Apokalipsi shkatërrimtar i 11 shtatorit 2001, kur terroristët pasi kishin rrëmbyer katër avionë, duke i përplasur aty, në zemër të botës, mbi Qendrën Botërore të Tregtisë në New York dhe mbi Pentagon, edhe sot pas katër vitesh e dhjetë ditësh, e zvogël fort distancën kohore dhe t’i mbush sytë.

Po, atë ditë ishte një sulm terrorist mbi kulturën, mbi qytetërimin, mbi Amerikën, bastionin e lirisë e demokracisë njerëzore. Ndryshe nga sulmet e njohura deri atë ditë të zezë, të organizatave terroriste me karakter kombëtar, si IRA, ETA etj., Al Kaeda bëri tentacione për një tragjedi mbase të përmasave globale, pasi u deklarua prerë se ishte një sulm religjioz. Dhe bota vërtet u trondit, paçka se i çmenduri Osama Bin Laden pati një përqindje të vogël përkrahësish, kamikazësh, e diçka më shumë shpirtëtarësh.

Pa asnjë parim moral, Al Kaeda vrau mbi tre mijë njerëz të pafajshëm, në zemër të qytetërimit e bujarisë së botës. Sot, pas katër vitesh kjo botë ka ndryshuar shumë. Solidariteti në luftë kundër terrorizmit, frikë, panik, copëza të rënda humbjesh, mund të mbledhësh me shumicë nga vorbulla e madhe e trazimit që faktori kohë jo vetëm s’po mund të shmang kujtimin tragjik, por sepse po vrapon drejt viktimizimit, drejt humnerave më të thella, më të errëta të dhimbjes.

Lumenj të tërë lotësh e gjaku njerëzor pas 11 shtatorit 2001, kanë rrëshqitur faqeve të njeriut e të tokës. Eh, sa zemra janë tharë, sa frikë ka sot kjo botë, që nuk është dhe kushedi çfarë kur mendon se njeriu vetëm rreth shtatëdhjetë vjet është mbi të!

Sidoqoftë, përballë katrahurës së terrorizmit, morali sikur zbehet dhe ti thua ka vlerë qasja e rezervuar ndaj çdo gjëje me substancë terrori. E, substancë terrori ka edhe ideologjia, siç kanë deklaruar Xhorxh Bush e Toni Bler. Madje jo vetëm kaq. Terrori mori atë që duhej. Më 7 tetor 2001 u shënua sulmi i parë me bombardime mbi Afganistan. Ndërhyrja ushtarake tokësore e pak ditëve më vonë me përqendrim malësinë e Tora-Boras, vend ku dyshohej vendndodhja e Bin Ladenit, e bëri edhe Shqipërinë e vogël të hedhë hapa të mëdhenj në operacionin antiterrorist. Si në shumë vende, edhe në Shqipëri u krijua një hendek mes vendimmarrësve qeveritarë për të përkrahur luftën e koalicionit antiterror dhe antiamerikanëve në substancë. Edhe shqiptarë kishin humbur jetën e tyre në Kullat Binjake, por shumica e shqiptarëve nuk e kishin mendjen atje. Ishin mbi tremijë jetë të tjera dhe tërë bota e rrezikuar nga atentatet e mundshme. Shtatëdhjetë forcat e para komando nga Shqipëria që u vendosën në bllokun e forcave amerikane e britanike, pavarësisht tavolinollogjisë së kafeneve. Ngritën flamurin shqiptar, duke mbjellë “farë” paqeje, për të parën herë në historinë tonë që ishte ashtu siç ishte.

Mesi i marsit 2003, regjistroi sulmin mbi Irakun, për rrëzimin e Sadam Hyseinit dhe kapjen e armëve bërthamore, armë të cilat ende nuk u gjetën. Por, në fund të fundit Sadami u kap. Terroristët u tërbuan. Prerje në qafë, marrje pengjesh, bile edhe të femrave, duke i ekzekutuar para kamerave, në sy të botës. Madje, përtej këtyre sekuencave, arabishtes të Bosnjës, Kosovës, Shqipërisë, Maqedonisë, kanë arritur të shfaqin e shohin kaseta të tëra plot tmerre, flasin burime të rezervuara të gazetës. Pra, metoda e vrasjeve civile është një tjetër veprim pa moral i Al Kaedës. Ajo s’ka kursyer askënd, duke e bërë tanimë tërë botën në një front edhe kundër frymëzimit të terrorizmit që jashtë normave të mësimeve fetare, është metoda më antinjerëzore që njihet deri më sot.

Sokol Pepushaj

Albert Vataj

Në Mitrovicë shumë njerëz janë zhdukur

Kosova është kthyer në një vatër, ku prej kohësh i mungojnë apelit me qindra njerëz. Ndër më të goditurit nga ky fenomen është qyteti i Mitrovicës, i njohur botërisht për këto probleme. Një nga viktimat është edhe Ardjan Malocaj, i datëlindjes 20 shkurt 1985, nga Staritergu i Mitrovicës. Për të sensibilizuar opinionin, gazeta ka kërkuar informacion nga komshinjtë, të njohurit apo shokët e Ardjanit. Sipas tyre, Ardjan Malocaj ka ikur nga Staritergu në mars të vitit 2002. Ai kishte të rrezikuar seriozisht jetën dhe kërkonin ta vrisnin siç kërkojnë edhe sot. Kjo, pasi UÇK-ja e mendonte si spiun të serbëve, ndërsa këta të fundit dyshonin se jepte informacione në favor të UÇK-së. Ai ndodhej në mes të dy rreziqeve, veçanërisht edhe prej faktit se ai i përkiste besimit katolik, që siç dihet në Kosovë është në një përqindje të papërfillshme, ndaj edhe terroristët e kishin vënë në shënjestër..

Gjatë viteve të luftës, babai i Ardjanit punonte si mekanik dhe mospërfshirja e tijnë luftë sillte dyshime tek të dy palët: tek serbët dhe tek UÇK-ja. Të dy krahët e quanin spiun, madje UÇK-ja edhe e kishte dënuar. Që nga ajo kohë, edhe familja e tij, babai, nëna dhe motra janë zhdukur, mbase edhe janë ekzekutuar, ndërsa për Ardjanin, fshatarët atje që na dhanë fotografinë e tij dhe nga frika s’pranonin t’u përmendej emri, na thanë se ai mbase jeton diku në perëndim. Serbët në Stariterg kishin djegur edhe dokumentacionin dhe kjo familje ka mbetur tashmë vetëm në kujtesën e fshatarëve.

Jeta e shumë familjeve në Kosovë është një dosje shumë e trashë hetimi, ku ndërkombëtarëve do u duhet vëmendje e punë për të zbardhur të zhdukurit, që nuk dihet në janë të vrarë apo jetojnë në perëndim, pasi ndjehen të pasigurtë në vendin e tyre.

Albert Vataj

Cili do të jetë përfundimi?!

Prej vitesh krimi i organizuar po përbën një problem të madh për shoqërinë shqiptare. Tashmë është publike që segmente të caktura në Policinë e Shtetit, po bashkëpunojnë me kriminelë apo grupe kriminale për të siguruar përfitime financiare përmes kërcënimeve që i bëhen qytetarëve të ndryshëm.

Është një ngjarje e nisur që në vitin 2003 dhe akoma sot e kësaj dite nuk dihet se si do të përfundojë. Familja Velia në atë kohë ka marrë shumë kërcënime nga disa persona të paidentifikuar, të cilët kërkonin nga kjo familje sekuestrimin e shumave të konsiderueshme të parave. Grupet kriminale arrijnë deri aty, sa që pas shumë kërcënimeve, marrin peng Eduard Velia, djali i vetëm i familjes Velia. Kjo ngjarje e rëndë dhe tragjike, ka ndodhur më 10 shtator 2003. Nuk mjafton me kaq. Familja Velia ka probleme të jashtëzakonshme dhe jo vetëm me grupet kriminale, veçanërisht pas denoncimit që iu bë kërcënimeve dhe pengmarjes në polici. Kjo për faktin e thjeshtë se denoncimi që bën Eduard Velia, bie direkt mbi uniformat blu. Jeta e tij bëhet e padurueshme dhe i kërcënohet në çdo momend siguria fizike. Si pasojë, ai detyrohet të qëndrojë i strehuar në një qytet në Jug të Shqipërisë. Por edhe aty nuk ishte i sigurtë për jetën dhe detyrohet të largohet në një shtet larg vendlindjes, larg Shqipërisë, për një jetë më të qetë dhe larg kërcënimeve për vrasje. Me kërkesën e babait të Eduard Velisë për ndihmë nga ana jonë, ne si redaksi e gazetës duam t’i bëjmë thirrje Qeverisë për ndihmë. Edhe me ndërrimin e pushtetit në Shqipëri, pas 3 korrikut 2005, nga socialistë në demokratë, ai nuk gjen ndihmë. Të gjitha dyert e institucioneve që kanë të bëjnë me procedura të tilla, i mbyllen. Bashkëpunimi i krimit të organizuar me strukturat e Policisë së Shtetit vazhdon të jetë një problem i madh për Shqipërinë. Problemi i “kapjes së shtetit” (state capture) është një problem i evidentuar edhe nga ndërkombëtarët.

Vasel Gilaj

Ministri Pollo dhe universitetet virtuale

Pavarësisht se për çfarë arsyesh bëhet mbyllja e universiteteve të rinj, fillimisht duket diçka e rëndë. Po ta shikosh pak më me seriozitet, duket se ministri i ri i Arsimit, Genc Pollo, ka vepruar mjaft mirë. Ashtu si unë, edhe të gjithë ata që kanë njëfarë njohurie minimale rreth shkollave të larta në Shqipëri, e dinë se arsimi ynë po përjeton një krizë të madhe në të gjitha ciklet: parashkollor, fillor, nëntëvjeçar, të mesëm dhe të lartë.

Më e rëndë kjo krizë paraqitet në arsimin e lartë. Kushdo e di se tezat e konkurrimit, më shumë se të jenë “pronë” e trupave mësimdhënës, ato shkojnë në duar të pista sekserësh që bëjnë gjithçka. Unë e kam mirëkuptuar shqetësimin  e profesor Gjergj Sinanit për shitjen e tezës së konkurrimit në Fakultetin e Shkencave Sociale, por nuk mund të mos përmend edhe faktin tjetër se kjo gjë ka ndodhur në të gjitha fakultetet e tjera.

Pavarësisht se vijon një ritual i mësimit shtesë nga profesorë të palicensuar, pavarësisht se një grup profesorësh përgatitin në mënyrë të fshehtë tezat e konkurrimit, njerëz pranë dekanateve arrijnë të marrin përgjigjet e këtyre tezave dhe i shpërndajnë në mënyrë abuzive. Dhe kur ndodh kjo batërdi konkurrimi në fakultete dhe universitete tashmë të konsoliduar, merret me mend se çfarë mund të bëhet në ata të rinjtw. (Ministria e Arsimit e ka shumë të lehtë ta verifikojë këtë fakt dhe të kërkojë përgjegjësi nga dekanët, që ligji i ngarkon të ruajnë fshehtësinë dhe të mos degjenerojnë konkurrimin).

Prandaj e përshëndes mbylljen e universiteteve të paqena në Durrës, Berat dhe Fier. Genc Pollo, përpara se të jetë një ministër Arsimi, është një studiues serioz dhe gjithashtu një njohës mjaft i mirë i shkollave perëndimore. Për hir të politikës së mbrapshtë nga një universitet Tirane, (me problemet e veta shumë të mëdha) ka kohë që janë krijuar universitete edhe në Elbasan, Shkodër, Gjirokastër dhe Korçë.

