Gjermania do të zgjedhë një parlament të ri këtë të dielë, në një moment të pasigurt për Perëndimin.
Votimi është pothuajse i sigurt se do të sjellë një ndryshim në Berlin, me kancelarin e qendrës së majtë Olaf Scholz që do të shkarkohet nga detyra dhe do të zëvendësohet nga konservatori Friedrich Merz , CDU/CSU i të cilit ka rreth 30 për qind në sondazhe, pasi të kryhen bisedimet për koalicionin.
Por një pyetje kyçe do të jetë se sa mbështetje tërheq Alternativa për Deutschland (AfD) e vendit të dytë, me përzierjen e saj të politikës së ekstremit të djathtë, duke përfshirë dëbimin masiv të emigrantëve. Partia ka fituar mbështetjen e këshilltarit më me ndikim të Donald Trump, Elon Musk, ndërsa Zëvendëspresidenti i SHBA JD Vance ka kërkuar nga politikanët kryesorë të heqin dorë nga konventa e tyre e bashkimit për të mbajtur të djathtën ekstreme jashtë pushtetit.
Rritja e AfD-së gjatë dekadës së fundit – në rreth 20 për qind në sondazhe tani – ka shkaktuar kërkime të thella të shpirtit në establishmentin politik në një vend ende të mbytur nga faji për të kaluarën e tij naziste. A mund të përsëritet historia gjermane?
POLITICO foli me tre historianë kryesorë për të dëgjuar analizën e tyre se çfarë do të thotë zgjedhjet dhe çfarë lloj kërcënimi paraqet AfD për stabilitetin në anëtarin më të besueshëm dhe ekonomikisht të rëndësishëm të Bashkimit Evropian.
A po kthehet Gjermania në vitet 1930?
Timothy Garton Ash, autor dhe profesor i studimeve evropiane, Universiteti i Oksfordit: Ajo që shohim në sondazhet e opinionit është tashmë tronditëse. Një në pesë votues sipas sondazheve aktuale të opinionit favorizon një parti e cila është me të vërtetë e djathtë, duke bërë thirrje për “emigrim” – duke dëbuar njerëzit me prejardhje migrante që mund të jenë tashmë qytetarë; po bën thirrje jo vetëm për të përfunduar me euron dhe për të rivendosur markën gjermane, por edhe për largimin e Gjermanisë nga BE. Kjo është e jashtëzakonshme. Nuk mendoj se duhet nënvlerësuar fare.
Katja Hoyer, historiane gjermano-britanike dhe autore e “Përtej murit: Gjermania Lindore, 1949-1990”: Për sa i përket krahasimeve me të djathtën ekstreme në vitet 1920 dhe ’30, njerëzit mbivlerësojnë rrezikun për demokracinë. Gjermania është shumë e vetëdijshme për historinë e saj dhe shikon menjëherë pas katastrofës përfundimtare të viteve 1930 si pikë referimi. Por ndryshimi është se nazistët vepruan në një klimë të dhunës politike masive që doli nga Lufta e Parë Botërore dhe që thjesht nuk ekziston sot. Nuk ka SA, nuk ka SS. Partitë e tjera politike nuk kanë krahët e tyre ushtarakë. Edhe Partia Social Demokratike (SPD) kishte një krah ushtarak në vitet 1930.
Për sa i përket kapacitetit apo edhe vullnetit të AfD-së për të shpërbërë demokracinë, ata nuk janë duke u nisur drejtpërsëdrejti ta bëjnë këtë në mënyrën që bënë nazistët. E njëjta gjë vlen edhe për votuesit. Nuk ka një pakënaqësi ndaj vetë demokracisë që qëndron pas votimit të AfD-së, ndërkohë që kjo ishte padyshim rasti në të kaluarën.
A mundet AfD të fitojë pushtetin?
Timothy Garton Ash: Unë mendoj se ka një rrezik real për vitin 2029 nëse keni një të ashtuquajtur koalicion të madh, të krishterë dhe socialdemokratë përsëri, dmth pothuajse qendra kryesore dhe ata nuk sjellin ndryshime të rëndësishme. Ekziston një krizë vërtet e madhe e ekonomisë politike gjermane, e modelit politik gjerman dhe pakënaqësitë janë tepër të përhapura.
