Shkruan Qamil Gjyrezi
1.”Fly Me to the Moon” e Bart Howard
“Fly Me to the Moon” e Bart Howard, është një nga standardet më të njohura të jazz-it. Fillimisht u shkrua në vitin 1954 dhe më vonë u bë e famshme nga interpretimi i Frank Sinatra.
Për një piktor, ndikimi i saj mund të kuptohet kështu:
-Melodia ndikon më shumë në botën emocionale. Ajo krijon një ndjenjë ëndërrimtare, romantike dhe poetike. Nën ndikimin e melodisë, peneli priret të lëvizë lirshëm, me linja të buta, ngjyra të ngrohta ose qiellore dhe kompozime që japin ndjesinë e fluturimit e të hapësirës.
-Ritmi ndikon më shumë në lëvizjen fizike të pikturimit. Ritmi Swing i versionit të Frank Sinatrës krijon një puls të rregullt, duke e bërë piktorin të punojë me gjeste më energjike, me përsëritje ritmike të formave dhe një organizim më dinamik të elementeve vizuale.
Nga një këndvështrim artistik, mund të thuhet se:
-melodia i jep pikturës shpirtin, ndërsa
-ritmi i jep lëvizjen.
Prandaj, te “Fly Me to the Moon”,
-melodia është elementi që zakonisht ndikon më fort në imagjinatën dhe emocionin e piktorit,
-ndërsa ritmi organizon energjinë e procesit krijues. Të dy bashkë krijojnë një gjendje që e bën pikturimin të rrjedhë natyrshëm dhe me frymëzim.
2.”Tango pour Claude” e Richard Galliano
“Tango pour Claude” e Richard Galliano është një vepër ku fizarmonika nuk shërben vetëm si instrument melodik, por edhe si një zë dramatik dhe poetik. Vepra është frymëzuar nga tango-ja, por ndërthur edhe elemente të jazz-it dhe improvizimit.
Për piktorin:
-Melodia zgjon imagjinatën. Ajo krijon ndjesinë e nostalgjisë, elegancës dhe ‘dialogut të brendshëm’. Piktori priret të përdorë linja të harkuara, kontraste të buta dhe kompozime me thellësi emocionale.
-Ritmi është më i tensionuar se te ‘Fly Me to the Moon’. Ai krijon impulse të forta, lëvizje të shpejta të penelit, kontraste të forta ngjyrash dhe forma më dramatike. Ritmi i tangos e shtyn piktorin drejt një pikture më ekspresive.
Nëse do t’i krahasonim:
‘Fly Me to the Moon’ frymëzon një pikturë lirike, të qetë dhe ëndërrimtare.
‘Tango pour Claude’ frymëzon një pikturë dinamike, dramatike dhe plot tension artistik.
Semiotikisht,
-mund të thuhet se melodia ndërton ‘kuptimin emocional’ të tablosë,
-ndërsa ritmi ndërton ‘energjinë e gjestit piktorik’.
Tek Tango pour Claude, ritmi ka një rol më të fortë fizik në procesin e pikturimit,
ndërsa melodia i jep veprës thellësinë shpirtërore.
3.”Bésame Mucho” e Consuelo Velázquez
“Bésame Mucho” e Consuelo Velázquez ka një ndikim shumë emocional mbi pikturën.
-Melodia është elementi kryesor. Ajo krijon ndjenja dashurie, malli, intimiteti dhe qetësie, duke e orientuar piktorin drejt ngjyrave të ngrohta, formave të buta dhe një atmosfere poetike.
-Ritmi, i cili është i qetë dhe i rregullt, ndihmon në ruajtjen e një lëvizjeje të ekuilibruar të penelit, pa tension apo shpërthime të forta.
Te kenga “Bésame Mucho”,
-melodia zgjon emocionin,
-ndërsa ritmi mban rrjedhën e qetë të procesit krijues.
Kjo e bën këngën veçanërisht të përshtatshme për një pikturë lirike, romantike dhe meditative.
4.”Tequila” e Chuck Rio
“Tequila” e Chuck Rio është krejt ndryshe nga shembujt e mëparshëm.
-Ritmi është elementi dominues. Ai është energjik, i drejtpërdrejtë dhe nxit lëvizjen spontane të dorës gjatë pikturimit. Peneli priret të krijojë goditje të shpejta, forma ritmike dhe kompozime dinamike.
-Melodia është e thjeshtë dhe përsëritëse. Ajo nuk synon të krijojë një gjendje të thellë romantike, por të përcjellë gjallëri, humor dhe spontanitet.
Te “Tequila”,
-ritmi është forca që udhëheq pikturën,
-ndërsa melodia i jep karakterin lozonjar dhe energjik.
Kjo muzikë është shumë e përshtatshme për pikturë ekspresive, plot lëvizje, ngjyra të forta dhe gjeste të lira artistike.
5.”What a Wonderful World”, e shkruar nga Bob Thiele dhe George David Weiss
“What a Wonderful World”, e shkruar nga Bob Thiele dhe George David Weiss dhe e bërë të pavdekshme nga Louis Armstrong, është një nga veprat që përcjell qetësi, shpresë dhe admirim për bukurinë e jetës.
Për pikturën, ndikimi është i qartë:
-Melodia është elementi dominues. Ajo frymëzon qetësi, harmoni dhe soditje, duke e orientuar piktorin drejt peizazheve, natyrës, dritës dhe ngjyrave të buta.
-Ritmi është i ngadaltë dhe i ekuilibruar. Ai e udhëheq dorën me lëvizje të qeta, të kontrolluara dhe pa tension.
Tek kenga “What a Wonderful World”,
-melodia krijon emocionin dhe vizionin artistik,
-ndërsa ritmi ruan harmoninë e procesit të pikturimit.
Është një muzikë që frymëzon piktura meditative, optimiste dhe plot humanizëm.
6.”A Night in Tunisia” e Dizzy Gillespie
“A Night in Tunisia” e Dizzy Gillespie është një nga kryeveprat e Bebop-it dhe afro-kuban jazz.
Për pikturën:
-Ritmi është elementi dominues. Ai është kompleks, energjik dhe i paparashikueshëm, duke nxitur lëvizje të shpejta, spontane dhe ekspresive të penelit.
-Melodia është plot improvizim dhe kontraste. Ajo zgjon imagjinatën, krijon tension artistik dhe nxit forma abstrakte e ngjyra të forta.
Tek pjesa instrumentale “A Night in Tunisia”,
-ritmi i jep pikturës energji dhe dinamikë,
-ndërsa melodia i jep liri krijuese dhe thellësi artistike.
Kjo është një muzikë që frymëzon pikturë moderne, ekspresioniste ose abstrakte, ku gjesti dhe improvizimi bëhen pjesë e vetë veprës.
Si përfundim: Lidhja muzikë–pikture duhet të interpretohet si një dialog mes dy gjuhëve artistike. jo si një përkthim mekanik të tingullit në ngjyrë.
Në këtë këndvështrim:
-Melodia është kujtesa, emocioni dhe imazhi i brendshëm i muzikës.
-Ritmi është frymëmarrja, lëvizja dhe gjesti i dorës së piktorit.
-Harmonia dhe timbri krijojnë atmosferën, dritën dhe “ngjyrën” shpirtërore të tablosë.
Nga “Fly Me to the Moon” deri te “A Night in Tunisia”, është një lloj “palete muzikore”, ku çdo vepër krijon një gjendje të ndryshme vizuale.
