyrisht edhe anët negative do të përmenden, por kam qenë dhe jam që deri tani që po shkruaj këto rreshta mos të numëroj anët e zeza, duke menduar që shumë njerëz duhet ta kuptojnë sekretin për atë që kanë bërë dhe natyrshëm do të ndryshojnë… Mendova se shumë prej të zezave, ose padrejtësive ishin pjellë e sistemit që kaluam, por duke e patur shpresën se në demokraci do të veprojë ligji i vërtetë dhe i saktë për të gjithë, unë po zhgënjehem. Një ndër të drejtat themelore të njeriut është e drejta e pronës, por kjo e drejtë mohohet nga shteti i sotëm. E dini të gjithë se prona nuk ka shkuar tek i zoti – Ligj 7501 për tokën, do të ketë jetë të gjatë përderisa do të jenë në pushtet ata që nuk kanë patur pronë, por për shumë arsye që dihen nga të gjithë (këtu nuk po zgjatem) ai ligj kënaqi më shumë shqiptarë se sa hidhëroi (hë për hë). Por shtoj se ligji 7501 nuk është zbatuar, këtë e deklaroj me përgjegjësi duke u nisur nga fakti se kam qenë kryetar komisioni i shpërndarjes së tokës në Bushat (fshat në të cilin jeton një popull i kulturuar dhe i civilizuar) dhe po në këtë fshat kemi patur konflikt deri në tragjedi për çështjen e tokës pa përmendur konfliktet në të gjithë Shqipërinë për çështje pronësie, e cila do të vazhdojë deri sa të jetë ky ligj. Si shumë pronarë që e dinë ku e kanë tokën dhe shpresojnë ta marrin atë ose shpërblimin (kompensimin) e saj, dhe unë për të mos patur konflikte me shokët (bashkëfshatarët e mi) po sipas ligjit u përpoqa ta marr tokën, por ja që konflikti më doli me burrin më të fortë (shtetin tonë demokratik) i cili më bëri të njoh dhe qelitë e burgut, duke më shoqëruar në komisariat dhe pastaj në ato dhomat e errëta për të cilat kisha dëgjuar e jo provuar.

Historia qëndron kështu: Në krye Bushat ku po ndërtohet superstrada Lezhë-Shkodër tek ish kilometri 107, e sot nuk e di sepse numrat e kilometrazhit i di firma Papenbug që po e shtron, rruga e zë një pjesë të tokës për të cilën jam kompensuar, por jo për të gjithë sipërfaqen dhe unë iu drejtova organeve të drejtësisë duke zhvilluar gjyqin. Dhe vendimi i gjykatës në bazë të gjitha dokumentacionit që paraqita më njohu të drejtën e njohjes së pronës time sipas ligjit dhe trashëgimi, por shpërblimi jo për një pjesë të cilën e quajtën shtet. Po kush ia la shtetit që ajo sipërfaqe është e matur dhe e kadastruar me çertifikatën e pronësisë e kujt t’i drejtohem unë. Ja po shkruaj këtë artikull, pa le se një pjesë e madhe e opinionit publik e di si ka qëndruar pa vazhduar punimet, kush ka kaluar në atë zonë.

Hej drejtësia shqiptare – Na e more 50 vjet, nae  dhuron me racion, na bën të gjithë pronarë dhe atë që nuk kishin, mirë disa prej tyre po e shesin sot dhe. Na kujtohet thënia e fshatarëve në vitin 1946, kur Enveri u pat dhënë tokën atyre që sot një pjesë e shet dhe pjesa tjetër e ruajti 50 vjet (titullin kulak) e thëna që “Po flasim një pjesë rruxare për reformën agrare që na dha tokë pa pare”.

Tomë Shkreli

Përse do të fitojë demokristiani Ndue Lelçaj në Kelmend

Po të udhëtosh nëpër fshatrat Brojë, Tamarë, Vukël, Nikç, Kuzhnje, Selcë, Gropa, Lëpushë dhe Vermosh të Komunës së Kelmendit dhe të pyesësh banorët kelmendas se kush do të fitojë zgjedhjet e 12 tetorit 2003, menjëherë dëgjon unison përgjigjen: Do të fitojë Ndue Lelçaj! Po t’u kërkosh kelmendasve përsenë, atëherë do të dëgjosh përgjigje nga më të ndryshmet, si këto:

-Ndue Lelçaj fiton se është me arsim të lartë.

-Ndue Lelçaj fiton se është më popullori në Kelmend.

-Ndue Lelçaj fiton se është mësuesi ndër më të mirët në Malësinë e Madhe.

-Ndue Lelçaj fiton se Kelmendi ia ka borxh që para 3 vjetësh kur i vodhën votat.

-Ndue Lelçaj fiton se ka me vete të gjithë shtëpitë e mira dhe të gjithë burrat e mirë të Kelmendit.

-Ndue Lelçaj fiton se ka zotin me vedi dhe ka shpirt demokristian!, etj., etj., etj.

E pra kush është Ndue Lelçaj?

Mësuesi 55 vjeçar, me arsim të lartë, me 37 vjet punë në arsim, me cilësi të larta morale, me kapacitet intelektual në rritje, edukator i shkëlqyer i brezit të ri, shumë njerëzor në marrëdhënie dhe komunikim me njerëzit, është tepër krenar që është Selcjanë dhe banon po aty në Selcën e bujarisë, në Selcën e trimërisë, në Selcën e besnikërisë malësore.

Dukuritë e para të përgatitjes profesionale me një nivel të lartë pedagogjik dhe psikologjik u njohën tek Ndue Lelçaj rreth vitit 1979, kur ai mbaroi Institutin e Lartë Pedagogjik me nota të shkëlqyera.

Elementet e para të kërkesave për njohuri të reja në fusha të ndryshme të mësimit dhe edukimit janë korespondencat personale që ka krijuar ai me institute studimore e shkencore, me studiues e krijues të ndryshëm gjatë gjithë karrierës 37 vjeçare. Njohja e historisë së Kelmendit, njohja e traditave dhe folklorit vendas, njohja dhe respekti për figurat e shquara kelmendase gjatë gjithë historisë, cilësitë e rralla të burrave të kësaj zone kanë qenë gjithmonë burim frymëzimi për Ndue Lelçajn që të edukojë rininë me cilësitë më të larta njerëzore me dëshirën që të rrisim sa më shumë Nora e sa më shumë Prek Cala për Kelmendin. Për meritat në punë dhe sjelljet në shoqëri, Drejtoria e Arsimit Malësi e Madhe e ka nderuar disa herë duke e vlerësuar si një ndër mësuesit më të mirë të rrethit.

Pas viteve ’90, Ndue Lelçaj ingranohet në lëvizjen për rrëzimin e komunizmit dhe  për 4 vite me radhë zgjidhet anëtar i Këshillit në Komunë dhe kryeplak i fshatit Selcë.

Në zgjedhjet vendore të vitit 2000 kandidon për kryetar komune për Partinë Demokristiane ku arrin rezultate mjaft të larta falë reputacionit të tij në popull, pavarësisht se gjyqet zgjatën 8 muaj dhe u gjend i pa përkrahje për të mbrojtur votat. Brumosja e tij me ndjenjat e dashurisë së madhe për Kelmendin, me dëshirën për të dhënë kontributin e vet modest, me detyrimin moral që Kelmendi mund të ndryshojë për të mirë në favor të kelmendasve me njerëz të shkolluar, me metoda bashkëkohore, Ndue Lelçaj shpalli kandidaturën për kryetar komune në zgjedhjet e 12 tetorit 2003.

Pse do të fitojë Ndue Lelçaj?

1. Ndue Lelçaj ka mbështetje mbarëpopullore në Kelmend. Janë të shumtë nxënësit e tij, tani të rritur, që mbajnë në kujtesë kujdesin e tij, dashurinë e tij dhe dëshirën për t’i mësuar më mirë se vetveten, prandaj e duan.

2. Kandidati demokristian ka një mbështetje të fuqishme nga të gjithë intelektualët kelmendas, si nga ato që jetojnë e punojnë në Kelmend, ashtu dhe ato që jetojnë në qytete dhe zona të tjera jashtë Kelmendit, pasi e njohin për ndershmëri dhe për kapacitet intelektual.

3. Mbështetje të fuqishme janë duke i dhënë edhe nxënësit e tij që jetojnë në Amerikë, Itali, Gjermani, etj., që porosisin familjet e tyre që të respektojnë mësuesin që u ka mbajtur dorën për të shkruar germën “A” që në klasën e parë.

4. Të gjithë ato elementë që para tre vitesh i vodhën votën, i vodhën proçes-verbalet dhe mbas 8 muaj gjyqesh, e quajtën të humbur me zor, por fallso, sot që Ndue Lelçaj kandidon, ato duan të shlyejnë fajin dhe po e përkrahin drejt fitores. Borxhi shkon tek i zoti.

5. Kësaj here kandidati demokristian Ndue Lelçaj do të ketë një mbështetje të fuqishme nga Partia Demokristiane dhe kryetari i saj Nikollë Lesi, i cili që tani e ka lidhur kandidatin me negociata për binjakëzim me komuna të fuqishme italiane e gjermane dhe shumë shoqata joqeveritare hollandeze, gjermane dhe norvegjeze për ndihma dhe bashkëpunim.

6. Ndue Lelçaj do të fitojë sepse është njeri i ndershëm, ai garanton qeverisje vendore pa vjedhje e pa korrupsion, ai garanton që çdo gjë që vjen për popullin do të shkojë tek populli, ndërsa hajduti dhe i korruptuari, para ligjit.

Problemet shqetësuese në Kelmend, si rregullimi dhe mirëmbajtja e infrastrukturës rrugore Tamarë-Vermosh, përmirësimi i furnizimit me energji elektrike, rregullimi i rrjetit shpërndarës, pajisja me 2 transformatorë 100 kw, përmirësimi rrënjësor i shërbimit shëndetësor, përmirësimi i vazhdueshëm i kushteve në shkolla, drejtësia dhe mos cënimi i ndihmave sociale nuk janë premtime, por detyra të përditshme e të përhershme të kryetarit të komunës që realizohen me fondet e Komunës.

7. Faktori fitues është se kandidati demokristian, Ndue Lelçaj, ka të drejtën e zotit me vete, ka popullin trim e patriot kelmendas me vete, ka shokë, ka miq, ka dëshirën e thellë njerëzore për të zhvilluar e për të ndërtuar ëndrrën e tij, vendin e tij të lindjes.

Vasel Gilaj

Këshilli i Qarkut Shkodër mendon, premton e deklaron: Velipoja kufizohet me Shllakun!

Sapo mora një letër nga një mik imi anglez i cili është analist dhe studiues i Shqipërisë së Veriut, ku më shkruan për botimin e fundit “Qarku Shkodër”, ku më thotë se si ka mundësi që Qarku i Shkodrës të mos i dij kufijtë e Komunës së Shllakut. Të them të drejtën nuk e kisha lexuar këtë botim, por u interesova dhe e gjeta. Menjëherë shoh faqen 75 ku thotë Komuna Shllak. Ajo kufizohet si më poshtë: Në veri me Komunën Berdicë; në jug me Komunën Barbullush; në lindje me Komunën Hajmel dhe Bashkinë e Vaut të Dejës; në perëndim me Komunën Velipojë dhe Komunën Dajç. Me këtë pozicion të vendosur në këtë botim më kishin transferuar rreth 200 km nga Dukagjini për në Zadrimë. Është ky një gabim që çorienton çdo njeri të huaj dhe di të shohë hartën. Dua të pyes, ky gabim a është me qëllim apo diskreditim në heshtje i kësaj treve që askush të mos dijë të vijë në Komunën e Shllakut? Dua t’u them autorëve të këtij botimi, Artur Luka, Merita Kazazi, Liri Çekaj, t’i hedhin një vështrim hartës së Shqipërisë, ku Shllaku shtrihet në zonën malore rreth malit të Cukalit dhe kufizohet në veri me Shoshin; në lindje me Temalin e Qerretin e Pukës; në perëndim me Postribën; në jug me Gurin e Zi. Të dashur autorë, pyeteni Kryetarin e Këshillit të Qarkut, ku të parët e tij e kanë patur origjinën në “Prrue Mos”, të Shllakut se ndoshta i kujtohet ndonjë fjalë nga gjyshi apo babai i tij.

Edhe një herë dua të shpreh vlerësimet në të dhënat e grumbulluara mbi gjendjen sociale-ekonomike, por shpresoj që të jemi më të saktë ku mjaft të dhëna nuk janë reale. Mos harroni kufinjtë territorialë të Qarkut, ku 2/3 e Lumit Drin e Liqenit të Komanit i përkasin Shkodrës dhe jo Tropojës, ku që nga viti 1992 Rrethi i Tropojës mban 2 tragetet e mëdha, ku nuk kemi qenë të aftë që njëri prej tyre të administrohet nga Këshilli i Qarkut Shkodër, ku çdo ditë Shkodra humb miliona lekë nga ky biznes. Ku trageti “Dardania” e “Trageti i Ri” nuk i përkasin Shkodrës. Është mirë që ky institucion të mbrohet me vepra, jo me fjalë. Botime të tilla në gjuhë të huaja të jenë më të sakta, ku mjaft njerëz kanë interes për të investuar dhe ditur burimet që janë këtu.

Zef Nika

Nga Detroiti bëjmë thirrje: Të ndalojmë hakmarrjen!

Vëllezër shqiptarë, prindër të nderuar, nëna e motra shqiptare kudo që jeni, brenda dhe jashtë atdheut.

Nga brengosja dhe dhimbja jonë e madhe për temën e lartpërmendur “Ndal hakmarrjen!”, po paraqesim kërkesën më aktuale të jetës së përditëshme që i brengos shqiptarët.

Historia jonë nëpër shekuj është e lavdishme dhe krenare, të thuash u la me gjak çdo pëllëmbë e trojeve tona për të gëzuar lirinë dhe pavarësinë e kombit tonë të përbashkët shqiptar. Ai heroizëm që treguan shqiptarët si popull nëpër shekuj është barazi me kalvaret e më të vështirave, të vuajtjeve të mëdha e të papërshkruara e në vazhdim, të skamjeve, sakrificave, dhimbjeve, cënimeve apo nëncënimeve, përbuzjeve apo përuljeve, masakrave, burgosjeve dhe pushkatimeve, përdhunimeve e deri tek e finalizuara për shpërngulje anë e kënd kontinenteve të botës. Një popull me një gjuhë me tradita të përbashkëta kombëtare, jetësore, tokësore, historike e kulturore jetën e shkuan me dhimbje, me copëtimin e zemrës, shpirtit e idealit të përbashkët, po për çudi i ndarë nga ky popull i martirizuar nga aspektet e lartpërmendura me pa të drejtë e pa mëshirë. Na ndanë fuqitë e mëdha europiane e shtetet fqinjë serbë, malazezë, grekë e maqedonas, të cilat shtete fqinjë kanë ushtruar e çfarë nuk lanë pa ushtruar si në Kosovë, Çamëri, Prevezë, tek shqiptarët në Maqedoni, shqiptarët në Mal të Zi e kësaj pamëshirësie iu shtuan pesëdhjetë vjet të komunizmit që ata të parët me gjenocide e eleminime për të na zhdukur si racë njerëzore, pra racën shqiptare ap gjakun ilir të vërtetuar me tetëmijë vjet para Krishtit, duke na djegur e pjekur e detyruar eksode nga ana e të gjithë sunduesve na sollën ku na sollën! Në tjetrën anë sistemi komunist, aq i egër dhe i pamëshirshëm na i hoqi elementet më të bukura njerëzore dhe kombëtare të krenarisë sonë e besimit shpirtëror sa na bënë që të dyshojmë në njëri-tjetrin. Pra, izolim kombëtar, pa të drejtë të shprehjes së ndjenjave dhe së fundi burg e katandisje të varfërimit total.

Ajo mënyrë jete shkaktoi eksodin e mijëra shqiptarëve nga shteti mëmë, Shqipëri dhe trojeve të tjera shqiptare.

Të gjithë martirët, dëshmorët, heronjtë e heroinat e të gjitha kohërave apo plejadave dhe deri në ditët tona praktike e sypamëse me Kosovën e përgjakur nga Serbia dhe politika e saj antishqiptare, ashtu edhe të shteteve të tjera fqinje ndaj këtij populli, jetën e bën edhe më të dhimbshme. Por mbi të gjitha këto vuajtje dhe mjerime, luftë për mbijetesë e ekzistencë si popull, nëpër të gjithë atë rrjedhë tek ne krijuan një histori të pavdekshme, heroike dhe legjendare që kurrë s’duhet të harrohet në të mirë të unitetit tonë shqiptar.

E gjithë kjo u la me gjak dhe është një e vërtetë e madhe historike. Në tjetrën anë, brenda jetës sonë të shekujve që posa përmendëm dhe të ditëve tona për çudi, po të grindjeve që na lanë sunduesit, por edhe nga mos vetëdija jonë i lejojmë vetes si vëllezër, fis, bajrak, krahinë apo komb të biem në një situatë alarmuese?!

Lot e dhimbje që i përshkojnë edhe ditët tona, vajin që dëgjojmë dhe përjetojmë tek nënat dhe motrat, gjyshët e gjyshet tona për gjakderdhje të panevojshme në brendi të shqiptarëve; është dhimbje që na brengos të gjithëve. Ngatërresat si të hershme apo të tanishme, po bëjnë që të shkojnë jetë njerëzish të bijve dhe bijave tona. Tani për tani është shqetësimi më i madh vëllazëror e kombëtar.

A nuk mjaftojnë lotët e njëpasnjëshëm të nënave tona e mbarë pjestarëve të familjes që u dërgojnë lule në ato varreza për të kujtuar viktimat pa ditur se pse vdiqën?! A nuk të lodhin e ta këpusin shpirtin fëmijët që mbesin jetimë të veshur foshnje me rroba të zeza në shenjë pikëllimi e trishtimi?! Sa mbetën të shkretë pa ditur t’i japin vetes drejtim nga t’ia mbajnë apo kush t’i rrisë?!

Në sytë e tyre sheh terr dhe zi, lodhje e mjerim, vetmi e mosprezencës së ngrohtësisë prindërore; të këputur në zemër se as për ta e as për nënë e baba nuk i nxenë më dielli si i ka nxehur. Vëllezër, kështu krijohen plagët e rënda e të pashërueshme për vëllazëri dhe komb dhe duhet t’i ndalim.

O vëllezër shqiptarë, ndalojeni hakmarrjen e mos ta shikojmë trimërinë duke u vrarë me njëri-tjetrin: arma sa ka grykën, aq ka fatin; mos t’i lejojmë vetes t’u veshim të tjerëve rrobat e zeza pa nevojë. Kështu do të gëzojmë jetën e përbashkët dhe nuk do të lëmë rrugëve dhe pa shpresë fëmijët jetimë. A është më e ëmbël dhe më e bukur, më e dashur dhe njerëzore e po ashtu kombëtare; e mbi të gjitha më e gëzuar për ne – kishte për të qenë – sikur ato viktima të vrasjeve për hakmarrje, apo çdo lloji tjetër qoftë të ishin gjallë e në brendinë e luleve më të bukura rinore për të na gëzuar së pari prindërit e vet si dhe mbarë shoqërinë shqiptare.

Mosni, po duroni, sikur kanë duruar të parët tanë me besë e burrëri, fisnikëri e bujari, pa prerë në besë shoqi-shoqin, e me të cilën besë, dhuratë më e madhja ndër shqiptarë që na e njeh edhe bota europiane – duaje dhe nderoje njëri-tjetrin. Mos t’u shkojë mendja me vra vëllau-vëllanë, mos me përdhosë e dhunuar motrat e tjetërkujt se ato janë bijat tona që sot apo nesër të gjeti edhe ty ai fat i zi, nuk të jep shpresë as gëzim për të jetuar. Ec dhe nisu nga vetja, se sikur ke dëshirë që familja jote të jetë e lumtur në të drejtën që t’i ka falë Zoti për të jetuar, ashtu nisu ti, ashtu të mendojë edhe ai tjetri. A s’na vrau por pak armiku nëpër shekuj pa ia kthyer armën njëri-tjetrit si në atdhe me aq vuajtje e skamje e po ashtu edhe jashtë atdheut të tretur e të humbur nëpër botë! Mos lakmoni pasurisë së pamerituar e djersës së tjetërkujt për ta gëzuar vetë atë lumturi e begati fare të shkurtër; se djersa e tjetrit të vret e është rrugë që s’të krijon jetë për të jetuar.

Vëllezër, ndalojeni hakmarrjen e t’i shkojmë rrugës së Besëlidhjes së pjesës së Malësisë: Hot, Grudë, Triesh, Koje e Luhar e vendosur që nga 28 qershori i vitit 1970 dhe ruhet edhe sot dhe ka për t’u ruajtur si sytë e ballit. Vetëm dorëvrasësi si dhe pjesëtari i ngatërresës është fajtor, të tjerët në liri të plotë. T’i shkojmë besës së Rugovës të po atij viti; Kosovës së dashur me besë kombëtare e patriotike për faljen e gjakut të vitit 1990 me në krye Anton Çetën.

Ngjarjet e ditëve tona që ndodhin në Malësinë e Madhe dhe në Shkodër me rrethina, Dukagjin, Mirditë, Tropojë, Pukë e Peshkopi, Lezhë e Vlorë, e pjesë të tjera të trojeve shqiptare na obligojnë të gjithëve, o vëllezër, të ndalim hakmarrjen. Si burrat t’i falim ata që s’kanë faj e që s’vënë dorën në krime, por t’i lëmë të qetë të jetojnë e veprojnë si botë e civilizuar e familjes europiane. Me dorëvrasësin apo fajtorin e krimit të merret në radhë të parë gjyqi i shtetit, por të mos e përkrahë as vëllazëria, fisi a bajraku, krahinat që ekzistojnë në truallin shqiptar. Në këtë mënyrë e në këtë akt fjator mbetet vetëm vrasësi dhe pjesëtari i ngatërresës.

Mendoni atë Gjergj Kastriot, kur pajtoi krerët e shqiptarisë në të mirë të kombit dhe për ditët tona kujtoni nënën e dashur, Nënën e Shenjtë, Nënë Terezën, nënën e bamirësisë shqiptare të të gjithë botës për fëmijë të miliona të lënëve në Kalkutë të Indisë, por edhe të mbarë botës që u dha bukë e shpresë për të jetuar, e po ashtu shpirtin e ruajtur për ndjesira ndërkombëtare. Duke kujtuar rrezatimin e fytyrës së saj dhe të shpirtit të saj si hyjni edhe ne si komb shqiptar të lidhim besën e re e të ndalim hakmarrjen që nuk na sjell kurrfarë lumturie as gëzimi, vetëm lot e dhimbje me plagë të pashëruara, si sot si nëpër shekuj.

Në shenjë të respektit, të ndarjes së dhimbjes e brengosjes, vuajtjeve e mundimeve, shprehjes për ngushëllim të të gjitha familjeve që përjetuan vdekjen e viktimave, fëmijët e lënë jetimë, besimtarët e Kishës së Shën Palit, besimtarët e Kishës së Zojës Pajtore në bashkëpunim me Teqenë Bektashiane dhe Xhamisë dhe mbarë komunitetit shqiptar në Michigan, shqiptarët në New York, Chicago dhe kudo në Shtetet e Bashkuara, kërkojmë që sa më parë të aktivizohen nëpër të gjitha krahinat e truallit shqiptar njerëz përfaqësues, të nderuar dhe respektuar e me një marrëveshje të japin besën e besëlidhjes, dorës së pajtimit, ndalimit të hakmarrjes dhe për krimet e bëra të mbetet fajtor vetëm dorëvrasësi.

Dashtë Zoti që sa më parë një vepër e madhe e tillë (Ndal Hakmarrjes) u vendostë, u realizoftë dhe të ketë rreze e diell të lirisë mbarë kombëtare që të mos shkojnë jetë njerëzish pa nevojë. Dijenia jonë kryesore për paqe e lumturi kombëtare të jenë shkollat e mesme, fakultetet dhe universitetet shkencore dhe për ushqim shpirtëror, shtëpitë e Zotit ku besimtarët dëgjojnë fjalën dhe uratën “Paqja e Zotit qoftë përherë me ju”.

Duke falenderuar aktivitetin e lidhjes së misionarëve për pajtimin e gjaqeve në Shqipëri, edhe ne i bashkëngjitemi kësaj pune të shenjtë dhe në emër të nismëtarëve të Kishës së Shën Palit, Kishës së Zojës Pajtore, Bashkësisë Bektashiane shqiptare dhe Xhamisë si dhe mbarë komunitetit shqiptar në SHBA, kërkojmë që sa më parë të merren masa konkrete për të ndaluar këtë plagë kaq të rëndë në botën shqiptare.

Për grupin nismëtar:

Dom Anton Kqira

Dom Ndue Gjergji

Prof. Lulash Nika Palushaj

Prof. Rush Dragu

Aktivisti i shquar Luigj Gjokaj

Prof. Sherif Gjokaj

Dr. Marjan Dema

Dr. Gjeka K. Gjelaj

Detroit, 27 gusht 2003

Kush e menaxhon krimin?

Është kjo një pyetje që gazeta jonë e ka shtruar vazhdimisht, megjithë presionet dhe kërcënatat deri me jetë të gazetarëve tanë. Por pyetje që fajësojnë struktura të shtetit janë vërtetë të rrezikshme derisa Shqipëria është vendi ku krimi është këmbëkryq, ku ligji është i shkruar vetëm në letër, ku kanuni mesjetar është shumë potent dhe ku vetë struktura të këtij shteti e favorizojnë krimin. Investigimet tona thonë se më 22.04.2002 në rrugën e Balldrenit të qytetit të Lezhës, persona të maskuar me armë automatike u kanë zënë pritën shtetasve Vasil e Tonin Shkëmbi, teksa ata po ktheheshin me automjetin e tyre në shtëpinë e tyre. Breshëri plumbash kanë qëlluar në drejtim të tyre mbi makinë. Zoti e fati duket kanë qenë me ta, pasi ngjarja ka përfunduar pa viktima. Automjeti është dëmtuar. Familja Shkëmbi, sipas informacionit në gazetën tonë, ka bërë kallxim në polici, por interesi duket ka qenë i pamjaftueshëm për zbulimin dhe ndalimin e autorëve. Në të shumtën e rasteve, policia nuk prangos kriminelët. Duket se ajo mjaftohet me kapjen e viktimave. Por të mos largohemi nga tema konkrete. Sipas burimeve të besueshme, Vasil dhe Tonin Shkëmbi janë qëlluar për motive hakmarrjeje nga një familje tjetër për gjakmarrje, pasi familja Shkëmbi vite më parë kish kryer një vrasje. Gjithashtu, burime tonat thonë se familja Shkëmbi  kishte edhe hasmëri të hershme, të dhjetra viteve më parë. Edhe këto ditë hedhja në erë e shtëpisë së kandidatit për kryebashkiak të Shkodrës, Mustafa Lici, duket po kalon si ajo e Vasil e Tonin Shkëmbit. Kriminelët nuk po ndalohen. Gjithsesi, problemi është diçka më i thellë, pasi ne kemi të drejtë të pyesim, kush e menaxhon krimin? Natyrisht, përderisa shteti nuk po gjen mundësinë për të vendosur autoritetin e ligjit, dhe përgjegjësia po mbi shtetin rëndon.

Denisa Kraja

Plagët e hakmarrjes

O Zot sa e tmerrshme kur mendon se si sot në shekullin XXI shqiptarët në përgjithësi e Veriu i Shqipërisë në veçanti është ende peng i një prej plagëve më gjaksore, që boll ka derdhur gjak të pastër shqiptar nga vetë shqiptarët. E “ligji” që mbështet këtë plagë është mbi pesë shekullor dhe ka emrin “enigmë” Kanun. Ndërsa popujt e tjerë këtë fjalë nuk e njohin fare, pasi kanë shtetin ligjor që rregullon çdo problem social. Në fakt edhe ne e kemi shtetin i cili ka vetëm emrin dhe në vend që të ndihmojë në shërimin e kësaj plage vetëm e ngatërron më keq… Raste familjesh e fisesh që janë peng i hakmarrjes primitive ka mjaft, por ne si gazetë kësaj radhe vendosëm që të marrim një ndër familjet e pafajshme shqiptare që po i nënshtrohet hakmarrjes kanunore, të gjakut. E kjo familje është ajo e Mark Fran Markut. E kjo ndodh sepse ligjet në Shqipëri janë të pafuqishme përballë “ligjit” të hakmarrjes kanunore të gjakut. Ja konkretisht se dhe një aksident rrugor i padëshiruar mund të shndërrohet në një kalvar gjakmarrjeje. Gjithsesi vrasjet, plagosjet e tentativat për vrasje janë thuajse të përditëshme veçanërisht në zonën Verilindore. Siç e paralajmëruam më sipër një fat të tillë të keq e ka patur edhe Mark Fran Marku me familje nga Ivanajt e Bajzës së Malësisë së Madhe. E kjo familje tashmë është një viktimë e hakmarrjes së verbër si rezultat i një aksidenti të padëshiruar që babai i Markut, Fran Marku në Ivanaj të Bajzës aksidentoi me veturë, me pasojë vdekjen e fëmijës Arben Gjoka Kastrati, e kjo ndodhi që më 28 gusht 2001. Nga kjo ngjarje e dhimbshme dhe e pafajshme e fisit Marku, jeta e kësaj familje që në atë kohë filloi të shkatërrohej, sepse familja e Gjoka Kastrati (familja e fëmijës së vdekur), sipas kanunit të hakmarrjes së gjakut që sundon tek ne, vendosi të hakmerrej. E kjo hakmarrje kërkon të shkaktojë viktima nga fisi Marku, duke kërkuar të vrasin pjestarë të familjes Marku. Gjatë kësaj periudhe familja Gjoka Kastrati disa herë ka rrethuar e qëlluar në drejtim të shtëpisë Marku, ku mendohej se ishin të ngujuar kjo familje. Vlen të theksohen dy raste kur Gjoka Kastrati ka shkrehur shumë karikatorë automatiku mbi muret e kësaj shtëpie. Madje kur u mor vesh se familja Marku e kishte braktisur shtëpinë, “hakmarrësi” e dogji dhe shkatërroi përfundimisht shtëpinë e familjes Marku.

