ROMË – Protokolli mes Italisë dhe Shqipërisë për menaxhimin e emigrantëve është vënë nën lupën e Gjykatës së Kasacionit, e cila në një relacion voluminoz të përgatitur nga zyra e përmbledhjes dhe praktikës gjyqësore, evidenton shkelje të rënda të kushtetutshmërisë, si dhe mospërputhje me të drejtën ndërkombëtare dhe me të drejtën e Bashkimit Evropian. Dokumenti, i cituar nga il Manifesto, thekson se doktrina juridike ka shprehur tashmë shumë dyshime për pajtueshmërinë e marrëveshjes me parimet themelore të rendit juridik italian.
Të drejtat themelore në rrezik
Në paragrafin që i kushtohet raportit mes protokollit dhe Kushtetutës, Gjykata evidenton shkelje të mundshme të të drejtave themelore, veçanërisht:
të drejtën për shëndetësi (neni 32 i Kushtetutës);
të drejtën për mbrojtje ligjore (neni 24);
të drejtën për lirinë personale (neni 13).
Një nga kritikat kryesore është pasaktësia e protokollit, i cili i përmend subjektet e përfshira thjesht si “emigrantë”, pa përcaktuar kategori të qarta juridike, duke krijuar pabarazi në trajtim mes shtetasve të huaj që mbahen në Itali dhe atyre që dërgohen në qendrat në territorin shqiptar.
Pengesë për të drejtën e azilit
Sipas Gjykatës së Kasacionit, marrëveshja mungon në një disiplinë të detajuar procedurale që do të garantonte trajtim të drejtë për emigrantët e dërguar në qendrat shqiptare. Kjo pabarazi juridike për shkak të ekstraterritorialitetit mund të përbëjë një pengesë reale për ushtrimin e së drejtës për azil, e cila duhet të sigurojë të njëjtat garanci si për kërkuesit e azilit në tokën italiane.
Ndalesa si zgjidhja e vetme: shkelje e normave të BE-së
Një tjetër pikë kritike është fakti që, sipas protokollit, ndalimi i emigrantëve nuk është më një zgjidhje ekstreme, siç parashikohet nga legjislacioni evropian, por shndërrohet në të vetmen masë të zbatueshme. Kjo qasje shkel garancitë themelore për lirinë personale, duke rrezikuar ndalime arbitrare dhe të zgjatura.
Gjykata thekson gjithashtu se, pasi të kenë pushuar arsyet për ndalimin, emigrantët nuk mund të lirohen në territorin shqiptar, dhe se rikthimi i tyre në Itali kërkon kohë teknike për transportin detar apo ajror, gjë që mund të shkaktojë ndalime të padrejta për orë apo edhe ditë, në kundërshtim me parimet e të drejtës kushtetuese dhe ndërkombëtare.
Qasje e pamjaftueshme në mbrojtje dhe kujdes shëndetësor
Lidhur me të drejtën për mbrojtje, Gjykata vëren se mënyrat e ushtrimit të kësaj të drejte për personat e ndaluar në Shqipëri nuk janë të rregulluara me ligj, por i lihen në dorë përgjegjësit italian të qendrës.
Edhe e drejta për shëndetësi është në rrezik: protokolli parashikon që, në rast nevoje të rëndë shëndetësore, autoritetet shqiptare të bashkëpunojnë me ato italiane, por – sipas Gjykatës – niveli i kujdesit shëndetësor në Shqipëri nuk është i krahasueshëm me atë në Itali, duke ekspozuar emigrantët ndaj rreziqeve serioze për shëndetin.
Relacioni i Gjykatës së Kasacionit përbën një paralajmërim të fuqishëm ligjor dhe institucional për një marrëveshje dypalëshe që – sipas gjykatës më të lartë italiane – rrezikon të cenojë të drejta themelore të mbrojtura nga Kushtetuta italiane, e drejta e BE-së dhe e drejta ndërkombëtare për të drejtat e njeriut. Një dokument që pritet të ngrejë debate të forta politike dhe juridike mbi ligjshmërinë dhe qëndrueshmërinë e modelit të jashtëm të menaxhimit të migracionit.
