Shkruan Besmir Semanaj
Në një shtet ligjor, fajin e cakton gjykata. Prokuroria akuzon, mbrojtja kundërshton, gjyqtari vendos. Askush nuk ka të drejtë ta kapërcejë këtë rrugë, e aq më pak kreu i ekzekutivit. Të premten, 23 tetor 2026, Edi Rama e kapërceu.
Çfarë ndodhi
Në një deklaratë për mediat, Rama publikoi listën e personave të arrestuar gjatë protestës, të cilët sipas tij nuk janë studentë dhe nuk kanë lidhje me këtë kategori. I paraqiti me iniciale dhe fotografi me sytë e mbuluar, duke lexuar akuzat dhe precedentët penalë që sipas tij rëndojnë mbi ta. Pastaj shkoi më tej dhe deklaroi se këta persona janë paguar nga krimi i organizuar dhe forca të huaja për ta përmbysur Shqipërinë.
Në listë kishte edhe një të mitur. Për një 17-vjeçar, Rama tha se nuk ishte as nxënës, as student, dhe se kishte precedent për dëmtime me dashje.
Akuza që u rrëzua brenda pak orësh
Për J.S., 20 vjeç, Rama deklaroi se nuk është student dhe përmendi si precedent penal prodhimin dhe shitjen e lëndëve narkotike.
Brenda ditës, i riu doli vetë para kamerave. Jon Sinoimeri e njohu veten te fotot dhe skeda e publikuar nga Rama dhe doli para Kryeministrisë për të thënë se është student i Mjekësisë me mesatare 10. Ai e quajti deklaratën gënjeshtër dhe theksoi se nuk ka marrë asnjë dënim dhe nuk është paraqitur kurrë para gjykatës. Sipas rrëfimit të tij, pas shumë orësh në komisariat u la i lirë pa dalë në gjykatë.
Kryeministri nuk solli asnjë provë. Sipas BIRN, Rama nuk ka dhënë prova për pretendimet e tij ndaj studentit të Mjekësisë. E njëjta vlen edhe për akuzën më të rëndë, atë të financimit nga krimi dhe të huajt, sepse akuzat e bëra në deklaratë nuk përbëjnë në vetvete provë se të arrestuarit janë financuar nga organizata kriminale apo subjekte të huaja. Edhe për pretendimin për “Antifa”, nuk ka prova publike se kjo lëvizje ka koordinuar protestat. Kryeministri thjesht deklaroi se të dhënat i ka policia.
Nëse një emër i vetëm në listë rezulton i rremë, i gjithë dokumenti humbet besueshmërinë. Nëse kryeministri mund ta shpallë “trafikant droge” një student me mesatare 10, atëherë secili prej nesh mund të jetë emri i radhës.
Standardi i dyfishtë
Ky nuk është vetëm problem ligjor. Është edhe problem moral.
Kur zyrtarë të lartë të qeverisë merren të pandehur nga SPAK, kryeministri kërkon me zë të lartë respektimin e prezumimit të pafajësisë. Kur qytetarët dalin në protestë, të njëjtin parim ai e harron dhe i paraqet si kriminelë para kamerave, pa gjyq dhe pa vendim. Prezumimi i pafajësisë nuk është privilegj i ministrave. Është e drejtë kushtetuese e çdo shqiptari.
Kjo nuk është rastësi, është metodë. Vetëm pak ditë më parë, Reporterët pa Kufij deklaruan se më 18 tetor Rama akuzoi pa baza pronarin e News24 se po sajonte raportime për revoltën e studentëve, me qëllim rrëzimin e qeverisë. Së pari gazetarët, tani studentët.
Cilat ligje mund të jenë shkelur
1. Kushtetuta, neni 30: prezumimi i pafajësisë.
Askush nuk konsiderohet fajtor derisa fajësia të vërtetohet me vendim gjyqësor të formës së prerë. Kur kreu i qeverisë i paraqet publikisht të arrestuarit si kriminelë të paguar, pa asnjë vendim gjykate, ai uzurpon rolin e gjykatës.