Natyrisht është bërë mirë, por ende nuk ka një analizë të plotë dhe të gjithanshme se si shkojnë këto universitete, sa të pavarura janë, çfarë kushtesh kanë, sa të përafrueshme janë me standardet e vendeve fqinje, etj. Të gjitha së bashku dhe veç e veç, për fat të keq, nuk kanë arritur të jenë institucione të konsoliduara por që falen herë për PS-në dhe herë për PD-në. Universitetet nuk janë kurrsesi si ish-kooperativat, për ato asnjëherë nuk mund të vendosë një maxhorancë e përkohshme, por lypset një konsensus i gjerë pozitë – opozitë si dhe një diskutim i gjerë i asaj që mund të quhet elitë intelektuale.

Unë nuk dua të paragjykoj Akademinë tonë të Shkencave, por nuk e kuptoj se si nuk mund t’i merret asaj një mendim për këtë hap që behët në shkollat e larta kur ajo mendohet si instanca më profesionale. Kjo nuk ka ndodhur as me hapjen e universiteteve tw reja që z.Pollo i ka quajtur thjesht dhe drejt si shkolla virtuale. Unë pashë një listë emrash që kërkojnë rikthimin e universitetit të Beratit, por mendoj se më shumë se firmat kërkohet arsye. Dhe arsyeja nuk ka të bëjë me numrat, me tekat apo qejfet e një ministri apo kryeministri, me një shumicë shqiptarësh që mund të shkojë edhe më shumë se ata që kanë të drejtë vote.

Pa pretenduar se them ndonjë sekret, dua të pohoj se një pjesë e konkurseve të përfunduara janë të komprometuara dhe një vëmendje e vogël e ministrisë së z. Pollo mund të gjejë që kandidatë me mesatare 6 të jenë shpallur fitues dhe studentë të gjimnazeve më të mira të kryeqytetit dhe të qyteteve të tjera (me mesatare mbi tetë dhe nëntë) të jenë jashtë dyerve të shkollës së lartë. Pas këtij konstatimi vijmë te testet që kërkojnë një përmbysje rrënjësore, te tenderët që bëhen për librat, te abuzimet e papërmbajtshme që bëjnë drejtoritë arsimore dhe vetë dikasteri dhe një sërë problemesh të tjera.

Çerçiz Loloçi

Krijime nga Vinçens Gjergji

Nanës

Porsi kopsht me drandofila

Karajfilat bajn gajret

Ti moj Shkodër ma e mira

Kërkund shoqen nuk ta gjen

Me ato rrugë t’shtrume n’kalldram

Që shumë breza kalun rininë

Rritën shtatin e u plakën tanë

Me shumë mall, me shumë dashni

Ndër kto rrugë at’herë moti

Që kaq bukur lulzonte jeta

Rriste shtatin vajza e Hotit

Emni i saj ishte Rozeta

U rrit vajza porsi shkina

Edhe shkollën asht tuj vazhdu

Ktu ka njoft Rreal jerina

Që kaq fort e ka dashuru

Kjo dashni meti sekrete

Se studimet dojshin maru

E mandej me shpall fejesen

Dhe shum shpejt për me u martu

Ishte viti gjashtdhetekatër

Nanës vet Roza i ka thanë

Tash asht koha qi s’e du për hatër

Por që un jam shtatzanë

Nuk ka gja moj bija jeme

Fëmija asht peshqeshi i dashnis

Ty Rreali a t’don me zemër

Mos kjoft kush pa fmi në gji

Jam e re për fmi, moj nanë

Shum shpejt ja kena fillu

Se për mu tash flasin tanë

Por Rrealit duhet me i diftu

Me ket mendim Rozeta asht çu

Fill prej shpijet ajo ka dalë

Që Rrealit per me i diftu

Se na kena bashk nji djalë

Kur Rrealin e ka taku

Fill Rozeta ka nis me folë

Dy me t’dhanë nji lajm të gzum

Tash do t’kena na fmin tonë

Me ket fjalë ti fort po m’gzon

Moj e dashtuna Rozetë

Asht peshqeshi i t’madhit Zot

Ishalla e kena na me jetë

Pra ndigjo e dashtun Rozet

Je dashnia jeme e parë

Për sa t’jem un gjallë n’ket jetë

Un prej teje s’kam me u nda

Ndërsa për fmi un ka mendu

Kur t’na falin i madhi Zot

Njiket kohë që s’jena t’martum

Duhet me çu në befotrof

At’herë Rozeta fort asht gzu

Ka marrë rrugën n’shpi ka shku

Nanës s’vet na i ka kallxu

Për gjithçka ka bisedu

Dhe çdo gja po shkonte mirë

Mes Rrealit e Rozetës

Se ishin t’pastër të dy në shpirt

S’bashku mendojshin me kalu jetën

Muejt kalunë nji ka nji

Fundi i majit gjashtdhetekatër

Fa falë Zoti pra nji fmi

Si yll drite bukuri

Për çdo ditë shkonte Rreali

Fmin e vet ai per me pa

Çfarë emnit do t’i pagzojm djalit

Se e kena si yll n’dynja

Kam mendu o Rreal i dashtun

Emnin e djalit me ja gjetë vetë

Vinçens emnin ka me pasun

Ishalla gzon me shndet e jetë

Dhe Rozeta rrinte tuj kja

Fort ka dit ishte mërzitë

Kur mendonte se djali i saj

N’durt e saja s’ka me u rrit

Dhe erdh dita për m’e çu

N’befotrof djalin m’e lanë

Zemra nanës fort ka gufu

Prej kti hallit që e ka xanë

Kur asht kthy Rozeta n’shpi

Fort ka nis tuj kja kjo nanë

Kush m’i jep tash djalit gjin

Prej ksaj dite që e kam lanë

Mardalena ash afru

Me përvujtni vajzës po i flet

Don merzin me ia largu

Mos m’e pa ma n’ket siklet

Plot me halle asht kjo jetë

Sa s’din kush per me diftu

Por do t’dish ta përballosh vetë

Se njitesh je tuj fillu

Jam merzitë jam ba zeher

Nji idhnim i madh m’ka kapë

M’u ban ndimë o Zot përherë

Se pa ty s’mund t’baj nji hap

Edhe Rrealin s’e kam pa

Athu s’asht me shndet mirë

Ka nis zemra për me m’kja

Si t’ia baj as vetë s’e di

Nji ditë t’diele kur pa Rrealin

Menjiherë Rozeta i ka thanë

Mos i paça dy sytë e ballit

Du që t’kem gjithmonë pranë

Tash Rozetë du me t’diftu

Për studime n’Kinë jam tuj shku

Për katër vjet s’kam me t’taku

Shum moj shpirt ke me m’mungu

Dy bekimin me ma dhanë

N’dhena t’largta jam tuj shku

Du që besen me ma majtë

Se at’herë shkoj un i gzuem

Un bekimin ta kam dhanë

Por e varfër jam tuj metë

Zoti ty ta priftë marë

Sa t’jesh gjallë ti në ket jetë

S’di çfarë t’tham o i dashuri jem

Shpirtin tem po e randojnë dy gjana

Un pa ty tash do të mes

S’kam dhe djalin që e bana

Mos ma thuej Rozetë at fjalë

Se edhe mue ka me m’djegë malli

Thuj se zemra po don me u ndalë

Se të du si sytë e ballit

Tash erdh koha për me u nda

Përqafohen të dy tan mallë

Lamtumir Zoti ta priftë marë

Mir u pafshim sa ma parë

Mas do kohsh fillun me shku

Djem të mir e t’edukum

Shkojshin dorën me ia kërku

Me Rozetën për me u feju

Por Rozeta vajz konakut

Priste Rrealin për me ardhë

Kishte dhanë besën kti zamakut

Dhe s’e ndrronte me tan dynjanë

Mas katër vjetsh u kthy Rreali

Dhe me nanën asht përqafu

Për Rozetën fill pyet djali

A din gja, nanë a asht martu

Jo, mor bir, nuk asht martu

Ajo ty asht tuj t’pritë

Çou nanë te shpija e saj me shku

Sa ma shpejt m’e ba me ditë

Dhe janë çu djalë e nanë

Fill te shpija për me shku

Hot Mirdits për me i thanë

Për mik t’ri kena ardh njiktu

Dhe s’vonun mrriten te shpija

Hot Mirdita deren ka hapë

Mir se t’vish e Rreal zotnia

Je i mirpritun n’ket konak

Dhe ka hi Rreali mbrend

Me Rregjinen nanën e tij

Fort u knaq Rreali n’at vend

Kur ka pa t’dashurën e tij

Hot Mirdita ka prezantu

T’gjith pa njoftnit që kanë qëllu

Kta kanë ardhë Rozetën m’e pa

Për miq t’ri mendojnë me u ba

Asht familje e kulturume

Djali asht kompozitor

Vajza jonë asht fatlume

Që kto njerz po e kërkojnë

Dhe Rreali djalë i matun

Ka ndigju e s’ka ba za

Për me ndi Rozen e dashtun

Për ket gja si don me ia ba

Sa ka ndi Rregjina kët fjalë

Asht çu n’kamë edhe ka thanë

Çou të ikim prej ktu mor djalë

Se n’ket vend s’kena çka bajmë

At’herë djali ngusht asht xanë

Edhe turp shum po na i vjen

Për kto fjalë që po flet e zeza nanë

Asht çu n’kam prej shpis po del

Hot Mirdita asht çu n’kamë

Me qetsi nji fjalë ka thanë

Duhet me pasë mend moj insan

Për me kenë edhe ti si tanë

Kshtu Rregjina ka shkatrru

Gjithçka t’Rrealit qe ndërtu

Edhe shpresat i kan maru

Që Rozetën ka me pasë për gru

Mas do ditsh kur janë taku

Shumë të falun i ka kërku

Prap Rreali i kërkoi Rozetës

Që na bashkë ta lidhim jetën

Sa e bukur asht kjo jetë

Po ta dish për me jetu

Por nuk asht dhe kaq e lehtë

Se do t’dish për me gjyku

Me kto fjalë ka ikë Rozeta

Te Rreali mos me u kthy ma

Si kujtim i la nga jeta

Vinçensin që u rrit pa ta.