Gjithsesi, ne si gazetë, shpesh kemi kërkuar të kontaktojmë me të dy familjet, por nga familja Gjoka Kastrati nuk pranojnë, pasi thonë se kemi gjak për të marrë për vogëlushin, ndërsa nga familja Marku nuk ekziston askush në Shqipëri, ku sipas bashkëfshatarëve të tyre mësojmë se Mark Fran Marku me familje është larguar nga Shqipëria nga frika e hakmarrjes që më 25 dhjetor 2001. E mjerisht që nga ajo ditë nuk i dihet fati i mjerë kësaj familje, nëse është kund gjallë e strehuar në udhët e botës. Ndërsa e kemi të qartë se shteti e di këtë tmerr gjaku e vetëm hesht, shpesh edhe “qeshë”, duke i lënë rrugë të lirë “ligjit” barbar të gjakmarrjes. O Zot sa keq që Mark Fran Marku pesëdhjetëvjeçar (i datëlindjes 31 janar 1953) në vend që të shijojë jetën në vendin e tij me familje, detyrohet të humbë familjarisht në dhena të huaja, vetëm për të shpëtuar jetën e rrezikuar nga gjaksi i pashpirtë…

Ndue Bacaj

Gjendja e rëndë në Kosovë

Siç dihet historikisht se në Kosovë gjendja në mes etnive e posaçërisht në mes shqiptarëve dhe serbëve ka qenë mjaft e rënduar dhe ngatërrestare e deri edhe në hasmëri, ku të dy këta popuj e quajnë njëri-tjetrin deri edhe armiq të betuar kundër njëri-tjetrit. Një gjendje e tillë fatkeqësisht vazhdon edhe tani e shtuar dhe e ripërtërirë, veçanërisht pas luftës më të re të zhvilluar në Kosovë, luftë për të cilën nuk është nevoja që të flasësh, mbasi shumë ngjarje dihen por ajo që të bën më shumë përshtypje dhe që të bën edhe të shkruash, janë pasojat e mëdha që ka lënë kjo luftë edhe në ditët e sotme. Fatkeqësisht ngatërresa dhe hasmëri edhe në mes të shqiptarëve, ku gjendja e sigurisë, me gjithë praninë e forcave ndërkombëtare, ende është e pashpresë. Një ndër këto është edhe Peja, vend ku jetojnë së bashku serbë dhe kosovarë. Një fat të tillë e ka patur edhe Zora Kurtulaj nga Peja, me origjinë serbe por e martuar me një shqiptar pejanë. Gjatë luftës së fundit shqiptarët dhe posaçërisht forcat e UÇK-së dyshonin se Zora ishte bashkëpunëtore e policisë dhe ushtrisë serbe, dhe një rast kur forcave të UÇK-së iu duk i favorshëm për t’u hakmarrë ndaj Zorës, të cilën e kanë rrahur dhe dhunuar si mos më keq, biles duke i plaçkitur edhe shtëpinë e jo vetëm Zorën, por edhe vajzën e saj Edmonda Smajlaj, që në atë moment u gjend në shtëpi tek po rrinte në shtëpinë ku kishte lindur, të cilën e braktisi, dhe e mbajnë peng për disa kohë. Në këto kushte tejet të vështira për të jetuar në Pejë Zora largohet nga Kosova dhe vendoset në Republikën e Malit të Zi. Në fillim të vitit 2003, Zora rikthehet në Kosovë për të jetuar aty ku banonte edhe më parë, por më kot sepse ajo përsëri u gjend e kërcënuar dhe nën dhunë e sërish nga ish-forca të UÇK-së të cilat e detyrojnë të largohet përsëri nga Kosova, për arsye sigurie, për të mbërritur përsëri në Malin e Zi. Kështu pra u katandisën nënë e bijë nga Peja e Kosovës për më tepër edhe familjet e tyre që u detyruan të lënë Kosovën, duke u larguar për në vende të tjera e kjo ndodh vetëm e vetëm për të siguruar mbijetesën, mbasi çdo tentativë tjetër për kthim në Kosovë është i pamundur, sepse ish-forca të UÇK-së janë në kërim jo vetëm të Zorës, por edhe të shumë e shumë të tjerëve për t’u hakmarrë. Edhe pse janë shqiptarë e jo serbë, hakmarrja vazhdon.

Vasel Gilaj

Kush i mbron kriminelët?

Mashtrimet janë diktaturë. Edhe diktatura mashtrim është. Pushtetarët shqiptarë kanë premtuar shumë e s’kanë bërë gjë të mirë, veç kanë shtrënguar darën e diktatit, sikundër diktati i veshur me petk politik ka goditur tepër rëndë njerëzit që aspirojnë për demokraci. Hedhja e shtëpisë në erë ditët e fundit të kryetarit të Partisë Mendimi i Djathtë Liberal Shqiptar, zotit Mustafë Lici, i cili është edhe njëri ndër kandidatët për kryetar bashkie, që duket se ka shumë popullaritet në qytetin më të madh verior, Shkodër, ishte padyshim një skenë e studiuar mirë nga mafia politike, ndoshta edhe me regji nga jashtë Shqipërisë. Atij iu rrënua kati i dytë i shtëpisë dhe iu rrezikua jeta e katër fëmijëve, gruas, nipit dhe e tij. Kriminelët nuk duket se do të zbulohen ndonjë ditë. Por jeta e shqiptarëve përditë po bëhet më e rrezikuar. Janë shumë të tillë që segmente të politikës i kanë vënë në shënjestër. Kështu, edhe antikomunisti Jozef Gjon Milan dhe gruaja e tij, Alma Marash Milan, janë viktima të një dhune mesjetare, me qëllim eleminimin fizik. Jozefi, pjesëmarrës në shumë demonstrata e protesta paqësore të opozitës shqiptare, si anëtar e veprimtar i Partisë Republikane, është dhunuar nga segmente të anarshisë, sidomos më 14 shtator 1998 kur mori pjesë në varrimin e deputetit Azem Hajdari, të pushkatuar nga komunistët. Atë ditë, jo vetëm Jozefi, por edhe gra e fëmijë u rrahën barbarisht, u kërcënuan me jetë, u futën në rreth të kuq për t’u vrarë. Shumë kohë, ky republikan ka jetuar i fshehur, por qëllimi i shkrimit tonë është shumë më i gjerë. Pyetja që shtrohet është se ky shtet nuk është në gjendje të vendosë rendin, të prangosë kriminelët, apo është vetë shteti që stimulon veprime të tilla antinjerëzore?!

Sokol Pepushaj

Laç i Milotit: Polici i specialeve detyrohet të largohet nga Shqipëria

Quhet Valentin Mura. Ka lindur në një fshat pranë qytetit të Laçit në Sanxhak, më 26. 05. 1969. Ka kryer studimet në shkollën 8-vjeçare “Nikollë Doçi”, pas kësaj ka vazhduar gjimnazin e Laçit prej vitit 1984-1988. Më pas ka kryer një kurs dy vjeçar për degën antikrim nga viti 1988-1990. Më pas u ngarkua me detyrë në komisariatin e Rrethit të Laçit ku ka punuar si polic civil me antikrimin. Ka marrë pjesë në shumë aksione të cilat kanë përfunduar me sukses nga policia. Në fundin e vitit 1996 dhe në fillimin e vitit 1997, kriminaliteti po rritej gjithmonë e më shumë. Ishte pikërisht data 3. 02. 1997, kur informohet nga një informator për një rrjet trafikantësh që po trafikonin bashkë me klandestinë, një sasi të konsiderueshme droge. Ai, bashkë me kolegun e tij Arben Noka, sapo u informuan, vajtën për të ndaluar këtë trafik dhe arritën që ta kryenin këtë operacion me sukses dhe autorët e këtij trafiku ua dërguan organeve kompetente. Tre javë më vonë trafikantët gjenden të lirë për mungesë provash. A kishte provë më të madhe se 12 kg kokainë? Si rrjedhojë e kësaj filluan ngjarjet e mëposhtme. Më 25 mars 1997, në orën dy pas mesnate Valentinit i hidhet shtëpia në erë, për më qartë ekzistojnë regjistrimet në videokasetë që janë dhënë nga disa televizione shqiptare dhe ai ka një kopje të kësaj kasete që është transmetuar në gusht 2003. Për të mos u larguar nga problemi, 10 ditë më vonë se t’i hidhet shtëpia në erë, pra më 4 prill 1997, tre persona të armatosur tentuan ta vrisnin, për vetëmbrojtje ka patur të shtëna nga të dyja palët gjer sa kanë ardhur forcat e rendit dhe nuk pati të plagosur nga asnjëra palë. Si rrjedhojë e kësaj vendosi të ankohej tek eprorët e tij, duke vajtur deri tek ministri, dhe si përgjigje mori paralajmërim për pushim nga puna se gjoja ka vepruar në kundërshtim me ligjin për ndalimin e këtyre personave! A mund ta dinte si të vepronte, të ndalonte trafikantët apo të bashkëpunonte me ata. Dhe ai ishte më se i vendosur të luftonte trafikantët dhe të respektonte ligjin në fuqi. Për t’u siguruar, ai dhe familja u transferuan në fshatin Zerqan të Rrethit të Dibrës.

Në fillim të majit të vitit 2003 ndodhi një skandal në liceun e Mamurrasit, ku tre persona të armatosur kishin hyrë me forcë dhe kishin përdhunuar dy vajza të liceut, ndërsa një vajzë tjetër, për të mos rënë në duart e tyre u hodh nga kati i tretë dhe vdiq. Duke qenë se policia lokale nuk kishte mundur t’i ndalonte apo s’kishte dashur t’i ndalonte për arsye tashmë që dihen, u kërkua ndihma e forcave speciale. Në këtë operacion mori pjesë edhe Valentini, që drejtoi një grup të gatshëm prej 9 personash. Pas shumë përpjekjesh dhe rreziku të madh arritën që t’i kapin keqbërësit dhe t’ua dorëzonin organeve kompetente.

Pasi bëri raportin mbi ndalimin e këtyre personave, bie në konfrontim me eprorët, të cilët nuk pranonin raportin që ai bëri, pra donin që ai të hiqte kryesoret që kishte shkruar në procesverbalin dhe arriti gjer aty sa njëri prej tyre ta kërcënojë hapur duke i thënë se kështu nuk e ke të gjatë dhe i kujtoi ngjarjen që i kishte ndodhur në mars të vitit 1997, hedhjen e shtëpisë së tij në erë nga një grup keqbërësish apo nga…! Me gjithë kërcënimin e hapur, vendosi që të mos e ndryshojë raportin dhe e dorëzoi në prokurori pa firmën e eprorëve. Disa ditë më vonë gjeti në zyrën e tij një zarf që nuk emrin e dërguesit. Paulin Mura e hapi me kujdes dhe gjeti brenda një fletë të bardhë të pashkruar me germa por në mesin e fletës kishin vizatuar dy arkivole dhe kishin shkruar emrat e djemve. Doli nga zyra dhe vendosi që të mos i tregojë askujt se çfarë i ndodhte, doli dhe mori mjetin që qarkullonte (motorin) dhe u nis për në shtëpi. Sapo ka kaluar qytetin, e qëllojnë nga mbrapa. Pas këtij momenti e kanë dërguar në spital ku e kanë kuruar dhe e kanë mbajtur 10 ditë. Atentati ka ndodhur më 18 maj. Pas 10 ditësh kurim vajti në shtëpi. Të nesërmen i shkon hetuesi i çështjes dhe e pyet se kush mund të kenë qenë ata që e qëlluan dhe ai i thotë se personat që e qëlluan kanë qenë ta persona që ne ia japim drejtësisë për t’i dënuar dhe drejtësia i nxjerr të pafajshëm. Hetuesi i ka thënë “mos fol kështu, se do t’ju ndaloj për mosrespekt të autoriteteve dhe mund të përfundosh në burg”. Pas transmetimit nga disa TV të ngjarjeve të ndodhura më dt. 22 e 23 është larguar me familje në drejtim të një shteti për të mbrojtur familjen nga një ekzekutim total. Kthimi i tij në Shqipëri është një vdekje për të gjithë familjen.

Zef Nika

Do ta gjejmë Gjovalin Zefajn edhe sikur në vrimë të miut të futet

Kohët e fundit, Ministria e Ruajtjes së Rendit, në emër të garantimit të qetësisë për qytetarët, po shkarkon policë të thjeshtë pasi sipas tyre, këta japin sinjale që të kërkuarit të mos kapen. Kjo ndodh sepse falë mosqeverisjes së ish-komunistëve në pushtet, regjistrimi i vrasjeve për motive banale është më i madh se ai i Çikagos në fillimet e këtij shekulli, ku popullsia është 10 herë më e madhe. Një polic i tillë, i quajtur Pashuk Hila, u largua nga puna, nga toga e policëve të Bashkisë së Vaut të Dejës.

Po cili është shkaku, ose më mirë me thënë, përse cilësohet fajtor ky punonjës rendi?

Në tetor të vitit 2000, kur votohej për qeverisjen vendore, në komisionin e votimit figuron edhe Gjovalin Zefaj, i datëlindjes 17 korrik 1968, banues në fshatin Naraç. Ky mbron interesat e të djathtëve, pasi ishte persekutuar sistematikisht nga pushtetarët, vetëm se adhuronte lirinë e individit në Shtetet e Bashkuara. Ky nuk pranon që në kutitë e votimit të merren me forcë e të dërgohen në komisariat për t’u numëruar atje në favor të ish komunistëve.

Gjovalin Zefaj e merr me forcë kutinë e votimit nga duart e policëve për ta dërguar në Komisionin Zonal. Por policët morën urdhër dhe e plagosën me armë zjarri Gjovalin Zefajn për këtë veprim. Pas 20 tetorit të vitit 2000, Gjovalin Zefaj nuk dihet se ku ndodhet. Adresën e tij nuk e di as familja, as shokët, as strukturat e partisë ku militonte. E di saktësisht se ai ndodhet në arrati, Komisariati i Policisë, që e kërkon në çdo kohë e me çdo mjet. Faji i vetëm i këtij personi është se nuk lejoi manipulim të votave me forcë nga ana e policisë. Këtë fakt e ka dëshmuar në një material për zgjedhjet edhe Zyra e OSBE-së së Rajonit.

“Do ta gjejmë Gjovalin Zefajn edhe sikur në vrimë të miut të jetë futur”, është shprehur kryepolici i distriktit. Këtë urdhër verbal e ka përcjellë në adresë të familjarëve të Gjovalin Zefajt, polici Pashuk Hila dhe për këtë motiv largohet nga puna.

Edhe një problem tjetër. Personi për të cilin do të grumbulloheshin votat me ndihmën e policisë, është bashkëfshatar i Zefajt. Ky personalisht dhe familjarisht është shpallur në hasmëri me Gjovalinin. Pret të hakmerret se nuk e lanë t’i vidhte votat. Kështu Gjovalin Zefaj gjindet midis dy zjarresh. E kërkon policia, por edhe hasmi, edhe pse nuk ka asnjë faj. Fundi daltë hajër, pati thënë dikur shkodrani i famshëm Gjergj Mullaga.

Dashamir Cacaj

Jeta e shqiptarëve e rrezikuar

Frika dhe pasiguria për jetën detyron edhe vetë punonjësit e shtetit të cilit i shërben, që të braktisin punën, familjet e tyre e të largohen nga vendi i tyre. Një ndër ta është edhe z. Gjergj N. Guri nga fshati Qerret, Komuna Temal, Shkodër, ish-efektiv i Policisë me detyrë inspektor policie në Komunën Temal. Në këtë detyrë ka punuar 2 vjet e gjysëm që nga janari 2001 deri sa është detyruar të largohej për arsye sigurie në prill 2003. Ai ka punuar në një zonë mjaft problematike që njihej për vrasje (hakmarrje), trafikun e qenieve njerëzore (prostitucion) dhe kultivimin e tregtimin e lëndëve narkotike. Që nga fillimi i punës së tij në këtë detyrë ai është ndeshur me këto fenomene të rrezikshme dhe i ka luftuar ato nga të gjitha drejtimet në një mënyrë mjaft profesionale dhe të guximshme. Si pasojë e kësaj pune dhe këmbëngulje të tijën, këto fenomene që deri në atë kohë ishin të përmasave të mëdha, filluan dhe morën goditje të mëdha, dhe me kalimin e kohës këto fenomene u minimizuan në një mënyrë të ndjeshme. Mirëpo elementi kriminal duke mos patur asnjë mundësi për të ushtruar aktivitetin e tyre kriminal filluan që t’i bënin Gjergjit presione me metodat e tyre kriminale. Kërcënimet ishin të shpeshta, thuajse çdo ditë nëpërmjet telefonit, nëpërmjet letrave anonime, etj., përmbajtja ishte e njëjtë, t’i eleminonin fizikisht atë dhe familjen e tij. Kërcënimet ishin nga më të ndryshmet, deri në banale. Gjergji, duke u ndjerë mjaft i stresuar dhe i pambrojtur për të shpëtuar jetën e tij e të familjes, detyrohej të largohej nga Shqipëria. Edhe pas largimit të Gjergjit nga Shqipëria, elementi kriminal duke mos u ndjerë i qetë me të njëjtat metoda vazhdon të kërcënojë familjen e Gjergjit, e cila ndodhej në Shqipëri. Duke u ndjerë të frikësuar dhe të tmerruar që elementi kriminal mund të godasë edhe ata, ashtu si Gjergji, detyrohen që të braksitin vendin e të largohen jashtë për një jetë më të sigurtë. Nga frika se krimineli mund të godasë edhe jashtë shtetit shqiptar, pjestarët e tjerë të familjes së Gjergjit, që ndodhen në Shqipëri (vëllai) nuk kanë kurajon të tregojnë as shtetin në të cilin ndodhet Gjergji dhe familja e tij. Këtë fat kobzi kanë shumë njerëz të pafajshëm në Shqipëri, ku ditët e fundit tensionet janë rritur së tepërmi.

Zef Nika

A do të ketë fund ndonjëherë gjakmarrja në Shqipëri?

Të jetosh në një vend ku shteti është inekzistent, të jetosh në një vend ku krimi po merr çdo ditë jetë njerëzish, të jetosh në një vend ku dhjetra dhe qindra fëmijë kanë braktisur shkollën, ku me dhjetra e qindra familje janë të ngujuara, ku me dhjetra e qindra grave u janë vrarë burrat, qenka shumë e vështirë.

Kështu deklaroi sot për gazetën, unë që jam nënë dhe quhem Armanda Kadija. Ndonëse në moshë të re, së bashku me vajzën time 6-vjeçare, po vuaj pasojat e mosfunksionimit të shtetit në Shqipëri. Që nga data 25. 12. 2000, bashkëshorti im, Gilman Kadija, vuan pasojat e ngujimit si rrjedhojë e një konflikti pronësie, ku djali i xhaxhait të tij, Fahri Kadija, në grindje e sipër, ka plagosur shtetasin Zamir Ramiz Rama. Familja e dëmtuar Rama është përpjekur që të hakmerret jo vetëm tek burri im, por edhe tek ne gratë.

Me datën 13 mars 2001, dy persona të maskuar dhe të armatosur më kanë ndaluar në rrugë dhe kanë tentuar forcërisht që të më fusin në një makinë. Jam e ndërgjegjshme që ta persona ishin pjestarë të familjes me të cilën ne kemi konfliktin. Deshi Zoti dhe ndihma e një çifti, që unë të shpëtoja nga kthetrat e tyre. Për rastin në fjalë, nuk kam denoncuar në polici, pasi kisha frikë se hakmarrja do të shtohej ndaj nesh. Burri im, Gilman Kadija nuk është autor krimi. Ai ndëshkohet nga familja e dëmtuar Rama, vetëm e vetëm pse ka ndodhur fare pranë ngjarjes dhe se është djali i xhaxhait i personit që ka plagosur Zamir Ramën.

Unë apeloj tek shteti shqiptar, tek organet e tij të rendit dhe të drejtësisë, që të marrë në mbrojtje jetën e familjes sonë, pasi një ndihmë e tillë është kërkuar edhe pranë Misionarëve të Paqes të Shqipërisë që nga gushti 2002. Ju lutem edhe ju si gazetë e pavarur, të më ndihmoni, duke publikuar problemet tona.

Armanda Kadija

Pse iku majori i shërbimit sekret?

Quhet Gëzim Ndrecaj, i datëlindjes 26 mars 1960. Ka kryer shkollën e lartë të MPB (dega Sigurim) në vitin 1983. Në atë vit është emëruar operativ zone në rrethin e Dibrës dhe ka ngjitur shkallët e karrierës deri në zv/kryetar i Degës së Shërbimit Informativ për Dibrën me gradën Major. Me datën 9 korrik 1992, lirohet nga detyra, bazuar në nenin famëkeq 24/1. Është rikthyer në punë pas fitores së Partisë Socialiste në dhjetor të vitit 1997, kur është riaktivizuar në shërbimin sekret pranë sektorit klandestin. Fillimisht ka punuar në territorin e Malit të Zi duke u fshehur nën petkun e tregtarit ambulant.

Në dhjetor të vitit 1998 deri në qershor 1999 drejtuesit e SHISH e kanë njohur me shefin e CIA-s në Shqipëri, Vilma dhe zv. e tij Danielin, me të cilët është takuar e ka kryer shumë detyra të rëndësishme në favor të tyre. Gjatë vitit 1999, për rreth tre muaj ka punuar duke përmbushur detyra për shërbimin sekret amerikan. SHISH dhe CIA e kanë vlerësuar punën e Gëzimit dhe e kanë shpërblyer një herë me 1 milion lekë të vjetra. Në vitet 1999-2002 Gëzimi ka marrë shumë informacione të sakta për spiunazhin dhe kundërspinuazhin dhe ka informuar për shumë persona që kishin lidhje dhe ishin të implikuar në shërbimet sekrete greke, serbo-greke, kryesisht politikanë lokalë e qendrorë e deri diplomatë shqiptarë që ishin në shërbim të këtyre shërbimeve. Gjithë këto të dhëna janë në një dosje të arkivit të SHISH të koduar SH-XXO ku dy numrat anonim jan më të vegjël se dhjeta dhe i treti zero. Në vitin 2002 Gëzimit filluan t’i bëhen telefonata anonime kërcënuese për vete e familjen. Këto pas shkarkimit të kreut të SHISH Fatos Klosi, ku dokumentacioni sekret u keqpërdor nga punonjës vendorë të SHISH-it. Në korrik 2002 Gëzimi thirret nga drejtues të SHISH për të deklaruar sikur është shpërblyer dy herë nga ky institucion në shuma tepër të mëdha lekësh. Përveç këtij rasti, Gëzimi kërcënohet edhe nga të implikuarit në shërbimet serbo-greke, të cilët arritën të lexojnë dokumentacionin sekret të SHISH. Një ndër informacionet tepër të rëndësishme të dhëna nga Gëzimi për SHISH është takimi në Greqi i shefit të shërbimit sekret grek, serb e malazez me disa politikanë lokalë e qendrorë për të gjetur rrugët e destabilizimit të vendit e nxitjen e influencave të tyre në Shqipëri në vitin 1997. Prandaj nuk mund të rrinte më në Shqipëri ish-majori i sigurimit (SHISH) Gëzim Ndrecaj dhe si rrugën e shpëtimit zgjodhi emigrimin jashtë shtetit. E pikërisht për këto arsye ai as që mundet të kthehet më në vendlindjen e tij, pasi ka ditur dhe është shprehur përtej asaj që duhej.

Rifat Ymeri

Peripecitë e Pjetër Lleshit

Pjetër Frrok Lleshi, 48 vjeç, që nga viti 1997 e këtej ka zgjedhur si rrugë të shpëtimit të jetës ikjen, ashtu sikundër po ngjet me shumë shqiptarë të tjerë. Pjetër Lleshi në fillim të proceseve demokratike ishte në ballë të organizatorëve për hapjen e kishës. Ai, më 13 dhjetor 1990 mori pjesë në rrëzimin e bustit të Enver Hoxhës, siç kishte marrë pjesë edhe më 14 janar 1990 në shembjen e shtatores së Stalinit po në Shkodër. Edhe më 2 prill 1991, ditën që populli i Shkodrës protestoi kundër votëvjedhjes dhe ku u vranë katër vetë e u plagosën 163 të tjerë, Pjetër Lleshi ishte në ballë të protestuesve. Ai në mënyrë ilegale ato kohë të vështira deri më 1993 ka shpërndarë gazetën “Rilindja Demokratike” në Shkodër dhe rrethinat e saj. Komunistët e kishin piketuar. Kështu më 1995 detyrohet të arratiset për në shtetin fqinjë, Greqi, për t’u rikthyer sërish edhe një herë në Shqipëri dhe për t’u larguar më 1997 drejt perëndimit, si rrjedhojë e rrezikimit serioz të jetës.

Zog Hysenaj

Peshë e rëndë për Klelia Hysaj

Janë shumë vajza e gra shqiptare të grabitura, të ndara përgjithmonë nga njerëzit e tyre, nga jeta normale. Pesha e rënë mbi viktimat është aq e rëndë, aq antinjerëzore, sa ndjen dhimbje kur shkruan gjëra të tilla. Në shënjestër të garbitësve me datën 02. 02. 1999 ish vënë edhe Klelia Hysaj. Ajo së bashku me dy shoqet e saj Blema Deda e Saida Laca po shkonin në Universitetin “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës. Ngjarja është rrënqethëse, ndaj nuk është mirë të themi më shumë. Por shkaku duket se është qëndrimi antikomunist i prindërve të Klelia Hysaj. Prindërit e saj Valter dhe Valdet Hysaj kishin qenë më veprimtarë dhe nismëtarë të proceseve demokratike përgjatë viteve 1989-1991, opr edhe më vonë. Edhe axha i Klelia Hysajt, i quajtur Lulzim Hysaj, madje edhe si ish i burgosur politik dhe pjesëmarrës në demonstratat e vitit 1990, aktivist i Partisë Demokratike, së bashku me të shoqen Fitnet Hysaj, kishin aspiruar për një Shqipëri pa diktaturë, me liri e të drejta njerëzore, me ekonomi tregu. Përpjekje këto që nuk i ndaluan asnjëherë. Por përpjekje të tilla kanë peshë të rëndë. Edhe këto ditë, në prag të zgjedhjeve për pushtetin vendor të 12 tetorit 2003, shumë antikomunistë po provojnë maskaritete nga më të pafytyrat, duke nxjerrë kështu, në pamje të lexueshme fytyrën e krimit, ky shtet i padrejtësive, i diferencimeve politike, i diktaturës mesjetare. Grabitësit, dhunuesit, kriminelët janë të lirë.

Zojë Berisha

Histori që flet shumë

Nën De Petris u predikue për të parën herë Misioni në Zadrimë (Kallnduer-Fruer) 1891 ndër famullinat Dajç, Nenshat, Hajmel, Giader, Gramsh e Blinisht. Fryti kje shum i madh e gjithkund nji sojit.

Mbas tij erdh Gabriel Neviani, françiskan (Marc, 1893) si lexohet në nji leter të tijen, e ruejtun në Kurjen ipeshkëvnore.

Neviani e gjet dieçezin të thuejsh të shkretnuem Meshtarësh: ndandë famullína pá famullitarë, perse në 12 vjett e mâparshme kishin dekë 14 Meshtarë, e të gjith shëndedjet e kohet të mirë. Atëherë, nji mendimit me kler të vet, u u lëshoj françiskanëve famullínat e Iballes, Firzës e Berishës. Françiskanët kishin vû konditë me u u kenë lëshue edhe Qelëza, Këçira e Dushi, por kleri i Sapëq për këto nuk ndigioj.