2. Konventa Europiane e të Drejtave të Njeriut, nenet 6(2) dhe 8.
Gjykata e Strasburgut, që nga çështja Allenet de Ribemont kundër Francës (1995), ka vendosur se kur një autoritet publik e shpall dikë fajtor para gjyqit, shkelet prezumimi i pafajësisë, edhe nëse personi është thjesht i arrestuar. Publikimi i fotove dhe i të dhënave penale cenon gjithashtu të drejtën për jetë private.
3. Kodi Penal, neni 120: shpifja.
Ky nen dënon përhapjen me dashje të thënieve që dihen të rreme dhe që cenojnë nderin dhe dinjitetin e personit. Dënimi është me gjobë, me kufi të sipërm më të lartë kur vepra kryhet publikisht dhe në dëm të disa personave. Rasti i Sinoimerit është pikërisht ky skenar, nëse vërtetohet se akuza ishte e rreme dhe se kryeministri e dinte ose duhej ta dinte.
4. Kodi Penal, neni 248: shpërdorimi i detyrës.
Ky nen dënon zyrtarin që vepron në kundërshtim me ligjin kur kjo dëmton interesat e ligjshme të shtetasve, me burgim deri në 7 vjet. Pyetja që prokuroria duhet të hetojë është e thjeshtë: nga cili sistem i nxori kryeministri të dhënat për precedentët penalë dhe me çfarë baze ligjore ia publikoi ato publikut?
5. Ligji për mbrojtjen e të dhënave personale.
Të dhënat për dënimet dhe procedimet penale janë kategori e mbrojtur posaçërisht. Publikimi i tyre nga një zyrtar politik, pa bazë ligjore, mund të sjellë sanksione nga Komisioneri për të Drejtën e Informimit dhe Mbrojtjen e të Dhënave Personale. Inicialet dhe sytë e mbuluar nuk mjaftojnë kur personi identifikohet lehtë nga mosha, fytyra dhe rrethanat. Sinoimeri vetë është prova e kësaj, sepse e njohu veten menjëherë.
6. Kodi i Drejtësisë Penale për të Miturit.
Identiteti dhe të dhënat e një të mituri në procedim penal mbrohen me ligj. Përfshirja e një 17-vjeçari në një “listë të zezë” të lexuar nga kryeministri në konferencë shtypi është shkelje e drejtpërdrejtë e këtij kodi.
7. Kodi Civil: dëmi jopasuror.
Përtej procesit penal, çdo person i përfshirë padrejtësisht në listë ka të drejtë t’i kërkojë gjykatës shpërblim dëmi për cenimin e nderit dhe të reputacionit.
Çfarë duhet të ndodhë
Unë nuk e shpall fajtor kryeministrin. Kjo do të ishte pikërisht ajo që po denoncoj. Por institucionet kanë detyrime të qarta:
Prokuroria duhet të verifikojë si dolën të dhënat penale nga sistemet e policisë dhe të drejtësisë drejt një konference shtypi politike.
Komisioneri për Mbrojtjen e të Dhënave duhet të hapë hetim administrativ për publikimin e të dhënave penale dhe të fotografive.
Avokati i Popullit duhet të reagojë për shkeljen e prezumimit të pafajësisë dhe për përfshirjen e të miturit.
Jon Sinoimeri dhe çdo person tjetër i përfshirë padrejtësisht kanë të drejtë të paraqesin kallëzim penal për shpifje dhe padi civile për dëm moral.
Kryeministri duhet, të paktën, t’i kërkojë falje publike studentit dhe ta tërheqë listën derisa çdo emër të verifikohet nga gjykata.
Një qeveri që ka nevojë të shpifë për studentët e saj më të mirë për të justifikuar dhunën ndaj tyre e ka humbur argumentin. Shqipëria nuk ka nevojë për një kryeministër që gjykon nga foltorja. Ka nevojë për gjykata që gjykojnë dhe për qytetarë që nuk heshtin.