Vinçens Gjergji

Vendlindjes

Nji kolerë e keqe ka ra

Tanë Shqipnin e ka zaptu

Se sa kohë n’ket vend do t’majnë

Askërkush s’din me diftu

Kan hi n’fshatra e n’qytete

Tuj sekuestru t’pasunit përditë

Do t’luftojm na farën e keqe

Per me hekë pabarazinë

Asht ndi zani edhe n’Juban

Se Ndrek loks fjalë na i kanë çu

Dona djem për ket vatan

Për tri dit n’Shkdër me i çu

At’herë Ndreka nji fjalë ka thanë

Pasha Zotin qi m’ka falë

Nuk kam djem për t’ju dhanë

Ça kan kenë i kam çu te tanë

Mos ma thuj ket fjalë mor Ndrekë

Se të vras ta shkurtoj ket jetë

Ban çfarë t’dush ti more qen

Me kto fjalë ti nuk po m’trem

At’herë bishat janë tërbu

Shpejt nji urdhër e kan l’shu

M’e kap Ndreken n’Shkodër m’e çu

Me shokë t’tjerë m’e pushkatu

Mas do ditësh nuk janë vonu

Me Ndre Zadejen shumë t’tjerë kanë çu

Bash te Rrmajt i kanë rreshtu

T’gjith prej hershi i kan pushkatu

Edhe nji gja t’tmerrshme e kanë ba

S’ishte ndi njiherë kto anë

Nji gropë t’madhe m’e shti tetanë

Vraja o Zot djalin ksaj nanë

Bik Gacit fjal na i kanë çu

Axha i jot sot asht pushkatu

Filip Rrotani na i ka kallxu

Sikur po i jepte nji lajm të gzum

Fol Filip asht e vërtetë

Per ket fjalë nuk asht me qeshë

Kjo asht fjalë qi m’ka idhnu

Pikë në zemër po m’bjen mu

Menjiherë shkoj Biku n’at vend

Partizanit na i ka thanë

A mund ta gjej axhen tem

Se n’ket vend s’mundem m’e lanë

Për m’e marrë nuk bahet fjalë

Ky asht urdhën që vjen nga nelt

Kthe ka ke ardhë more djalë

Tan do t’mesin n’njiket vend

Mas tet muajsh prap erdhën n’Juban

Porsi bisha kur bjen n’stan

Do t’i mledhim tanë armt se s’ban

Tuj kërcnu po na i thejnë dhamtë

Dhe i kanë mbledhë burrat te kisha

Komisari partizan

Me dorzu armët bërtet si bisha

Se ju kam qit faret te tanë

Dhe i ka lidhë dhetë ka dhetë

Bash te gurrat na i kanë çu

Përmi kry t’tyne mitralozi kërset

Burrat tjerë për me i friksu

Gjysa e burrave kur kanë maru

Rrok Ejlli asht çu n’kamë

Mos na merrni ma me t’numrum

Por na vrap grup te tanë

Rrok Ejlli ulu ndej nji fjalë s’ta du

Kenke dhelpen s’muj me t’ndigju

Dhelpen jam un komandant

Por bishtin un nuk e kam

Dhe kto trima t’lidhun fort

N’fen e Krishtit e n’bes t’t’parëve

Të gjith dojnë me dekun sot

Pa iu tremun syni fare

Dhe ka shku fjala në Shkodër

Për kto trima qi ka Jubani

Veç me i vra t’mdhajt e t’vogjël

Se s’ju gjet asnji lloji dermani

Çka po thojnë o shokt e mi

Thojn ka dalë nji ligj i ri

Me da tokën katundarit

Me hekë varfnin me u kthy persmarit

Asht fillimi do t’shkojm shumë mirë

Po na flet shoku Bilali

Në ket vend s’do t’ketë varfni

T’gjith do t’hamë me lugë arit

Jak Gjoni n’kamë asht çu

Njiket fjalë mir s’jam tuj e kuptu

Fol ma kjartë e me m’diftu

Sa vjet don n’ket pikë me shku

Ba me thanë fmis s’vogël nji fjalë

Prej kti vendit ti ke dalë

Fill të merr ty per budallë

Se s’kupton se çka i ke thanë

E me i thanë njizetvjeçarit

Menjiherë përgjigje t’kthen

Unë e di mor tru gomarit

Mos fol kot se nuk ia vlen

Njiket fjalë deshta me t’thanë

Punoni njiherë qi ta shohim te tanë

Mandej n’ardht dita përsmarit

Ishalla hamë edhe me lugë arit

Menjiherë ka pytë Bilali

Si e ka emnin njiky djali

Qi po flet me kaq marifet

Se përgjigje s’po din me i gjetë

Ça bahet kshtu or shokt e mi

Nuk ndi veshi nji gja të mir

Se sa herë që vijn n’Juban

Ka nji t’keqe kta po e bajnë

Dhe kanë ardh me nji vendim tjetër

Nji djal t’ri me pushkatu

Se janë katila pa shpirt për jetën

Sa s’din kush për me diftu

Porsa doli populli prej kishet

Lazer Matin e kanë ndalu

E kanë kapë kta përbindsha

E po dojnë me e pushkatu

Dhe s’vonon ky komisar

Togen shpejt e ka rreshtu

E vranë Lazrin at farë djalit

Qi jubansit me i friksu

Vaj medet se ç’kohë ka ardhë

Komunistat kanë dalë sheshit

Të zezës po na i thojnë e bardhë

E po bajnë si ju do qejfi

Nga Tirana nji ligj ka dalë

Familjet e mira me i shkatrru

T’mos t’ken t’drejtë asgja me pasë

Gjith kulakë kta tuj emnu

Për n’Juban u mor vendimi

Palokajt me i ba kulakë

Me i shkatrru me i mytë mjerimi

Qi asgja mos t’kenë n’konak

Dhe ket punë kta e kanë mendu

Ditën e Zojs për me idhnu

Se te shpia letër kanë çu

Ju kulakë ju kanë emnu

Nuk vonuan shpejt erdhën n’Juban

Palokajt me i arrestu

Burra e gra me i marrë te tanë

N’Shkodër n’burg të gjithë me i çu

Se ju jeni reaksionarë

Qi pushtetin e keni luftu

Jeni armiqtë e shtetit shqiptar

N’burg me i shti t’gjith me i denu

S’kanë vonu me iu ba gjykimin

N’emen t’popullit tana po i bajnë

Ka dy vjet kanë marrë dënimin

Tre burra nga Palokajt

Ça bahet kshtu pashë t’madhin Zot

Edhe prej jubansve na i kanë da

Nuk na i lanë me punu bashkë sot

As me shku ndër ilaka

Dom Pjetri shok po flet

Për Stalinin çka ka ba

Ai ka vra nanën e vet

Se n’kishë shkonte pa ia da

Ndigjoni popull, runju fort

Se t’pafetë te na janë sot

Kta nuk njohin asgja n’ket botë

Janë pa vlerë, pa shpirt, pa Zot

Ilmi Saiti asht tërbu

Për fjalë t’dom Pjetrit qi ka ndigju

Fill mas meshet e ka ndalu

N’Shkodër n’burg po don m’e çu

Dhe kanë çu n’atë burg të zi

Dhe torturat n’te kanë fillu

Po e mundojn kta t’pashpirt

Krishtin Mbret për me mohu

Mrika e Nushit ka shku m’e pa

Edhe teshat i ka çu me i ndrru

Me gjak trupin dom Pjetri e kishte tanë

Se yllin e ka shkelmu

M’thojn moj Mrikë me puth yllin

Krygjet e Krishtit me shkelmu

Lodhen kot se unë puthi kryqin

Se n’kryq t’Krishtit jam i betum

Mos u çudit ti moj Mrik

Xhullitë e Krishtit njita janë

Zoti ma ka n’dorë shpirtin

Me trupin çfarë dojnë t’bajnë

Nuk më tremin kta katila mu

N’fen e Krishtit un jam i betum

Se asht rruga qi kam zgjedhë vetë

Me punu për Krishtin Mret

Nji lajm i zi asht ndi sot

Se feja për popullin asht kret e kotë

Nuk asht ndi në asnji vend n’botë

Me kenë laik e mos me njoftë Zot

N’emën t’popullit po e bajnë ket punë

Me myllë kisha e xhamia

Feja thojn asht opium

Tash po shkoj, shkojm pra si bagtia

Gjosho Sharkagjia ngusht asht xanë me t’vërtet

Se nji urdhën na i ka ardhë nga nelt

Me mledhë rininë te kisha m’e çu

Qi dom Jacin me largu

Gjoshja pra nji fjalë ka thanë

Ky asht urdhën s’kena çka bajmë

Pra asht urdhën qi do zbatohet

Qi dom Jaci prej ktu t’largohet

E myllen kishen edhe n’Juban

Dhe dom Jaci asht largu

Fali o Zot se s’din çka bajnë

E prej doret mos me na lshu

Oj Shqipni e mjera Shqipni

Mir ka thanë Pashko Vasa

T’lutna Zot me na u ba ndimë

Mos na len me shku ka e mrapshta.

Vinçens Gjergji

Nëpër qiellin e Kosovës

Në Kosovë, për të parën herë njeriu e ndjen veten të hyjë në tempullin kombëtar. Aty një qetësi e këndshme, një besim i sigurt dhe një vetmohim i ëmbël ia pushton zemrën, trurin dhe shpirtin çdo udhëtari. Aty, për të parën heë besoni vetveten. Me një nderim të amshuar, ngjitemi në altarin e atdheut, me një nevojë të brendshme për të falur rreth kombit, racës, historisë dhe dëshmorëve. Në këtë tempull të atdheut, rrezet zbresin nga dielli, xixëllimat bien nga yjet, flokët e argjendta derdhen nga hëna.

Kërshëria profesionale e shtyn historianin që të mos mjaftohet vetëm me hulumtimin dhe vjeljen e burimeve dokumentare, po edhe të atyre të pashkruara, duke shënuar kujtimet e dëshmitarëve dhe të protagonistëve të ngjarjeve historike. Kisha dëgjuar se në Burrel ishte prangosur edhe kryeministri i mbretit Zog, Koço Kota, bashkë me Qemal Vrionin. Edhe ata iu shtruan torturave shtazarake dhe nga biruca e tyre dëgjoheshin ulërima rrënqethëse. I mundonin ditë të tëra me torturën e urisë dhe më pastaj u jepnin bukë me kripë, pa pikë uji. Ishte kjo torturë tjetër – e etjes. Ndërkaq, tërë burgu ishte lemeritur nga gjendja e tyre, oficerët dhe komandanti i burgut qeshnin dhe talleshin me ulurimat e tyre. Nga torturat e rrahjes, urisë dhe etjes, Koços dhe Qemalit iu ça mishi i trupit vende-vende dhe ata filluan të qelben. Pas kësaj, policët jo vetëm që nuk ua mjekonin plagët, por ua lëndonin ato me shufrat e armëve dhe atëherë ulërimat e tyre arrinin në kupë të qiellit. Vuajtën një muaj dhe më pas ulërimat e tyre nuk u dëgjuan më. Ishin shuar. I morën natën dhe i mbuluan me dhe te qershiza, në anën lindore të burgut, kurse në birucën e tyre i futën të tjerët që pësuan të njëjtin fat. Në ajrosje, të burgosurit e moshës së re dëgjonin Kudret Kokoshin, njohësin e shkëlqyer të “Komedisë Hyjnore” të Dante Alighierit, të cilën ai e dinte përmendësh. Kudreti u tregonte bashkëvuajtësve se dënimi me uri dhe etje sëht tortura më e tmerrshme.

Dal nga burgu. Në lëndinën ngjitur me të, gratë me të zeza bredhin poshtë e lart. Kërkojnë varret e burrave, djemve dhe të vëllezërve. Ku t’i gjejnë? Kjo pyetje më mundon edhe mua gjatë gjithë rrugës për në Tiranë. Ndalem në barnatoren e parë dhe marr ca kokrra qetësimi.

Bukuria e Kosovës është bukuria e së drejtës

Nuk të rrihet pa e parë familjen e atij burri që tash e 59 vjet e nisi librin e tij me këto fjalë:

“Kam shkuar pesë herë në Kosovë. I jam bërë pesë herë dashnor.

Qielli i Kosovës ndriçon me rrezet e diellit që i veshin syrin njeriut, atmosfera e saj është e mbushur me një fuqi tërheqëse dhe në tokat e saj të shenjta valon një fuqi magjiplotë. Në Kosovë, për të parën herë, njeriu e ndjen veten të hyjë në tempullin kombëtar. Aty, një qetësi e këndshme, një besim i sigurt dhe një vetmohim i ëmbël ia pushton zemrën, trurin dhe shpirtin çdo udhëtari. Aty, për të parën herë besoni vetveten. Me një nderim të amshuar, ngjitemi në altarin e atdheut, me një nevojë të brendshme për të folur rreth kombit, racës, historisë dhe dëshmorëve. Në këtë tempull të atdheut, rrezet zbresin nga dielli, xixëllimat bien nga yjet, flokët e argjendta derdhen nga hëna… Fletët këputen nga degët, gurgurojnë ujërat nga burime të kaltra dhe këndojnë bilbilat në hije të freskëta. E gjithë natyra flet me ju. Fitoni besimin, jetën, lumturinë dhe idealin e lirisë!

Bukuria e Kosovës është bukuria e së drejtës. Zëri i Kosovës është zëri i historisë dhe shkëlqimi i saj është drita e së vërtetës… Aty s’ka gjak e tym, grabitje e sundim dhe vajtim e gjamë; por ka vetëm drejtësi e vërtetësi. Ajo është mbi çdo gjë. Prandaj, njeriu brenda këtij tempulli falet duke besuar dhe duke dashuruar vetëm e vetëm për drejtësinë e njerëzimin. Prej këtij qielli plot diell, yje e dritë, në zemrën e trurin e njeriu bie një kaskatë ndjenjash e mendimesh!”