Neviani, në Visitën baritore (vjeshtë 1893) i bashkoj famullís së Qelëzës edhe katundin e Midhes; kështu shkruen vetë në nji letër me 24, III, 1894.

Prej motnimit e së hjekunit keq dhe dorëhjekjen. Nder visita të dieçezit i duhej m’undalë ndonji ditë e ndonjë natë nder shpija të malcorëvet, e jo mâ pak se në 34 vende të ndryshme, tue fjetë per tokë dosido e tue mârrë sá herë lëngatë të forta, si lëngim e ethe.

Letra me të cillen pershëndedë per të mbramen herë dieçezin e i thotë lamtumiren ká daten 2 fruer 1900.

Neviani, shpresojmë se e mbylli per gjithmonë rreshtin e ipeshkvijvet të huej në ketë selí, persé mbas tij ndoqëne të gjith shqiptarë.

Mâ i pari qi u zgodh kje Joakin Serreqi, françiskan, shkodranë, por nuk e pranoj ipeshkëvijn, e kështu kje prûe Lazer Mjedja.

Emz. Mjedja leu në Shkodër me 6 Marc 1869. Me 28 Tetuer 1875 hîni në Seminarin Papënuer të Shkodrës, i shkruem për ideçez të Pultit, e n’at Seminár i kreu të gjitha këndimet e veta mâ së mirit.

Me 10 Gusht 1891 mori Urdhnin e Meshtarís e i a filloj jetës apostolike në dieçezin e zorëshem të vetin. Zelli e meritimet e tija nuk mujtëne mos me spikatë në sŷ të gjithve, e prandej prei Shejtit At’ Papë kje zgiedhë ipeshkev e me 10 kallnduer kje shugurue per dieçezin t’onë të Sapës. Âsht per t’u vû n’oroe se kje ipeshkëvi mâ i riu i botës në kohen e vet, 32 vjetsh mâ jo. I rí, i shëndoshët, zelltár, zhvilloj nji veprim të gjallë, në të gjitha pikëpamjet, per ata kater vjett qi ndêj këtu. Katekizmi muer hov të rí, u vûne usulle, sidomos per popull të Zadrimës, ndertesat kishtare nuk mbetëne mbrapa. Nen Mjedjen u godit qela e ré e Nenshatit e e Laçit; u transformue në të sodshmen qela e Dajçit; u ngreh shkolla e Iballes, etj. Edhe kleri i dieçezit i përgjegji mâ së miri Bariut të pálodhëshem. Por së ngiati, e mbas katër vjetsh, me 16 Korrik 1905, Mjedja kje trasnferue në Shkoder, porsi ndimës, cum ju sucessionis, i Emz. Guerinit.

Nuk âsht nevoja ta ndjekim mâ giatë në Shkodër e në Prizrend e prep në Shkodër. Me dekë të tij, 8 Korrik 1935, rivistat t’ona fétare e kulturore folëne gjanë e giatë mbi zellin e veprimin e ketí Barí të shkelqyeshem.

Emz. Mjedjen e ndoq Emz. Jak Serreggi

Leu Emz. Serreggi në Shkodër me 2 Dhetuer 1861. Dhetë vjetsh hîni në Seminarin Papënuer të Shkodrës ku i kreu të gjith studimet e veta kishtare me shum lavd. Në qershuer të vjetit 1884 mori Urdhënin e Meshtarís. Sherbeu si famullitár në Dajç të Bregut të Buens, në Kllezen e në Rrencë, e me 1898 kje prûe famullitár në Shkoder. Me 1905 Piu X e zgodh ipeshkev per diaçezin e Sapës e me 29. X. 1905 shugurohej ipeshkev per ket dieçez. Në dieçez bâni të hiemt me shum madhní e me daull të katedrales së Shkodrës, qi aj vetë kishte themelue. Mjerisht pat rrezik me i u djegë ipeshkëvija; kishen katedrale në Shkrep e kishte rrenue termeku e famëshem i qershorit 1905. Emz. Serreggi i rindertoj të dyja, edhe mâ të bukura e mâ të mira se të perparëshmet, tue shpenxue të holla të pámasë, kaq qi nenshatsit e cillsuene Ky ká rrém Krajlit.

Serreggi iu paraqiti Jezuitve ndertesen e Iballes, qi thâme goditë prej Emz. Mjedës, per me çilë nji hospic, por megjithse n’e parë P. Domenik. Pasi kje asi mendimit, së mbramit Jezuit nuk e pranuene.

Kjo ndërtesë mâ von kje diegë prej musulmanëve të vendit e u bâne shum gjaqe ndermjet të krishtenëve e musulmanëve per ket shkak.

Ndêj edhe Serreggi këtu kund kater vjet e gjysë tu’ e shkue gjith-herë madhnisht, si kah feja ashtu kah shekulli. Me 22 Príll 1910 Selija Shejte e shenjoj per Argjipeshkev-metropolit të Shkodrës, e me 2 qershuer të këtij vjeti hîni me madhní të madhe në qytet, i pritun me shkelxim të jashtëzakonshem.

Se shka veproj Emz. Serreggi per kult, per kulturë, per të vobegët e per Shqipní nuk âsht nevoja ta persrisim; mund të lexohet sidomos Hylli i Dritës, 1922, Nr. IV, fq. 192, qi shkroj në rasen e dekës së tij, nodhun me 11 Príll 1922, n’oren 3. 30 mbas mjesdite.

Per gati 16 muej dieçezi i Sapës mbet pá Barí të vetin e kje nen administrimin e Argjipeshkëvit të Shkodrës.

E qe se me 21 Shtatuer 1911 Papa Shejt Piu X zgidhëte Gejrgj Koletsin, i cilli u shugurue në Shkoder, hîte në dieçez të vet kah Këshndellat e asajë vjete.

Emz. Koletsi leu në Kallmet në vjetin 1868, prej shpijes dikuer së madhe të Kolecit Mar’Jakut, fis Selitet, e n’ato kohëna në miqsi me Vezir Mustaf Pashen.

Këndimet e para i kreu në Seminarin Papënuer të Shkodrës; ata  të filosofís e të teologs në kolegjen e Propagandës së Fés në Romë, ku mori edhe doktoratin, e u dá në shêj nde këndime.

Sherbeu per njizet e sá vjet nder famullína të ndryshme të Mirëditës, e kje krahi i djathtë, në sá e sá punë, i abatit Emz. Prend Dochit.

Nji grusht nieri per trup, por i formuem mirë, Emz. Koletsi kje nji natyrë flakë.

Gjendja e Shqipnís – me kryengritjen kundra Turkut, qi mori të hapun edhe në Pukë e në Zadrimë – me luften balkanike e botënore – me turbullimet e Shqipnís së lír – e bâni me doemos m’u perzie edhe këthellë në politikë per të miren e atdheut, prei së cillës politikë pat merzína të shumta e të mëdhaja, e njekje e gjuejtje; por kurr s’e ndali rrugen e vet per nevojët a dobijt e dieçezit, megjithse i u desht sá herë me mbâjtë e me udhtue me ká 8 a 10 vetë t’armatosun.

I ngultë në miqësí, kuer nji herë, në kohen e luftës balkanika, nji komandant intelligent serb e këshilloj m’u shporrë pshtetjes s’Austrís e me iu veshë Serbís, Emz. Koletsi pat guximin me i pergjegjë: “Mikun e pesëdhetë vjetvet nuk e ndrroj për mikun e pesë ditvet.”

Meshtarët e vet i desht per së fortit, e sa herë i vîshin e sa mâ shum, aq mâ tepër i shndritëte balli. Ashtu per së fortit desht edhe popullin: nuk u kursye kurr m’u ndermjetsue nder davana qi kishin me shoqishojnë: nuk u kursye kurr me i dalë zot per anë të qeverinave të ndryshme qi, në 16 vjett, qi sundoj dieçezin, u pershkuene në Shqipnín t’onë e në dieçezin e tij, kaq, sá nji herë per pak sá s’kje tu’u prish me Korpskomanden e Shkodrës per të miren e popullit, mos t’u gjindëte kush t’i a mbushte menden e t’i a ulëte frymzimin mos m’e bâ at hap, shi per të miren e popullit. Mori fjalë shum e pat merzína shum edhe prei popullit, por, zemer-gjanë, kurr nuk u topit as kurr nuk u ndal prei së bamit mirë. E kuer nji herë dikush e këshilloj m’u shporrë disa çashtjeve, pse populli po flitëte shum per tê pergjegji fjalen e arit: “Pse populli bâhet kah nji herë i mârrë, tue mos e dijt të miren a rrezikun e vet, Na nuk do ta lëshojmë kurr doret.”

Si desht kler e popull, ashtu edhe në nji mënyrë të veçantë desht të vobegtit: mjeft me thanë se në kohen e Austrís, kohë ngushtice buket, me ká 20, 30 e deri në katerdhet vetë, me ditë e me natë, gjetëne strehë e buk nder banesa të tija.

Së mbramit, i lodhun, jo prej vjetve, por prei mundit e mâ teper perj idhnimeve të forta, e kapi smundja e zemrës: lëngoj per shum kohë, deri qi me 2 Kallnduer 1928, i forcuem me të gjith Sakramendet e uratët e Kishës, dha shpirtin nder duer tê Krishtit në Selín e vet të Sapës.

Në salikimet e tija u gjetëne per anë, posë klerit e gjith popullit, edhe Delegati Apostolik Emz. G. B. Della Pietra, Emz. Luigj Bumçi e Kolonel Gillardi, i derguem peri anet të Presidentit të Republikës shqiptare si perfaqsues i Tij.

Ligjeraten, shum të përmallëshme, mortore e mbâjti kolegu i tij shum i dashtun Emz. Luigj Bumçi: s’mbet kush pa lotue, e vetë Gillardi mërrini me i thanë Bumçit: “Monsinjore, s’dij se kjava në jetë t’eme per kend, e sod më keni bâ me kjá.”

Trupi i tij kje shtî në vorr t’Emz. Severinit, në kishë të Shen Gjergjit; rrasen e vorrit i a vûni Emz. Vinçenc Prennushi, mâ vonë ipeshkev i Sapës, me ket mbîshkrîm:

Antistiti sappensi Georgio Koletsi religionis ac patriae optime merito heicq in pace sepulto Vincentius Prennushi successor

Dom Gasper Gurakuqi, 1941

Letër një fëmije që kurrë s’u lind

Një njollë gjaku ngjyrë trëndafili…

Nuk jam nga ato që i zë frika kur shohin gjak. Dhe të jesh grua, është një shkollë gjaku: çdo muaj kryejmë stërvitjen e neveritshme. Por kur pashë atë njollë të vogël mbi jastëk, sytë m’u mjegulluan dhe m’u këputën këmbët. Më zuri frikë e madhe, pastaj dëshpërimi dhe nisa të mallkoj veten. S’lashë faj pa i hedhur vetes për ty që je i pambrojtur, që nuk mund të ngresh krye, i vockël, nën mëshirën e çdo trilli tim, çdo papërgjegjësie time. Nuk ishte as e kuqe, njolla. Ishte e trëndafiltë, një e trëndafiltë e zbehtë. E megjithatë ishte më se e mjaftueshme për të më kumtuar lajmin, për të më shpallur se ndoshta ishe duke marrë fund. Rrëmbeva jastëkun dhe dola vrap. Mjeku u tregua çuditërisht i njerëzishëm. Më priti, edhe pse ishte vonë, më tha të qetësohesha: nuk po vdisje, nuk ishe këputur, kishe vuajtur ca dhe kaq, ishte vetëm një kërcënim dhe kaq, pushimi absolut në shtrat do të zgjidhte gjithçka më së miri. Porse duhej të ishte patjetër absolut. Porse nuk duhej të zbrisja nga shtrati, as edhe për të vajtur në banjë. Andaj ishte më mirë të më shtronin në spital.

Jemi në spital. Një dhomë e trishtë e kësaj bote të trishtë. Jemi këtu që prej një jave, të cilën e kam kaluar thuajse gjithmonë duke fjetur, e trullosur nga barnat qetësues. Tani m’i kanë ndërprerë, por kështu është edhe më keq: nuk di si ta shtyj kohën që kullon zbrazëti. Kërkova gazetat, nuk m’i sollën. Kërkova një televizor, nuk ma dhanë. Kërkova një telefon, nuk punon. Shoqja ime nuk vjen, yt atë jo e jo, heshtja më shëmton e më shtyp. Robinë e një bishe veshur në të bardha, që herë pas here vjen e më bën gjilpërën me luteinë, nuk arrij të të përcjell as pak përkëdheli. Porse mendime që gjatë i kam heshtur, që më kot i kam ndrydhur, dalin në sipërfaqen e ndërgjegjes sime dhe ulërijnë gjëra që nuk e dija se i dija: Këto: Pse u dashka të duroj një agoni të tillë? Në emër të ç’gjëje? Të një krimi të kryer duke përqafuar një burrë? Të një qelize të ndarë në dy qeliza pastaj në katër e pastaj tetë, në pafundësi, pa më pyetur më parë mua, pa marrë leje apo urdhër nga unë? Apo në emër të jetës? Epo mirë, jeta. Po ç’është kjo jetë ku ti, që je ende i sapozënëfill, paske më shumë rëndësi se unë që jam e përfunduar? Ç’është ky respekt për ty që më heq çdo respekt për mua? Ç’është kjo e drejtë e jotja për të ekzistuar që nuk marrkësh parasysh të drejtën time për të ekzistuar? Nuk ka njerëzi te ti… Njerëzi! A je qenie njerëzore ti, apo ç’je? Mjaftojnë vallë një flluskë veze dhe një spermatozoid prej pesë mikronësh për të bërë një qenie njerëzore? Qenia njerëzore jam unë që mendoj e flas e qesh e qaj e veproj në një botë që vepron për të ndërtuar gjëra dhe ide. Ti s’je tjetër veçse një qofte mishi që nuk mendon, nuk flet, nuk qesh, nuk qan, dhe që vepron vetëm për të ndërtuar veten. Çfarë shoh te ti, nuk je ti: jam unë! Jam unë që të kam dhënë një vetëdije, kam dialoguar me ty, por vetëdija jote ishte vetëdija ime dhe dialogu ynë ish monolog: monologu im! Boll më me këtë komedi, me këtë çmenduri. Të bëhesh njerëzor nuk është një e drejtë natyrore, para se të lindesh. Njerëzorë bëhemi më vonë, pasi jemi lindur, sepse rrimë me të tjerët, sepse na ndihmojnë të tjerët, sepse një nënë, një grua, një burrë a s’ka-rëndësi-kush, na mësojnë të hamë, të ecim, të flasim, të mendojmë dhe të sillemi si njerëzorë. E vetmja gjë që na bashkon, i dashur është një litarth kërthizor. Dhe nuk përbëjmë çift. Jemi një përndjekës dhe një e përndjekur. Ti në vendin e përndjekësit, unë në vendin e së përndjekurës… U përvodhe tek unë si hajdut, dhe më grabite barkun, gjakun, frymëmarrjen. Tani dashke të më marrësh gjithë jetën. Nuk ta lejoj, jo. Dhe meqë tanimë t’i përplasa këto të vërteta të pakundërshtueshme, e di çfarë? Nuk shoh arsye pse u dashkësh të kem fëmijë. Nuk e kam ndjerë kurrë veten të mirë, unë, me fëmijët. Nuk kam folur dot kurrë me ta. Kur u afrohem duke buzëqeshur ulërijnë si të isha duke i rrahur. Zanati i nënës nuk më shkon për shtat. Kam të tjera detyra ndaj jetës. Kam një punë që më pëlqen dhe që kam ndërmend ta vazhdoj. Kam një të ardhme që më pret dhe nuk kam ndërmend ta braktis. Kush quan të pafajshme një grua të varfër që nuk do fëmijë të tjerë, kush quan të pafajshme një vajzë të përdhunuar që nuk e do fëmijën, duhet të më quajë të pafajshme edhe mua. Të jesh e varfër, apo të të kenë përdhunuar, nuk përbën arsye të vetme. Do të dal nga ky spital dhe do të nisem për udhëtim. Pastaj ç’ka për të ndodhur, le të ndodhë. Po ia dole të lindesh, do të lindesh. Po s’ia dole, do të vdesësh. Unë nuk të vras, t’i shkoqisim gjërat: thjesht fare, nuk pranoj të të ndihmoj që të ushtrosh deri në fund tiraninë tënde dhe…

Nuk kishim rënë në ujdi kështu, e kuptoj. Por ujdia është një marrëveshje, ku secili jep për të marrë dhe kur e nënshkruam nuk e dija që do të kishe mëtuar gjithçka për të mos më dhënë asgjë. Nga ana tjetër, ti as që e nënshkrove, e nënshkrova vetëm unë. Kjo e bën të pavlefshme. Nuk e nënshkrove dhe nga ti nuk më erdhi as edhe një shenjë pranimi: i vetmi kumt yti ishte një njollë gjaku ngjyrë trëndafili. Qofsha mallkuar për jetë e mot, vërtet, qofsha mallkuar e mos i gëzofsha një ditë kësaj jete e asaj pas vdekjes, nëse kësaj radhe ndërroj sërish mendim.

Ligji duhej të më ndëshkonte

Më quajti vrasëse. I mbyllur në bluzën e tij të bardhë, jo më mjek, por gjykatës, bubulloi se unë po shkelja me këmbë detyrat e mia themelore si nënë e si grua e si qytetare. Ulëriu se po të largohesha nga spitali ishte veprim prej keqbërësi, edhe të zbrisja nga shtrati ishte krim, porse që të nisesha për udhëtim ishte vrasje me paramendim dhe ligji duhej të më ndëshkonte, ashtu siç ndëshkon një vrasës dosido. Pastaj, u bë lutës, u përpoq të më bindte me anë të fotografisë sate. Të të shihja mirë nëse më kishte mbetur ndopak zemër: tashmë ishe bërë fëmijë i plotë. Goja jote nuk ishte ideja e një goje, ishte gojë. Hunda jote nuk ishte ideja e një hunde, ishte hundë. Fytyra jote nuk ishte skica e një fytyre, ishte fytyrë. Dhe kështu trupi, duart, këmbët ku shquheshin deri edhe thonjtë. Shquhej edhe një fillim flokësh mbi kokëzën e rrumbullakosur për së mbari. Duhej të kuptoja njëkohësisht, brishtësinë tënde. Të shqyrtoja lëkurën tënde: aq delikate, aq të tejdukshme sa nëpërshihej çdo venë, çdo kapilar, çdo nerv. Nuk ishe më dhe aq i vogël: gjashtëmbëdhjetë centimetra igjatë e dyqind gramë në peshë. Po të doja të dështoja tanimë ishte punë që s’bëhej: tepër vonë. E megjithatë ajo që po bëhesha gati të kryeja ishte diçka më e keqe se dështimi. E dëgjova pa m’u dridhur qerpiku. Nënshkrova një fletë ku shkarkoja mjekun nga çdo përgjegjësi mbi jetën tënde dhe timen dhe e mora përsipër unë në vend të tij. E pashë kur doli nga dhoma si i xhindosur me fytyrën mavi. Dhe, pothuajse në të njëjtin çast, ti lëvize. Bëre atë që kisha pritur, përgjëruar, që prej muajsh. U shtriqe, ndoshta gogësite, dhe më dhe një goditje të lehtë. Një shkelm të lehtë. Shkelmi yt i parë… Si ai që i këputa unë sime ëme për t’i thënë të mos më hidhte. Këmbët m’u bënë mermer. Dhe për pak kohë mbeta ashtu, pa frymë, me tëmthat që më rrihnin fort. Ndjeva edhe një zjarr në grykë, një lot që më verbonte. Pastaj loti u rrokullis teposhtë, ra mbi çarçaf dhe ia bëri: paf! Por prapëseprapë zbrita nga shtrati. Prapëseprapë e përgatita valixhen. Nesër do të nisemi, thashë. Me aeroplan.

Unë isha ajo që donte të vdiste?!

Thua ia vlente tërë kjo zhurmë? Ja ku mbërritëm, dhe jemi shëndosh e mirë. Gjithë udhëtimin nuk patëm asnë shqetësim, as kur mbërritëm dhe as më vonë. Asnjë therje, asnë dhembje, asnjë të përzier. Nuk ndodhi asgjë nga ato që na kishte paralajmëruar mjeku: ma pohoi edhe doktoresha që më vizitoi mbrëmë. E këndshme. Pasi të preku butë-butë doli në përfundimin se nuk kishte arsye për t’u alarmuar, kolegu i saj e tepronte me pesimizmin dhe përkujdesjen e vet. Ç’është kjo, për një pikë gjak! Ka gra që kullojnë gjak gjatë tërë barrës dhe pastaj lindin fëmijë si kokrra e mollës. Sipas saj, të ngujohesh në shtrat është si t’i vihesh kundër natyrës. Ashtu edhe ta teprosh me përkujdesje. Një paciente e saj, për shembull, balerinë e bija e botës, kishte vazhduar të jepte shfaqje e të bënte pas à deux deri pas muajit të pestë. Tek unë e habiste ca vetëm fryrja e pakët e brakut. Por edhe ajo balerina kishte patur një bark pothuajse të dystë. Le të vazhdoja me mjekimet që më kishte dhënë kolegu, po të doja, por mbi të gjitha duhej të lija që natyra të ndiqte udhën e vet. E vetmja këshillë: të mos rrija shumë në timon. E sqarova se duhet të bëjmë me makinë një udhëtim prej gati dhjetë ditësh. Më pyeti në ishte e domosdoshme. I thashë po, dhe atëherë mbeti gojëkyçur për disa minuta. Por pastaj tha se s’ka gjë, rrugët e këtij vendi janë të shtruara mirë, makinat e këtij vendi janë të rehatshme shumë: e rëndësishme është të mos e stërmundojmë veten dhe të çlodhemi çdo dy ose tre orë. Më dëgjon? Po të them se tani u pajtuam, se jemi prapë shokë! Po të them se më vjen keq që të trajtova në atë farë feje, që të sfidova. Dhe më vjen edhe më keq nëse më rri ashtu si hatërmbetur dhe nuk më qëllon më me shkelmtha. Që nga spitali nuk më ke qëlluar më. Hera-herës, tek më kujtohet, rrudh ballin.

Mirëpo zgjat pak. Menjëherë qetësohem: e kupton sa kam ndryshuar? Që kur kam filluar së rishti jetën e zakonshme, më duket vetja tjetër njeri: një pulëbardhë që fluturon. Unë isha ajo që donte të vdiste? E çmendur. Është kaq e bukur jeta, drita. Janë kaq të bukura pemët dhe toka dhe deti. Këtu ka shumë det: ia ndjen aromën, buçimën? Është gjë e bukur kur punon dhe brenda teje lëvrin një ngazëllim. E kisha gabim kur mendoja se sidoqoftë puna të lodh e të përul. Duhet të kërkoj të falur: inati, zemërimi më kishin verbuar. Meqë ra fjala tek errësira: ka ngritur krye sërish tek unë padurimi për të të nxjerrë në dritë. Tok me të, edhe frika mos të kam trembur me gjithë ato dërdëllitje mbi lirinë që nuk ekziston dhe mbi vetminë si e vetmja gjendje e mundshme. Harroi ca marrëzira: të rrish tok me të tjerët, është gjë e dobishme. Jeta është një bashkësi për të na dhënë dorën, për të na ngushëlluar, për të na ndihmuar. Edhe lulet lulëzojnë më mirë kur janë njëra pranë tjetrës, dhe zogjtë shtegtojnë nëtrumba, peshqit notojnë tufa-tufa. Ç’do të bënim, të vetmuar? Do të ndiheshim si astronautët në Hënë, të mbytur nga frika dhe nga nguti për t’u kthyer. Nxito, kaloji shpejt e shpejt këta muaj që të mbeten, mos kij frikë që do të shohësh diellin. Aty për aty do të të verbojë, do të të trembë, por s’do vonojë dhe do të të shndërrohet në një hare pa të cilën nuk do të mund të bësh dot. Jam penduar që të kam dhënë gjithmonë shembujt më të shëmtuar, që nuk të kam treguar kurrë madhështinë e një agimi, ëmbëlsinë e një puthjeje, erën e një gjelle. Jam penduar që nuk të kam bërë kurrë për të qeshur. Po të më gjykoje nga përrallat që të kam treguar, ke të drejtë të mbërrish në përfundimin se unë qenkam njëfarësoj Elektre, veshur këmbë e krye në të zeza. Që sot e tutje duhet të më mendosh si një Piter Pan, veshur gjithmonë me ngjyra të blerta e të kuqe dhe që e kalon kohën duke shpalosur shirita me lule mbi pullazet, mbi kambanoret, mbi retë që të mos bëhen shi. Do të jemi të lumtur ne të dy, sepse në fund të fundit, jam një fëmijë edhe unë. E di ti që dëfrehem shumë kur loz? Sot, kur ktheva në hotel, shkëmbeva tërë këpucët e vëna para dyerve, edhe porositë e mëngjesit. Në mëngjes plasi rrëmuja. Një zonjë gjeti para derës një palë këpucë burrash dhe kërkonte me zë të lartë sandalet e veta me taka, një burrë gjeti një palë atlete dhe kërkonte çizmet e veta, një tjetër protestonte se nuk kish porositur drekë krishtlindjesh, por vetëm çaj me limon. Me veshin ngjeshur pas derës, dëgjoja dhe qeshja me aq ëndje sa më dukej sikur isha kthyer në kohën e vegjëlisë. Kur isha e lumtur ngaqë çdo gjë ishte lojë.

Yt atë: “Jam i poshtër ngaqë jam burrë”

Të bleva një djep. Pasi ta bleva u kujtova se, sipas disave, të blesh djep para se fëmija të lindte, sjell ters, ashtu si edhe lulet mbi shtrat. Por bestytnitë nuk më bëjnë më përshtypje. Është një djep indian, nga ata që mbahen si trastë shpine. Është i verdhë, i blertë dhe i kuq, si Piter Pani. Do të të ngarkoj mbi supe e do të të çoj ngakund, dhe njerëzit do të shpien buzën në gaz duke thënë: shikoni ata dy kalamajtë e çmendur. Të bleva edhe rroba: bluza, tuta, dhe një karijon që luan një vals të hareshëm. Kur ia thashë shoqes sime në telefon, më tha se i kam të gjitha dërrasat mangut. Por kishte një zë të kënaqur, të shpëlarë nga shqetësimi që e ndrydhte ditën kur u nisëm: e-sikur-ta-humbësh-në-avion? Ajo që më këshillonte të të asgjësoja në fillim! Është vërtet grua e mirë. Njëmend, nuk e kam qortuar dot kurrë pse më solli tët atë. Dhe, sa i përket atij, a e di çfarë? Një burrë që pranon ta përzësh siç e përzura unë nuk është për t’u hedhur mënjanë. Më ka shkruar një letër, më vonë. Më mallëngjeu. Jam i poshtër, më tha, ngaqë jam burrë: porse duhet të më falësh, ngaqë jam burrë. Një instinkt atavik, besoj unë, e shtyn tashmë të të dëshirojë. Të shohim ç’do të bëjmë me të: ndonjëherë orenditë e padobishme mund të hyjnë në punë kur nuk ta pret mendja. I ka vdekur nëna ama që nuk dua ta trajtoj më si armik. Me këtë armëpushim me folenë e milingonave përfshihen që të gjithë: ai, mjekët, komendatori. Vetëm ta kishe parë komendatorin kur i thashë se do të niseshim. S’i mbyllje goja: “Ja ky është goxha lajm. Ju lumtë, nuk do të pendoheni.”

Jo, nuk do të pendohem. Vetëm duke respektuar veten mund të kërkosh respektin e të tjerëve, vetëm duke besuar te vetja mund të krijosh besim te të tjerët. Natën e mirë, vogëlush! Nesër nis udhëtimi me ty-tyyy. Do të doja të të shkruaja një poezi ku të të tregoja lehtësimin tim, besimin e rigjetur, dhe këtë ëndje që më ka hipur për të shtruar shirita me lule mbi pullazet, mbi kambanoret, mbi retë, këtë ndjesi fluturimi si një pulëbardhë mes kaltërsisë, larg fëlliqësive, larg melankolive, mbi një det që nga lart duket gjithmonë i kthjellët. Në fund të fundit, kuraja është optimizëm. Unë nuk isha optimiste, pasi nuk kisha kurajë.