Katja Hoyer: Me sistemin e koalicionit të Gjermanisë siç është, ata [AfD] do të duhet të punojnë gjithmonë me dikë për të marrë shumicën në parlament për të miratuar ndonjë gjë. Pra, edhe në planin afatmesëm dhe afatgjatë, ekstremizmi i tyre gjithmonë do të zbutet në një formë apo formë.
CDU [kristiandemokratët konservatorë] gjithashtu kanë treguar se janë mjaft të lumtur që pranojnë votat e AfD në baza ad hoc. Kjo u jep atyre një platformë mjaft të fortë negociuese për t’i thënë SPD-së, si partneri më i mundshëm i koalicionit, nëse duan të bëjnë diçka me të cilën SPD është e pakënaqur, ata potencialisht mund të vazhdojnë akoma dhe ta bëjnë atë me AfD.
James Hawes, autori më i shitur i “Historisë më të shkurtër të Gjermanisë”: Kjo frazë “partia e dytë më e madhe” vendos alarmin për një anglo-sakson që njeh një sistem dypalësh ose trepartiak. Sigurisht, nuk është asgjë e tillë në Gjermani.
Në një farë kuptimi, nuk ka shumë rëndësi se për cilën nga tre ose katër partitë e mëdha votohet, sepse ato ndajnë një angazhim të përgjithshëm ndaj asaj që ne do të quanim, në këtë epokë të Trump, vlera thelbësore vërtet të rëndësishme. Dhe ata të gjithë mund të punojnë së bashku dhe të punojnë së bashku në çdo nivel për t’i mbrojtur ata ose për të punuar brenda tyre. Edhe pse ka oferta të ndryshme, vërtet politika gjermane ka një qendër të madhe të madhe.
Pse AfD është kaq popullore?
Katja Hoyer: Nëse shikoni epokën e Luftës së Ftohtë në Gjermaninë Perëndimore, në thelb kishte dy opsione në tryezë: Ju ose mund të votoni për programin konservator nën CDU, i cili ishte vërtet shumë konservator për shumë çështje, ose mund të votoni për reformën dhe modernizimin nën SPD. Secili prej tyre do të punonte vetëm me një parti të vogël si shtesë, zakonisht me liberalët.
Pra, keni pasur një zgjedhje të qartë në çdo zgjedhje: Dëshironi që gjërat të mbeten të njëjta apo dëshironi që ato të modernizohen? Ajo që po ndodh tani është edhe nën Angela Merkelin, ju kishit dy partitë kryesore që punonin së bashku, ajo zgjedhje nuk ishte më dhe njerëzit mendojnë se çfarëdo që bëtë në fletën e votimit ishte e njëjta e qendrës së majtë në vazhdim.
Kjo është arsyeja pse AfD quhet “alternativa” për Gjermaninë – sepse ata po e paraqesin veten si opozita e vetme. Kur njerëzit nuk janë të kënaqur me status quo-në dhe nuk kanë ku të shkojnë, do të shihni që AfD të rritet.
James Hawes: AfD-ja e merr mbështetjen e saj dukshëm nga një pjesë e veçantë e vendit, Lindja. Në të vërtetë nuk po përhapet në mënyrë spektakolare në Perëndim. Nuk mendoj se ka më shumë rrezik për ta bërë këtë sesa që Nju Jorku të miratojë ligjet e armëve në Utah, sepse ekziston ky dallim kulturor midis Gjermanisë Lindore dhe Perëndimore.
Çdo demokraci që nuk mund të përballet me një lloj grupi të ndarë prej rreth 20 përqind nuk mund ta quajë veten demokraci. Ne duhet të jemi në gjendje ta përballojmë këtë. Në të vërtetë, Gjermania Perëndimore nuk duhet të shqetësohet shumë për AfD-në. Edhe nëse çdo qeveri e shtetit të Gjermanisë Lindore shkon në AfD, atëherë çfarë?