Autor i këtyre rreshtave ishte Vasfi Samim Visoka, që më 1943 nxori veprën “Nëna Kosovë” dhe me të mbaruar lufta e pagoi shumë shtrenjtë po si Hamit Kokolari, autor i librit “Kosova, djepi i shqiptarizmit”, bashkë me vargun e gjatë të intelektualëve. Kohë e “miqësisë së përjetshme” shqiptaro-jugosllave, kur emri Kosovë nuk guxohej të shqiptohej as në ëndërr, kurse fjala atdhetari dhe shqiptari ishte herezi. Më 1947, në vazhdën e “Miqësisë për kokë” Shqipëri-Jugosllavi, shteti i parë i ndejti punës gati që i dyti të mos vuajë për mungesë letrash në shtypshkronja. Tirana iu gjet Beogradit duke kryer aktin më të shëmtuar të vandalizmit kundër trashëgimisë së shkruar të historisë dhe të kulturës kombëtare. Dokumentet, revistat, regjistrat, librat, doracakët, gazetat dhe gjithçka që ishte sekuestruar në kishat e Shkodrës u ngarkuan në një anije në portin e vogël të Shëngjinit dhe u shkarkuan në skelen e Tivarit, për të përfunduar në brumatriçe dhe për t’u shndërruar në lëndën e parë për gazetat e Beogradit. Dhe ndodhi një përkim sa i çuditshëm, aq rrënqethës që ajo anije shqiptare të thirrej me të njëjtin emër të të përkohshmes më të njohur shqiptare të viteve 1913-1944, vatër kjo e përpjekjeve intelektuale dhe etike për t’i dhënë jetës shpirtërore të vendit një fizionomi kombëtare, humane dhe tradicionale. Botohej nga françeskanët e Shkodrës. Revista që zuri vend në panteonin e kulturës kombëtare dhe anija që po çonte drejt shkatërrimit përfundimtar një pjesë të kësaj kulture, kishin po një emër: “Hylli i Dritës”. Ç’ironi therëse!

I gjatë ishte vargu i autorëve shqiptarë dhe i atyre botërorë që u ndaluan nga regjimi komunist i Tiranës

Në mars të vitit 1948, kur shpallja e Shqipërisë republikë e shtatë jugosllave ishte vetëm çështje momenti, regjimi i Tiranës i dha Beogradit edhe një provë nënshtrimi me përulje prej skllavi, duke i dhënë kulturës kombëtare edhe një goditje me majë hanxhari. U çua lugat mesjeta dhe në shek.XX u ngrit gjykatorja e inkuizicionit për librat e ndaluar dhe në gazetën “Bashkimi” u botua vendimi i gjykatës popullore të Tiranës “për heqjen nga qarkullimi të librave dhe i revistave të dëmshme për shoqërinë”. I gjatë ishte vargu i autorëve shqiptarë dhe i atyre botërorë. Ai fillonte me të gjitha veprat e Fishtës dhe shtrihej në ato të Kristo Floqit, Mehdi Frashërit, Hamit Gjylbegut, Anton Harapit, Lumo Skëndos, Ernest Koliqit, Mitrush Kutelit, Piro Floqit, Nebil Cikës, Vangjel Koçes, Kristë Malokut, Justin Rrotës, Vasil Xhaçkës, Gjon Shllakut, Teki Selenicës, pastaj poezitë e Ali Asllanit, veprën e historianit Kristo Dako.

Zekeria Cana

Fundi i fundit i fillimit të “Misterit Pellazg-Ilir- Etrusk”! Varjanti i tretë i “Pallë Festës së Verës” dhe i “Diskut të Festës”

Në kërkim të origjinës së parë tokësore të shqipetarotropit…

Ndër sa e sa gjenialitete prej “shkencëtari poliedrik e arkitekti”, shokut Enver duhet t’i njihet edhe “merita” si një linguist pellazgolog, etruskolog, e ilirolog, që të tria sëbashku përmblidhen në shkencën e shqipologjisë. Pasioni i tij në këtë degë të shkencës i buroi qysh herët, në rininë e parë në Gjirokastër e Korçë. Aso kohe njëri ia përvehtësoi një rradhua plot me hulumtime…

Pasi kishte dëgjuar një lloj bisede të lirë për albanët e Albaninë tonë, albanët dhe Albën romake dhe për albanët e Albaninë pranë Kaukazit, zhvilluar me rastin e një delegacioni të lartë në BRSS, Enveri pati rastin të improvizonte (kuptohet edhe me metodën retrospektive) me Baba Stalinin, në 47 e 49, plot dy simpoziume shkëncore për çeshtjet pellazgo-etruske-ilire. Në këtë të dytin, duke kërkuar “me linguistikën krahasuese” origjinën e popullit dhe gjuhës shqiptare, padashje ose instinktivisht, fjalën “peshqesh” e solli si shqipe e jo si turke dhe kjo shkaktoi të qeshura në zyrën e Baba Stalin Visarionoviç Xhugashvilit-Koba, i cili e njihte gjuhën turke e turkologjinë. (Pseudonimi Koba= shqip burrë i kobshëm)

Stalini: –“Cila është origjina dhe gjuha e popullit tuaj dhe a mos është i afërt populli juaj me Baskët? Nuk besoj se populli shqiptar të ketë ardhur nga Azia e Largët, as me origjinë turke ai nuk është se shqiptarët janë më të vjetër se turqit. Ndofta populli juaj mund të ketë rrënjë të përbashkëta me ata etruskë që kanë mbetur në malet tuaja se ata që shkuan në Itali, një pjesë u asimiluan nga romakët dhe një pjesë kaluan në gadishullin Iberik…

Dua të dëgjoj si tingëllojnë në shqip fjalët: popull, njeri, bukë, dhuratë, grua, burrë, tokë?!… Ju shoku Enver e hani mishin e derrit?…

(E. Hoxha, “Me Stalinin Kujtime”, Tiranë, dhjetor 1979, f 77-81; f 116-118)

Stalini me nuhatje e me vesh kishte dëgjuar, se pellazgu i parë i tokës ishte i veshur me lëkurë derri/thiu, se trinjaku trekokësh Gerioni ilir-epirot kishte tre shqiponja të zeza murroshe të Zeusit, se Agamemnoni bëri një betim të rremë mbi një thi që nuk e kishte prekur Krizeidën seksualisht, se Eneu flijoi me rastin e themelimit të qytetit Alba një dosë të bardhë me shumë gica gjijpirës, se kishte hipoteza antike e mesjetare për një ish prejardhje të albanëve dhe Albanisë së Ballkanit nga Albania kaukazike, se kishte thënie që albanët e moçëm i kishin pasur teukrë-turqit selxhukë si skllevër, se ai Aleksandri i Madh briskjapi/Dhulkarnejni a.s. e kishte mbyllur racën turkmene me një lloj muri me shula hekuri etj.

Shoku Enver, pasi i bëri një si “ekspoze-rezyme shkëncore”, nuk ia tregoi të gjitha sekretet Stalinit dhe sidomos njërin që e ruante me besën e fshehtësinë më të madhe…

Sidoqoftë ishte shoku Enver ai që u dha “direktiva” shkencëtarëve shqiptarë t’i gjenin rrugët që na shpinin për te pellazgët. Njëri madje edhe e kishte titulluar studimin mitologjik-gjenealogjik “Në rrugën për te Pellazgët”, ku një copë kalldrëm të fillimit e hapte me disa citate nga shoku Enver e me ndonjë edhe nga shoku Ramiz… Shoku Enver e ngalasi/gudulisi edhe Ismail Kadarenë të merrej me pellazgologji-etruskologji, pasi i dhuroi librin  “Fundi i Misterit Etrusk”, dhe më duket se ai gjeti nja dy kreshnikë pellazgë “Të fundit të Mohikanëve” (Etimologjia “Mohikanë”, shqip=njerëz, fis që i bien mohit…), si Mojzi dhe Halhylli, të myslimanizuar më vonë, e sidomos ky kreshniku i fundit ishte shumë i pëlqyeshëm sepse shkonte edhe me Xha Halilin me dhën te “Blloku i Udhëheqësave”…

(“Kujtime për Enverin”, Tiranë, 1989, “Një takim i paharruar me shokun Enver”)

Në kohën kur në Tiranë, nga Thanasi me urdhër personal nga Enveri, lejohesh RAI nja një gjysmë ore sa për lajmet e darkës, një kurveleshas me qylaf e me dy hejbe, zbarkon te i biri në Tiranë, me apartament e televizor “Lura” të ri.

-Ja mirë se ju gjeta!

-Baba shpejt futu brënda, se zbriti njeriu i parë në hënë!

-Eh, mor biro ç’nuku bëjnë Enveri inë dhe Partia!

Vonë e vonë u bë e njohur se me të vërtetë kjo “profeci” ishte realizuar, njëri nga dy astronautët e parë na kishte qenë me origjinë shqiptare, kish lënë aty një flamur të vogël shqiptar dhe madje siç po marrim vesh nga disa burime të mirëinformuara të “shkencëtarëve” shkodrane, astronauti kishte dëgjuar edhe thirrjen e ezanit në hënë…

(Sipas shkencëtarëve amerikanë kishte qenë thjeshtë një interferencë e valëve radiofonike të një stacioni arab, mirëpo “shkencëtarëve” shkodranë nuk i ka rezultuar ashtu…)

Rizbulimi: “Etrsukishtja një gjuhë shqipe e kulluar”!

Këtë deklaratë, sa gjatë gjërë e bën në revistën “Illyria”, New York, dt 3-6 Dhjetor, z. Skënder Kajoshaj në shkrimin: “Etruskët: Popull enigmatik i lashtë apo fis ilir?”

   Autori, pasi është i bindur plotësisht në deshifrimet e leximet direkte aq të lehta etruskisht-shqip, shpërthen me indinjatë kundër “disa qindra shkencëtarëve evropianë ”, të cilët me qëllime denigruese etj, nuk kanë parë në shkrimet etruske “një gjuhë shqipe të kulluar”. Kajoshaj deklaron se “ka zbuluar një përputhshmëri magjepsëse të gjuhës shqipe dhe leksikut të saj me atë të gjuhës dhe leksikut të lashtë etrusk”, madje arrin të gjejë edhe dialektalizma të holla! Kulmi i “lexim-deshifrimeve pellazgjishte-etruskishte-ilirishte-shqipirishte dhe i risive faktografike e artegrafike” arrin me “Dikun e Festës së Kretës”, i datuar aty rreth 1700 p.e.r. Si kontribute të tija ai dallon fjalën MENDYA=Mendje e shqipes dhe përmes saj ka zbuluar edhe “Zotin e Madh në Mendje”, pastaj edhe disa fjalë të shqipe-turqishtes si Baba, emrin e Z(H)EMIL etj.

   Në kronologjinë ku zhytet Kajoshaj, nuk mund të flitet as për etnos helen, as për etnos ilir të mirëfilltë, pa le pastaj për një leksik iliro-shqip, nga ku të shkëputej një llokmë etruske italike e gatshme me gjuhë të shkruar!

Sipas Kajoshajt, “gjuha latine e derivatia italishte, helenishtia dhe greqishtia nuk hyjnë asfare në deshifrimin e etruskishtes”! Se fjalën “mentum”-mendje e ka edhe latinishtia psh, apo se ishte edhe perendesha Mentis me të cilën Zeusi ngjizi Athinanë, të cilën pastaj e polli vetë Zeusi nga koka, apo pse ka gjuhëtarë autoritete që një përqindje të madhe të leksikut të albanishte-shqipes e gjejnë me fjalë të huazuara (ose ish të përbashkëta, të asimiluara) të greqishtes së vjetër e të latinishtes etj, aq i bën Kajoshit. Mjaft që ai të gjejë ndonjë rrokje e fjalë të koinçiduar dhe kur këto kombinojnë edhe me turqishten ka edhe më shumë lezet.