Filli që ndan zgjuarsinë nga budallallëku është shumë i hollë

Rrugët e këtij vendi janë të gjera e të shtruara dyst, automobilat e këtij vendi janë të rehatshëm: doktoreshë, ju gënjeni. Dhe unë nuk jam pulëbardhë. Si t’ia bëj, vogëlush? Të vazhdoj rrugën, të kthehem mbrapsht? Po të kthehem mbrapsht është më keq: duhet të bëj përsëri të njëjtën rrugë të keqe. Ndërsa po të vazhdoj, kam shpresën se rruga mund të përmirësohet. Duke guxuar me retorikën, mund të them se po ngas në një rrugë që është njësoj si jeta ime: gjithë gropa e gurë, vështirësi. Njëherë kam njohur një shkrimtar që thoshte: secili ka jetën që meriton. Është si të thuash se një i varfër e meriton të jetë i varfër, një i verbër e meriton të jetë i verbër. Ishte budalla njeri, edhe pse shkrimtar i zgjuar. Edhe ky filli që ndan zgjuarsinë nga budallallëku është tejmase i hollë, ke për ta parë vetë. Vërtetë, kur filli këputet, të dyja gjërat bashkohen njëra me tjetrën si dashuria me urrejtjen, jeta me vdekjen, qofsh mashkull, qofsh femër. Ç’m’u kujtua përsëri kjo puna e gjinisë sate, dhe tashmë po mendoj se do të ishte më mirë të ishe mashkull. Kështu nuk do të bëje shkollën mujore të gjakut, një ditë do t’ia hidhje fajin vetes kur të ishe duke ngarë nëpër rrugë të shpartalluara gjithë gropa dhe gurë. Nuk do të ndiheshe kaq ligsht sa ç’ndihem unë tani e mund të fluturoje në kaltërsi shumë më mirë se unë: orvatjet e mia për të fluturuar janë barabar me hopin e një këndezi. Kanë të drejtë ato gra që djegin sutienat. Kanë të drejtë? Asnjëra prej tyre nuk ka gjetur një rrugëzgjidhje që bota që mos mbarojë po të mos bëhen fëmijë. Dhe fëmijët linden nga gratë. Di një tregim fantastiko-shkencor që zhvillohet në një planet, ku për t’u riprodhuar nevojiten shtatë vetë. Por është shumë e vështirë të mblidhen shtatë vetë, pasi që të shtatë, përveçse ngjizen tok, duhet të mbeten tok edhe me barrë. Kështu raca shuhet dhe planeti zbrazet. Di një tjetër tregim ku protagonistit i mjafton një tretësirë alkaline për t’u riprodhuar, ose një gotë ujë me kripë. Hidhet brenda dhe paf! Bëhen dy. Është një ndërndarje e thjeshtë qelizore, dhe në çastin që protagonisti ndërndahet, resht që qeni vetja e vet: kryen njëfarë vetvrasjeje të unit të vet. Porse nuk vuan dhe nuk heq të zitë e ullirit për nëntë muaj. Të zitë e ullirit? Për disa janë nëntë muaj të lavdishëm. Rrugëdalja më e mirë mbetet ajo që të thashë në krye. Hiqet embrioni nga barku i nënës, vihet në barkun e një mikpritëseje të gatshme për t’i dhënë strehë, një grua më durimmadhe se unë, më buajre se unë… Më duket se kam ethe. Më filluan prapë therjet. Duhet t’i shpërfill. Po si? Duke e shpënë mendjen gjetiu, besoj. Mund të të tregoj një përrallë. U bë kohë që nuk të tregoj një përrallë… Ja ku e ke.

Më jep pak Hënë

Na ishte njëherë një grua që ëndërronte që kishte një copëz hëne. Madje-madje, as edhe një copëz: pak pluhur do t’i mjaftonte. Nuk ishte ëndërr e paplotësueshme, aq më pak e çuditshme. Ajo i njihte njerëzit që venin në hënë, asokohe ishte fort në modë të shkoje në hënë. Njerëzit niseshin nga një pikë e Tokës, jo shumë larg së këndejmi, me anije të vogla hekuri të mbërthyera në majën e një rakete të lartë, të lartë, dhe sa herë që raketa kalonte si rrufe në qiell duke shungulluar e duke mbjellë lule zjarri si të qe kometë, gruaja lumturohej. Thërriste: “G, go, go! Jepi, jepi, jepi!” Dhe zemërngrirë e gjithë xhelozi ndiqte udhëtimin e burrave që fluturonin tri ditë e tri net, nëpër errësirë.

Burrat që shkonin në hënë ishin teveqelë. Kishin fytyra teveqele prej guri dhe nuk dinin as të qeshnin, as të qanin. Hna për ta ishte një sipërmarrje shkencore dhe aq, një arritje e teknologjisë. Gjatë udhëtimit nuk thoshin asnjëherë ndonjë gjë të bukur, përmendnin vetëm numra dhe informacione të mërzitshme, në qëllonte ndonjë bisedë si mes njerëzish normalë, pyesnin për të rejat mb i ndeshjet e futbollit. Me të zbritur në hënë flisnin edhe më pak. Shumë-shumë shqiptonin dy a tri fjali të gatshme. Pastaj ngulnin një flamur llamarine, me ca lëvizje prej automatësh kryenin si pa qejf një ceremoni me veprime bajate, dhe ktheheshin mbrapsht pasi kishin fëlliqur hënën me jashtëqitjet e tyre që mbeteshin kështu për të dëshmuar kalimin e Njeriut. Jashtëqitjet ishin mbyllur nëpër kuti, kutitë liheshin atje lart bashkë me flamurin, dhe po ta dije këtë, kur shihje hënën nuk mund të mos mendoje “Atje lart janë edhe jashtëqitjet e tyre.” Në fund zbrisnin në Tokë plot me gurë, me pluhur. Gurë hëne, pluhur hëne. Pluhuri që gruaja ëndërronte. Dhe kur i takonte ajo u lypte (unë u lypja): “Më jep pak hënë? Ti ke gjithë atë!” Por ata gjithmonë përgjigjeshin: nuk-mundemi-se-është-e-ndaluar. E gjithë hëna përfundonte nëpër laboratorë, në tryezat e punë të atyre për të cilët të shkoje në hënë ishte një sipërmarrje shkencore dhe aq, një arritje e teknologjisë. Ishin njerëz teveqelë, sepse ishin njerëz pa shpirt. E megjithatë, mes tyre ishte njëri që mua më dukej më i mirë. Njëmend, dinte të qeshte dhe të qante. Ishte një burrec i shëmtuar, me dhëmbë të rralluar dhe frikacak i madh shumë. Për të fshehur frikën gajasej në mënyrë qesharake dhe i mbante flokët në mënyrë qesharake. Unë isha miqësuar me të pikërisht për këtë dhe pikërisht ngaqë ai e dinte se nuk e meritonte hënën. Kur më takonte mërmëriste “Çfarë të them atje lart? Unë nuk jam poet, nuk di të flas për gjëra të bukura e të thella”. Pak ditë para se të vente në hënë erdhi të më takonte, për të më përshëndetur dhe për të më pyetur ç’të thoshte në hënë. Iu përgjigja se duhej të thoshte diçka të vërtetë, diçka të ndershme, të thoshte, për shembull, që ishte një burrec plot frikë, ngaqë ishte burrec dhe pikë. Kjo i pëlqeu dhe m’u betua: “Po u ktheva do të të sjell pak hënë. Pluhur hëne.” Vajti dhe erdhi. Por erdhi i ndryshuar. Kur i telefonoja për t’i kujtuar premtimin, i bënte bisht pyetjes. Pastaj një mbrëmje më ftoi për darkë në shtëpinë e tij dhe unë e mbajta vrapin tek ai me shpresën se më në fund do të më jepte hënën. Në tryezë nuk më mbante vendi, ajo darkë s’kishte të mbaruar. Kur mbaroi, ai tha: “Tani do të të dëftoj hënën”. Nuk më tha tani-do-të-të-jap-hënën. Por unë nuk e vërejta ndryshimin. Ende i mbante flokët në mënyrë qesharake, ende gajasej në mënyrë qesharake, nuk dyshoja se atje në qiell kishte humbur edhe atë grimë shpirti që unë kujtoja se kishte.

Më çoi në studion e tij, duke shkelur syrin. Hapi dollapin të mbyllur me çelës, duke lozur. Brenda në dollap kishte disa sende: një si punë lopate, një si punë kazme, një tub… Të gjitha të mbuluara nga një pluhur i çuditshëm, ngjyrë gri e argjend. Pluhuri i hënës. Zemra nisi të më rrahë revan. Me zemrën që më rrihte revan, zgjata njërën dorë, kapa butë-butë lopatën. Ishte një lopatë e lehtë pupël, thuajse pa peshë fare, dhe pluhuri që e mbulonte ishte si një pudër, një tis argjendi që të mbete mbi lëkurë si një lëkurë e dytë e argjendtë, dhe nuk di si ta përshkruaj ç’ndjeva kur pashë hënën mbi lëkurën time. Ndoshta u ndjeva sikur u shpërndava në kohë dhe në hapësirë, apo sikur mbërrita të pambërritëshmen, vetë idenë e pafundësisë. Vetëm se këto gjëra i mendoj tani, atë çast nuk mendoja dot. Edhe tani që përpiqem, duke rrëmuar kujtimet e vetëdijes, arrij vetëm të them se mbeta e shastisur, me lopatën në dorë, pa vënë re se ai po humbte durimin: si të kishte frikë se po i vidhnin një thesar nga i cili nuk donte të lëshonte as kujtimin. Kur e vura re i ktheva lopatën dhe pëshpërita: “Faleminderit. Tani jepmë pluhurin e hënës”. U bë menjëherë i ashpër “Ç’pluhur hëne?”. “Atë që më pate premtuar…”. “Sapo e pate. Të lashë ta prekje.” Kujtova se po tallej. M’u deshën disa minuta për të kuptuar se nuk po tallej, se premtimi i tij ishte venitur në veprimin që më la të prekja lopatën. Ashtu si me të varfërit kur u lejohet të adhurojnë me sy një xhevahir në vitrinë, a të shohin nga larg një festë ku nuk duhet të marrim pjesë. E befasuar, nuk gjeja dot as forcën t’ia përplasja në fytyrë nëpërkëmbjen, t’ia thoja troç sa shpirtvogël kishte qenë. Përsërisja me vete: veç ta bindja që kjo ishte diçka tepër e ligë. Dhe në këtë shpresë të çmendur nisa t’i përgjërohesha, t’i shpjegoja që nuk po kërkoja një copëz hëne, po lypja vetëm pak pluhur hëne që ma kishte premtuar ai vetë, pak fare, kishte gjithë atë në dollap, çdo send ishte i mbuluar me pluhur hëne, mjaft të më lejonte të mblidhja ca mbi një fletë; mbi diçka që nuk ishte lëkura ime, për ta parë sërish, në vitet që do të vinin, kishte qenë gjithmonë një dëshirë e zjarrtë imja, ai e dinte, nuk ishte trill. Por, sa më shumë e ulja veten, aq më i ashpër bëhej ai. Më kish ngulur sytë e tij të akullt dhe heshtte. Së fundi, gjithë duke heshtur, mbylli dollapin dhe doli nga dhoma. Nga salloni u dëgjua zëri i së shoqes që pyeste në donim një kafe.

Nuk u përgjigja. Mbeta palëvizur duke vështruar dorën time mbuluar me hënë. Kisha në dorë hënën dhe nuk dija ku ta vija, si ta ruaja: sa të prekja diçka, do të zhdukej. Truri kërkonte më kot një zgjidhje, një rrugëdalje për të shpëtuar aq sa mund të shpëtohej, por ndeshte vetm mjegull dhe brenda mjegullës një fjali: “Është njësoj si të heqësh pudrën e tualetit. Kudo që ta vësh, e ke të humbur.” Dhe kjo ishte tortura më e madhe, mundim që Tantali nuk kishte njohur kurrë. Tantali frutat i largoheshin në çastin kur bënte t’i kapte, nuk i zhdukeshin pasi i kish shtënë në dorë. Pastaj i hodha një vështrim të fundit dorës sime të argjendtë, të shtrirë në një përgjërim absurd, gëlltita një kandje lotëshm buzëqesha hidhshëm. Nga largësi pa fund hëna kishte mbërritur tek unë, ishte prehur mbi lëkurën time, dhe unë po bëhesha gati ta flakja tej. Përgjithmonë. Edhe po të kisha dashur nuk do të kisha mundur të rrija kështu, me gishtat e tendosur, pa prekur të tjera gjëra. Herët a vonë diçka do ta prekja, më kupton, dhe gjithçka do të davaritej siç davaritet tymi: për shkak të talljes mizore të një teveqeli mizor. Mbylla dorën me zemërim. E hapa sërish. Tani mbi pëllëmbë mezi dallohej një arabesk me vija të pista, të shtrembëra, dhe ndërsa i shihja më ngjallnin neveri. Vallë për këtë neveri kisha ëndërruar aq shumë, kisha pritur aq gjatë?

Kur u largova së andejmi, hëna ishte e bardhë dhe ndriçonte natën me të bardhë. E shihje ashtu me sy të mjegulluar dhe mendoje: sapo ekziston një diçka e bardhë, e pastër, ia beh gjithmonë dikush dhe e fëlliq me jashtëqitjet e tij. Pastaj pyesje veten: pse? Po pse pra, pse? Në hotel hapa rubinetin, vura dorën nën të. Kulloi një lëng i zi që nuk zgjati shumë dhe u zhduk në një vorbull të zezë dhe a di çfarë, vogëlush? Ti je si hëna ime, ti je pluhuri im i hënës. Dhembjet më janë shtuar, nuk po e ngas dot më makinën. Të kem të gjej një motel, të mund të ndalem, të çlodhem. Po ta freskoj pak trurin, ndoshta gjej një zgjidhje për të shpëtuar të shpëtueshmen: të mos e flak tutje hënën time. Nuk dua ta humb sërish hënën, nuk dua ta shoh tek vorbullohet në vrimën e një lavamani. Por është e kotë. Me të njëjtën siguri që më kaploi ditën kur mësova se ti ishe, tashmë e di se ti po pushon së qeni.

Në barkun tim mbaj një të vdekur

E ndërpreva udhëtimin. U ktheva në qytet dhe i telefonova mjekes, së cilës i besohej. Më përsëriste: rri e qetë, dy javë më parë gjithçka shkonte si s’ka më mirë, padyshim sheh ëndrra. I thashë që gjaku nuk është ëndërr, që për një javë të tërë kisha ndenjur e ngujuar në një motel dhe e vetmja gjë që kisha parë kish qenë një gjakderdhje pafund. Më urdhëroi të shkoja menjëherë tek ajo. Në derë buzëqeshte, me të njëjtin optimizëm. U zhvesha menjëherë, pa pritur të ma thoshte ajo. U shtriva në shtrat dhe ajo më mbështeti një dorë mbi zemër. Thirri: “Sa shpejt që rreh! Dëgjohet si daulle!” Nuk iu përgjigja, as ëmbëlsisë dhe as buzëqeshjes së saj. Nuk më duhej mirëkuptimi i të tjerëve dhe brenda meje kish hedhur shtat siguria se po merrja pjesë në një ceremoni të tepërt, të pritur në fshehtësi, dhe, tekefundit, ndoshta të dëshriruar. Isha gati, e dorëzuar, e bindur që nuk do të kundërveproja sepse gjithë ç’kisha për të thënë e kisha thënë, gjithë ç’kisha për të vuajtur e kisha vuajtur. Por kur ceremonia nisi kuptova që nuk do të isha kurrë gati, kurrë. Më dhembte deri edhe të dëgjoja pyetjet që më bënte, deri edhe t’i përgjigjesha. “E ke ndjerë veten më të rënduar, më kaba?” “Jo.” “Dhe kur fillove të mendosh se…” “Në rrugën e prishur, para se të arrija në motel.” “Ca si pak për të arritur në përfundime, apo jo?”. Pastaj më zbuloi barkun, vërejti se njëmend ishte më pak i fryrë se më parë. Më preku gjinjtë, vuri në dukje se njëmend dukeshin më të qullët se më parë. Veshi dorashkën prej gome, rrëmoi për të të gjetur. Dhe balli iu rrudh, sytë iu errësuan ndërsa thoshte: “Mitra është zvetënuar. Është flashkur. Ka vend për të dyshuar se fëmija nuk po rritet mirë, se nuk po rritet fare. Duhet të bëjmë një analizë biologjike, të presim edhe disa ditë.” Pastaj zhvoshku dorashkën nga duart dhe e flaku. U mbështet me të dyja duart te shtrati. M’i nguli sytë zishëm. “Më mirë t’ua them hapur. Ju keni të drejtë. Nuk rritet më. Të paktën prej dy javësh, ndoshta edhe tre. Bëni kurajë, mori fund. Ka vdekur”.

Nuk nxora zë. Nuk bëra asnjë veprim. Nuk m’u drodh qerpiku. Mbeta aty si një trup prej guri dhe prej heshtjeje. Edhe truri ishte bërë prej guri dhe heshtjeje. E vetmja gjë që ndieja ishte një peshë e padurueshme mbi bark, një gur i rëndë i padukshëm që më shtypte si të më kish rënë përsipër qielli: pa bërë zhurmë. Në atë ngurtësi të plotë, në atë heshtje të plotë, fjalët e saj shpërthyen si krismë: “Bëni zemër, çohuni. Vishuni.” U çova dhe këmbët i kisha gurë të kallur në gurë, m’u desh një mundim çnjerëzor për t’i urdhëruar të më bindeshin. U vesha dhe dëgjova zërin tim që pyeste ç’duhej të bëja, një tjetër zë që përgjigjej: “Asgjë. Ai do të rrijë aty edhe për ca kohë. Pastaj do të dalë vetiu.” Pohova me kokë. Atëherë zëri tjetër grumbulloi fjalë përmbi fjalë, një zukamë e pareshtur që më lutej të mos e prishja gjakun, shumë fëmijë vdesin ngaqë nuk janë të përkryer, mbeten të papërfunduar, kush është ai që i pëlqen të lindë fëmijë të papërkryer, të papërfunduar, nuk duhej ta dënoja veten, nuk duhej t’i hidhja vetes faje që nuk kisha bërë, shtatëzania duhet të ndjekë rrugën e natyrhsme, ajo ishte kundër atyre që i shtrëngojnë gratë të rrijnë në shtrat për muaj të tërë dhe pengojnë natyrën të kryejë punën e saj më vete. Pagova. E përshëndeta me një të tundur të kokës. Dola dhe kalova mes dy radhësh me barqe të fryra, barqe të fryra që i kundërviheshin në mënyrë provokuese barkut tim të dystë që mbante brenda një të vdekur, dhe më në fund truri im ia doli të mendonte diçka. Mendoi: “Kështu ishte shkruar. Mblidhe mendjen.” Dhe fjalia mblidhe mendjen më shoqëroi deri në hotel, më rrihte papushim në tëmtha si varé: mblidhe mendjen, mblidhe mendjen, mblidhe mendjen. Por kur hyra në dhomë dhe pashë djepin tënd, pashë karijonin, bluzat dhe veshmbathjet e tua, volla një rënkim të gjatë. Dhe rashë mbi shtrat, ndërsa një tjetër rënkim i shtohej atij rënkimi, pastaj një tjetër, edhe një tjetër, derisa nga thellësia e trupit ku ti tashmë prehesh si një copë mishi pa vlerë, u ngrit një vajtim, dhe e theu gurin në mijëra copëza, e shkërmoqi dhe e bëri pluhur. Dhe ia dhashë kujës. Dhe më ra të fikët.

Përktheu: Aurel Plasari

Askush nuk mund të “fshijë” historinë me një të rënë të “gomës”…

(Sa herë iu drejtuam për ndihmë Europës gjatë pushtimit osman)

Fakti që në mes të Romës është ndërtuar shtatorja a busti i Gjergj Kastriotit, ku në shtatin e saj ka të gdhendur fjalët: “Mbrojtës i paepur i qytetërimit perëndimor” pikërisht në Sheshin “Albania”, tregon për vlerat dhe kontributin Alban në mbrojtjen e qytetërimit europian. Do të mjaftonte ky fakt për të zgjuar ndërgjegjen europiane për një përkujdesje akoma më të madhe për emigrantët shqiptarë.

Sa herë, pas vdekjes së kryeprijësit Arbër, Gj. Kastriotit, iu kërkua ndihmë Europës, për të dalë nga zgjedha osmane dhe sa i pranishëm ishte reagimi i Europës? Natyrisht kjo ndihmë kërkohej nga klerikët tanë të nderuar, të cilët binomin Fe-Atdhe e patën gjithmonë kryefjalë. Në alfabetin e gjuhës sonë, germa “B” përfaqëson mbiemrat e pesë figurave klerike nga më të ndriturat: Barleti, Buzuku, Bardhi, Bogdani, Budi. Zëri i fuqishëm i këtyre korifejve të fesë, kulturës dhe patriotizmit, jehoi si kushtrim në hapësirat europiane duke kërkuar mbështetje dhe ndihmë ushtarake në luftën kundër osmanëve. Në vazhdën e përpjekjeve për të dalë nga kjo zgjedhë, një aktivitet të lavdërueshëm kemi nga kleriku atdhetar Pjetër Budi. Më poshtë do të japim një fragment nga korrespondenca e tij:

Pjesë nga letra e Pjetër Budit, drejtuar kardinalit Gocadino (Gozzadino), në lidhje me organizimin e luftës çlirimtare në Shqipëri e në Ballkan (ref: Zamputi, shënime – Buletini, shk. shoq. 1958, Nr. 2, origjinali italisht).

Pasi paraqitet dhe kërkon që Papa të interesohet për luftën në Shqipëri, vazhdon: “Unë kam lindur në Gur të Bardhë, fortesë e Amatisë (Matit) në Shqipëri, nga shtëpia e Budëve të vjetër të Maqedonisë dhe në rininë time kam qëndruar pothuaj vazhdimisht në shërbim të disa ipeshkëvijve të vendit tonë, pranë të cilëve jam marrë me studimin e këtyre pak diturive gjer në moshën 21 vjeçare, sepse aso kohe qeshë bërë meshtar dhe në një herë qeshë dërguar në krahinën e Serbisë ndër ata popuj katolikë. Më në fund, unë qeshë lutur shumë herë nga disa të mëdhenj të atyre popujve të Shqipërisë dhe veçanërisht nga dy turq kryesorë, farefis të mij shumë të ngushtë, të cilët janë të parë të të gjitha atyre viseve, që të vija në këto anë për të gjetur të sipërthënin zot kalorësin Bertuçi, i cili është si kujdestari ynë i përgjithshëm, për të gjithë ata popuj të krishterë, qoftë të mbretërisë së Bosnjes, qoftë të Shqipërisë dhe së bashku me të t’ia zbulonim dëshirën e tyre Shenjtërisë së Tij, ose ndonjë tjetri të fuqishëm të krishterë… Krahina e Shqipërisë është ajo që është vendosur në pjesët e fundit të Maqedonisë dhe nga perëndimi ka detin Adriatik dhe nga ana e lindjes është e qarkuar prej grykëve, nga veriu prej serbianëve e bullgarëve. Është e zotëruar e gjitha prej turqve, dhe në disa vende më të ulëta, është e shtypur sa s’ka ku vete më. Kjo krahinë ka me vete katërmbëdhjetë peshkopata që tash shumë vite e këtej janë të gjitha vakante dhe pa barinj, përveç atij të Stefanisë e të Albanit dhe në kohë të tanishme dy të tjerë të bërë rishtas sikundër unë (megjithëse i padenjë) dhe një tjetër, Atë Zakolant Raguzin në Lezhë. Këta popuj, mbasi kanë qëndruar kaq kohë pa qeverisje shpirtërore, kanë rënë në një pagdhenduri dhe injorancë të tillë sa që dita-ditës shkojnë duke u larguar nga besimi katolik dhe duke iu mveshur disa skizmës së grekëve dhe disa muhamedanizmit, sidomos ata që më shumë se të tjerët i janë nënshtruar tiranisë otomane.

Dhe ata që nuk janë kaq të shtypur, jetojnë katolikisht sikundër janë veçanërisht klementinës, të cilët banojnë ndër male, përmbi liqenin e Shkodrës dhe janë në numërin e gjashtëmijë luftëtarëve, burra të vlershëm dhe njerëz të vendosur, që kurrë nuk ka mundur turku t’i zotërojë, as të merrte prej tyre haraçin. Ata rrinë vazhdimisht me armë në dorë, kështu edhe popujt e Kuçit e të Piperit, besëlidhurit e tyre bashkë me ata të Markoviqit, të cilët mund të arrijnë numrin e po aq burrave të vlershëm, përveç shumë popujve dhe vendeve të tjera përreth Shkodrës, që të gjithë janë të mbushur me dëshirë ta shohin një ditë çlirimin e tyre. Në anën tjetër, nga Kruja janë dukagjinët, që kanë ngritur krye kundër turkut tridhjetë vjet më parë, të cilët kapen po në atë numër të gjashtëmijë luftëtarëve, të gjithë me armë të veta. Këta janë njerëz të vendosur dhe të vlershëm, sa ç’mund ti ketë bota dhe shumë të stërvitur në disiplinë ushtarake dhe banojnë në malësi mbi Lezhë, ndërmjet Shkodrës e Krujës dhe deri më tani i kanë bërë dëm shumë të madh turkut, duke rrënuar shumë kështjella e qyteza të turqve dhe për herë kanë dalë ngadhnjimtarë në të gjitha luftimet. Dhe këta janë të gjithë popuj katolikë dhe shumë të bindur ndaj Kishës së Shenjtë Romake. Ka në anën tjetër, nga kufinjtë e Maqedonisë e të Bullgarisë, popuj të tjerë që quhen “Viset e Skenderbeut”, d.m.th. Matja, brenda Kurbini, Tamadheja e Çermenika, të vendosur ndër malësitë përmbi Krujë dhe Elbasan, megjithëse të përzier me turq, por pjesa më e madhe janë të krishterë, njerëz jo më pak të fortë dhe luftarakë, të gjithë me armët e veta, që kapen në numërin e pesëmijë luftëtarëve. Të gjithë janë me dëshirë të madhe të shohin ndonjë ditë një flamur të ndonjë princi të krishterë, që të lëvizë sadopak për t’u ngjitur dorën, për t’i ndihmuar dhe për t’u bashkuar me ta kundër turkut, për ta dëbuar nga ai vend, ashtu sikundër besuan popujt e thënë, në vitet e kaluara, kur markezi Santa Kroçe mori Durrësin. Asokohe, këta popuj menduan se duhesh të ecnin përpara dhe menjëherë mbrenda një nate erdhën me armët e veta gjer në brigjet e detit. Në mëngjes, turqit i zbuluan, por duke ua blerë mendimin dhe duke parë kaq shumë njerëz të armatosur, nuk guxuan të lëviznin për t’i zulmuar, bile turqit u tërhoqën nga frika se mos bëhej ndonjë kërdi mbi ta. Por kur i thëni markez nuk qëndroi në ato anë dhe ata popuj u zmbrapsën, duke pritur dita më ditë një rast tjetër për ta plotësuar dëshirën e tyre. Aq më tepër do të lëvizin kur do të shohin duke u paraqitur aty një princ që të ketë ngulur flamurin e vet në ndonjë fortesë kryesore të Shqipërisë, sepse në këtë rast do të ngriten tridhjetëmijë shqiptarë të vlertë për luftë. Krerët e atyre popujve janë shumica farefisi im dhe miq shumë të ngushtë, kështu edhe turqit e parë në ato vise të cilët e kanë zbuluar shpirtin e tyre. Dhe me ata krerë është shestuar mënyra shumë e lehtë për të shtënë në dorë fortesat kryesore të atyre vendeve, sikundër është në dijeni i thëni kalorës Bertuçi, për çdo gjë, për mënyrën e për kohën dhe ai si mik shumë i besuar i yni dhe si bashkëvendas, i di më së miri të gjitha nevojat për këtë veprim, i ka dhënë njoftim Sh. T. dhe Z. T. të shkëlqyeshme për atë që do të nevojitet për këtë çështje dhe për këtë pikë fjalëve të tija po u rrij së bashku me të gjithë popujt e sipërthënë.

