Shkruan Qamil Gjyrezi
Semiotika moderne e muzikës sot e studjon këtë fushë me metoda dhe metodolgji moderne. Këto metoda mbështeten në studimet e studjuesve të semiotikës si, Saussure, Nattiez, Peirce, Lotman dhe kërkuesve të rinj në këtë nderdisiplinë shkencore. Semiotika moderne në thelb nuk pyet vetëm “çfarë është muzika?”, por “si dhe pse prodhon kuptimin sot”. Metodat e kërkimit shkencor në semiotikën e muzikës përfshijnë studimin e muzikës si një sistem shenjash, duke analizuar se si strukturat muzikore (shenjat) prodhojnë kuptim, ndikim emocional dhe interpretim. Është një fushë ndërdisiplinore që lidh muzikologjinë, gjuhësinë, shkencën kognitive dhe sociologjinë për të hetuar se si komunikon gjuha muzikore.
1.Muzika si sistem shenjash shumë-nivelëshe
– Shenjat sonore (ritëm, timbër, harmoni)
– Shenjat strukturore (formë, zhvillim, tension/çlirim)
– Shenjat kulturore (traditë, identitet, kujtesë kolektive)
2. Metoda kryesore bashkëkohore
-Semiotika strukturore (Saussure –Nattiez)
Analizë e marrëdhënies mes tekst muzikor – interpretim – perceptim.
-Semiotika pragmatike (Peirce)
Muzika si ikonë, indeks dhe simbol në raport me dëgjuesin dhe kontekstin.
-Semiotika kulturore (Lotman)
Vepra muzikore si tekst brenda një semiosfere historike e shoqërore.
-Narratologjia muzikore
Studimi i kuptimeve narrative, figurave emocionale dhe “dramës” muzikore.
-Qasja kognitive dhe psikosemiotike
Si prodhohet kuptimi muzikor në mendje dhe trup (perceptim, emocion, kujtesë).
3. Fokus modern – Multimedialiteti (muzikë + imazh + teknologji)
– Identiteti dhe konteksti lokal/global
– Roli i dëgjuesit si bashkë-krijues kuptimi
Cilat metoda duhet të përdorë sot muzikologjia moderne për studimin e muzikës?
Muzikologjia moderne nuk studion vetëm veprën, por muzikën si fenomen kulturor, estetik, psikologjik dhe shenjues. Muzikologjia moderne përdor një gamë të larmishme metodash kërkimore shkencore dhe sistematike që përziejnë qasjet tradicionale të shkencave humane me teknika sasiore, llogaritëse dhe empirike. Këto metodologji përfshijnë nga studimet e burimeve arkivore deri te shkencat humane dixhitale, rikthimi i informacionit muzikor (MIR) dhe neuroshkenca kognitive, që synojnë të kuptojnë muzikën si një artefakt kulturor dhe si një përvojë kognitive-fizike.
1. Metoda analitike-strukturore
– Analiza e formës, harmonisë, polifonisë, ritmit
– Analiza e proçeseve (tension, zhvillim, transformim)
2. Metoda historiko-kontekstuale
– Muzika në raport me kohën, ‘ideologjinë’, institucionet
– Historia jo vetëm si kronologji, por si diskurs kulturor
3. Metoda semiotike
– Muzika si sistem shenjash dhe kuptimesh
– Analiza e domethënies, simbolikës, narrativës muzikore
4. Metoda etnomuzikologjike
– Muzika si praktikë sociale
– Studim i traditës gojore, performancës, ritualit, identitetit
5. Metoda hermeneutike, metoda dhe teoria e interpretimit të kuptimeve.
– Interpretimi i kuptimeve estetike, emocionale dhe filozofike
– Marrëdhënia vepër–autor–dëgjues
6. Metoda kognitive dhe psikologjike
– Perceptimi, emocioni, kujtesa muzikore
– Roli i trupit dhe dëgjimit aktiv
7. Metoda interdisiplinore
– Muzikë + sociologji + antropologji + filozofi
– Muzikë + teknologji, media, AI
8. Metoda e studimit të performancës
– Interpretimi si tekst më vete
– Gjest, tempo, frazim, timbër, stil
Poema për violinë e Tish Daisë, e trajtuar me metodat e muzikologjisë moderne.
Poema për violinë e Tish Daise, nuk është thjesht vepër instrumentale, por tekst muzikor poetik, ku semiotika, psikologjia dhe lirizmi shqiptar bashkohen në një gjuhë intime.
Qasje muzikologjike moderne (aplikim metodash)
1. Metoda analitike-strukturore, struktura i shërben shprehjes, jo anasjelltas.
Vepra ndërtohet si formë poetike e hapur, jo formë klasike koncertante.
– Violina është subjekt narrativ, jo virtuozitet formal
– Linja melodike është e vazhdueshme, fleksibile, me kulme emocionale të graduara
2. Metoda semiotike, muzika “flet” pa fjalë
Violina funksionon si shenjuese e zërit njerëzor
– Melodia = ikonë e ligjërimit, e vajit, e rrëfimit
– Intervalet dhe ornamentika = indekse të emocioneve arkaike
– Gjuha modale = simbol i kujtesës kulturore shqiptare
3. Metoda hermeneutike, kuptimi lind nga përjetimi, jo nga programi.
-Poema interpretohet si meditim lirik, jo si narrativë lineare
– Ndjesi vetmie, mallëngjimi, qëndrueshmërie shpirtërore
– Nuk ka konflikt dramatik, por intensifikim të brendshëm
4. Metoda historiko-kulturore, poema është akt estetik i pavarur
Tish Daija shmang skemat akademike të realizmit socialist
– Zgjedh lirizmin intim në vend të monumentalitetit
– Krijon një vepër “të heshtur”, por rezistente estetikisht
5. Metoda e studimit të performances, interpretimi është vendimtar
– Vibrato, frazim, timbër = elemente kuptimore
– Violinisti bëhet bashkëautor i domethënies
-pa interpretim të ndjeshëm, vepra e humbet thelbin
6. Metoda psikologjike dhe kognitive
Muzika aktivizon:
– Kujtesën emocionale
– Empatinë dëgjimore
– Gjendje reflektive (jo ekstazë, por introspeksion)
Si përfundim semiotika moderne e muzikës dhe metodat e studimit të muzikologjisë moderne janë e ardhmja e studimit të muzikës në nivel akademik.