Po na del se edhe “shqipia e shkruar”, si arabishtia e shkruar e Kur’anit, ka ndryshuar pak ose aspak qysh nga koha e “Zotit të Madh në Mendje”! Shkencëtarëve shqipologë i bie barra e rëndë t’ua njohin etrusko-ilirëve/shqiptarëve monozotin e parë të tokës e ndoshta edhe ndonjë Qitab të pazbuluar si “Vepra 19”…! Dhe akoma më shumë kur të zbulohet Atllantida e fundosur me mbishkrimet e saj do të dalë se edhe ata Euroatlantidët na paskan folur një shqipe të kulluar dhe zoti Kajoshi s’ka pse të mbetet i ofenduar…

Por mbasi paska qenë kaq i zoti, ky Skender Kajoshaj, pse nuk e deshifron komplet “Diskun e Festës së Kretës”?! Krahas atij origjinalit prej guri, që ka paraqitur me fotokopje, ne i kemi gjetur në Shkodër edhe një tjetër “Disk Feste” prej argjendi, madje me dy anë, si “një mësallë me dy faqe”…

Nermin Flaski-Vlora: “Monogjeneza e gjuhës dhe Adami pellazg-etrusk!

Realisht, pas shokut Enver, lëshuesja e “liçensës zyrtare shkencore” të fjalëve turke në leksikun e lashtë etrusk-ilir është Nermin Falaski Vlora. Pikpamjen e saj ajo e shprehu kështu: “Në gegërishte gjinden shumë fjalë të përbashkëta me turqishten dhe zakonisht thuhet se ato fjalë janë të huazuara nga turqishtja. Në të vërtetë, unë kisha me thënë të kundërtën…turqit u pasuruan me fjalë ilire që i gjetën në Anadoll, truall i fiseve të ndryshme pellazge, si hititët, trojanët etj”. (Trual-troje, fjalë vetëm e gjuhës shqipe edhe sot)

(Prof. Nermin Vlora Falaski, “Shkodra dhe gjuha pellazgo-ilire”, bot. në “Seminari i dytë ndërkombëtar, “Shkodra në Shekuj”, Vëll.II, 1999, f 5-12)

Sipas Nermin Vlorës flalë si  “maraz, gajret, hajrudin, hajër, din”, etj që i pandehnim si të turqishtes, na qenkan të pellazgjishte-shqipes! Po me çfarë vërtetohen këto? Duhet t’i marrim të mirëqena si postulate, se ashtu i dalin hesapet deshifruese zonjës! E në qoftë se ato nuk janë, atëhere edhe i gjith montaturë-deshifrimi i “Shtyllës së Lemnosit” psh, me atë “maraz” bustofredik, shkon për hava, sëbashku edhe me fjalën XAIPE/HAJËR në mbishkrimet e nekropoleve e cila as nga pikpamja kuptimore turqishte-shqipe nuk kombinon si etimologji.

Sipas z.Nermin, vetë fjala Etruria/Etruskia me shqipe kuptohet lexohet: “Truri-Vendi i njërëzve me tru, të ndriçuarit”! “Vaj me det”, sikur ndonjë budalla ta interpretojë kompozitën me preferencë Etruskia = “True+shkia/shqieri/shqyeri ose “I Sh-qim në True”)

“Trundriçuarit”, paraprin dhe pason një deshifrim-zbulim “epokal”, që vlen më shumë se tërë librat e zonjës Vlora. Bëhet fjalë për një farë “shembulli i pa mohueshëm i monogjenezës së gjuhëve”, e në rastin konkret i një monogjeneze shumë mallëngjyese të lashtë turke-shqiptare. Pasi ka zbuluar në tekste e komente mesjetare të Dante Aligerit, se “Emri i parë me të cilin Adami e quajti Zotin ishte germa I dhe kuptimin tjetër se I ishte e mira më e lartë”, z. Vlora hidhet në turqishten ku I=e mira dhe Adam=njeri, pra definon ajo I Adam=njeri i mirë. Shiko se çfarë nderi na paska bërë turqishtja, na ka ruajtur e magazinuar kuptimin e fjalës I Adam=njeri i mirë, kur ne vetëm këtë dreq fjale e kishim harruar! Dhe nuk mbaron me kaq! Në studimin e cituar ajo vazhdon: “Për të analizuar sa më mirë faktin se ne, të parët tonë nuk i quajmë vetëm ILIRË, por me vendosmëri ia vejmë përpara edhe emrin e babait të tyre, emrin e PELLASGVE HYJNORË…citoj disa autorë të lashtësisë: “Arkadët thonë se i pari që lindi mbi këtë tokë ishte PELLAZGU HYJNOR… (Pausania, Arkadia, Libri VIII, 1,4 e 6)…”Duke sjellë një peshqesh të bukur, Toka lindi së pari PELLAZGUN HYJNOR, shumë kohë më parë se të lindte hëna” (Pindari, Karmina, Fragmenta Selekta, I, 240)        

   Studiuesve “trundriçuar shqipologë” u bie barra e rëndë të deshifrojnë me 100% siguri në se Adami dhe Pellazgu janë i njëjti person, dmth njeriu i parë i planetit Tokë, apo në se bëhet fjalë për Pellazgun si një person i parë gadishullor lokal, sepse nuk mund të ketë dy mashkuj të parë në tokë, sepse kjo bie ndesh me librat e shënjtë dhe “Zotin e Madh në Mendje”! Një problem tjetër mbetet në se kemi të bëjmë me lindjen e zakonshme të hënës së plotë ose gjysmë hënës së re, apo të hënës komplet si planet që rrotullohet rreth tokës, sepse edhe kjo e fundit bie ndesh me librat e shenjtë!  Po të ishte se Adami e quajti Zotin me germën I, atëhere përse nuk e thanë Biblat e sidomos ai Kur’an-i Kerim a.s.?!

   Sidoqoftë, shoku Enver nuk paska gabuar edhe aq shumë me atë fjalën shqipe peshqesh (shih edhe peshqeshin e Nermines), madje do të shtonim se jo rastësisht Hoxhajt e Gjirokastrës na quhen si “I Hoxhatë” dhe vetë Enveri si “I Hoxhate” dhe se kjo “I’ kaq e rëndësishme, që e ka ruajtur populli shqiptar në prezantimin e tij të parë, i ka shpëtuar së ndjerës Nermine. Ka edhe ndonjë pëshpëritje për vetë përzierje-gjenezën e Hoxhatllarëve e Vlorajve në vijën Kurejshitë-Kurvelesh e Konjë-Kaninë…

Turist shkrimtari turk Evlija Çelebiu, aq i cituar dhe i pëlqyer këto kohët e fundit, shkruante se kurveleshët vijnë nga fisi i kurejshëve arabë dhe se stërgjyshi i tyre na paska qenë një farë Xhebeli El’himia, varri i të cilit ishte në El’Basan.

(Evlija Çelebi Sejjahatnamesi, “Shqipnija para dy shekujsh”, përkthim shqip Salih Vuçitërni, 1930, f 26, 114)

B. Topulli dhe H. Xhelo shpreheshin se disa nga Vlorajt ishin me origjinë të largët nga Konja, sepse Ferit Pasha Vlora me rastin e zgjedhjes si sadrazëm/kryeministër ishte betuar se ishte turk-konjar…

KJAE I ZOT TE KEQEN E I SHKENCËS!

Preloc Margilaj: “Ilirët flasin Shqip-Shqiptarët flasin Ilirisht”!

Fjala është për librin me titullin Ilirët flasin shqip-Shqiptarët flasin ilirisht”, botuar në Podgoricë 2000, një lloj enciklopedie multietimologjike e mitologjike gadishullore, tokësore e universale me bazë sidomos Gurin, Besën, Gurrat pellazgo-ilire etj.

Në një recension që i ka bërë librit, djali i axhës së z. Preloc, prof. Nikoll Margilaj, ndër sa e sa lavdërata, thekson: “Ka vënë gurë me vlerë në albanologjinë shqiptare”.

Me sa dimë deri më sot ajo që e quajmë si “gjuhë shqip-e”, shprehimisht me këtë term, dokumentohet fare vonë aty nga fillimi i shek XVIII dhe pak më pas edhe ajo I/Y-shkipia, albanishte-shqip-turqishte e bejtexhinjve pretendohej si e tillë, mjaft të kujtojmë Nezimin. Kësisoj nuk besonim se autori do t’a përfshinte edhe këtë shqipe për ilirët. Mirëpo ja që edhe këtë e bënë! Hajde marshallah e për Hajër na koftë dy palëve! Por, ajo që na e shton edhe më shumë habinë është se një lavdëratë të madhe i ka bërë këtij “libri model” edhe autoriteti numër një aktual Z. maje thanës…

Zoti S.Kajoshaj, përveç një preçizimi me “Zotin e madh në Mendje/më të madhin”, në realitet tregohet i padrejtë dhe përvehtësues ndaj Prelocit, sepse realisht i pari që ka lundruar në Kretë/Kandia etimologjikisht “në vendin ku kanë dije” ka qenë Preloci dhe atë “trurin e urtë në mendjen e Zotit dhe njeriut etrur” i ka zbuluar Preloci. Po ashtu Preloci ka zbuluar edhe “Gurin e Rozetës” në Kretë. E citojmë: “Së pari me prejardhje nga bregdeti lindor Adriatik, nga fisi I Mezapëve dhe Dardhanëve, pohon fakti se në një monument varreze në Kretë është zbuluar pllaka me gravurë të xhubletës-veshje e malësores së Malësisë së Madhe…toponimi e etnonimi Mezap, vjen nga verbi “me zaptue”, me pushtue, me plaçkitë…vetë Kreta ose më shqip Kandia=kanë+dija ose “kanë uri për dije””…

(Cit. f 424-423 dhe f 453-455)

Po ta shikosh hollë-hollë, Preloci ka zbuluar edhe sekretin e hollë të hamendjes së hollë të gjeneralisimit Stalin për Baskët e Iberët, sepse “fjala Baskia shkon me fjalën shqipe bashk-bashket/bashkim, sepse në gjuhën e baskëve ka disa fjalë ilire-etruske, ndërsa fjala “IBERIA” lidhet me kuptimin si vendi i “I Berrave ose Berrishë-Berranë=vend-anë me berra”, dmth kullosin bashkë dhi e dhën ! (Cit. f 297 etj.)

Kështu me sa duket jo më kot Gerionin trinjak me kope me dhën e dhi dhe lopë, qe, buaj e bullica e degdisën nga Ballkani në Iberi…Do t’i sugjeronim këtu Prelocit si lidhje-konkordanca shtegëtimesh baritore edhe popullin dhe vendin Bashkiria në Azinë Qëndrore si dhe popullin e vendin Burriatia, meqënë se lejohet të shkosh pa frikë deri në Skandinavia=Ska+andej+vi dmth ska më andej vijë lundrimi me anije ose më këmbë, ku kemi edhe “Gjirin e Botës” f 290…)

Ne po ja ilustrojmë gjykimit të vetë lexuesit se sa vlerë ka ndonjë nga ata gurët më të rëndë, ndonjë nga ata ciklopikët pellazg-etrusk-shqiptar dhe si më veçanërisht do të theksojmë faktin se vetë Preloci peshon në mos më rëndë, sëpaku po aq sa I Nerminia!