Për të vazhduar prandaj bisedën time, do t’i them Z. T. të shkëlqyeshme se, kur unë u ndalova nga ata popuj, m’u lutën shumë, qoftë këta krerë popujsh, qoftë disa të parë turq (muslimanë – shën. im M.B.), sikundër thashë, që me çdo mënyrë t’ia zbuloja SH. T. dhe Z. T., apo ndonjë tjetri princ katolik, këtë dëshirë të tyre, për t’i nxitur e për t’i lutur që të merrnin mbrojtjen e tyre dhe t’u shkojnë në ndihmë me njerz e me sende të tjera të nevojshme për luftë; megjithëse për ushqimin e njerëzve vendi ka sa të duash e nuk ka nevojë. Ka edhe disa popuj të tjerë në fushën e Shkodrës në Drisht, pjetërspanët, pultjanët, sapatjanët e sardjanët e në Lezhë e në Krujë, e në Durrës, e në Ishëm e Prizren, Ndroq, Elbasan e shumë qytete e kështjella të tjera dhe popuj të panumër të gjithë katolikë, megjithëse të përzier me turq, por shumica të krishterë dhe të gjithë të armatosur që arrijnë në numërin e tetëmijë luftëtarëve dhe janë të mbushur me dëshirë që t’u vijë sadopak ndihmë për t’i çliruar dhe jo vetëm të krishterët, por edhe vetë të parët turq, dhe ata që i kanë rënë moh besimit, sepse s’e duronin më tiraninë osmane; dhe prandaj secili ka dëshirë të çlirohet njëherë e mirë nga një mjerim i tillë, ose të vdesë me armë në dorë.” (“Fakt ky që vërteton katërcipërisht ndërrimin e dhunshëm të besimit, prej pushtuesit osman, dhe që hedh poshtë çdo hipotezë të antihistorianëve, të cilët ndërrimin e fesë e paraqesin si një dëshirë të shqiptarëve.” M.B.).

Më poshtë po citojmë: “Pjesë nga një relacion i Gjergj Bardhit, drejtuar në Romë – Mbi sulmet e feudalëve në zonat malore të Dukagjinit”, v. 1629, Cusht. 20. Cordignano. G. Ec. Alb., fq (16) 240, origjinali italisht.

“Kemi vizituar një pjesë tjetër në ato male të Dukagjinit, të quajtura Iballe, larg nga malet e sipërthëna tridhjetëmil rrugë; dhe ata njerëz nuk i binden sulltanit as s’i japin haraç dhe për këtë qëndresë po dëmtohen e rrënohen, njerëzit po merren skllavë aq sa as gjysma e tyre nuk ka mbetur në vendet e veta, por gjithnjë mbahen të krishterë dhe me vështirësi mund t’u bëhet vizita, nga frika e zotërinjve turq të vendit, gjersa mos të na jepet leja nga zotërinjtë turqë të vendit, zotët e atyre vendeve, e vetëm ndonjëherë fshehtas u dërgonte ndonë prift i quajturi Abati i Shën Palit, për t’u dhënë atyre Sakramendet e Shenjta.”

Duke pasur parasysh se këto fakte janë marrë nga: “Burime të zgjedhura historike – për Historinë e Shqipërisë”, vëllimi III, dhe të botuara në vitet 1955-1958, tregon se deri në ato vite, historia nuk ishte “prekur” nga politika dhe kjo një arsye më shumë për t’i bërë ato të besueshme (M.B.).

Heshtja ose indiferentizmi i kancelarive europiane, justifikon plotësisht shprehjen plot mllef të Fishtës: “Moj Europë, moj… e motit”.

Mark Bregu

E vërteta, e bukura, kultura dukagjinase

Për krijimin e Shoqatës “Atdhetare-Dukagjini” është bërë një punë në kohë e gjatë, me debate e kundërshti të ndryshme në grupin nismëtar, në Aktivin e shoqatës, në grupin e punës dhe në Konferencën e saj, për mjaft probleme, por veçanërisht për statutin, programin dhe emrin e saj, për përfaqësimin dhe idetë e saj. Këto debate e kundërshti janë bërë edhe në rrethet shoqërore qoftë edhe jo dukagjinase. Mbas këtij debati demokratik dhe procedurave të zhvilluara mbi baza ligjore, Gjykata e Shkallës së Parë, Tiranë, me vendim Nr. 666, datë 13 maj 2003, vendosi regjistrimin si person juridik të shoqatës “Atdhetare-Dukagjini”. Para jush dhe mbarë opinionint dukagjinas, shkodranë dhe më gjerë, kam nderin të shpall krijimin e Shoqatës “Atdhetare-Dukagjini”.

Me të drejtë lind pyetja: Pse u krijua kjo shoqatë?

Vlerat dhe virtytet e Dukagjinit e të dukagjinasve janë të shumta dhe në shumë plane. Ato kanë tërhequr shumë studiues të huaj dhe të vendit për ti hulumtuar, evidentuar, studjuar dhe përgjithësuar ato në nivele lokale, kombëtare dhe ndërkombëtare.

Ato janë planin demografik, kulturor, etnografik, patriotik, juridik, historik, gjeografik, psikologjik, folklorik, ushtarak e të tjerë e të tjerë.

Pavarësisht nga puna që është bërë deri më sot, nga studiues të veçantë, grup studiuesish, ekspedita të veçanta e të tjera, të cilat kanë dhënë një kontribut të çmuar në evidentimin, studimin e përgjithësimin e tyre dhe për këtë iu shprehim mirënjohjen; menduam se duhet të evidentohen, studjohen dhe propagandohen në nivele të reja; më me organizim për të përcaktuar më mirë se çfarë do të zhvillohet e trashëgohet brezave në kushtet e reja dhe çfarë duhet të mbesë në muzeum, se shoqëria e re që kërkojmë të krijojmë e të integrohemi, kërkon një përpjekje tjetër, një konceptim të ri, që dukagjinasit të mos shikohen si sinonim i së keqes, por si një element i domosdoshëm i krijimit të kësaj shoqate të re dhe integruese.

Lëvizja e popullatës është bërë në shekuj nga treva e Dukagjinit në drejtim të qyteteve e fushave të organizuara dhe të pa organizuara, veçanërisht pas viteve ’90, për në qytetin e Shkodrës e deri në Tiranë. Zhvillime të shumta ka patur në këto 12-13 vjet, të pasura me fenomene pozitive dhe negative, të cilat kanë përfshirë edhe Dukagjini e dukagjinasit.

Me këtë shikim të kohës me gjithë problematikën e saj, menduam të krijojmë një shoqatë mbarë dukagjinase, ku secili të ketë mundësi të gjejë veteveten, si individ, si familje, si fshat dhe si krahinë, në përpjekje të përbashkëta drejt një shoqërie tjetër me koncepte të reja të vlerave e virtyteve trashëguese brez pas brezi. Ajo të funksionojë, jo mbi bazë fisesh, krahinash apo familjesh patriarkale; të ketë një bashkim tjetër, një mendim tjetër dhe një unifikim tjetër, në interes të Dukagjinit dhe të dukagjinasve. Në këtë shoqat përfshihen ata ose ato që banojnë ose jo në Dukagjin me prejardhje nga komunat: Shalë, Shosh, Pult, Temal dhe Shllak, duke lënë të hapur për çdo tjetër që pranon statutin e programin e saj. Morali i shoqatës të jetë: “Mos pyet se çfarë bëri Dukagjini për ty, por çfarë bëra unë për Dukagjinin”. Shoqatën e pagëzuam me emrin Shoqata “Atdhetare-Dukagjini”.

Një urti popullore thotë: “Është e lehtë ti duash fëmijët, të jenë ashtu siç due; është shumë vështirë, por fisnike, ti duash fëmijët ashtu siç janë”. Vendosëm: Dukagjinin ta duam ashtu siç është. Kjo është në nderin tonë.

Mos më thuaj ku e kur je vendosur për të jetuar, por sa mall ke për vendin tënd, sa e ndjen prejardhjen tënde dhe sa bën për të. Kjo filozofi domethënë: Nuk ka rëndësi se ku e kur e ngre çerdhen tënde, krijon jetesën tënde: në Dukagjin, në Shkodër, në Tiranë, në tërë Shqipërinë apo në diasporë. Rëndësi ka se sa e do atë, se sa përpiqesh të trashëgosh vlerat e virtytet e saj; sa bën që ato vlera të zhvillohen, të trashëgohen dhe të ndjehesh krenar për emrin që ke. Vendosëm: Të veprojmë mbi bazë të kësaj filozofie. Kjo është në dinjitetin tonë.

Populli i Dukagjinit ka ruajtur në shekuj identitetin e vet etno-kulturor në përpjekjet e gjata për ekzistencë dhe ia ka rritur qëllimit për të mbijetuar. Nga thellësitë e shekujve vinë deri tek ne doket dhe zakonet më që mira që u ruajtën dhe u trashëguan brez pas brezi. Nga kjo trevë kanë dalë figura të shquara të luftës për liri e pavarësi, në art e kulturë deri mbarëkombëtare, që me dinjitet kanë përfaqësuar Shqipërinë në botë. Pra, Dukagjini i sotëm, pasardhës i një pjese të trevës majft të rëndësishme të Pulatit ose Pultit, me emër në historinë e Shipërisë, për bujari, besë, patriotizëm, dituri dhe kulturë e ka treguar veten në të gjitha evenimentet kulmore të historisë kombëtare, duke dhënë kontributin e tij modest.

Për të gjitha këto e të tjera, pavarësisht se ku e ka krijuar jetën e tij, por që ka gjak dukagjinasi, duhet ta ndjejë veten krenar, se është dukagjinas.

Pse të jemi krenarë?

– Jemi krenarë, për një popullsi të pastër shqiptare

– Jemi krenarë, për përpjekjet që janë bërë për dije e kulturë. Mjaft personalitete fetare, administrative, politike, të artit e të kulturës, ushtarake, të shkencës, të sportit e të tjera fushave, ka nxjerrë kjo trevë, që në historinë e hershme e deri në ditët tona. Me të drejtë krenohemi me Zef Jubanin; Martin Camaj; At Danjel Gjeçaj; profesor Kol Prela e Luigj Marlekaj; Artisten e Popullit Tinka Kurti; Artistët e Popullit Pjetër Gjoka e Ndrekë Luca; ushtarakun e talentuar Mirash Binoshi; k/admirali Mark Milani; Mjeshtrat e Mëdhenj të Sportit Mirash Vuksani, Pal Mirashi, Dodë Tahiri, Lin Shllaku; Mjeshtrat e Sportit Shaqe Nika, Vera Bregu, etj.

– Jemi krenarë, për pasurinë e madhe shpirtërore, rregullat e orgnaizimit shoqëror të kuvendeve, të dasmave, të festave, të morteve, të marrëdhënieve midis njerëzve e grupeve shoqërore e të tjera, e deri tek ligji themelor i maleve me emrin “Kanuni i Lekë Dukagjinit”, kanë filluar të lindin që në fillimet e jetës shoqërore, të cilat janë zhvilluar e trashëguar brez pas brezi.

-Jemi krenarë për patriotizmin e tij. Ai gjithnjë ka kërkuar të jetë i lirë. Janë të shumta përpjekjet luftarake të kësaj popullate për liri e pavarësi. Malësia e Dukagjinit ka qenë vatër mbështetje, bazë për organizimin e qëndresës ndaj pushtuesit. Patriotizmi e atdhetarizmi janë vijimësi edhe të pjesëmarrjes së përfaqësuesve të Dukagjinit me në krye Mark Lulën e Shalës në Lidhjen e Prizrenit më 1878, veprimet e të cilëve, i madhi At Gjergj Fishta në veprën e tij madhore “Lahuta e Malësisë”, thotë:

“Dymij djem çoj Dukagjini

N’luftë të rrufeshme porsi Drini…”

Janë të jashtëzakonshme meritat udhëheqëse e drejtuese të Gjeneralit popullor Mehmet Shpendi, që në krye të Djemnisë të Dukagjinit, kontribuoi fuqishëm në fitoren e pavarësisë kombëtare.

– Jemi krenarë për besën e bujarinë e dukagjinasit, që tingëllojnë fuqishëm shprehjet: “A je burrë”, “Në besën tande të të zotit”, “Kur vjen miku qeshin edhe trenat e shpisë” e të tjera e të tjera pa fund që tregojnë bujarinë e dukagjinasit, besën për tokën që i lindi, dhe me aq pasion e dashuri i ka grumbulluar e botuar Voc Deda në librin “Thesare Dukagjinase”.

– Jemi krenarë, për zgjuarsinë e shkathtësinë e dukagjinasit për të kapur të renë e për të mbijetuar. Mjaft dukagjinas janë bërë biznesmenë e tregtarë të fuqishëm, që mund të veçojmë: Ded Fusha, Gjergj Leqejza, Plumb Shqau, Gjergj Luca, Gjergj Vocaj, Pal Gjolaj, Gjergj Arra, Ndue Pjetra, Gjergj Fermosi, Gjergj Livadhi e të tjerë e të tjerë, të cilët janë një mbështetje e fuqishme për të investuar për Dukagjinin, tokën e tyre që edhe atje të ngrihet në nivelet e kohës jeta e dukagjinasve.

U bënë 13 vjet pluralizëm dhe gjatë këtyre viteve mjaft fenomene pozitive dhe negative janë shfaqur në jetën e përditëshme për mbijetesë dhe në këtë mbijetesë janë evidentuar fenomene negative, duke e quajtur dukagjinasin sinonim të tyre. A është fisnike? Jo! Atëherë ne duhet të jemi ata që me punën tonë ti minimizojmë këto fenomene negative dhe t’i japim një fytyrë të re ashtu siç ka qenë në shekuj vital. Jo, se nuk kanë ndodhur dhe mund të ndodhin fenomene negative, por mbizotëron krenaria, përpjekjet për jetë se përpjekjet për t’u integruar në jetën shoqërore qytetare, në jetën civilizuese. Prandaj, detyra jonë është evidentimi i këtyre vlerave, propagandimi dhe zhvillimi i tyre.

Virtytet e jashtëzakonshme, si: besa, bujaria, liria, nderi, dituria e të tjera, duhen parë në një konceptim ndryshe – qytetarie. Sot është e pakuptimtë të ndodhë vrasja dhe gjakmarrja, prototip i të cilave shikohet dukagjinasi, i kësaj shëmtie njerëzore. Mendoj se ka ardhur koha, bile mos jemi të vonuar, që kanuni i maleve me emrin “Lekë Dukagjini” dhe që është përmbledhje e urtive popullore, e ligjvënësit Popull, për të jetuar në grup e në shoqëri, të mbesë në muzeum dhe t’u shërbejë studjuesve për të nxjerrë vlerat e tij të kohës që nuk kishte shtet, për të nxjerrë vlerat e mençurisë së popullit. Si rezultat i kësaj, në mungesë të kanunit, mendoj se është koha që shoqata “Pajtimi i Gjaqeve” ta konsiderojë të përfunduar misionin e saj shumë fisnik, në emër të kanunit, duke i lënë vendin ligjit dhe vetëm ligjit, i cili është elementi themelor i civilizimit njerëzor. Pra, duhet të tregohemi të denjë dhe krenarë për paraardhësit tanë, për virtytet e vlerat e Dukagjinit e të dukagjinasve dhe se ne dimë t’i zhvillojmë ato në kushtet e reja, të integrohemi më së miri në shoqërinë civilizuese me krenari e me plot vitalitet.

Këto evidentime na bindën të krijojmë shoqatën “Atdhetare-Dukagjini”. Ajo është organizatë shoqërore, historike, shkencore, turistike dhe sportive, jofitimprurëse, joqeveritare dhe jofetare, me qendër në Shkodër.

Ajo synon:

–          Ngritjen e kapaciteteve njerëzore dhe materialeve për evidentimin e propagandimin dhe shfrytëzimin e trashëgimisë shoqërore, kulturore, historike, natyrore, sportive të territorit që shtrin veprimtarinë e saj shoqata.

–          Të nxisë nëpërmjet formave demokratike ligjore zgjidhjen e problemeve shoqërore, historike, kulturore e natyrore brenda komunitetit, si dhe pranë organeve shtetërore të të gjitha niveleve.

Detyrat kryesore të shoqatës, janë:

–          Të grumbullojë informacion dhe të propagandojë për njohjen e trashëgimisë kulturore, historike, shoqërore, shkencore, turistike e të tjera, si dhe probleme të tjera që lidhen me to.

–          Të sensibilizojë opinionin publik me anë të veprimtarive të ndryshme nëpërmes shtypit, radios, televizionit, botimeve, bisedave, konferencave dhe formave të tjera demokratike për njohjen dhe ruajtjen e gjithë trashëgimisë së mirë të komunitetit që përfaqëson shoqata.

–          Të punojë për ngritjen e opinionit dhe të veprojë praktikisht për zgjidhjen e pajtimin e mosmarrëveshjeve në gjirin e komunitetit që përfaqëson.

–          Të kërkojë dhe të këmbëngulë, në rrugë demokratike, pranë organeve shtetërore për zbatimin me rigorozitet të ligjeve për mbrojtjen dhe administrimin e resurseve të territorit që përfaqëson shoqata, duke kontribuar edhe për përmirësimin e legjislacionit.

–          Të nxisë forma të ndryshme zhvillimi të turizmit, veprimtari kulturore, sportive, historike, natyrore, shkencore e të tjera, si dhe të drejtojë dhe shoqërojë lëvizjen e turistëve, studjuesve, gazetarëve në territorin ku vepron shoqata.

–          Të tërheqë dhe përpunojë mendime, propozime, kërkesa, e tjerë, për probleme që i shikon të nevojshme shoqata dhe të këmbëngulë që të përfshihen në planet e zhvillimit të zonës që përfaqëson ajo.

–          Të punojë për edukimin e komunitetit për ruajtjen e propagandimin e vlerave të trashëgimisë kulturore, historike, shkencore, natyrore, turistike, sportive e të tjera.

–          Të organizojë veprimtari në bashkëpunim me OJF të tjera në shërbim të vlerave për të cilën është krijua shoqata dhe që nuk bien në kundërshtim me to.

–          Të mundësojë lidhje bashkëpunimi me shoqata, fondacione e të tjera brenda dhe jashtë vendi, por që nuk bien ndesh me statutin e shoqatës, me synimin që në të ardhmen kjo shoqatë të kthehet në fondacion.

–          Të luajë rolin e oponentit ndaj organeve shtetërore dhe private, kur cënohen vlerat për të cilat është krijuar shoqata.

Shoqata ka programin e saj strategjik, të përhershëm, që përfshin pesë kapituj:

I.             Në fushën shoqërore, ku përfshihen shtatë drejtime kryesore;

II.           Në fushën ekonomike, ku përfshihen nëntë drejtime kryesore;

III.        Në fushën kulturore, ku përfshihen tetë drejtime kryesore;

IV.         Në fushën historiko-shkencore, ku përfshihen katër drejtime kryesore;

V.           Në fushën turistike e sportive, ku përfshihen dy drejtime kryesore.

Do të punohet që sa më parë të mundësohet nxjerrja e gazetës “Dukagjini”.

Ky program është shumë ambicioz, por mundësitë janë për t’u realizuar.

Programi do të realizohet nëpërmjet:

·         Sesioneve shkencore dhe veprimtarive të tjera shkencore;

·         Tubimeve dhe festimeve përkujtimore;

·         Dokumentave shkencorë dhe atyre të vjelura nga goja e popullit;

·         Botimeve shkencore në organet e shtypit, nga shtëpia botuese, etj;

·         Bisedave të ndryshme dhe intervistave televizive, radiofonike, etj.

·         Takimeve, debateve dhe bisedave në të gjitha drejtimet e veprimtarisë shoqërore të shoqatës.

Boshti i ralizimit të këtij progremi do të jetë qëndrimi i hapur, i drejtë, tolerant, objektiv, gjithnjë në shërbim të idealeve kombëtare, paqes sociale dhe mirëkuptimit ndërkrahinor, larg organizimeve të së kaluarës e ndikimeve jo të mira të tyre për mirëkuptim ndër-regjional e të tjera.

Konferenca e shoqatës, për funksionimin e saj, më datë 6. 04. 2003, ka miratuar statutin. Në statut janë caktuar synimet e detyrat e shoqatës, të drejtat dhe detyrat e anëtarëve të saj, kush duhet të jetë anëtar i saj, organet vendimmarrëse dhe ekzekutive, kompetencat dhe përbërjen e tyre, organin konsultativ të saj dhe detyrat e tij, procedurat dhe mënyrën e zgjedhjeve ose ndryshimin e organeve drejtuese, dokumentacionin, buxheti, marrëdhëniet me OJF, donatorët dhe organet shtetërore, veprimet për ndarjen e shkrirjen e saj, dispozita të fundit që përcaktojnë stemën e vulën për shoqatën, e të tjera – gjithsej 33 nene.

Organet vendimmarrëse të shoqatës janë:

a.                   Mbledhja e përgjithshme ose konferenca e përgjithshme e shoqatës.

b.                   Kryesia e shoqatës.

Kryesia e shoqatës përbëhet:

o        Kryetari i shoqatës, që zgjidhet nga mbledhja ose konferenca e përgjithshme;

o        Sekretari i shoqatës, që zgjidhet nga mbledhja e kryesisë;

o        Anëtarët e kryesisë.

Kryesia zgjidhet një herë në tre vjet, ndërsa mbledhja ose konferenca e përgjithshme mblidhet jo më pak se një herë në vit.

Në statut janë krijuar seksionet, të cilat janë:

–          Seksioni për historiografinë;

–          Seksioni për kulturën dhe folklorin;

–          Seksioni për biogjeografinë;

–          Seksioni për turizmin e sportin.

Ajo sipas nevojave, krijon seksione të përkohëshme.

Anëtari i shoqatës do të jetë me shkollë të lartë, ndërsa ndonjë nën këtë nivel formues do të jetë me vendim të veçantë të kryesisë, por sidoqë të jetë i interesuari i bën kërkesë me shkrim kryesisë.

Shoqata krijon aktivni e saj si organ konsultativ. Në të ftohen dhe pranohen të gjithë ata që ndihmojnë pa të drejtë pagimi kuotizacioni të detyruar apo ndihma të tjera dhe pa të drejtë pronësie mbi mjetet materiale dhe financiare që disponon shoqata.

Konferenca e përgjithshme e shoqatës, më dt. 6. 04. 2003, ka zgjedhur kryesinë e shoqatës me nëntë vetë, të cilët janë:

1.                   Kryetari Ndue Sanaj, ish-oficer, në pension;

2.                   Sekretari Luigj Shyti, mësues, drejtor shkolle të mesme;

3.                   Anëtar Ndue Vata, mësues, n/drejtor i shkollës pedagogjike, kryetar i seksionit të historiografisë;

4.                   Anëtar Prel Milani, inspektor në polici dhe poet, kryetar i seksionit të kulturës dhe folklorit;

5.                   Anëtar Prel Shytani, mësues, n/drejtor shkolle 8-vjeçare, kryetar i seksionit të biogjeografisë;

6.                   Anëtar Zef Nika, gazetar në TV “Rozafa”, kryetari i seksionit të turizmit dhe të sporteve;

7.                   Anëtar Mri Sana, shefe financiere në komunën Pult, kryetare e seksionit të gruas;

8.                   Anëtar Fran Kapaj, mjek, shefi i shëndetësisë të RrK Shkodër, kryetari i seksionit të rinisë;

9.                   Anëtar Pal Lera, ekonomist, drejtor i KLSH për Prefekturën e Shkodrës, kryetar i seksionit ekonomi-biznesit.

Kryetarët e seksioneve do të prezantojnë dhe objektivat e tij.

Ne, duke e ndjerë veten njerëzit e një kulture e qytetërimi, të një gjuhe, të një doke e zakoni, të lidhur me njëri-tjetrin, të njëjtën natyrë, të njëjtën nevojë e të njëjtin qëllim, u bashkuam të punojmë pa paragjykime, pa “izma”, për vete, për Dukagjinin e dukagjinasit, duke qenë të ndërgjegjshëm se do të jetë e vështirë, por shumë fisnike të duam Dukagjinin e dukagjinasit ashtu siç janë dhe secili do të bëjmë përpjekje për të zhvilluar më tej ato vlera që ndjejmë se për to jemi krenarë.

Kjo është puna që kemi bërë, për krijimin e kësaj shoqate, dhe pse-në e krijimit të saj. Koha do të gjykojë për këtë krijesë dhe për punën që do të bëjmë për rritjen e saj të shëndetshme, të pastër nga “izmat” dhe mbështetëse për çdo dukagjinas e çdo person tjetër që do të njohë atë dhe do të zbatojë statutin e saj, si dhe do ta ndjejë veten se ka detyrë të bëjë diçka për Dukagjinin dhe dukagjinasit në rrugën e pakthyeshme të integrimit drejt qytetarisë.

Hygoi i madh ka thënë: “Kur dëshirat fillojnë të shterrojnë, shpërthejnë nga burimi kujtimet”. E gjykojmë se është momenti të shpërthejnë kujtimet nga burimet ku do të jemi, në cilën fushë që punojmë, për të mos lejuar të humbasë e vërteta dhe e bukura dukagjinase, për të rievidentuar e lënë trashëgim brezave, siç po bëjnë krijuesit Prel Milani, Ndue Cukeli, Tone Deda, Voc Deda, Lazer Stani e të tjerë, duke synuar në edukimin e vetes në radhë të parë, e përsëris veten në radhë të parë, se vetëm atëherë do t’u lëmë brezave të pastërta virtytet vitale të dukagjinasit.

Për këto, historianë, etnografë, gjeografë, albanologë, arkeologë e të tjerë të vendit e të huaj kanë studiuar e kanë shkruar qysh herët, veçanërisht Françeskanët, Edith Durham, Franc Nopçe, Milan Shuflaj, Daniel Ferlati e shumë të tjerë. Pas çlirimit, mjaft intelektualë, si: Fran Luli, Rrok Zojzi, Ahmet Osja, Kahreman Ulqini, Selami Taabku, Pal Doçi e të tjerë e të tjerë kanë shkruar për këtë trevë, sepse diçka e veçantë i ka tërhequr. Ata dhe Ato në emër të shoqatës “Atdhetare Dukagjini” i falenderojmë. Kërkojmë që shembulli i tyre të ndiqet edhe nga të tjerët që kanë mundësi intelektuale, se në radhë të parë shoqata jonë ka nevojën e tyre dhe do të bëjë të gjitha përpjekjet për t’u afruar e bashkëpunuar ngushtë me ta, por së dyti do të bëjmë përpjekje për t’i mbështetur në krijimtarinë e tyre. Do të jeni të nderuar e të mirëpritur në çdo veprimtari të shoqtës.

Duke i uruar përfaqësuesit faqebardhësi shoqatës dhe organit të saj drejtues, në emër të tyre ju faleminderit e qofshi të respektuar.

Në emrin Tuaj, falenderoj sponsorizuesit që mundësuan realizimin e kësaj veprimtarie të shoqatës:

–          Zotin Lorenc Mosi – Kryetar i Qarkut Shkodër;

–          Zotin Pllumb Shqau – President i kompanisë MNPN Shkodër;

–          Zotin Martin Cubi – Kryetar i Komunës së Pultit.

Më lejoni që në emër të shoqatës “Atdhetare Dukagjini” t’u bëjë thirrje disa shoqatave lokale të krijuara në trevën e Dukagjinit, të marrin guximin për t’u përfshirë në këtë shoqatë mbarë dukagjinase, siç bëri shoqata “Besa e Dukagjinit” me kryetar zotin Kol tonaj dhe shoqata “Mehmet Shpendi” me kryetar zotin Ndue Cukali. Të jeni të bindur se do të gjeni plotësisht veten.

Këtë tubim për prezantimin e krijimit të shoqatës “Atdhetare Dukagjini” e deklaroj të mbyllur, duke përsëritur thirrjen për ju në këtë sallë dhe jashtë saj: “Mos pyet se çfarë bëri Dukagjini për ty, por çfarë  bëra unë për Duakgjinin”.

Për shoqatën “Atdhetare-Dukagjini”

Kryetari

Ndue Sanaj

Përpjekjet për demokraci nuk kanë mbaruar

-Nga përshëndetja me rastin e 16 QERshorit, ditës së të rënëve në kufi-

Si sot 13 vjet më parë, duke shoqëruar për në banesën e fundit trupin e Pëllumb Pëllumbit, masakruar nga forcat regresive të regjimit në kufi, për herë të parë në rrugët e Shkodrës u dëgjuan thirrjet kundër pushtetit, që dilnin nga shpirtrat e vrarë të shokëve, miqve, të afërmve të Pëllumbit dhe të mbarë qytetit. Ky demonstrim i guximshëm ishte shkëndija e parë e fillimit të revoltave që vazhduan duke i dhënë të kuptonte regjimit të kohës se ditëve të tij u kishte ardhur fundi.

Në këtë kuptim, Pëllumb Pëllumbi dhe të gjithë të sakrifikuaarit si ai u bënë fli për ardhjen e asaj që quhet demokraci e që popullit shqiptar i ka kushtuar e po i kushton jo pak.

Ndryshimet e mëdha gjithmonë kanë diçka të parë, diçka që shënon fillimin e një rruge të re. Ne sot këtu jemi mbledhur dhe kujtojmë dëshmorin e parë, demonstratën e parë. Sado që të kalojnë vitet, këto dy ngjarje mbesin të paharruara. Ato kanë vendin e tyre të nderit në altarin e kombit dhe zënë vend në historinë e zhvillimit e demokracisë në vendin tonë.

Shkodra krenohet me to.

