Shkruan Zef Ndreka
Kështu mund të përmblidhen momentet delikate institucional në Kosovë, të cilat mund të shihet në disa plane. Në planin kushtetues, në planin politik dhe në planin strategjik.
Presidentja e Kosovës Vjosa Osmani, sot është një nga figurat më të rëndësishme politike në Kosovë që nga viti 2021, kur u zgjodh presidente me mbështetjen vendimtare të Lëvizjes Vetëvendosje dhe të kryeministrit Albin Kurti. Marrëdhënia mes tyre ka qenë shpesh bashkëpunuese, por edhe e ndjeshme politikisht.
Pyetja sot është:
A e ka zbatuar Kushtetutën presidentja për shpërndarjen e parlamentit?
Sipas Kushtetutës së Kosovës, presidenti nuk e shpërndan automatikisht parlamentin, por këtë mund ta bëjë në disa rrethana, kur nuk arrin të formohet qeveria, ose kur parlamenti dështon të zgjedhë presidentin brenda afatit kushtetues.
Në rastin konkret të shpërndarjes së parlamentit, interpretimi juridik mund të jetë ky:
Nqs afatet kushtetuese për zgjedhjen e presidentit ose krijimin e institucioneve kalojnë, presidenti ka detyrim të garantojë funksionimin kushtetues.
Shpërndarja e parlamentit në këtë situatë konsiderohet instrument për të rikthyer sovranitetin tek qytetarët përmes zgjedhjeve.
Kështu pra, formalisht mund të argumentohet se është në përputhje me Kushtetutën, por në Kosovë këto vendime shpesh interpretohen politikisht, jo vetëm nga ana juridike.
Me këtë akt të fortë, të diktuar nga situata e krijuar dhe në zbatim të kushtetutës, por edhe nga sjellja disavjeçare e presidentes së Kosovës, lind pyetja tjetër:
A është penduar Vjosa Osmani për përplasjen me opozitën?
Sido qoftë, kjo për mendimin tim, është më shumë çështje perceptimi politik sesa fakt i deklaruar. Sepse, para se të bëhej presidente, Osmani pati përplasje të forta me partitë tradicionale si Lidhja Demokratike e Kosovës,
Partia Demokratike e Kosovës dhe Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës.
Si presidente, ajo është përpjekur të mbajë profil më institucional, por shumë kritikë vazhdojnë ta quajnë e afërt me Vetëvendosjen. Dhe nuk ka asnjë shenjë publike që ajo të ketë shprehur pendesë politike, por është e dukshme që në disa momente ka tentuar të ruajë një autonomi më të madhe institucionale.
Por në të vërtetë, a ka përplasje sot mes Vjosa Osmanit dhe Albin Kurtit?
Mes tyre ende nuk ka një konflikt të hapur publik, por mund të përmendim disa arsye potenciale tensioni.
E para, ambicia politike.
Osmani është një nga figurat më të popullarizuara në Kosovë.
E dyta, balanca institucionale, ku presidenti duhet të jetë mbi palët, ndërsa Kurti drejton shumicën.
E treta, roli ndërkombëtar, ku Osmani ka marrë shpesh rol të fortë në diplomaci, gjë që mund të krijojë rivalitet simbolik për lider.
Megjithatë deri tani ata duket se kanë ruajtur bashkëpunim publik, sepse të dy kanë interes të ruajnë stabilitetin politik.
Pyetja tjetër:
A mund të shkojë Kosova në zgjedhje të reja?
Unë mendoj se po, do të shkoje dhe ky është një skenar i mundshëm, sepse dështoi zgjedhja e presidentit, krijohet krizë parlamentare, dhe automatikisht bie qeveria.
Megjithatë në Kosovë, VV po përpiqet ta shmangin këtë situatë, sepse zgjedhjet e shpeshta krijojnë pasiguri politike, ndikojnë në dialogun me Serbia dhe marrëdhëniet me partnerët perëndimorë.
Kështu, vendimi i presidentes mund të argumentohet si kushtetues, por është i debatueshëm politikisht dhe zgjedhjet e reja janë të mundshme edhe pse po tentohet të konsiderohen opsioni i fundit.