1. “Vetë fjala ETRUR do të thotë shqip TRURI, duke i hequr shkronjën e parë E . Shkronja e parë E që rri para mbiemrit paraqet gjininë femërore “e mirë, e urtë” etj, kështu që e bashkëngjitur me fjalën truri (etruri) merr një nuancë tjetër të kuptimit, kështu që fjala ka kuptimin e epitetit. Tani pason një digresion. Në fund të tekstit më bjen në dorë libri “Vjetërsia e gjuhës shqipe”-Nermine Vlora Falaschi (e nipia e shefit dhe krijuesit të shtetit shqiptar-Ismail Qemalit). Duke u mrrë me hulumtimet shumëvjeçare mbi gjurmat e shkruara të gjuhës shqipe në Itali e në Evropë- ajo gjithashtu dallon mbiemrin-epitet etruri, që te unë shkakton satisfaksion profesional për mendime të barabarta në punën e pavarur individuale…Sipas kuptimit lexojmë nga e majta në të djathtë ETRUR-TRURI, e kur e lexojmë anasjelltas nga e djathta në të majtë E URTË/I URTË, që në mes kanë një nuancë kuptimi I E ndryshëm. Kjo fjalë dikuj mund t’i duket si lojë e fjalëve, por unë kam përshtypje të kundërt. Truri është burim i mendjes, por nëse mund të shprehemi edhe burim i mendjes së urtë. Nga aspekti psiko-fiziologjik njeriu ose personi i mençur mund të mos jetë I urtë, sepse në psikologji urtësia nënkupton shkallën kualitative më të lartë në përdorimin dhe në adoptimin e proçeseve mendore”.  (Preloci, Cit. f 392)

Komenti ynë: Pra jo vetëm si bashkautor i zbulimit epokal, por edhe i kuptimit në invers të inversit dhe të nxjerrjes/shtrydhjes së kuptimit në shkallën më të lartë kualitative dhe kuantitative. Tru shkencë e lartë dhe e urtë njëkohësisht, s’ke ç’i thua, aq më tepër kur edhe fjala “Zaptie-xhi e azap” nuk na paska qenë një fjalë turke, por një fjalë shqipe-pellazge e fisit të Mesapëve, të cilën shqiptarët ia përshtatën edhe një lumi e një bjeshke në Kretë (f 258). Në kohën osmane, zaptiexhinjtë shqiponjatarë xhubletarë e përdorën për të dytën herë këtë fjalë në të shkretën Kretë, kur sipas Fermanit që sillte Evlija Çelebiu, dërguan nizamë e asqer për të shtypur/për ta bërë “zap” kryengritjen e Kandijes dhe për të ba edhe ndopak robë/plaçkë e rob/skllevër, që është realisht një fjalë e greqishtes së vjetër…(Shih në “Shqipnia para dy shekujsh”, cit.)

2. Loc = fjalë etruske Lo, në shqip “vëllai i vogël”(sipas N. Vlora cit); Sipas Prelocit, në një citim analizë-deshifrimi të një pllake varri të N.Vlorës shkruhet: etr. “MULOCHILARELAETIM”=shqip “MUA LOCIN ME HILE MË LA JETIM”. Loci=vëllau më ri, fjalë që përdoret edhe sot në viset e Shqipërisë. Po e theksojmë se numri më i madh i mbishkrimeve dëshmon se shqiptarët e lashtë, sidomos etrurët kanë folur e shkruar në dialektin e ilirishtes së veriut-në atë gegë”. (Preloci, cit. f 447)

Komenti ynë: Në gegnishten e albanishte-shqipes, në nëndialektin shkodran, në femërore kemi “Nana Loce” apo “Shkodra Loce” për kuptimin shumë e vjetër, pra ka edhe një përdorim në invers “nga më i riu tek më plaka e plaku”, sepse kjo “loce” lidhet me fjalën “loke” fem. dhe “loku” mashk. (Në këtë rast kemi dypërdorimësh me k-c dhe jo një lloj kalimi në afrikaten “Q”, për shkak të ekzistencës dhe kalimit në një fjalë të organit mashkullor ku depozitohet fara e riprodhimit)

Theksoj se përveç që kemi një deshifrim fantazist e arbitrar, bie në sy se flitet edhe për dialekt gegnishte të etrurishte-ilirishtes, kur vetë ilirishten e folur e të shkruar nuk e njohim aspak! Pa le pastaj ai kuptimi “me hile” dhe pa folur pastaj edhe për kohën prehistorike të “Pre Locajve”. Na duket, sipas përshtypjes, se nga deshifrimi, I kulluar me finjë shqip, mund të nënkuptohet se vëllai më i madh I Locit ose Loc babagjyshi, kanë vrarë veten me vetëdashje për të shkuar sa më parë në Parajsë dhe me sa duket këtu qëndron edhe ajo “hileja”. Një shkrimtar i shek II shkruante për këtë fenomen masiv në kohën e parë të krishtërimit të hershëm, rrënjët e të cilit kishin filluar shumë kohë edhe para Krishtit.

Shkrimi etrusk bustofredik siç dihet i shkruante germat rresht pa asnjë ndarje të fjalëve e ndërkaq alfabeti etrusk përmban ende shumë probleme specifike leximi. Vetë përdoruesit e atij shkrimi sigurisht se e lexonin dhe ia dinin kuptimin. Duke pasur parasysh se tekstet etruske ishin kryesisht mbishkrime nekropolesh dhe relativisht të shkurta (nuk kemi deri më sot ndonjë tekst etrusk libër poezi apo prozë të gjatë e aq më pak tekste fetare e filozofike), mendohet se ky shkrim duhet të ketë qenë në faza fillestare. Në konkurrencën për mbizotërim e unifikim gjuhe në gadishullin Apenin, gjuha e shkrimi etrusk e mbaruan misionin e tyre dhe u integruan në latinishten. Në rastet konkrete të mbishkrimeve të varrezave, familiarët dinin edhe sekretet e shkurtimeve dhe shumë nga ato me sa duket tashmë flejnë gjumin e përjetshëm. Pra, kush na e jep ne të drejtën t’i lidhim e plotësojmë rrokjet, të plotësojmë shkurtimet si fjalë dhe fjalinë sipas llogarive fantaziste “me shqipe të kulluar” e aq më tepër t’i rrasim edhe fjalë turke, me predendimin e vetëm “se na i paskëshin marrë ne pellazgëve-shqiptarë turqit selxhukë në Andoll”!!! Por, për PreLocin mjafton autoriteti i “I Nerminesë”, aq më tepër se është edhe e mbesa e Ismail Qemalit, shefit e krijuesit të shtetit shqiptar!

Në qoftë se I. Qemali ngriti nja tre a katër flamurë me shqiponja të improvizuara më 28 nëntor 1912 në ballkonin, penxherenë e pragun e shtëpisë së Vlorajve, e mbesa ka ngritur monoflamurin e monogjenezës teukro-shqiptare në Raishtagun Universal!

Dhe ajo dhe Preloci mendojnë se ilirë-etruskët ishin aq të unshëm dhe të uritur për die-dijeni, jo vetëm në botën tokësore ku kishin edhe perendeshën URIDA=shqip uri pakënaqje + die-dijeni, porse i drejtonin edhe një lutje perendive dhe perendeshave politeste për botën e përtejme Aman o diell Zeus Amon, o Uridë, o ministri i Arsimit, i Shkencave dhe i qejfeve perverse A’pollon: “EPNA ARSIM MATANË XAIPE” …(Preloci, f 425 cit.)

3. Ballkani: Gadishull në Detin Mesdhe. Duke e shikuar nga jugu lenë përshtypje se ka pamje balli (pozicion në krahasim me masivitetin kontinental europian). Analiza etimologjike: Rrjedhë nga fjala shqipe ball-i. Me qenë se shqiptarët janë banorë autokton e kanë quajtur Ballkan. (Preloci Cit. f 51)

Komenti ynë: E kishim pandehur këtë emërtim gadishullor me një origjinë të vonë turke, mirëpo ja ku na del Preloci, me varjantin e tij! Sipas llogjikës së arsyetimit, i bie që hartografët shqiptarët/trojanë-pellazgë autoktonë të Anadollit duke e shikuar me teleskop nga Maja e Malit të Idës apo me sy të lirë, ballin përballë Dardaneleve e Bosforit ia ngjitën Ballkani! Rëndësi primare ka etimoni-rrënja Ball-i, pjesa tjetër, “shkon për Budull a për Baldushk”…

Po në cilin dokument antik pellazg na del emri gadishullor “autokton” Ballkani?!

4. Bosna-Bosanias/Besët-Besianët: Emri rrjedh nga fisi ilir Beset, që jetonte rreth rrjedhjes së mesme të lumit Sava dhe më në jugë. Lumi Bosna është quajtur sipas emrit të fisit sikurse e gjith krahina e shtetit Bosna. Të gjithë toponimimet, hidronimet, oronimet, etnonimet që quhen me këtë emër-kanë të përbashkët etnonimin bes- kanë kuptim të përbashkët…Për fisin Besët kanë shkruar: Herodoti, Livi, Straboni, Ovidi etj. Fisi në fjalë ka banuar në rrjedhën e poshtme të lumit Sava-ndërmjet lumenjve Bosna e Drina. Në lindje jetonte fisi i skordiskëve; në perëndim fisi i breukëve. Të dhënat flasin se fisi i besëve shtrihej më brenda në Bosnën e sotme. Herodoti shkruan se ky fis ka jetuar diku në Thraki. Toponimet dhe hidronimet në këto krahina pikërisht vërtetojnë se vendlindja e Besëve është lokalizuar rreth lumenjve Bosna e Drina. Poeti i njohur romak Ovidi shkruan se besët kanë jetuar në veri të Savës deri në Danub. Në Bullgari, në juglindje në kufi me Azinë e Vogël, në bregdet të Detit të Zi, një krahinë quhet Bosna, gjithashtu në Anadollinë lindore është vendi që quhet Besni. Me siguri këto toponime rrjedhin nga emri i fisit besët…gjurmë të këtij fisi mund të shihen Besiana-kështjellë dhe vendi në Dardani; Besa kështjellë në Virpazar buzë Liqenit Shkodrës; Bessiana kështjellë në Lezhë në Shqipëri…Besë+Arabia si metatezë e fjalës arbër etj, etj.  Analiza etimologjike: me besua, të besës, besnikëri, etimoni, djepi shkolla e piramidës etike…(Shih në përgjithësi faqet 51, 330, 338 etj dhe tërë kapitullin filozofik-linguistik për Besën dhe Gurin)

Komenti ynë: Pa e ndjekur në të gjith gjatësinë këtë fantazi fluide shtegëtuese, do sugjeroja sipas metodës “linguistike me vesh krahasimtar, si shtata në trembëdhjetën”ose më shqip “si kau pelës”, se autorit i ka shpëtuar “Qendra e Besës në kërthizën e Arnavudilisë” dmth El’Basani me tërë ato gurrrat termale pellazgo-persiane, llixhat ilire-besnjake etj. Pra, i ka shpëtuar Elbasani, të cilit Sami Shemsetin Frashëri propozonte t’ia dyzonte emrin edhe si Skënderbegas. Sipas tregimeve folklorike të Evlija Çelebiut, na ishin dy vëllëzër me origjinë sllavo-serbo-boshnjake Basani dhe Besani. Basani i dha fjalën-besën Sulltan Mehmet Fatihut dhe u kthye edhe si mysliman me emrin Muhammed Basania Beu dhe Sulltani ia dha sundimin e El’ Basanit dhe të drejtën për të prerë monedha argjendi. Për ta shprehur besnikërinë sa më mirë ky Basania Muhammed Beu e theri në gjumë vëllanë e tij Besanin. Pra me sa duket këtu e ka burimin/gurrën edhe ajo shprehja “Shqiptari kur jep fjalën ther djalën”-e në raste edhe vëllanë…Preloci mund të konsultonte edhe dramën “Besa” të S. Frashërit, pastaj qytetin Beslan, qytetin Basan sipas Dhjatës së Vjetër, ku ndryheshin ata besthyerit e rënë në gjaqe, pastaj atë poezinë popullore të krahinës së Elbasanit: “Ty o Bos të rëntë pika, lëshove turkun në Shkallë Kunorë”… Po e mbyllim me kaq këtë “shër+besë-besnike”, sepse po të ndjekësh Prelocin nëpër gurët, gurrat e guroret arrin edhe në Guristan-Afganistan, në Uj-Gurin e Kinës e deri në “Gurin e Gurrën e Besës Universale”…

Ndoshta do të duhej edhe ndonjë memorial “Disk Feste” për “Festën e Verës së Ball’llokumes” së Elbasanit, sepse mielli i kallamoqit (kallambohçe) apo misrit (nga fara e Misirit/Egjyptit) nuk ka ardhur nga Amerika, mbas shek XV, po ashtu siç edhe patatia, “gjella jahni patatesh” me të cilën Preloci ia gjen etimologjinë Janinës “vendit të Zeusit”, pa përmendur fare atë etimologjinë e Kosovës “ose nga zogu zoonimi Kos ose nga Kosi një lloj nënprodukti qumështi, një emër pellazgjik që e gjejmë në ishullin Kos”, përballë Sirisë!