Duke qenë personalisht njëri nga pjesëmarrësit e demonstratave antikomuniste në qytetin e Shkodrës, e konsideroj nder pjesëmarrjen time këtu dhe njëkohësisht obligim, meqenëse përpjekjet për demokraci ende nuk kanë mbaruar dhe, se historia nuk duhet asnjëherë të harrohet, sepse përndryshe rrezikon të përsëritet.

Zonja dhe Zotërinj, prindër dhe të afërm të Pëllumb Pëllumbit edhe një herë më lejoni t’ju përshëndes dhe sigurisht ju e pranoni se Pëllumb Pëllumbi është jo vetëm i afërm i juaji, por i të gjithë neve që ndodhemi këtu.

Demokratët e Shkodrës, ata që mbushën rrugët, ata që me gjakun dhe shpirtin e tyre sollën ndryshimin e madh kujtojnë dhe shprehin besimin e tyre se ne do të dimë të ndërtojmë demokracinë e vërtetë. Dhe këtë duhet ta themi në një ditë të shënuar siç është kjo.

Ormir Rusi

Kryetar i Bashkisë së Shkodrës

Dua të rrëfej brengat e mia

Intervistë me zotin Prelë Milani, krijues letrar

Pyetje: Fillimet tuaja si krijues.

Përgjigje: Prirjet shfaqen që herët, kështu ka ngjarë edhe me mua, mësuesi im i talentuar Haxhi Tagani, që në klasën e dytë më aktivizoi me estradën e shkollës. Kujtoj si tani një skeç të vogël që më caktoi të luaja, të cilin herën e parë e ngatërrova dhe nga inati gati sa nuk qava. Ngushëllimi i tij më qetësoi dhe më krijoi besim në vetvete, dhe më pastaj qënë klasën e pestë deri në të tetën isha jo vetëm anëtar i rrethit letrar të shkollës, por edhe “aktori e parodisti” kryesor i shkollës. Paroditë e shkruara nga mësues Haxhiu më nxitën edhe mua të shkruaj ndonjë varg humoristik.

Si poezi të parë të shkruar kam një poezi për Skënderbeun, që e kam shkruar në vitin 1976, kur isha në klasën e gjashtë:

Skënderbe, o Skënderbe

Emri yt nuk vdes kurrë

Sa të jetë jeta përmbi dhe

Sa të jetë shqipja mbi flamur

kjo, mos qofsha i gabuar është strofa e fundit e asaj poezie me gjashtë strofa.

Në tetëvjeçare me mësuesin e talentuar Haxhi Tagani kemi bërë shumë aktivitete artistike duke luajtur skeçe të tilla si “Doktor Pipi”, “Fshatari e xhandari”, “Plaku prapanik”, parodi si “Servili vajtn shefin” me poezi të D. Agollit, anketa gazmore e vitit shkollor etj. Në gjimnazin “29 Nëntori” atëherë nuk jam marrë me aktivitet artistik se isha shumë i angazhuar pas mësimeve nga që kërkesa e llogarisë ishte mjaft e rreptë dhe niveli shumë i lartë i shkollës. Biles nuk kam shkëlqyer as në hartime ngaqë temat e tyre nuk më motivonin ndonjë ndjenjë emocionale, disa ndoshta ishin edhe skematike, por hartimin gjithsesi e kam konsideruar si një lloj diktati letrar.

Pyetje: Keni shkruar gjatë viteve të gjimnazit?

Përgjigje: Po, kam shkruar. Objekt i vargjeve të mia ka qenë natyra piktoreske e vendlindjes, Shosh, tradita e pasur atdhetare e zonës sime, romantizmi djaloshar i moshës janë motivet e poezive të viteve të mija rinore, vargje të shkruara me sinqeritet spontanisht pa ambicje. Këto poezi janë frutet e para të një peme që sapo ka filluar të shejet, janë nostalgjia për vitet më të bukura të moshës.

Kur del vera në Qaf t’Lisit /Ashta vishet me gjelbrim /knon bylbyli maja mrizit/dhe kroj ambel gurgullin. Në lëndinë bari i njomë/vera trupin ta flladitë/gjithfar lulesh plot aromë/në gjoks të rriten mushkrit.

Ose një strofë tjetër kushtuar një mikeje: Dallandyshe o zogu i verës/porsi bleta krahë leta/Më ledhato si flladi i erës/e më plagos si shigjeta.

Pyetje: Kur e kuptuar se jeni i vërtetë i fushës së letrave, botimet e para.

Përgjigje: Natyrisht që me fillimin e Fakultetit në vitin 1983 e kuptova një gjë të tillë ashtu siç kuptova se që të shkruash, krahas prirjes duhet të kesh një formim të mirë, horizont të gjerë dhe natyrisht eksperiencë që nuk fitohet menjëherë. Un studjoja histori por ndihesha vërtetë i dashuruar pas letërsisë, gjithsesi historia më ka ndihmuar mjaft, pasi çdo epokë apo rrymë letrare është produkt ekuivalent i epokës historike që e ka pjellë. Në atë kohë mundësitë që të botoj kur isha fare i ri dhe i pa njohur ishin mjaft të kufizuara dhe ndihesha ngusht edhe sikur të isha shumë i talentuar.

Në vitin 1982 kam botuar dy kronika të shkurtra tek “Jeta e Re”. Ishin si reportazh letrar më tepër se sa publicistik. Kur isha student kam bashkëpunuar për një vit rregullisht me gazetën “Studenti”. Te “Zëri i Rinisë” në 1986 kam botuar një poezi për natyrën përrallore të Thethit, që u pasua në një tjetër, në revistën shkencore “Horizonti” për natyralistët e vegjël.

Këtu lind njeriu poet

bëhet trim e bëhet burrë

sypatrembur mendjemprehtë

dhe nuk njeh plakje kurrë

Folklori ishte dhe mbetet një nga pasionet e mia që buron nga eposi dhe epika heroike e trevës sime. Në vitin 1982 me poetin e mirënjohur të ndjerin Dodë Kaçaj pata fatin të punonim bashkë për festivalin folklorik të zonës. Duke qenë prezantues i libretit letrar të Dodës u njoha hollësisht me përmbajtjen e teksteve shumë të goditura të poetit, të cilat më nxitën pozitivisht që në të ardhmen t’i kushtohem hollësisht gjithë epikës historike të Dukagjinit dhe ka më tepër se dhjetë vjet që bashkëpunoj me rapsodët e kësaj treve duke i ushqyer me tekste vazhdimisht, ashtu siç bashkëpunoj me Zef Bekën, Violeta Dedën dhe Dava Gjergjin. Gjatë viteve të fakultetit jam marrë rregullisht me grupin artistik të ILP. Kam shkruar vetë gjithë materialin humoristik për numrat e interpretuar, nga fakulteti im ku kemi zënë tre herë rresht vendin e parë dhe libretin e humorit në rrang Instituti, duke bashëpunuar me të ndjerin Aleks Selmani, Mojsi Prekën, ndërsa Zef Dedën dhe Bashkim Alibalin, si student të korrespondencës i kishim pjesë të trupës sonë dhe për dy vjet në Elbasan, Lezhë, Koman etj., duke u mirëpritur për humorin cilësor dhe të guximshëm. Nga kjo periudhë më mbetet debulesë prirja që nuk e ushtrova për t’u bërë komentator sportiv, pata fituar një konkurim së bashku me komentatorin e Lezhës, Zef Shtjefni, ai e ushtroi për disa vite, ndërsa unë pas shkollës nuk pata mundësi të vazhdoja gjë që nuk e fsheh se më ka mbetur peng.

Pyetje: Pengesat dhe vështirësitë që hasët për botimin e librit të parë.

Përgjigje: Vështirësitë financiare ishin shkaku kryesor që të paktën 10 vjet jam praqitur me vonesë në auditorin e vogël të libërlexuesve, megjithatë kam vazhduar të shkruaj pa ndërprerje si vajzat që bëjnë pajë duke pritur fejesën më pas, pas viteve ’90 kam shkruar në disa organe shtypi, sidomos artikuj historikë dhe tek revista “Kunji” satira shoqërore. Vështirësia e dytë ishte se me çfarë do të prezantohesha si fillim. Poezia shihja e dëgjoja se pothuaj nuk lexohej fare si për shkak të rënies së interesit të lexuesit nga njëra anë dhe shkak të një lloj abstraksioni dhe stili “modern” të poetëve të rinj nga ana tjetër që në jo pak raste s’kuptohet është prozë apo poezi.

Një mendje më thoshte të paraqitesha me në libër historik, si përfundim vendosa të paraqitesha me një libër satirik, pasi ndihesha më i sigurtë dhe satira për mua është dashuria e dashurive. Zgjodha një titull vërtetë intrigues në funksion të të cilit përzgjodha poezitë më të mira që kisha në dorëshkrim. Kur vendos të botosh rritet përgjegjësia se do të ballafaqohesh me opinione nga më të ndryshmet, ndaj botimi i një libri përveç brumit që ti ke gatuar, do shumë mund e djersë, stres, guxim qytetar, do dhe shumë kohë që të gatuhet, pastaj shihet se ç’bukë ke gatuar.

Pyetje: Diçka nga tematika e librit tuaj “Qaj e qesh për Shtetin”.

Përgjigje: Akuza më e rëndë që na bëhet ne si shqiptarë nga të huajt është se nuk jemi shtetformues, prandaj nga fillimi deri në fund qaj, vajtoj, ulëras për këtë epitet ofendues që të huajt na kanë vënë dhe që për fatin e keq tonin ne po ua vërtetojmë plotësisht këtë tezë, qesh e ironizoj të dy kampet e politikës që çirren për demokraci e shtet ligjor dhe në fakt deri më sot na kanë dhënë vetëm tipin karikaturë të të ashtuquajturit shtet ligjor. Tek ky libër gjen brenda tipin e qeveritarit të korruptuar, tipin e opozitarit të verbër e destruktiv, deputetin e papërgjegjshëm dhe imoral, gjykatësin e krimbur deri në palcë, shefin megalloman dhe të inkriminuar, policin fodull e lupsar, mjekun antihuman e kasap, doganierin plaçkitës dhe të pangopur, gjahtarët e prostitucionit, femrat mendjelehta e fatkeqe, etj., etj.

Këto tipe personazhesh janë në maxhorancë për vajin e shqiptarëve në çdo aspekt. Përveç satirës demaskuese nuk kisha armë tjetër që të luftoja. Unë e di se pena ime duhej të kishte qenë shumë më e mprehtë, por kaq dita dhe kaq bëra. Ky libër është një revoltë shpirtërore e imja, është një guxim i vetëdijshëm, është një antikonformizëm rrebel, është një brengë e një realiteti tragjiko-komik. Fatkeqësisht sot mungon kritika e vërtetë letrare, në dorën e së cilës doja ta lija librin e parë, si të dytin si dhe çdo botim në të ardhmen. Poezia është arti i të skaliturit të fjalës, nuk më përket mua të jap opinionin e krijesës së duarve të mia, por në qoftë se nuk e kam skalitur me daltë, të paktën me sqepar besoj se e kam latuar vargun satirik. Ndihem vërtetë mirë kur njerëzit punë time e vlerësojnë me nota shumë pozitive, përfshirë këtu edhe ju si koleg, edhe ustain e vjetër të letërsisë shkodrane Fadil Kraja, edhe magjistarin e humorit më të spikaturin e ditëve tona Paulin Selimi. Ata që e ndiejnë veten keq e shtrëngojnë dhëmbët, janë madein personazhet e vërtetë të këtij libri. Një deputet s’e përmbajti dot zemërimin kur ishte shprehur “zoti Prelë, qaj e qesh për vete”, ndërsa një sekretare nuk më vulosi një shkresë nga inati, një shef desh të më çonte oficer roje se aty kisha kohë më të lirë për të shkruar, dikush tjetër, ndoshta ministri më dërgoi komandant toge që t’u bëja letërsi policëve të burgut.

Pyetje: Diçka për rolin dhe peshën e shkrimtarit sot.

Përgjigje: Shkrimtari në çdo shoqëri është e duhet të jetë pararojë e ndërgjegjshme e progresit dhe transformimeve politiko-shoqërore. Detyra e shkrimtarit është fisnikërimi shpirtëror i njerëzve, misioni i tij është i shenjtë dhe në raport me nocionin hapsinor kohë, shkrimtari duhet të jetë gjithnjë një hap përpara në vizionet e veta, ku e tashmja dhe e ardhmja janë në funksion dhe vartësi relative. Detyra e shkrimtarit në shoqërinë tonë sot nuk është vetëm të tregoj me gisht plagët e shoqërisë, apo të cicëroj si zogu në stinë të verës, detyra e shkritmarit është të kontribuojë në shërimin e këtyre plagëve, të pasqyrojë me realizëm ngjarjet madhore, sepse ngjarjet e mëdha epokale gjithnjë kanë sjellë në letërsi vepra të mëdha monumentale. Shkrimtari si pjesa më inteligjente e memories kombëtare, armën më të fuqishme ka penën dhe pasurinë më të madhe, testamentin letrar të mishëruar në art dhe arti si i tillë është i pavdekshëm dhe i gjithëpushtetshëm historikisht, gjë që s’ndodh as s’mund të ndodhë me asnjë pushtet tjetër, qoftë material, qoftë politik. Vlera e një libri qëndron në mesazhet që sjell, qëndron në stilin artistik ku përmbajtja dhe forma artistike ndërthuren duke krijuar një të tërë, e cila duhet të jetë e bukur, e mirë dhe e dobishme, e cila duhet të jetë aktuale për të sotmen dhe për të nesërmen. Pasionet e sëmura, rendja pas komercializmit, vulgarizmat, abstraksionet moderniste, imitimet shabllone të stileve, rrymave të ndryshme përbëjnë atë që unë do ta quaja antivlerë dhe që shpesh sot na serviret si art i kulluar që në shumë raste rrezikon të deformojë edhe shijet artistike të një mase të gjerë.

Pyetje: Hobi juaj pas artit, kolegët që vlerësoni më tepër.

Përgjigje: Pas letërisës jam totalisht i dashuruar në përgjithësi, poezia satirike është dobësia ime shpirtërore, komedia më frymëzon. Adhuroj shumë edhe folklorin të cilit i kam kushtuar mbi 100 këngë, muzika popullore dhe ajo e kultivuar është nga ushqimet më të preferuara shpirtërore. Kurse historia është pjesë e pandashme e qenies sime. Jam shumë fanatik ndaj vlerave të kulturës sonë kombëtare. Zoti na ka falë shqiptarë dhe si të tillë duhet të prezantohemi me dinjitet në çdo fushë. Naimi për mua është i papërsëritshëm, pasi me të fillon letërsia e vërtetë shqiptare. Fishta si askush tjetër filozofon gjithçka do përmes vargut të tij ritmik, Noli e përkëdhel dhe e gudulis vargun e vet, Lasgushi vallëzon me të si era me valët e liqenit, Camaj krenaria ime dhe e shqiptarëve, Qamil Buxheli e Paulin Selimi komikët më të mëdhenj të ditëve tona, Agolli gjeneral i lirikës shqiptare.

Nga letërsia klasike botërore është e vështirë të vesh gisht mbi njërin e ta veçosh nga tjetri, por do të veçoja pa ndrojtje Balzakun si romancier e Molierin si komedian.

Pyetje: Shërbeni në radhët e policisë, si ndiheni ju në këtë rol?

Përgjigje: Përpara se të futesha në polici kurrë nuk e kam parë veten në ëndërr oficer policie, gjithsesi krejt spontanisht u bëra i tillë. Arsimin policor e kam fakultet të dytë dhe gjithnjë kam punuar e vazhdoj të punoj gjithë devocion. Jeta ime në polici është një eksperiencë e re. Policia vazhdon të jetë një plagë e hapur që akuzon të gjitha qeveritë shqiptare post-komuniste. Po deshe t’i shohësh fytyrën një shteti, shihi policinë dhe rrugët. Policë me 200 mijë lek nuk mund të ketë, atëherë dora e shtrirë e policit i jep fund dinjitetit të uniformës blu.

Paga qesharake bën të rritet ashpërsisht konkurenca e pandershme për një vend pune ndodh trafikimi i vendeve të zgjedhura, dhe vërshon intriga, arroganca, prepotenca, mungesa e unitetit, dalja e sekretit, ryshfeti e korrupsioni nuk njeh kufi sidomos në sferat e larta dhe të kapo kapterr që nuk përbëjnë as 7-8% të policisë dhe që nxijnë gjithë imazhin e pjesës tjetër shumë të devotshme që punon, djersitet, rrezikon e sakrifikon më tepër se çdokush tjetër në piramidën shtetërore. Me keqardhje konstatoj se është krijuar një diferencim i jashtëzakonshëm mes shefave milionerë e policëve patricë nga njëra anë që diktojnë gjithçka dhe pjesës tjetër plebe që punojnë për bukë thatë dhe që kërcënohen çdo ditë po deshe rri, po deshe ik e këput qafën.

Pyetje: Të pëlqen politika apo je indiferent ndaj saj?

Përgjigje: Të gjithë them se të paktën kanë dashuruar nganjëherë një grua ose një parti, unë do të thoja mjerë ai që dashurohet shumë pas partive, partitë tona nuk i kanë dashuruar as liderët e tyre, ata i kanë përdhunuar më tepër sesa i kanë dashuruar. Politikën e quaj art dhe natyrisht një politikë e tillë do më pëlqente, unë nuk merrem fare me politikë, dhe nuk ndikohem prej saj në punën e përditshme. Politika na intereson të gjithëve, se nga politikat varen fatet e zhvillimit aktual e afatgjatë. Duke qenë i paangazhuar në asnjërin nga kampet e politikës e ndjej veten më komod për të vlerësuar situatat jashtë syzeve optike politike.

Pyetje: Si të duket roli i mediave lokale?

Përgjigje: Shkodra quhet si qytet i kulturës tradicionale dhe e meriton, e madje duhet të ketë një media potente, me influencë ndër-rajonale e pse jo edhe në tregun kombëtar të mediave. Unë nuk qahem për numrin e mediave lokale, por për profesionalizmin dhe kurajon qytetare në misionin fisnik të punës së tyre. Në një shoqëri të hapur, rreziku që u kanoset mediave nuk vjen nga çensura, por nga autoçensura, e cila mund të manipulojë dhe komprometojë mediat ngaqë ato drejtohen nga njerëz të biznesit që median duan ta vënë në funksion të politikave të tyre. Mediat lokale të Shkodrës kanë më tepër fytyrën e padronëve që i administrojnë se sa fytyrën e profesionistëve që ndoshta nuk janë në gjendje t’u japin atyre imazhin që do të dëshironin në të vërtetë. Në mediat vizive do të veçoja TV “Rozafën”, që ka një spektër më të gjerë viziv, me prirje më të theksuara nga profesionalizmi se sa nga amatorizmi komercial, më e paanëshme në sensin politik dhe me një auditor më të gjerë publik. TV1 më duket shumë më i zbehtë se më përpara me sensibilizime formale, i rendur pas një komunikimi me publikun për qëllime përfitimi, duke hapur dyer e dritare, çdo lloj kasete që vetëm muzikë nuk mund të quhet, i mbushur me lajmërime mortesh e vajtime populiste, duke ndikuar keq në vulgarizimin e shijeve të dëgjuesve, ashtu siç duhet përgëzuar fort për emisionet hite folklorike apo për muzikën popullore shkodrane “Antena Nord” me një inkandeshencë politike të theksuar akoma e ka të vështirë të gjejë hapësirën e nevojshme, Radio Shkodra është në agoni të plotë dhe mbijeton veç nëpërmjet serumit që merr nga buxheti i shtetit biles, do të thoja duhet parë me seriozitet a duhet të ekzistojë apo jo, pasi në këtë gjendje është krejt fiktive.

Në mediat e shkruara do të veçoja “Shqipërinë Etnike” si tribuna më e fuqishme e fjalës dhe mendimit të shkruar në Shkodër e me diapazon edhe më të gjerë, e guximshme, realiste, e larmishme dhe e pëlqyer me konfiguracion kombëtar, dhe në qoftë se dikush e quan rebele, unë do ta quaja plotësisht të justifikuar. E vërteta nuk është rebelizëm, por të thuash të vërtetën duhet të jesh pak rebel, hipokriti dhe konformisti nuk munden kurrë ta thonë të vërtetën lakuriq. Por gazeta “Shkodra” do të thoja se asaj i ka mbetur akrepi i orës te nostalgia e qifligjeve dhe parajsa e feudo-bejlerëve duke u përpjekur në mënyrë të dëshpëruar të restaurojë dinastinë e humbur veshur me vellon e një nacionalizmi të dështuar.

Më vjen shumë keq që nuk ka një revistë letrare artistike apo të humorit ku mund të shpreheshin shumë pena e talente që nuk mungojnë.

Pyetje:  Diçka për planet krijuese në të ardhmen.

Përgjigje: Këtu më duhet të shprehem me rezerva se botimi varet nga lekët. Së fundi dola me një botim të veçantë të Biblës në vargje, besoj se këtë vit do t’u sjell lexuesve Biografinë e Dukagjinit në Vargje, duke u treguar dashamirëve e dashakëqinjve të kësaj treve se çfarë ka bërë Dukagjini për liri, atdhe e fe. Duke u treguar të gjithëve se ç’vigan të kulturës kombëtare i dha Shqipërisë e sa artistë e mjeshtra të mëdhenj nxori kjo trevë e shumë vuajtur e thellësisht shqiptare në gjak. Për më pastaj nuk e di, nuk e di se kur mund të botoj vëllimin e dytë “Qaj e qesh”, nuk e di kur do ta shihni të botuar “Pirron e Epirit dhe Teutën e Ilirisë”, ajm duke punuar në një studim tipologjik krahasues të dukagjinsit, mirditorit, malësorit (M. Madhe), shkodranit (qytetasi).

I nderuar koleg, faleminderit për intervistën dhe ju uroj suksese në punën tuaj plot pasion si njeri i letrave.

Intervistoi: Bujar Ferhati

Edi Rama i pafajshëm, Edvin Rama fajtor

Nuk pretendojmë të sjellim ndonjë të re në këtë temë të stërpërfolur dhe të mbyllur tashmë, të paktën në sensin politik të çështjes. Gjetja, nëse mund të konsiderohet e tillë, vjen spontane, kur kërkon të marrësh diku një vizë për të lëvizur lirisht në hapësirën “Shengen”, por jo vetëm aty. Bëj pjesë ndër ata shqiptarë, që prej mëse 12 vitesh kanë filluar të trokasin në dyert e ambasadave apo konsullatave. Ndryshimi i vetëm një germe, diku në dokumentacionin që paraqitet, të shkakton refuzimin e vizës. Dikush me të drejtë mund të pyesë, ç’lidhje kanë ambasadat, konsullatat apo vizat me çështjen “Rama”?

Para se të përpiqemi të hedhim diçka në përgjigje të kësaj pyetjeje, vlerësojmë se shteti shqiptar, ai i kaluar dhe i sotmi, nuk i tregojnë vëmendje të madhe ndryshimit jo vetëm të një germe, por edhe kalimit të mauneve në doganë në rendin “një paguan taksat, dhjetë jo”.

Prej mëse 6 muajsh skena politike, shoqërore dhe qytetare e Shqipërisë, zotërohet vetëm nga një emër Edi apo Edvin Rama, ish-Ministër i Kulturës Rinisë dhe Sporteve dhe Kryetar i Bashkisë Tiranë. Gjithçka filloi me fushatën e shpallur nga opozita shqiptare për të kontrolluar të gjithë pushtetarët në aktivitetin e tyre, e drejtë kjo që i lind si minorancë dhe që përdor si intrument komisionet hetimore parlamentare.

Të krijohet apo të mos krijohet komisioni hetimor “Rama”, (po përdor mbiemrin për të larguar ekuivoket nëse ka të bëjë me dy komisione të ndryshme, “Rama Edi” apo “Rama Edvin”, kjo më shumë për të huajt që  kanë kohë për të humbur me këtë shkrim). Gjykimet ishin të ndara: Mazhoranca fillimisht ishte kundër hetimit të Edi Ramës, ndërsa opozita ishte pro hetimit të Edvin Ramës. (Dy emrat filluan të shfaqen që pas një konference shtypi të kryedemokratit Sali Berisha, i cili përdori termin “Edvin” në vend të “Edi”). Pas shumë ecejakeve, mazhoranca u thye dhe filloi punën komisioni hetimor, i cili në tektin e lexuar nga vetë kryeparlamentari Servet Pëllumbi, nuk e përmend gjëkundi as mbiemrin “Rama” dhe as emrat “Edi” dhe “Edvin”.

Komisioni hetimor, i cili rëndom nga mediat, por jo vetëm, filloi të quhej “Rama”, nisi udhën e gjatë të hetimeve. Ishin të përditshme konferencat e shtypit të kryetarit të komisionit Olldashi, në të cilat, sipas opozitës faktoheshin akuzat e paraqitura për kryetarin e Bashkisë Tiranë, Edvin Rama. Nga ana tjetër, përfaqësues të mazhorancës në këtë komision, vërtetonin punën e shkëlqyer të kryetarit të Bashkisë Tiranë, Edi Rama. Hetimet dhe takimet e komisionit i lanë vendin seancës shumë të përfolur dëgjimore për kryebashkiakun e Tiranës, Rama. Fillimisht, pa dëshirën e komisionerëve socialistë, kryetari Rama, bëri betimin se do të thotë të vërtetën, vetëm të vërtetën dhe asgjë përveç të vërtetës. Më pas i erdhi radha gjeneraliteteve të Ramës. Quhem Edvin Rama, babai im quhet Kristaq dhe nëna Aneta. Për herë të parë, publikisht dhe para një komisioni hetimor, Rama tregoi emrin e pasaportës, duke i dhënë të drejtë emërtimit të opozitës. Vijimin e kësaj senace të gjithë shqiptarët kanë patur mundësi ta ndjekin direkt, kështu që stërhollimet nuk kanë shumë rëndësi. E rëndësishme është se edhe pas deklarimeve të Ramës për emrin e vërtetë, përsëri mazhoranca vazhdonte ta quante Edi, me emrin që kryebashkiaku ka firmosur thuajse të gjitha shkresat që nga viti 2000 kur erdhi në pushtet në Tiranë.

Erdhi momenti që në Kuvend të diskutohej për raportin përfundimtar të komisionit hetimor që rëndom u quajt “Rama”. Kryetari i komisionit Olldashi, ka lexuar një raport shumë të gjatë, rreth 9 orë lexim në foltoren e Kuvendit. Edhe mazhoranca ka paraqitur raportin e vet. Të dy raportet, përveç përmbajtjes që ishte thuajse e ndryshme tërësisht, njëri ishte për kryetarin e Bashkisë Edvin Rama dhe tjetri për kryetarin e Bashkisë Edi Rama!

Në drejtim të prokurorisë, opozita ka nisur dosjet për aktivitetin e Edvin Ramës, ndërsa mazhoranca nuk ka asgjë për të shtuar për Edi Ramën.

Gjithçka në këto rreshta, nuk ka asgjë tjetër përveç se një meditim, mendoj i paanshëm, por që nxjerr në pah një logjikë: U gjykuan dy persona të ndryshëm (Edi apo Edvini), i njëjti person (kryetari i Bashkisë Tiranë, Edi apo Edvin Rama) apo i njëjti person u pa nga dy anë të ndryshme nga i njëjti komision? Nëse një i huaj do të njihej me një histori të tillë, patjetër do të turbullohej. Është një dualitet i çuditshëm emrash me të njëjtin mbiemër, ku edhe prokuroria do ta ketë të vështirë të dënojë apo të nxjerrë të pafajshëm Edin apo Edvinin? Gjithçka është proceduriale, siç ishte dhënia apo mosdhënia e fjalës në senacën dëgjimore Edi (Edvin) Ramës pa bërë betimin, apo pa u larguar një rresht prapa Edvinit (Edit) bashkëpunëtorët e tij. Në një shtet ligjor, drejt të cilit jemi nisur, gjithçka fillon nga “letrat”, sepse në fund të fundit, ato mbesin në arshiva. Le të më thotë dikush, Edi është i pafajshëm, apo Edvini fajtor? Pyetja nuk i drejtohet politikanëve…

Blerti Delija

Kryetar megafoni i Tiranës

Ditët e fundit, organizuar në një mënyrë krejt origjinale, ndoqëm në ekranin e televizionit publik një maskaradë të paskrupullt që s’duhet t’i gjendet shoqja në asnjë vend. Kjo ndodhi atë ditë kur Komisioni Parlamentar i pagëzuar “Rama” që mos e gëzoftë emrin, mori si punë dëshmitari për ta ballafaquar para Komisionit njeriun më të papërgjegjshëm politik për të cilin thuhet se ka votuar pjesa më e madhe e banorëve të kryeqytetit. Stafi drejtues i Televizionit Shqiptar, duke e ditur se me ç’person tragjikomik kishte të bënte, do të ishte më mirë që publikut t’ia shfaqte në televizion jo drejtpërsëdrejti, por në orët e vona të natës, ashtu siç veprohet në emisionin “Intimitet” ku flasin seksologët.