Timothy Garton Ash: Nuk kam absolutisht asnjë dyshim që AfD është në 20-21 përqind, pjesërisht sepse ata kanë këtë grua profesioniste të artikuluar [Alice Weidel] si kandidate kryesore, e cila mund të bisedojë me Elon Musk në X.
Fakti që ajo prezantohet mirë kështu dhe është sinqerisht e artikuluar dhe flet një gjermanisht mjaft të sofistikuar, të arsimuar universitar dhe komandon shifrat ekonomike, së bashku me mbështetjen e njeriut më të pasur në botë; plus fakti që partisë simotër, Partisë së Lirisë në Austri, tani i kërkohet të formojë një qeveri; plus fakti që partitë e djathta të forta po ecin mirë në të gjithë Evropën – e gjithë kjo i bën njerëzit të mendojnë se është në rregull të votojnë për to.
Sa e rëndësishme është liderja e AfD, Alice Weidel?
Katja Hoyer: Kjo është ajo që e bën atë të rrezikshme unë mendoj: Ajo është në gjendje të projektojë anën më të moderuar të AfD-së përtej kufijve të Gjermanisë, sepse ajo flet mjaft mirë anglisht, kështu që është në gjendje të flasë me Elon Musk ose të bëjë gjërat e saj në skenën ndërkombëtare.
Por ajo është gjithashtu në një pakicë brenda partisë së saj, pavarësisht se është lidere. Ajo u përpoq të hiqte termin “emigracion” nga manifesti i saj, sepse e konsideroi atë shumë ekstrem dhe e bën të pamundur që ata të kenë një koalicion me konservatorët, dhe ajo ishte më e madhe dhe e votuar në konferencën e partisë dhe ata e vendosën përsëri.
Dhe e njëjta gjë vlen edhe për gjëra të tjera si përkufizimi i familjes si nënë, baba dhe fëmijë, që ishte në manifest. Ajo e hoqi atë dhe ata e vendosën përsëri, pavarësisht se situata e saj nuk e përmbush atë përkufizim [ajo është në një marrëdhënie të të njëjtit seks]. Pra, është një gjë e çuditshme në faktin se ju keni një lider relativisht të moderuar që udhëheq një parti që është shumë më radikale se ajo, por ajo është gjithashtu e gatshme të vazhdojë me të.
Ajo e di se çfarë duhet të thotë dhe të bëjë për të qëndruar në pushtet dhe kjo mendoj se është mjaft e rrezikshme. Nëse shikoni në histori, ka plot shembuj të tillë ku fleksibiliteti ideologjik i bën disa nga liderët më ekstremë në fund.
Timothy Garton Ash: Nëse themi se ajo është jotipike, jotipike ndoshta në historinë e saj personale, por jo në pikëpamjet e saj politike. Ajo tani në fjalimin e saj të fushatës ka mbështetur idenë e riemigrimit, që është një pozicion që deri më tani është identifikuar me të djathtën e ashpër shpesh islamofobike. Është një pozicion vërtet radikal.
Çfarë ndodh më pas?
Katja Hoyer: Nuk mendoj se shumica e votuesve, madje edhe votuesit e AfD, janë aq radikalë sa është AfD. Ata me të vërtetë nuk duan që një program i pastër AfD të zbatohet sepse ai është shumë ekstrem për shumicën e njerëzve. Pra, nëse ka një rrugë përpara, partitë kryesore mund të bëjnë disa nga gjërat për imigracionin dhe gjithashtu ekonominë që njerëzit duan dhe ka një ndjenjë se gjërat po ecin vërtet përpara, unë gjithashtu mendoj se kjo do të largonte erën nga velat e AfD-së.
Problemi është nëse kemi një situatë mjaft të paqëndrueshme ku asgjë nuk bëhet shumë sepse partitë e koalicionit të ri nuk mund të bien dakord për asgjë. Nëse është kështu, atëherë votuesit do të jenë më të frustruar. Dhe nëse AfD nuk ndahet aq shumë sa të bëhet jofunksionale, në të vërtetë ata vetëm duhet të qëndrojnë dhe të presin që më shumë njerëz të vijnë në rrugën e tyre. Kështu që unë mund të shoh një lloj skenari austriak që vjen nëse asgjë nuk ndryshon.