Dhe “Kjae I Zot” po qe se e citojmë për “Elbasanin e Bukur, Qytetin e Vjershëtarëve” edhe një këngë me atë inversin si metatezë, ku ashikët e dylberat kapiteshin nga diskutimet e veprimtaritë e ambla në teferixhe nga iqindia e deri n’sabah…

Epilogu: “Festa e Verës e Enverit” dhe tuneli Elbasan-Tiranë…

Shoku Fatos Nano (shih edhe Nani=stërnip i Pallazgut te Fjalori i Prelocit…) e propozoi dhe realizoi “Festën e Verës” si “Festë Mbarrëkombëtare”, me sa duket duke pasur parasysh edhe etimologjinë e fjalës shqipe Enver dmth =I/E+në+Verë. I revoltuar për këtë një studues, sipas shembullit të Kuçovës që ia hoqën emrin “Qyteti Stalin”, për reciprocitet propozonte t’ia hiqnin edhe emrin Elbasanit e t’ia kthenin origjinalin Skampa. Ai nënvizonte se atë emër ia kishte propozuar Sulltan Mehmeti II Fatihu, aq më tepër kur inaugurimi i tij ishte shoqëruar edhe me therjen si kurbanë të nja 8.000 fëmijëve e pleqëve, ndërsa vajzat i kishin shitur për hareme dhe djemtë faqe hëna me fytyra si të Jusufit, ia kishin shitur ashikëve veteranë me moral jashtzakonisht të ulët…

(Shih S. Pulaha, “Lufta shqiptaro-turke në shek XV, Burime Osmane”, bot. 1968)

Stalini së paku nuk ishte aq pasiv e aktiv si Enveri e Mehmeti…

Shoku Enver, siç dihet i mbante librin e Samiut “Shqiperia ç’ka qenë, ç’është e ç’do të bëhet?”, atë të Naimit “Istori e Shqiperisë” dhe atë të Vaso Pasha Shkodranit “E vërteta për Shypeninë e shqypetart”, në çantën e partizanit, të cilën në një hejbe ia mbante në kurriz një person tjetër…Dhe siç njihet Rilindja e kryesisht Samiu kishte disa projekte, për Elbasanin ose Skënderbegasin/Iskenderdhulkarnejnin, si kryeqytet, pastaj për një Këshill/Demos Shërbimi e Shërbestarësh Pleq, meqënëse multikuptimet e fjalës I pellazg donin të thoshin edhe peleqtë edhe pellgas sepse erdhën nga pellgu i Detit të Marmarasë. Por, fatkeqsisht nuk ndodhi tamam ashtu, si të thuash kryeqyteti u spostua nja dy gisht nën bisht. Dhe ja ku na doli shoku Enver me një projekt për një tunel nga pas, Elbasan-Tiranë, dhe me këtë Elbasani bashkohej dhe bëhej automatikisht kryeqytet. Ky projekt mbetet si detyrë në të ardhmen. Ndërkaq hë për hë mund të kënaqemi me atë “Festën e Verës/Enverës”, që Nani e zbriti edhe në Tiranë dhe së fundi me shërbestarët  Dhulkarnejnët skjapatarë të artë me pelerina të kuqe… Dikur edhe i ndjeri meteku Pani gjysëm sqapi, hyu iliro-pellaz/etrusk i grigjave jo vetëm që kapardisej vetë në Olimp, por me vehte kishte marrë edhe të gjithë vllazërinë besatare të Iberries/Berranës së malit! Aferim se ka ardhë koha edhe për kthim në origjinë!

Dhe ja edhe “Fundi i fundit të fillimit të Misterit Pellazg-Ilir-Etrusk”, “margaritarin”që Enveri ia mbajti sekret edhe Stalinit të dashur dhe të dashurës Mao, të cilin fatkeqësisht nuk e ka ditur as Preloci… Pellazgët, ishin të pjellurit nga dheu-toka dhe vetë fjala pjell-me pjellë/me pidhë, e pjellur derivon nga organi i pjelljes nga gurra/bira/vëra e përparme ose viroi i përparëm e jo nga ajo e mbrampia, sepse ajo me shqipe-etrure do të shkonte si Bytharët/Bythazgët/Bythëshkia. Enveri, shumë kohë më përpara se Pulaha t’i përkthente “Burimet Osmane” e njihte “Sekretin e Mustafa Aliut”. Ky Aliu emrin e vërtetë e kishte Mustafa bin Abdi al-Mavia Çelebi dhe kishte shërbyer si shërbestar sulltanor në Bosnje, në Iran etj. Vdiq në vitin 1600. Ai shkroi më shumë se 30 vepra, ku si më e shquara mbahet ajo që titullohet “Bërthama e Lajmeve-Kyhn al Ahbar”. Atje shkruhej: “Verifikuesit e njoftimeve të vlefshme si margaritarë dhe vlerësuesit e personave që njoftojnë të fshehtat dhe të diturat, njoftojnë këtë legjendë të habitëshme dhe këtë tregim të çuditëshëm: Një Mbret i Madh, babai i tribuve të para të botës, i quajtur me emrin Beshe, kishte tre djem tërheqës e të famshëm, që quheshin Arab, Kiso dhe Arnavud. Ky Beshoja gëzonte një famë të madhe dhe sundonte vendet Jethreb (=Medinën), Batëhan (=rrjedhat e lumit Tigër dhe Eufrat), Jemenin, Adenin dhe vendet e Sebasë (Arabisë) dhe në përputhje me domosdoshmërine kohës trupi i tij prej dheu u shpërnda nga fortuna e vdekjes…djali i madh me emrin Arab u vendos në fronin e të atit…djali i mesëm Kiso u vendos në fushën e Këpçakut/Kaspikut…vëllai i vogël Arnavudi duke kaluar Detin Mesdhe u vendos në malet e pakalueshme të Arnavudilisë/Ishkipilisë…ata janë të përmendur për kokfortësinë dhe për tradhëtinë…bukuria e freskia e djemve dhe virgjëreshave pëlqehet”. (Cit. Pulaha, f 274-277 etj.)

Ja pra se ku na del, nga informata besnike e Mustafës së shek XVI, Beshoja/Bestari, Mono Babai i parë pellazg-etrusk-ilir prej balte pasardhësi I Ademit, që lidhet edhe me qendër Gurin magnetik të tokës, Gurrën e Ujit të Dyfishtë H2O, e cila na lidh gjenetikisht prehistorikun Locin Arnavud me vëlla Arabin edhe vëllezërit e tjerë të Kaspikut e Turkmenisë, siç edhe Kurveleshin me Kurejshitët…

Sikur ta kishte ditur Gjeneralissimi Koba këtë gurgurrë për I/ENVERË… sepse për Hyllen/Nexhmije Delikaten e dinte njëzë…Dhe gjynah që Preloci nuk i shkoi fillim-fundit deri në fund-fillim!

Agron Luka

-600-vjetori i Lindjes së Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu-

Heroi ynë Kombëtar, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu, në “letrat” shqipe gjatë gjysmës së parë të shek.XX

Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, kalorësi tempullar i aristokracisë evropiane masone të shek.XV, kalorësi kampion i lirisë, shpëtimtari i qytetërimit evropian nga hordhitë aziatike turke dhe simboli më i fuqishëm autentik i kontributit dhe i identitetit tonë të hershëm, si kombi më i lashtë në Evropë dhe pjesë aktive e qytetërimit evropian, vjen në 600-vjetorin e lindjes së tij, në hapësirat e shek.XXI, si alkimist, ezoterik, mistik, cilësi këto të kalorësve mesjetarë, po kaq si kryqëtari më i lavdishëm në emër të krishtërimit, si filozofia bazë e demokracisë moderne perëndimore dhe njëherësh si njëri nga kryqëtarët më të fuqishëm si antikishtar në përqasje të plotë me përvojën botërore që rrezatuan gjeni të tillë të njerëzimit progresist, si: Leonardo Da Vinçi, Shekspiri, Isak Njutoni, Dante Alighieri, Galileo Galilei etj.

Skënderbeu, ky pinjoll i lavdishëm ifamiljes mbretërore shqiptare të shek.XV, që thirrej sa prijësi i Arbërisë, sa prijësi i Epirit, apo si prijësi i Shqipërisë si një e tërë, një figurë historike që ngërthen brenda vetes kultin dhe mistiken, falë shenjës intriguese të Saturnit në përkrenaren e tij, si simbol mbretëror, po aq kalorësi i dijes arkane, aspak thjesht për arsye patriotike, por si figura më autentike e domethënies sonë si identitet kombëtar, do të frymëzonte letërsinë dhe artet tjera gjatë gjithë rrjedhave të zhvillimit të tyre, që nga letërsia e vjetër shqipe, ajo e Rilindjes, e Pavarësisë e deri në ditët tona, si pjesa dhe thelbi i krenarisë sonë të ligjshme për gjakun tonë aq shumë të derdhur, sa pak kush në Evropë, në emër të atij qytetërimi që i përkasim ne në zanafillën tonë dhe aktualisht drejt të cilit aspirojmë të integrohemi si pjesë e merituar e Evropës së re.

Kështu, në vazhdën e evokimit të epokës skënderbejane, nga Rilindasit tanë të mëdhenj, njëri nga poetët e postromantizmit shqiptar, Asdreni, edhe pse ndër të parët poetë, pas Çajupit, që do t’u jepte goditjen idhujve të adhuruar prej shekujsh në më të mirin vëllim poetik “Ëndrra dhe lotë” (1912), evokon deri në madhështi figurën e Heroit tonë Kombëtar. Plot pathos, i ndezur në shpirt nga atdhedashuria, kur “i sëmuri i Bosforit” po jepte shpirt dhe shovinistët fqinjë po mprehnin si kurrë më parë instinktin prej kanibalësh grabitqarë, i drejtohet si para Misisë e varrit të Skënderbeut:

“Ah, ai varr, thom, hapu, hapu varr,

S’di si duron duke pushuar,

Dhe nuk e nxjerr atë shqiptar,

Që aq herë ty të ka shpëtuar,

Të sulet para me guxim,

Të t’ap nderë dhe lavdim”

(Asdreni “Poezi të zgjedhura”, fq. 32)

Me talentin dhe autoritetin e poetit të limes, më i madhi mjeshtër i vargut në gjithë letërsinë shqipe, Mjeda do t’i drejtohej si heroit mit në njërën nga më të bukurat e poezive të tij, “Vorri i Skënderbeut”:

“Çou, o trim, e mbi t’tu vëllazën,

Sielli syt’ që xhixhilloshin,

Kqyr sa kobe n’ta po shprazen,

Kqyr sa kombeve që t’droshin,

Sot mbi ne ju mbet parija,

Jo t’baj be s’a kjo Shqypnija

Qi ti rrite në krah t’and”

(“Juvenilja dhe vjerrsha tjera”, fq.38)

A mund të shprehet më mjeshtërisht gjuha? A mund të hidhet në varg më bukur shpirti? A mund të ketë më madhështi se kaq fjala? A veç siç di të shprehet Mjeda!

Të njëjtin motiv patriotik e përshkon edhe poezinë “Te vorri i Skënderbeut”, tek Shiroka, i cili duke marrë spunto nga shëmbëlltyrë ideale e luftës për liri e Heroit tonë Kombëtar, synon të ekzaltojë të kaluarën e lavdishme të shek.XV, në emër të kushtrimit për liri dhe dinjitet kombëtar, atje ku thërret zëri i atdheut.