Edvini i Kristaq Ramës, (ec e merre vesh i çfarë feje është) ishte armatosur si Bajloz me një si punë kundratanku që nuk nxirrte predha, por zhurma me qëllim që askush të mos merrte vesh se ç’bëhej e ç’thuhej. Më pas, ne që dëgjonim, morëm vesh se ajo vegël ishte shpikur me qëllim që, kur të organizoheshin mitingje a manifestime fizkulturoro-sportive, ta përdornin drejtuesit nëpër sheshe të hapura se ato vende (sheshet) s’mund t’i disiplinosh e t’i detyrosh të të dëgjojnë, sepse secili duartoket, çirret e bërtet për hesap të vet, por ta përdorësh atë, po i themi “vegël” në Parlament, ku është tempulli i shenjtë i çdo kombi, ku qëndrojnë njerëzit më të zgjedhur të tij, kjo më duket një fyerje e madhe kombëtare.

Thonë se bërtet për të mbyllur logjikën e mendimeve të të tjerëve, vetëm fjatori që kujton se mund t’u mbyllë veshët të tjerëve.

Rama, i cili e ka shumë për zemër t’u vërë të tjerëve nofka si “çimçakezi”, “Pinoku”, “Olldelja” a ku di unë, të cilin ne, për qejf të tij, po e quajmë “kryetar megafoni”, u mundua të na jepte përshtypjen se ai i kishte thirrë komisionerët për të dhënë llogari për gjoja shpifjet e tyre për personin e tij gjatë tre muajve, d.m.th. desh të kthehej nga “i akuzuar” në akuzues, ashtu siç kishin bërë të parët e tij komunistë, Dimitrovi apo Qemali ynë.

Kur një maskaradë e tillë ndodh brenda kryeqytetit tonë, nën hundët e qeveritarëve e Gardës Kombëtare, merreni me mend se ç’probleme zgjidhen mes shqiptarëve nëpër rrethet e tjera ku diskutohen probleme të tilla jetike për popullin tonë siç janë shpërdorimet e përvetësimet, me një fjalë “shqip”, vjedhjet e fondeve publike. Të vjedhësh një popull fukara siç është ky i yni, nuk është gjynah, por krim. Ne e kuptojmë se hamë vetveten si taksapagues, por s’kemi nga t’ia mbajmë, se duhet mbijetuar që të kemi ushtri, rend, shëndetësi, arsim e infrastrukturë ashtu si e gjithë bota. Sikur t’i kishim në rregull të gjitha ato që përmendëm më lart, s’do të shqetësoheshim se pikon diçka në mendjet “e ndritura” të kombit, por kur shhim mangësi, sidomos në mungesë të rendit e qetësisë, revoltohemi, cilido të jetë hajduti.

Të thërrasësh tjetrin të dëshmojë se pse ka shpërdoruar fondet publike duke e ballafaquar me fakte konkrete e ai të bëjë sikur lexon librin për kalamaj “Borëbardha dhe shtatë xhuxhat”, është tepër fyese e të duket sikur të thotë: “Çka po p…, more bajraktar?”

Aq më fajtor bëhet personi në fjalë kur me vete kishte marrë edhe stafin me të cilët punon, d.m.th. se edhe ata duhet të ishin shpërdorues që secili kishte abuzuar për vete e tani duhej t’i dilte zot vetes, se kryetari “i vetëm trim lufte”, s’kish ç’të bënte… E drejta zakonore për raste të tilla bën fajtor çobanin e jo dhentë. Ai përgjigjet dhe zhdëmton për stafin. Kurrë shoqëria e lirë nuk ka dënuar në mënyrë kolektive edhe sikur të ketë qenë krim njerëzor.

Mua më çuditin anëtarët e komisionit të mazhorancës që bënin rolin e mbrojtësit a të avokatit në një kohë që e dinë fare mirë se janë bërë vjedhje dhe mundohen të mbulojnë krimin ekonomik me gjethe fiku duke lexuar e bracuar nëpër rregullore se gjoja po shkelet Kushtetuta. Mundohen ta mbulojnë të vërtetën me nene, fraksione e klauzola dalëboje, që s’i ha askush sot. Ka ikur koha e diktaturës, more shokë socialistë, kur sekretari i partisë të tundte para turinjve teserën e partisë e njerëzit gjunjëzoheshin me të drejtë e pa të drejtë. Fakte, zotërinj, fakte, apo janë kokëfortë e s’të lënë të tundësh bishtin majtas e djathtas. Ata duhet të mendojnë pak edhe përe të ardhmen e fëmijëve tanë e të tyre e të mos u japin të kuptojnë që vidh sa të duash, se po të jesh shumicë, të mbron dikush. Jo shokë të veprohet ashtu se sot, vërtetë je shumicë, por nesër mund të jesh pakicë e veprojnë edhe më keq ndaj teje. Populli thotë: “Bëmë nënë të përngjas, një pëllëmbë ta përrshqas (ta kaloj)”.

Se ka hajna në Shqipëri, kjo dihet dhe është pohuar me kohë ashtu si ka në të gjithë botën, por, ta mbrosh hajdutin, kjo ma merr mendja ndodh vetëm tek ne. Diku, në një si punë anekdote, por që brenda ka të vërteta, kam lexuar se një gazetar anglez shkon të lërë përshtypjet e veta për Shqipërinë tek At Fishta. Mes të tjerave gazetari, që ishte edhe si punë etnografi, i thotë:

-Kam marrë vesh se keni shumë hajna (vjedhësa)!

Fishta, sigurisht, për të mbrojtur “nderin” e shqiptarëve para një të huaji i përgjigjet:

-Na ka dalë zani kot, more zotni…, se sa për hajna, unë kam parë me sytë e mi të plaçkiten në mes të ditës një Bankë e Londrës e mos me u kap asnjë prej hajnave, por pak kush prej nesh thotë se anglezët janë hajna të mëdhenj. (“At Gjergj Fishta”, Tiranë 1941, “Fishta dhe korrespondenti anglez”, fq. 89.).

Fishta desh të mbronte shqiptarët para një të huaji, po ata që bëjnë avokatin e Ramës, kë duan të mbrojnë para shqiptarëve e botës?! Edvinin? Ç’i duhen edvinët Shqipërisë kur i nxjerrin bojën para monitoruesve të botës që janë brenda në sallë ku zhvillohet debati?!

Shokë, mbrojtës të hajdutërisë, hiqni dorë nga mbrojtja e së keqes, se është një gangrenë kanceroze që po ia merr frymën Shqipërisë. Populli thotë: “Ku ka zë, s’është pa gjë…”. Mos na penalizoni para botës së qytetëruar duke mbrojtur korrupsionin e zyrtarëve se të  huajt e përforcojnë “konkluzionin” e gazetarit anglez: “Kam marrë vesh se keni shumë hajna (vjedhësa)!

Broz Simoni

“Mbishkodra ishte, e shohim dhe po mbetet djep i kulturës sonë të cepit verior të Ilirisë”

(Rreth librit poetik të autorit Nikoll Berisha në Mal të Zi)

“Nuk thashë gjë të re, por mora guximin tuaj” e nis parathënien e librit të tij poetik por tepër simpatik të titulluar “Sub rosa diktum” poeti dhe gazetari i mirënjohur në mbarë Malësinë e Veriut e sidomos në Mal të Zi, Nikoll Berishaj.

Ky bir i trojeve të lashta shqiptare, plot pasion e dashuri i këndon atdheut, nënës, varrit të të parit, jetës, nënë Terezës, dashurisë, dhimbjes që përjeton njeriu i thjeshtë, njeriu që njeh botën e shpirtit të pastër, e birit që di ta ndajë të mirën nga e keqja, që mbi të gjitha e krenon dhe e madhon varri i të parëve dhe të qënit shqiptar.

Sa gjurmëlënëse mbeten poezitë “Korbat”, poezi që hap vëllimin, e më pas “Sub rosa diktum” apo poezia tepër mbresëlënëse “Hijenat”.

Nikolla me një ndjeshmëri të lartë shpirtërore hyn në botën e brendshme të problemeve, ngjarjeve, situatave, personazheve që ai i njeh e bashkëjeton.

Siç thotë poeti dhe studiuesi i madh i yni Ali Podrimja, që është njëkohësisht dhe reçensent i librit, “Poezia e Nikollë Berishajt, rrëshqet nga poezia mediatike, ku emocioni nuk ia zë vendin arsyes. Poezia e tij është një pastërti e gurit të mbishkodrës. Për mua si reçensent është kënaqësi që nga kjo anë pata nderin e kënaqësinë ta lexoj e reçensionoj këtë libër që i afrohet lexuesit të kulturuar shqiptar.

Mbishkodra i ka dhënë kombit jo vetëm piktorë të rrallë kombëtarë si Gjelosh Gjokaj, por edhe krijues imagjinativ si Nikoll Berishaj.

Të 47 poezitë e librit “Sub rosa diktum” lexohen me mjaft ëndje nga lexuesi i kualifikuar dhe padyshim të lënë vlera të veçanta si andej dhe këtej kufirit. Zëri shqiptar, edhe pse i ndarë, është një sepse është një gjak që di ta njohë genin e tij shekullor.

Bujar Ferhati

Nikoll Berisha

Kushtrim o burra!

Na e vranë! (Të mirën)

Na e mbytën! (të vetmen)

Na e dhunuan! (të dashurën)

Na e shkatërruan! (jetën)

Na e përdhosën Besën!!!

Mitet u rrëzuan,

gjithçka u bë hiç,

reth të cilit sillet bota?

Kush jemi?

Kah shkojmë?

A jemi…

Pa besë, a ka shqiptarë!

Metamorfozë shqiptare

Korbat u bënë pëllumba paqeje

hijenat, sorkadhe,

që vrapojnë “gëzueshëm”ù

savanave-fushëbetejë të Ballkanit,

Mos pyet për të kaluarën.

Kameleoni vetëm me ngjyrë tregon vesin,

Ata që librat e tyre të vetëm

i kishin me kapërtinë të kuqe

sot nëpër metropolet e Europës

krrokasin si “pëllumba”

qeshen si “sorkadhe”

të qërrojnë sytë me gishta,

të ngritur për demokracinë!

Kanibalizmi s’ka brirë!

Një tragjedi në Miliska

Viti 1997 solli me vete një fatkeqësi të paparë ndonjëherë në jetën e popullit shqiptar. Depot e armatimit luftarak u hapën. Askush nuk e sulmoi Shqipërinë. Atëherë si u hapën depot! Dikush thotë se me urdhër u hapën për të ndihmuar Kosovën. Po sa u ndihmua Kosova me to? Ajo ndoshta u ndihmua pak por Shqipëria u dëmtua aq shumë sa edhe Serbi të pushtonte vendin nuk do ishim dëmtuar kaq. U vranë djem të rinj, u veshën nëna e gra me rroba të zeza, u vajtuan djem, burra mbarë në veri dhe jug. Në asnjë vend të botës nuk ka ndodhur që të armatoset populli, të jenë në duart e çdo adoleshenti arma dhe të vazhdojë tash sa vjet pa u mbledhur armët.

Fshati Miliska gjendet në Rrethin e Pukës. Në korrik të vitit 1997, një oficer i UÇK vjen nga Tirana ku ishte duke shoqëruar 2 kamionë me armë drejt Kosovës, ku bashkë me të si pasagjer një doktor tropojan pa pritur në Shkëmbin e Miliskaut bandat i zunë pritë ku u vra oficeri dhe doktori, por oficeri vrau edhe ai dy nga banda, pra këtu edhe banda vranë njëri-tjetrin dhe mbetën gjashtë vetë të vdekur. Populli i këtyre fshatrave mbetën të mërzitur për këtë tragjedi që u bë në këtë fshat por shpejt u vërtetua se kjo bandë nuk ishin nga Puka por nga një vend tjetër. Qeveria shqiptare dhe partitë politike i përjetojnë tash sa vjet këto fatkeqësi, por aq së e vënë ujin në zjarr për të çarmatosur popullin, biles kanë hequr dënimin me vdekje, pra o ka mundësi të mblidhen armët por po të jetë vullneti politik qeveritar, për 3 muaj bëhet mbledhja e armëve, por tash 6-7 vjet as që e përmend kush një gjë të tillë. Pra qeveria e lë në dorë të fundit këtë duke lënë afate mujore e vjetore për këtë problem, më kryesori i popullit e Shqipërisë.

Tri fatkeqësitë më të mëdha të popullit shqiptar gjatë gjithë jetës së tij janë: 500 vjet Turqia në Shqipëri, të cilën sot e kemi mike; 50 vjet luftë klasash dhe sot vazhdon me mënyra të fshehta; hapja e depove të armëve.

Shan Sokoli

Shërbimi Informativ i Shtetit

Njoftim punësimi

Shërbimi Informativ i Shtetit kërkon të punësojë në detyrën e Zv/Drejtorit pranë Drejtorive të SHISH-it në prefektura personat që plotësojnë kriteret e përgjithshme:

1. Të jetë shtetas shqiptar dhe me banim 10 vitet e fundit në Shqipëri.

2. Të ketë zotësi të plotë për të vepruar

3. Të ketë arsim të lartë për Drejtësi

4. Të jetë i aftë nga ana shëndetësore për ushtarak aktiv

5. Preferohet të jenë në moshë nga 30 deri në 40 vjeç

6. Të ketë eksperiencë pune mbi 5 vjet në administratën shtetërore

7. Të mos jetë i dënuar me vendim të formës së prerë të gjykatës për kryerjen e një krimi dhe të mos ketë filluar ndaj tij ndonjë procedim penal nga prokuroria ose gjykata

8. Të mos jetë marrë ndaj tij masa disiplinore e largimit nga administrata shtetërore për shkak të një shkeljeje të rëndë disipline

9. Të ketë kryer kurse kompjuteri

10. Të ketë mbrojtur të paktën një gjuhë të huaj

11. Të mos ketë detyrime financiare ndaj subjekteve private apo shtetërore

12. Të ketë figurë të pastër moralo-shoqërore

13. Të jetë me banim në Prefekturat ku do të punësohet

Për kërkesat e mësipërme është e nevojshme të paraqiten këto dokumenta:

§   Kërkesë drejtuar Drejtorisë së Burimeve Njerëzore me adresë: Shërbimi Informativ i Shtetit, Rruga “Kongresi i Manastirit”, Tel. 227401, Fax. 362543

§   Dy fotografi me përmasa 9×12

§   CV ose jetëshkrim i aplikuesit

§   Fotokopje e noterizuar e Diplomës dhe listës së notave

§   Vërtetim nga Gjykata, Prokuroria dhe Përmbarimi

§   Vërtetim i kryerjes së shërbimit ushtarak

§   Raport mjekësor nga spitali ushtarak ose civil

§   Dëshmi për mbrojtjen e gjuhës së huaj

§   Dëshmi për njohjen e kompjuterit

§   Vlerësim pune nga vendi i punës

§   Për rastet kur ka marrë kredi të paraqesë vërtetim për shlyerjen në kohë të detyrimeve

§   Çdo vërtetim shtesë që vërteton kriteret e kërkuara

Vrasja e Myftar Çelës, faqja e zezë e Malit të Zi

Po, Mali i Zi u korit. E preu në besë biznesmenin dhe njeriun e nderuar Myftar Çela. Ishte vrasja e muajit, makabre, e pabesë, pas vrasjes së biznesmenit Florian Vila dhe Mirit të Xhikes. Dhe shteti shqiptar po hesht për këtë tragjedi të ndërlikuar. Me këtë duam të themi se duket se shteti shqiptar, parlamenti shqiptar, kanë nevojë për terapi nga ndërkombëtarët, pasi në rastin konkret nuk po kryen sjellje të mira. Një shtet që nuk mbron biznesmenët, njerëzit e mediave, policët e vet që tash gjashtë vjet i janë vrarë mbi 200, s’ka si të jetë normal.

I dyshuari si vrasës, Bajram Çulmulaj, ende në Shqipëri nuk është paraqitur me fotografi, çka flet shumë dhe tensionon situatën ose fler për një dyshim edhe mes forcave të policisë shqiptare apo të ndonjë shoqate. Është kjo polici, ky shtet që sukeset i shpjegon si shkaqe të brendshme, ndërsa dështimet si shkaqe të jashtme. Vërtetë demokracia nënkupton mospërputhjen e qëllimeve, çka nuk do të thotë moskërkesat në hapësirën e një shteti tjetër, siç është rasti konkret me Malin e Zi, por preokupim për të drejtat dhe hapësirat e individit. Shprehja e një punonjësi të policisë shqiptare në konfidencë dhe që nuk do e bëjmë kurrë publik emrin e tij, se vrasja e Myftarit ishte fat që nuk u bë në territorin shqiptar se do të kishte trazira të mëdha, flet për një papërgjegjshmëri të organeve tona të policisë apo edhe diçka më të keqe, ku krimi është sjellja dominuese sot.

Vrasja e njeriut të mirë Myftar Çela nuk po ndiqet me preçedencë nga ana shqiptare, ndërkohë që është rasti të kujtojmë këtu vrasjen e një malazezi më 5 gusht 2001, në vendin e quajtur Bregu i Cemit. E kemi fjalën për vrasjen e Marash Dedës, ku u akuzuan dy shqiptarë tanët të quajtur Paulin Bujaj e Gëzim Naçaj dhe megjithëse fisi i Lazër Dedë Prelë Berishës në New-York, kish lënë një letër tek kufoma se të kemi vrarë ne për dy gjaqe që ishin borxh, drejtësia shqiptare i dënoi dy të akuzuarit, njërin 18 vjet dhe tjetrin me burgim të përjetshëm. Pra, duam të themi se edhe kur nuk ka drejtësi, të mos harrohet se nocioni i së drejtës është mbi ligjet, mbi shtetin, se burrëria, bujaria, trimëria trashëgohen, ndërsa krimi jo. E, nëse Shqipëria sot ka ligështim, fishkje, nëse shqiptarët nuk kanë siguri, nuk tingëllojnë mirë hamendjet se Çela  kishte borxhe, se kishte probleme nderi etj., etj., pasi të tërë e njihnin Myftar Çelën për shpirtmirë, punëtor, të dashur me gjithkënd.

Po të heqim një paralele mes vrasjes së Myftar Çelës dhe Azem Hajdarit, do shihnim shumëçka, apo jo? Fakte? Plotësisht dakord. Azemi ishte president i sportklub “Vllaznisë”. Edhe Myftari. Një telefon nxori Azemin nga zyra e PD-së në Tiranë dhe u vra. Një telefon e nxori Çelën nga Shqipëria në Mal të Zi dhe u vra. Askush nuk pa gjë kush e vrau Azemin. Askush nuk pa gjë kush e vrau Myftarin. Dy muaj para vrasjes Azemi qe qëlluar në parlament nga Gafurr Mazrreku. Rreth një muaj para vrasjes, më 17 maj pra, u qëllua edhe Myftari nga persona të identifikuar dhe ende të paprangosur nga kjo policia jonë.

E, nëse vrasje e Myftar Çelës është një faqe e zezë për Malin e Zi, jo më të bardhë e ka faqen edhe shteti shqiptar.

Editorial nga Sokol Pepushaj

Rruga e gjatë e tranzicionit

Tranzicioni shqiptar, shndërrimi i shtetit nga një shtet diktatorial në demokratik, jo vetëm që duket i gjatë, por pak gjë vëren për mirë. Rruga afro trembëdhjetë vjeçare ka qenë tepër e errët. Mbi njëmbëdhjetë mijë viktima në një Shqipëri me vetëm rreth tre milion banorë, është një hata. Intelektualët, veçmas ata demokratë kanë qenë dhe janë në vëmendjen e trysnive, goditjeve nga më makabret të një sistemi diktatorial që çuditërisht dhe aksidentalisht janë sot në pushtet. Me datë 10 qershor të këtij viti, pak ditë para vrasjes së njërit nga biznesmenët më të fuqishëm shqiptarë, Myftar Çelës, është goditur një grua, një intelektuale, një demokrate. Dashurije Vadahi është dëmtuar me motorr nga dy persona të paidentifikuar, sipas dëshmitarëve okularë. Ajo është dërguar menjëherë në spitalin rajonal të qytetit verior, Shkodër nga njerëz të rastësishëm. Kjo është pamja tepër e errët e realitetit shqiptar. Edhe vrasja e biznesmenit Çela ende është e pazbardhur, pasi i dyshuari i vrasës Bajram Çulmulaj është në hetim të lirë në Mal të Zi. Gjithsesi, demokratja e njohur shqiptare Dashurije Vadahi, e rrjedhur nga një familje ndër më të dëmtuarat nga sistemi komunist pesëdhjetëvjeçar i Enver Hoxhës, në qytetin bastion të demokracisë Shkodër, ku për pesë vjet ka qenë në detyrën e Shefes së Institutit të Integrimit të të Përndjekurve Politikë të Prefekturës së Shkodrës, është dalluar si organizatore e të përndjekurve politikë shqiptarë në protesta paqësore për të kërkuar të drejtat legjitime të tyre. Por komunistët arritën edhe ta pushojnë nga puna, pa asnjë shkak. Themi kështu, pasi ajo hapi edhe një proces gjyqësor, ku fitoi të drejtën e ripunësimit, vendim gjyqësor i cili as u zbatua, as duket se nuk do të zbatohet kurrë, derisa këta social-komunistë të jenë në pushtet. Pra, me pak  fjalë, duket qartë motivi politik dhe vetëm politik i kësaj hakmarrjeje, ku të drejtat e liritë njerëzore shkelen haptas, edhe kur ke të drejtën me vet, madje edhe me vendimin e gjyqësorit. Por, sot është i plotfuqishëm krimi, është potent diskriminimi njerëzor, është “normalitet” idferencimi politik. Kësaj demokrateje i janë bërë edhe kërcënata me anë të telefonave, formë kjo tashmë shqetësuese në Shqipëri dhe që është bërë problem edhe për vëmendjen e trupave diplomatike, veçmas për shtypin e biznesin, ku numrat janë publikë. Rreth një vit më parë, demokratja Vadahi qe kërcënuar edhe me armë zjarri, për t’i marrë jetën. Edhe rastet e fundit të vrasjeve dhe rrëmbimeve publike të demokratëve kanë patur një curriculum diçka të tillë. Dhe të gjitha kanë një “zgjidhje”. Kapen viktimat, nuk zbulohen vrasësit. Edhe diskutimi parlamentar rreth vrasjes së Florian Vilës është një paradoks ballkanas. Pra, strukturat e specializuara heshtin ose bashkëpunojnë me krimin, parlamenti tregon paaftësi, madje nxjerr fytyrën prej vërteti se i mungon vullneti politik për të ndërtuar një shtet ligjor.

Sokol Pepushaj

Presheva, model i krimeve mbi njerëzit

Raprezaljet e forcave policore në Preshevë dhe rrethinat e saj, janë të vazhdueshme, të ashpra, antinjerëzore. Muaj më parë, por edhe këto ditë vëren një tensionim, një pasiguri për jetën. Shqiptarët janë viktima të një dhune kafshërore. Në muajin prill të këtij viti, forcat policore kanë bërë raprezalje tek komshinjtë ku ka qëndruar Sokol Byrhan Sinani, ku kanë keqtrajtuar komshinë e tij Hasanin. Qëllimi i një dhunimi të tillë ka qenë sipas dëshmive të dëshmitarëve në vendngjarje, gjetja e ndoshta eleminimi fizik i Sokol Sinanit. Forcat serbe e kanë bërë këtë veprim dhe bëjnë përditë bastisje dhe dhunime të tilla, pasi janë larguar Forcat Monitoruese Ndërkombëtare. Por, jo vetëm sot, Sokol Sinani, një intelektual i njohur atje, një veprimtar i dalluar politik atje, vazhdimisht ka qenë nën survejim, nën vëmendjen serbe për t’u eleminuar fizikisht. Veprimtaria e tij në Preshevë ka bërë që Presheva të jetë e rrezikshme, ashtu sikundër është bërë e tillë edhe për shumë shokë të tij. Sokoli dhe të tjerë janë një shembull i gjallë i formave të krimit mbi njeriun e pafajshëm.

Raste të tilla gazeta jonë i ka trajtuar dhe do i trajtojë, pavarësisht se kemi patur kërcënata nga grupe terroriste të cilat edhe i kemi denoncuar në organet e specializuara dhe madje edhe përmes internetit duke i njohur të gjithë lexuesit në tërë botën.

Albert Vataj

Kapëcyelli që s’po kapërcehet

Medvegja, Bujanovci dhe Presheva duken një kapërcyell i pakapërcyeshëm për të patur një jetë të qetë e pa probleme. Shqiptarët ngado ankojnë, derdhin lotë zemre dhe të sjellin fakte nga më rrënqethëset. Bekim Fejzullahu, lindur në Rahovicë Preshevo më 23. 12. 1967, ka një kalvar persekucioni, përndjekjeje e përpjekjeje mbi shpatulla, ku jeta e tij është kërcënuar shumë herë. Që në fillim të proceseve demokratike në shtetin amë Shqipëri, ai ka ardhur mes demokratëve shqiptarë dhe ka kontribuar në instalimin e demokracisë e jetës së lirë, duke marrë pjesë edhe në tubime e demonstrata paqësore përkrah vëllezërve të të njëjtit gjak. Ka qenë pranë vdekjes, pasi është dhunuar nga shtetarët komunistë, ashtu sikundër ka kaluar peripeci me serbët. Ja, më 1999 Bekim Fejuzllahu u arrestua nga milicia Serbe dhe pas një viti burg iu bashkangjit forcave të UÇPMB. Pas marrëveshjes së paqes, më 21 maj 2001, ai kthehet në shtëpi, por megjithatë vazhdimisht u kërcënua nga forcat çetnike. Dhe vjen marsi i vitit 2002, ku Bekim Fejzullahu qëllohet me breshëri automatiku dhe merr një plumb në shpatullën e majtë. Më vonë, më 28 nëntor 2002 shtëpia e tij hidhet në erë nga një sasi e madhe dinamiti, ku u dëmtuan të gjithë pjesëtarët e familjes. Dhe që atë ditë, jo vetëm për Bekimin, por për të gjithë anëtarët e kësaj familjeje nuk dihet asgjë.

Eh, kur hedh në celulozë fakte të tilla të dhemb shpirti, por ja që ky është fati i shqiptarëve të mirë që po përballen me çmenduri mizore.

Vasel Gilaj

Fati i shqiptarëve të Malit të Zi

Ndjekja, persekutimi dhe eleminimi fizik i të rinjve shqiptarë nga Mali i Zi, vazhdon edhe sot nga segmente të veçanta të agjenturës së UDB jugosllave

Një fat të tillë përjetuan edhe këta të rinj nga malësia e Tuzit, që dezertuan në vitin 1997 nga rradhët e ushtrisë serbo-malazeze dhe u rreshtuan në anën e UÇK. Të tillë ishin, si shumë të rinj të tjerë shqiptarë nga Mali i Zi, edhe Nikoll Dreshaj, Nik Camaj, Gjovalin Ded Vukaj, Lek Luc Gjuraj, Shaban Istrefi dhe Ferit Ahmet Hysaj. Këta të rinj më 10 qershor 1997 u përleshën me armë me forcat e ushtrisë serbo-malazeze te liqeni i Pejës, ku në këtë përleshje me armë mbeti i vrarë Shaban Istrefi nga fshati Dushiq dhe u plagos Ferit Ahmet hysaj nga fshati Nërhelmë i Tuzit. Që nga viti 1997 që këta të rinj dezertuan rradhët e ushtrisë serbo-malazeze dhe deri në vitin 1999 që u detyruan të largohen nga vendlindja e tyre si pasojë e ndjekjeve dhe e persekutimeve nga agjentë të UDB jugosllave, kontribuan në rradhët e grupit “Lidhja për ndihmë” e drejtuar nga Shaban Bisha, për çlirimin e Kosovës. Si pasojë e ndjekjeve të vazhdueshme, e persekutimit dhe eleminimeve fizike shumë nga këta të rinj shqipëtarë nga Mali i Zi u detyruan të lënë vendlindjen e tyre dhe të emigrojnë në Europën Perëndimore. I tillë është edhe Ferit Ahmet Hysaj nga fshati Nërhelm i Tuzit, i cili u vu në ndjekje të agjentëve të UDB jugosllave si pjestar i grupit “Lidhja për ndihmë” i drejtuar nga Shaban Bisha, i cili detyrohet të lërë vendlindjen e tij dhe të emigrojë së bashku me gruan dhe fëmijët e tij në Europën Perëndimore.

