Shkruan Qamil Gjyrezi
Tingujt e muzikës shqiptare janë pjesë e filmit ‘Odiseja’. Pjesmarrja në këta aktivitete, të këtij niveli është konfirmim botëror i vlerave të jashtëzakonshme artistike të popullit tonë. Vlerat artistike të popullit tonë promovohen vetëm nga studjuesit serioz, akademikë me vlera dhe artistë ‘mendjehapur’, me talent muzikor e kulturor si Profesor Tole si pjesë e grupit të ekspertëve. Sivjet pata dëshirë të organizoj një koncert në Shkodër ku do të bashkoheshin në një skenë, polifonia toske, polifonia labe, kabaja dhe kënga qytetare shkodrane. Kam besimin e plotë se Shkodra, do ta priste si ngjarje të veçantë këtë koncert, që për mua është shumë i rëndësishëm.
Shprehja shkodrane “Kur këndohet polifoni, do të bjerë shi” është shumë më tepër se një batutë.
Në planin semiotik, ajo funksionon si një shenjë kulturore që, përmes humorit dhe ironisë, shpreh marrëdhënien e një komuniteti me një traditë që nuk i përket drejtpërdrejt hapësirës së vet. Në pamje të parë, duket si një parashikim moti. Por kuptimi i saj i vërtetë nuk lidhet me shiun; shiu është simbol. Ai përfaqëson diçka të pazakontë, një ngjarje që del nga ritmi i përditshëm i qytetit. Sa herë që në Shkodër dëgjohet polifonia labe apo toske, lind një situatë e rrallë, e veçantë, e cila komentohet me humorin karakteristik shkodran. Kështu, “do të bjerë shi” nuk është një refuzim i polifonisë, por një mënyrë për ta ‘shenjuar’ si një ngjarje të jashtëzakonshme. Ironia shkodrane nuk është domosdoshmërisht përjashtuese; ajo është një formë komunikimi që krijon afërsi. Shkodra historikisht ka komunikuar me botën përmes humorit, nëntekstit dhe batutës. Pikërisht për këtë arsye, edhe përballë një tradite tjetër madhore shqiptare si polifonia, reagimi i parë nuk është polemika, por buzëqeshja. Paradoksi më i bukur është se, nëse një ditë në Shkodër do të bashkoheshin në një skenë polifonia toske, polifonia labe, kabaja dhe kënga qytetare shkodrane, atëherë “shiu” do të merrte një kuptim krejt tjetër. Nuk do të ishte më shenjë distance, por metaforë e begatisë kulturore. Siç shiu ushqen tokën, edhe takimi i këtyre traditave do të ushqente kujtesën tonë të përbashkët, duke dëshmuar se identiteti shqiptar nuk ndërtohet nga ngjashmëritë, por nga aftësia për të bërë bashkë dallimet. Ndoshta, në fund të koncertit, nëse do të ‘binte vërtet shi’, ai nuk do të ishte një konfirmim i batutës shkodrane, por duartrokitja më poetike e qiellit për katër prej pasurive më të mëdha të muzikës sonë tradicionale.
Interpretimi i Hysni Zelës, urë midis kujtesës gojore dhe identitetit kulturor.
Hysni Zela është një këngëtar i njohur i muzikës popullore shqiptare me origjinë nga Lushnja. I njohur për zërin e tij të fuqishëm dhe kontributet në muzikën tradicionale, ai është gjithashtu vëllai i këngëtares legjendare shqiptare Vaçe Zela. Gjatë gjithë karrierës së tij, ai ka performuar me ansamble të mëdha shtetërore, duke përfshirë Ansamblin e Ushtrisë dhe Ansamblin Kombëtar të Këngëve dhe Valleve. Semiotikisht, zëri i Hysni Zelës nuk është vetëm një instrument interpretimi, por një shenjë kulturore që mbart kujtesën kolektive. Ai nuk këndon thjesht këngë; ai rikthen një mënyrë të lashtë të rrëfimit, ku fjala, ritmi dhe kujtesa bashkohen në një akt të vetëm komunikimi. Në këtë kuptim, ai krijon një afërsi simbolike me traditën homerike. Ashtu si Odiseja u ruajt dhe u përcoll përmes këngëtarëve epikë përpara se të shkruhej, edhe interpretimi i Hysni Zelës bëhet një urë midis kujtesës gojore dhe identitetit kulturor. Zëri i tij nuk transmeton vetëm melodinë, por edhe kujtesën e një populli, duke dëshmuar se kënga është një formë e mbijetesës së historisë.