Shembull i ndjekjes dhe i vrasjeve të vazhdueshme nga agjentë të shërbimit sekret serbo-malazez edhe në ditët e sotme është edhe rasti i vrasjes së shokut të ngushtë që dezertuan së bashku nga ushtria serbo-malazeze të Ferit Ahmet Hysaj, Lek Luc Gjuraj nga fshati Nërhelm i Tuzit, i cili si pasojë e ndjekjeve dhe e persekutimeve të vazhdueshme ishte larguar dhe emigruar në Itali. Dhe pas vitit 2001, pasi situata u duk se u normalizua, familja e tij në fshatin Nërhelmë i kërkon Lekës të kthehet në vendlindjen e tij, ai kthehet pranë familjes së tij. Me t’u zbuluar nga agjentë të shërbimit sekret të UDB jugosllave ai vihet në ndjekje dhe vritet.

Korresp. i “Shqipëria Etnike”

Ylber amuli detyrohet të braktisë vendlindjen

Quhet Ylber Amuli. Ka lindur në Deçan të Kosovës më 28 maj 1983. Është djali i vetëm i dy bashkëshortëve, Xhelës e Zyras e vëllai i Marselës, një familje e vogël dhe me një jetë plot vuajtje e vështirësi në përballimin e jetesës, por që gjithsesi ja kishin dalë të mbijetonin normalisht deri në fund të vitit 1988, pak ditë para përfundimit të luftës e rikthimit në shtëpitë e tyre të kosovarëve të larguar gjatë invazionit serb. Pikërisht ato ditë zë fill edhe tragjedia mes dy familjeve fqinje me njëra-tjetrën, të dyja shqiptare, të dyja patriote por që gjithsesi nuk kishin mundur të shkëputeshin plotësisht nga psikologjia patriarkale e kanunore e trashëguar nga thellësitë e shekujve deri në ditët tona. Një rrip i vogël toke ishte molla e sherrit mes dy familjeve që nuk i lëshonin pé njëra tjetrës për pronësi mbi të, por natyrshëm asnjërit prej kryefamiljarëve, Xhel Amulit e Refik Sylës nuk u shkonte ndërmend se çka do të sillte përplasja mes tyre. Ka qenë ora 9:30 e paradites së 23 dhjetorit 1988 kur në grindje e sipër Xhel Amuli ka rrëmbyer armën, një pushkë të prodhimit gjerman që e mbante pa leje dhe ka qëlluar mbi fqinjin e vet Refik Sylën 38 vjeç, duke e lënë të vdekur në vend. Qysh prej atij momenti gjithçka ka ndryshuar në jetën e familjes Amuli. Tashmë mbi ta rëndon pesha e rëndë e gjakut me fisin Sylaj, gjak që sipas kodeve të kanunit të maleve përmasat e të cilit janë rikthyer frikshëm edhe në Kosovën e pasluftës, duhet të merret patjetër, për të riktheyr në vend nderin e krenarinë e humbur të fisit Sylaj. Ndërsa Xhela me Zyranë e vajzën Marselën u janë drejtuar maleve përreth Deçanit për t’u fshehur, Ylberi me ndihmën e disa të afërmve të familjes ka mundur të largohet nga Kosova dhe është instaluar diku në një shtet perëndimor ku liria, jeta dhe të drejtat e personit mbrohen e garantohen me ligj. Ylberi qysh prej atij viti (1999) kur është larguar nga vendlindja, nuk ka kurrfarë komunikimi e nuk di kurrfarë adrese për pjestarët e tjerë të familjes së tij të shtrenjtë e njëherazi jeton me frikën e pushkës së hasmit që pret të shkrehet mbi të nga pjestarët a të afërmit e Refik Sylës të vrarë më 23 dhjetor 1988 nga babai i tij Xhel Amuli. Malli i pashuar për familjen dhe frika prej hasmit ka vite që mundojnë shpirtin e njomë të 20 vjeçarit Ylber Amuli. Ai nuk mund të kthehet kurrë më në vendlindjen e tij të dashur pasi pushka e Sylajve rri e ngrehur. Por ngushëllohet me faktin se nuk është i vetmi. Qindra të tjerë nga Kosova e Shqipëria detyrohen të braktisin vendlindjen e të vuajnë pasojat tragjike të një ligji të pashkruar – kanunit të maleve, që ka ardhur nga thellësitë e shekujve dhe aktualisht ka marrë përmasa të frikshme e bën ligjin i ndihmuar edhe nga mosveprimi i ligjit dhe i shtetit. E pra jemi në shekullin XXI! Deri kur?

Rifat Ymeri

Çmenduri kolektive

Konfliktet e hakmarrjes e gjakmarrjes janë një fenomen shumë shqetësues për shoqërinë shqiptare. Ato duken si një çmenduri kolektive, pasi ligji nuk funksionon fare në këtë linjë. Madje edhe Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, në një takim në Shkodër, zonë kjo më problemorja në vend, në bashkëpunim me drejtuesit e shoqatës mbarëkombëtare të pajtimit të gjaqeve me qendër në këtë qytet, bëri apel për zbutjen e këtij fenomeni në rrugë ndërgjegjeje dhe jo sipas logjikës së ligjit. Në Shkodër është një lagje e tërë e mbyllur, dhe është pagëzuar “Lagja e Gjakut”. Dhe politika shqiptare përpiqet ta fshehë në sytë e botës këtë hata. Shqipëria nuk po bën asnjë hap të paktën të vendosë ura lidhjeje me Europën që sa kohë ligji të mos jetë në gjendje të veprojë mbi vrasësit, të paktën të pafajshmit që u rrezikohet jeta të sistemohen, pse jo edhe jashtë kufijve shtetërorë, pasi kanuni i Lekë Dukagjinit i para gjashtëqind vjetëve është tepër i egër dhe hakmarrjen e njeh në disa brezni. Objekt i këtij shkrimi është edhe Rroland Pashaj, ku sot familjarisht është pa adresë, si rrjedhojë e një hakmarrjeje të mundshme. Nuk është fjala për Rrolandin dhe gruan e tij, por për dy fëmijët, të cilët ashtu sikundër mijëra të tjerë në Shqipëri, janë të privuar nga lodrat, nga shkolla, nga edukimi.

Gazeta jonë ka trajtuar vazhdimisht probleme të tilla dhe të privosh nga jeta fëmijët është një krim i pashoq. Dhe ne vazhdimisht ngulim këmbë e gjykojmë që shteti shqiptar është fajtor. Rasti i shtetasit shqiptar Rroland Pashaj me familje përbën edhe më shumë problem, pasi sipas investigimeve tona nuk kanë fare adresë. Pushka e hakmarrjes kërcet çdo ditë e çdo natë. Jeta e njeriut edhe kur ai është i pafajshëm, si në rastin konkret, mund të merret lehtë nga një dorë kriminale.

Zog Hysenaj

Nako Spiru politikan, burrë shteti, udhëheqës i Luftës Antifashiste dhe ndërtues i shtetit demokratik

4 janar 1918 – 20 nëntor 1947

Në historinë tonë të re e moderne vitet 30 dhe 40 përfaqësojnë një nga etapat e saja më të qënësishme për afishimin e republikanizmit dhe të një shteti demokratik. Me gjithë varëfrinë e madhe, dhe një herazi vendi unë në këtë kohë përfshihet në vorbullën e Luftës së Dytë Botërore duke pësuar pushtimin nazifashist.

Pikërisht në këtë hapësirë historike do të spikasë politikan dhe patriot e mendimtar demokrat që fatet e atdheut i shqetësojnë dhe pse këto fate viheshin në diskutim, do të sakrifikojnë gjithçka në emër të këtij ideali.

Kjo gjeneratë paraqiste gjithë biografinë e atdheut tonë si Sejfulla Meleshova, Ndoc Çoba, Ymer Dishnica, Kamber Qafmolla, Avokat Skënder Muça, Mustafa Gjinishi, Publicistja Musine Kokolari, Zef Malaj, Qemal Stafam Abaz Kupi e tjerë. Në mesin e tyre do të dallohej edhe emri e figura e një politikani të ri si Nako Spiru. Një erodit dhe poliglot mbi të gjitha një kronist analitik që me një periudhë kohe të shkurtër krijoi një portret të besueshëm. Këtu do të shënoja një paralele me kryerilindasin tonë filozofin, shkencëtarin Sami Frashëri.

Nako Spiru lindi në Durrës në një familje me tradita patriotike qytetare. Mjedisi i qytetit të lindjes dhe njëherazi si porta kryesore e lidhjes me Perëndimin u bë vatra e parë e edukimit dhe formimit të tij patriotik qytetar e demokrat.

Në pregatitjen e tij profesionale do t’i përshtatej traditës dhe do të ishte vazhdues i profilit të tij që dallohej për veprimtari afariste biznesi.

Si mbaroi shkollën fillore në qytetin e lindjes ai ndjek shkollën e Mesme Tregtare Italiane në Korfuz, për ti vazhduar mbas marimit të saj studimet e larta në Torino të Italisë. (Çdo vizitor sapo të shikojë bibliotekën e familjes Spiru megjithëse të shkatërruar nga bastisjet nazifashiste aty do të ndeshet me një gamë titujsh filozofik gjuhtar, ponë veçanti dallohen ato të shkencave ekonomike dhe biznesi. Këto datojnë vitet 36-40). Ai njohësi i gjuhëve moderne europiane si italisht, gjermanisht, frengjisht, njëherazi dallohej edhe në gjuhët klasike greko-latine.

Kjo njohje gjuhësore i dha mundësinë të thithë në një shkallë të lartë informacioni, çka e dallonte atë në mes të rinjve universitar, duke e vënë atë në rolin e udhëheqësit të tyre.

Këtu së bashku me Qemal Stafën do të fillojnë organizimin e rinisë studentore antifashiste, po kështu së bashku shtrinë influencën edhe tek studentët ushtarak. Ishin kohë të vështira, fashizmi po pregatitej të pushtonte vendin tonë, veprimtaria e tyre revolucionare e Qemalit dhe Nakos ranë në sy të organeve sekrete policore si të SIMIT dhe OVRAS të cilëv citonin se studenti shqiptar Nako Spiru është ideatori i kundërshtisë të studentëve universitar në përgjithësi dhe të studentëve ushtarak për mos bindje në veçanti. Kjo gjë u pa kur në Torino po bëheshin përgatitje për një vizitë zyrtare të Duçes atje.

Në muajt e parë të vitit 1939 shkon disa her në Paris dhe atje mbështet nismën e Federatës të studentëve antifashist dhe të emigrantëve shqiptarë në Francë për veprimtari patriotike dhe antifashiste në mbrojtje të interesave të vendit tonë kundër pushtimit fashist.

Aty së bashku me organizatorët e Federatës si Ali Kelemendi, Doktor Ymer Dishnica, Zoi Fundo e të tjerë organizojnë mitingje protestash. Nako Spiru shpalosi entuziazmin patriotik dhe me fjalimet e mbajtura ngriti peshë masën e pjesëmarrësve në ato mitingje.

Siç pohon D. Ymer Dishnica, (fjalën e tij e konfirmo motra e tij Eleonora e dt. lindjes 1914)… Aty Nako Spiru me përshëndetjen e tij bëri zbërthimin e situatës tue e përcaktue detyrat e lëvizjes. Të gjithë panë se kishin të bënin me një politikan të kompletuar dhe analist të shquar historiko shoqëror.

Me qëllim që të ishte më afër shokëve i kërkon familjes mbështetje që të vazhdojë studimet në Francë, familja e përkrahu, i siguroi mjetet financiare dhe ia dërgoi me ndihmën e zotërinjve D. Enver Sazanit dhe të gruas së zotit Medar Shtylla.

S’qe e thënë, pushtimi fashist i vendit, situata e re politike e koha e detyruan me ndjenjën e përgjegjësisë qytetare të ndërpriste studimet dhe të kthehej në Shqipëri, aty nga vera e vitit 39. Në qytetin e lindjes axhiton në masën e bashkëqytetarëve dhe të punëtorëve si të STAMLES, Portit Detar, Rruga-Ura dhe në veçanti në shkollës qytetëse. Organizon demostratat e para 39-40. Ky aktivitet ra në sy dhe për ti larguar vëmendjen e organeve fashiste dhe nis përsëri në Itali studimet.

Lufta Italo-Greke dhe ndryshimet e reja të situatës politike e bëjnë që të kthehet përsëri në janarin e vitit 41. Meqë familja ishte e shpërngulur në Kavajë në këtë kohë ai ishte i survejuar dhe për organet e pushtimit përbënte rrezikshmëri, arrestohet, me motivin e shpërndarjes së trakteve antifashiste në qyetet Kavajë, Durrës, Tiranë. Nako Spirun e burgosën dhe mbajnë në burgun e xhandarmërisë së Durrësit. Me ndërhyrje dhe për mungesë provash ai lërohet me kusht që të shkojë në Torino për të vazhduar studimet, gjë që lehtësonte survejimin e tij atje. E shfrytëzoi rastin, largohet përkohësisht për tu kthyer përsëri në verën e vitit 1941. Kohë që hidhet plotësisht në ilegalitet.

Mungesa e tij në Itali, në Universitetin e Torinos, dhe po kështu mungesa e tij në veprimtari legale vuri në lëvizje operative policinë sekrete fashiste dhe për këtë qëllim me porosi të Kryeministrit Mustafa Kruja, i bëjnë presion familjes, thirret në Kryeministri i ati Perikli Spiru dhe i jepen ultimatum: “O djalin në Itali në Universitet, ose të dorëzoni atë, ndryshe do ju burgosim dhe internojmë familjarisht ose do ju djegim pasuri e shtëpi.

Perikli Spiru dhe e gjithë familja protestuan dhe pas kësaj proteste ata u internuan në Burrel dhe në Krujë. Dhe këtu presionet nuk munguan, kërkojnë dorëzimin e Nako Spirus me ngulm, tashmë e gjithë familja ndjente përgjegjësi dhe e mbështeti veprimtarinë antifashiste patriotike të djalit të saj, që momentalisht ndodhej në Tiranë, tek shtëpia e patriotit Kleanthi Papa (daja i tij në rrugën e postës së vjetër Nr. 3).

Në këtë bazë fillon periudha e dytë e veprimtarisë patriotike revolucionare antifashiste për çlirimin e vendit. Ai merr kontakte me personalitete të vjetër e të rinj që ishin vënë në shërbim të “Luftës Antifashiste” si Spiro Bakalli, Doktor Enver Sazani, Silo Bogda, Shefqet Beja, Kolonel Kamber Qafmolla, politikani dhe burri i shtetit Ndoc Çoba e Mustafa Gjinishi, Doktor Ymer Dishnica.

Kjo veprimtari dhe ky kontribut falë kapacitetit të tij e vendos atë dhe e bën të njohur si figurë drejtuese të luftës në shkallë kombëtare.

Është koha kur me lëvizjet e tij në mbarë vendin për të axhituar Luftën Antifashiste në masat popullore, në veçanti tek figurat me besim në popull, ai do të njihet me Avokat Skënder Muçon, me Profesorët e Tregtares së Vlorës si Prof. Jusuf Luzaj apo me Prof. Abaz Armenjin, gjithashtu ai merr kontakt dhe bisedon me oficerin e karierës Hysni Lepenica e tjerë. Aty ai gjeti gjuhën e përbashkët për të mbështetur d. Ymer Dishnicën e Mustafa Gjinishin për organizimin e një mbledhje apo konference vendore, për të krijuar një otganë qëndror të drejtimit të Luftës Antifashiste.

Lëvizja komuniste arriti si rezultat i nevojës imperative të kohës të krijojë Partinë Komuniste Shqipëtare. Meritë për këtë kanë personalitetet e lëvizjes si Koço Tashko, Qemal Stafa, Nako Spiru, Tuk Jakova, Sadik Premtja, Ramdan Çitaku, Mustafa Gjinishi, Ymer Dishnica e tjerë.

Ai do ti qëndrojë në krah të Qemal Stafës dhe do të njihet si figurë e dytë e rinisë shqiptare. Pas vrasjes tradhëtisht të Qemal Stafës, Nako Spiru (Deti, pseudonimi i luftës) do të zgjidhet Sekretar Politik i Rinisë dhe po kështu në muajt e parë të vitit 42 u koptu në Komitetin Qëndror të PPSH. Falë formimit të tij në gjithë planet dhe si një politikan i alternativave të ndryshme, ai bëri të mundur të tërheq në radhët e Lëvizjes qindra mijër të rinj e të reja pavarësisht nga pikëpamjet kulturore dhe politike ndryshe. Në metodat e punës së tij, pregatitja e lartë intelektuale bënë që shumë drejtues të rinisë dhe të luftës ta donin dhe ta nderonin, pse jo dhe ta kishin idhullin e tyre.

Ai lëvizte shumë në mbarë vendin, por gjithnjë ishte udhëheqës dhe drejtues në Tiranë, nga që e kuptonte drejt rolin e qyetit në luftën për çlirimin e vendit. Për vlerat dhe rolin e qytetit në këtë drejtim, në veçanti të qytetarit do të gjinden shkrime dhe dokumente të kohës me firmën “Deti” si në organet e kohës së Luftës, Zëri i Popullit, Bashkimi, Kushtrimi i Lirisë dhe në të gjitha dokumentet, traktet, qarkoret dhe në veçanti në rezolucionet e aktivave të ndryshëm.

Konferenca e Pezës, 16 shtator 1942 do ta afishonte Nako Spirun si politikan modern dhe me bindje perëndimore. Ai jo vetëm që kontribuoi në organizimin e saj duke u bërë mbështetësi kryesor i Ymer Dishnicës dhe Mustafa Gjinishit por do të ishte dhe nismëtar për zgjedhjen në organet drejtuese të saj personalitete me alternativë ndryshe. Ai votoi pë përfaqësim balancues dhe të ekuilibruar. Për Kryetar të Kuvendit të Konferencës u zgjodh politikani patriot, burrë shteti dhe i çështjes kombëtare Ndoc Çoba, Kryetar i Këshillit Drejtues u zgjodh Koloneli Kamber Qafmolla dhe Sekretar i Këshillit publicist dhe organizatori Mustafa Gjinishi.

Gjatë punimeve të Konferencës dhe më vonë me Avokat Skënder Muçën, shkrimtaren dhe publicisten Musine Kokolari për krijimin e një Alternative të Qëndrës së Majtë. Ide që mori zhvillim në ngjitje fill pas kapitullimit të Italisë Fashiste (8 shtator 1943). Me pushtimin nazist të vendit ato së bashku me shumë personalitete të tjerë të Luftës, ishin të ftuar aty për këtë ngjarje historike madhore për kohën. Siç shkruan publicistja Musine Kokolari në ditarin e saj… U mblodhëm në një shtëpi në rrugën e Elbasanit, rreth 60 veta… Aty Avokat Skënder Muça parashtroi pas shumë debatesh dhe pikëpamjesh Partinë Social Demokrate të Shqipërisë. Kjo ka ngjarë në javën e parë të muajit tetor të vitit 1943… Për njohjen dhe afishimin e kësaj Alternative të Re SD u botua organi “Zëri i Lirisë” (u botuan vetëm 6 numra).

Kjo Alternativë e afishoi veten në luftën për çlirim, por në veçanti në vitet e para të pasçlirimit siç është aksioni politik zgjedhor, ai për zgjedhjen e Asamblesë Kushtetuese, 2 dhjetor 1945. Në këtë plan u realiuzan një sërë veprimarish me grupet e ndryshme politike nacionaliste që vepronin mjerisht në gjysëm ilegalitet nga që, në këtë kohë gradualisht po instalohej sistemi diktatorial. Avokat Skënder Muça u vra tradhëtisht bashkë me shokë të tjerë të kësaj alternative më 15 gusht 1944 nga bashkëpunëtorët nazistë si Prefekti i Vlorës, Vizhdan Rivisivia, ndërsa publicistja Musine Kokolari vdiq e harruar dhe e persekutuar pas burgimit disa vjeçar në internim në qytetin e Rrëshenit, kurse Prof. Gjergj Kokoshi u pushkatua nga diktatura dhe diktatori, nga që me aktin e tij qytetar “dorëheqje nga posti i Ministrit të Arsimit” i tha popullit dhe politikës shqiptare, diktatura tashmë është e vendosur.

Kjo situatë zgjedhore për Asamblenë çoi në satën dhjetra intelektualë politikanë bile dhe të zgjedhur siç ishte në K. Pezës, M. Gjinishi e Doktor Y. Dishnica, Sejfulla Malëshovës të cilët i varrosi në trysninë e presionit politik deri në vdekjen e tyre.

Dy nga momentet e rëndësishme të L. Antifashiste ku spikat aftësia dhe qartësia prej udhëheqësi dhe kuptimi demokratik i situatës janë 1. Operacioni i dimrit të vitit 1943-1944 dhe 2. Veprimtaria e Delegacionit të Frontit Antifashist në Konferencën e Mukjes, gusht 1943.

Në valën e këtij operacioni Nako Spiru (Deti) qëndroi gjithë kohën në Tiranë, ruajti dhe mobilizoi organizatën dhe mbi këtë vendosi besimin e popullit për fitore. Gjatë këtij operacioni të egër nazist mbijetoi organizata e Tiranës dhe Korçës. Në këtë situatë ai jo vetëm që ruajti strukturat e organizatës por me ndihmën e qytetarëve patriotë të Tiranës bëri të mundur të kurojë dhe të riaftësojë partizanë të Brigadës II dhe III që u goditën rëndë nga nazizmi. Ato u mjekuan dhe u bënë efektiv për luftë.

Në arshivat qëndrore dhe lokale do të gjinden dhjetra letra me porosi dhe udhëzime të kohës që duhen klasifikuardhe të bëhen pjesë e dëshmisë të Luftës Antifashiste. Akademia e Shkencave të Shqipërisë duhet ta ketë parasysh këtë në përgatitjen e librit të historisë të Shqipërisë.

Humanizmi dhe bindjet e tij prej demokrati dhe “jo idealisti” rrjedhin nga baza dhe origjina e tij shoqërore dhe shkalla e formimit të tij me bindje perëndimore. Ai falë vlerave enciklopedike diti të vlerësojë dhe të bëjë të tijën së bashku me mendimtarë të tjerë, siç kam thënë më sipër, të përqafojë dhe të inicojë alternativat të kohës siç është ajo Social Demokrate. Ai ishte një politikan human dhe i mendimit ndryshe dhe mbështetej në përcaktimin e aleancave konjukturale duke patur parasysh që ato ti shërbejnë strategjisë. Kjo gjë u pa me largpamësi në mbrojtje dhe të pranimit të veprimtarisë të delegacionit të Frontit në mbledhjen e Mukjes. Ai qëndroi në krah të dy njerëzve të mëdhenj D. Ymer Dishnicës dhe Mustafa Gjinishit.

Interpretimi vuluntarist nga Enver Hoxha të kësaj veprimtarie çka donte ti dënonte me ashpërsi këta dy persona gjeti kundërshti absolute nga Nako Spiru dhe i tregoi diktatorit se ky qëndrim përfaqëson rrezikshmëri për zhvillim të mëtejshëm të L. Antifashiste.

Me çlirimin e vendit s’qe e thënë që këto njerëz, mendimtarë demokratë ti gëzohen punës titanike të tyre. çvendosja drejt lindjes do të shikohet si finish kohe me zgjedhjet e 2 dhjetorit 45 “Për Asamblenë Kushtetuese” ku grupi i demokratëve informatorë me Prof. Sejfulla Malëshovën të cilët kërkonin një fushatë zgjedhore demokratike dhe pluraliste. Kjo kërkesë ra ndesh me grupin e mbollomaxhive dhe fill pas tyre ato do të shkonin drejt asgjësimit.

Është koha kur grupet e ndryshme politike formojnë “Forumin Demokrat” dhe nën përkujdesjen direkt të S.Malëshovës të pregatisin “promemorien” për një fushatë zgjedhore demokratike drejtuar Misioneve Aleate me detyrë shtyrjen e kohës së zgjedhjeve dhe rishikimin e ligjit zgjedhor. Këto dy gjëra nuk u pranuan nga Qeveria Shqiptare.

Në hartimin e kësaj promemorje u angazhuan social demokratët Musine Kokolari dhe Gjergj Kokoshi. Nako Spiru në këto vitet e para zhvillon një punë organizative ligjore për ngritjen e shtetit demokratik; këtu ai gjen mbështetjen nga ligjislatorë dhe ekonomisë të kalibrit perëndimor si Riza Dani, Shefqet Beja, Manol Ekonomi dhe të tjerë.

Nako Spiru me cilësinë e detyrave që kishte mbi supe bëri përpjekje maksimale që Shqipëria të mos rrëshqiste drejt Lindjes dhe aq më pak të bëhej pjesë e Jugosllavisë Titiste.

Ky qëndrim dhe devotshmëri e çoi drejt vdekjes nga trysnia e diktatorit dhe veglave të tij Koçi Xoxes e Pandi Kristos, njëri teneqexhi dhe tjetri marangoz. Ai gjeti atë rrugë: më të ndershme dhe aktit sublim të tij për ti thënë:

Popull kujdes, diktatura u vendos.

Historia dallohet nga paralelet e saja por në diktatura të tipit Enverian kanë një ngjyrë, vrasje, terror dhe përçudnim.

Daut Hoxha

Shqipëria: Në gjashtë vjet, 5000 të vrarë

Që nga fillimi i vitit 1997, kur socialkomunistët përmbysën pushtetin demokratik me dhunë, e deri sot janë vrarë mbi pesë mijë shqiptarë të pafajshëm. Hapja e depove të armëve, ku edhe sot ato janë në duart e popullatës, si dhe hakmarrjet politike, janë një tragjedi e madhe që vonë duket do gjejë zgjidhje. Demokratët janë ata që vriten, që dhunohen kafshërisht, që diferencohen. Viti i zi i 1997-ës ka bërë të zezë e të pashpresë jetën shqiptare, ku edhe sot në 2003-in siguria për jetën mungon. Ata që e duan jetën, lirinë, demokracinë, janë viktima të anarshisë me prapavijë politike. I tillë është edhe demokrati Françesk Simon Gavoçi, i lindur më 09. 03. 1968 në fshatin Derragjat të Shkodrës. Ai kish marrë pjesë në shumë protesta e demonstrata paqësore kundër diktaturës që në fillim të proceseve demokratike në veriun shqiptar. Ai ishte rrahur e kërcënuar me eleminim fizik për të hequr dorë nga përpjekjet për demokratizimin e jetës. Edhe gruaja e tij Vitore ka kaluar trauma nga dhuna, madje edhe është tentuar të grabitet. Anarshistët e këtij shteti diktatorial kanë arritur deri në ekstremitete sa t’i bëjnë presion se do i grabisin edhe fëmijën, djalin Gabriel që sipas burimeve tona sot i takon të jetë rreth nëntë vjeç, nëse është i gjallë. Shprehemi kështu, pasi kjo familje antikomuniste, ka rreth gjashtë vjet që nuk ka fare adresë. Nuk dihet është e fshehur, e eleminuar, apo e larguar diku rrugëve të pa rrugë të perëndimit. Ne shpresojmë të jetë kjo e fundit, pasi kemi publikuar edhe shumë raste të vrasjeve enigmë që edhe organet e specializuara të shtetit janë përpjekur për t’i fshehur. Françeks Gavoçi dhe shumë të tjerë të pushkatuar apo të larguar nga Shqipëria, janë një akuzë tepër konkrete dhe e rëndë për këtë shtet anarshist, diktatorial.

Albert Vataj

Vellezerit Ndue dhe Tonin Deda viktima te fenomenit mesjetar te gjakmarrjes

Gjakmarrja, kjo plage shekullore e realitetit shqiptar edhe ne shekullin e 21-te vazhdon te shkaktoje viktima. Nje rast shume I prekshem, eshte ai I familjes Deda, nga fshati Telum I Komunes se Shllakut ne rrethin e Shkodres.

Me date 2 korrik 2003, u vra Zef Deda, banor I fshatit Telum te Komunes Shllak ne rrethin e Shkodres. Vrasja u krye nga Gjergj Prela, po banor I fshatit Telum. Sic ndodh tashme rendom vecanarisht ne Veriun e Shqiperise, vrasja u krye ne emer te fenomenit mesjetar te gjakmarrjes. Dy djemte e Zefit, Ndue dhe Tonin Deda, u detyruan te largohen nga shtepia e tyre. Me date 5 korrik 2003, ata iken per tu fshehur sipas zakonit famekeq te gjakmarrjes ne Kullen e Ngujimit. Tonin dhe Ndue Deda ishin vazhdimisht nen presionin e gjakmarrjes se frikeshme.

Nena e dy djemve, Ndue dhe Tonin Deda, ka mbetur tashme e vetmuar ne shtepi, duke qene gjithmone nen ankthin e frikes se ngjarjes se ndodhur. Ngjarja eshte vertete shume tragjike dhe tregon mese miri realitetin e frikshem te nje fenomeni sic eshte gjakmarrja, e cila per fatin e keq te shqiptareve te veriut por edhe me gjere, vazhdon te rendoje si nje “Shpate e Demokleut”, gjithmone ne prite per te rregjistruar viktima te reja.

Zog HYSENAJ