E ku mund të ngopej vetëdehja poetike, muza prej poeti kombëtar, e Fishtës më shumë se me bëmat dhe me veprën e përkryer të Heroit tonë për atme e për fe, se sa tek shëmbëlltyra e përkryer e Skëndrebeut?

Në satirën politike, tepër të fuqishme “Nën hajat të Parrizit” (1914), Fishta, si mjeshtër i figurës tradicionale të groteskut, duke vënë në epiqendër tri figura: Skënderbeun, Shën Pjetrin dhe Djallin, synon të përcjellë një mesazh mjaft kuptimplotë për kohën:

Shqiptarë, mos u tallni me veteveten, braktisni kurthin e vetvetes dhe hapni sytë përpara veprës së Djallit, kësaj radhe sa si Evropa shtrigë, sa si grindjet dhe përçarjet brenda vetes në formën e ligësisë, krenarisë idiote, dallkaukllëkut, hipokrizisë, shërbimit ndaj të huajit, apo edhe tradhëtisë mes vedi. Përmes fjalëve të Shën Pjetrit, si zëri i brendshëm i vetë autorit, duke iu drejtuar Heroit:

“Shporru, more Gjergj, këtij. Ky asht mësue me ndjellë zi gjithmonë. Punën e Shqypnisë e ka n’dorë Zoti, prandaj domosdo Shqypnija do të dalë në dritë. Zoti nuk ban veçse punë të mira. Për këtë punë hyn në Parriz e mos i qit kujdes vedit për Shqypni, pse për inad të Djallit e të shqyptarëve, Zoti ka me mbajtë Shqypninë në kambë me nder e me lumni”.

Fishta na shfaqet si kristani politikan që u tregon rrugën e shpëtimit, sipas të cilit është vetëm bashkimi fort i shpirit me trupin, të cilin për fat të mirë Zoti ua ka dhënë modelin e vet shqiptarëve, tek Heroi i tyre, ku gjithçka gjendet në harmoni, në dobi të së mirës sonë si komb.

Është pikërisht ky Hero kryemodeli i Zotit në tokë.

Në qenien e Heroit, Fishta lexon shëmbëlltyrën e vërtetë të shpëtimtarit, ndryshe djalli rreth nesh, që pohon se “shqiptarët i kanë humbur tokat, shqiptarët nuk mund të zgjedhin prijësin e qeverinë e përbashkët, shqiptarët shiten për pak para përpara të huajve… shqiptarët e kanë Heroin Kombëtar, Skënderbeun, në fjalë e në libra, por jo n’zemra… jo si përvojë kombëtare për veprim”, i bashkuar me Djallin mes nesh:

“Dredhia e djallit, pse s’asht tjetër,

Si e kanë kndue në libra të vjetër

Veç padija dhe krenija

si dy shfaqje të të njëjtit thelb, të të njëjtës filozofi vë në dyshim total shpëtimin kombëtar, historik, hapësinor dhe ekzistencial, kushtrimon Fishta.

Ç’borxh nga ka Zoti, satirizon Fishta me mjeshtëri, kur:

“Ata (Ne), të gjithë duan të qëndrojnë njëri mbi tjetrin, duan të jenë prijësa mbi të tjerët, ndërkohë që të marrët punonin dhe teveqelat bërtisnin: Rroftë Shqypnija!… Shqypnija qenka rrokopujë… Unë zot e ti zot, po magarin kush e kullot…”, tallet plot helm në shpirt Fishta përmes bisedës që Djalli zhvillon me Skënderbeun. Sikur Fishta u thotë shqiptarëve: Po hiqni dorë nga kjo lojë e dhimbshme, more krahëthatë! Kjo është lojë e armiqve tuaj bre, që tue na përça tanë jetën “mbajtën parinë mbi ne”, do të shprehej Mjeda.

Dhe si sfidë ndaj kësaj të keqeje tragjike, përballë një realiteti ku “ka Shqypni e s’ka shqyptarë, se shqyptarët janë si duan anmiqtë”, sipas Djallit, Fishta sjell si modelin ideal Heroin tonë Kombëtar, që shoqëron gjithë bisedat në hajat të Parrizit.

Madhështia e shpirti fishtjan si mjeshtër i fjalës shfaqet deri në përkryerje, e kjo madhështi edhe sot mes nesh ruan aktualitet. Kurse në kryeveprën e tij “Lahuta e Malcis”, duke iu përmbajtur me mjeshtëri raporteve estetike të poezisë epike me historinë, falë shfrytëzimit maksimal po kaq mjeshtëror të xeherorit tonë, krijimtarisë folklorike, sidomos asaj të M.Madhe, përmes një tetërrokëshi aq elokuent, që sjell sa gjallëri, sa muzikalitet, sa ritëm, sa reliev në varg, Fishta evokon “Kohët e Gjergj Kastriotit” si frymëzim në mbrojtje të trojeve të veta:

“Të fortë kanë lidh një besë të Zotit,

Si të parët që lidhshin motit,

N’ato kohët e Gjergj Kastriotit”

(“Lahuta e Malcis”, lexim plus, fq.25)

Me idealin e klerit katolik, njëherësh filozofia shpirtërore e Urdhërit Françeskan, që synonte njësimin e mendimit me të veprimit, larg përçarjeve mes vedi, qoftë edhe fetare, duke patur Atdheun mbi gjithçka poeti kushtrimon në emër të trojeve tona përballë rrezikut të asgjësimit:

“Çoniu, o bij të Skënderbegut

Turq e t’kështenë t’mos t’ju ndajë feja

Çoniu e bini n’fushë t’bejlegut

Tue gjimue porsi rrfeja”

Të njëjtat thirrje, aty ku mblidheshin trimat e Lidhjes së Prizrenit, kur fatet e vendit po viheshi në rrezik, pasi Shan Deda, kqyr kah A.Frashëri, kreu i frymëzimit të burrave trima të shqyptarisë, Fishta lëshon si kushtrim mes vedi:

“Ku t’lyp e mira e Atdheut,

E t’ju hjek liria e vendit,

Kush a’nipash i Skanderbegut,

I çdo fesë e i çdo kuvendit,

Për t’mësye ai ke anmikun,

Si petriti zogjtë trumcakë,

E kudo t’vrigllojë çeliku,

Nuk len tokë pa e përgjakë.”

duke lartësuar edhe njëherë moralisht dhe sjell, si model atdhedashurie figurën e Skënderbeut, si figura model e bashkimit përballë asaj mënxyre ogurzezë të intrigave evropiane dhe synimeve grabitqare të fqinjëve tanë shoven, poeti kritikon rreptë faktin e dhimbshëm dhe tragjik që në jetë të jetëve shqiparët që derdhin gjak për lirinë e të tjerëve, nuk po arrijnë të kuptojnë se të përçarë nuk ndihmojnë dot vetveten.

E në tërë jetën e tij, poeti pohon se vetëm Skënderbeun shqiptari e pati si model të udhëheqësit, që diti t’i bashkojë shqiptarët duke manifestuar dashurinë, respektin, solidaritetin, tolerancën dhe faljen deri edhe përpara sjelljeve dhe veprimeve të padenja të bashkëluftëtarëve të vet, pa lejuar në asnjë rast luftën mes vedi. “Krijuesi kombëtar i vetëdijshëm prej kombësive të pavetëdijshme”, siç do ta vlerësonte L.Poradeci Fishtën, do të vinte po kaq në lojë të gjithë ata shqiptarë që nuk po e kishin për gjë të ngryseshin në shërbim të grekut dhe të zgjoheshin në shërbim të shkjaut, mjafton këto t’ua kërkonte interesi i ulët vetjak, deri në atë shkallë tjetërsimi moral e kombëtar sa edhe figurat më të ndritura të kombit t’i merrnin në lojë, tashmë si jashtë kohe duke u bërë puthadorë të të huajit pa pikë nderi e pa pikë cipe:

Luftët e Kastriotit

E t’Dukagjinit

Un kam me i mbajtun

Për dokrra t’hinit

Sot për mue Leka

E Skenderbegu

Janë Palok Cuca

E Jaho Bregu

satirizon Fishta këtë lloj llomhaneje mes nesh. Ndërsa tek “Anzat e Parnasit” të mbushura me shfryrje mendimtare të tharbta e të tmerrshme, siç shprehej Poradeci, poeti shpërthen me një indinjatë të pashoqe në llojin e vet, indinjatë që u keqinterpretua gjatë socrealizmit:

A ndiet, zotni

Qi rrini n’shkam

Un me sodet

Shqyptar nuk jam

E, ndaj këtij lloj llom që ka humbur gjithçka nga gjallimi, tradita, vlera dhe respekti për trashëgiminë tonë të shkëlqyer me Lekë Dukagjin e Skënderbeg, ashpërsia e protestës dhe e sarkazmit fishtjan arrin kulmin në poezinë tonë kur Fishta si një Orfe i vërtetë shpërthen:

S’ka me u gjetun

Ndo’i far Orfeut

Qi lavdet tua

T’i a kndojë dheut

Duke iu kthyer edhe njëherë “Lahutës së Malcisë”, vërejmë që poeti evokon me mjeshtëri të rrallë përmes porosisë që Ali Pashë Gucia, një Agamemnon i vërtetë, i lë së shoqes si amanet për të birin: Të dalë burrë shqiptar/të bëhet trim e kuvendar/me qëndrue për kanun t’vet/me luftue për Atme/armët e besën mos me i lshue/si nji bir i Ali Begut/se ji nipi i Skënderbegut.

Është shumë domethënës fakti që Fishta, siç shprehet studiuesi ynë Engjëll Sedaj, ishte i bindur se kështu malësorët me veprat e tyne heroike si kryengritës të paepur në luftërat për liri kundër turqve etj., kishin ato vlera të mëdha kombëtare, sikur luftërat e Skënderbeut dhe se këtë vlerë si art letrar, do ta pranojë Evropa sikurse kishte pranuar veprat e Barletit.

Dhe Fishta nuk gaboi, vepra e tij pati jehonë në tërë qarqet kulturore të Evropës, madje duke u botuar dhe ribotuar disa herë gjatë kohës që në vendin amë të këngës e të kryengritjeve që do të përjetësonte kënga fishtjane qenë të ndaluara.

Sikurse edhe vetë qëndresa e këtyre malësorëve kryengritës, qe suporti më i fuqishëm që pati akti madhor i I.Qemalit me trimat e tij nga mbarë trojet tona më 28 Nëntor 1912, suport që Evropa e pati fort parasysh në situatën e re politike të krijuar, ku shqiptarët si stërnipa të Kastriotit do ta tregonin veten e tyre.

Jo rastësisht, siç shprehet Konica tek poezia e tij “Flamuri”:

Skënderbeu kur luftonte

Shqipëria lulëzonte

por edhe pas vdekjes së Heroit, kalorësit shqiptarë mbetën proverbialë në të gjithë Evropën. Gjithë mbretërit dhe sundimtarët italianë, francezë, britanikë kërkonin kalorës të lehtë për ushtritë e tyre nga vendi i Skënderbeut. Madje francezët në shek.XVII, kur kërkonin të lavdëronin një kalorës, shpreheshin: “E nget kalin si një shqiptar”. Dihet mirë se ushtritë mercenare të Rilindjes Evropiane asnjëherë nuk bënin ndonjë betejë të vërtetë, por si të interesuara për pagat dhe lavdinë ushtarake, ata praktikonin paradat, si test fitoreje, në prani të një komiteti që zgjidhej mes dy ushtrive rivale. Kur Skënderbeu zbriti në Itali në ndihmë të mbretit të Napolit, Ferdinandit, me kalorësinë e tij të lehtë, jo vetëm që e fitoi një test të tillë ushtarak, por italianët asnjëherë më nuk e kundërshtuan epërsinë e kalorësisë shqiptare, shprehet Noli (“F.Noli “Portrete dhe skica”, fq.133).

Një monument i vërtetë në literaturën tonë historiografike është padyshim “Historia e Skënderbeut, Gjergj Kastriotit, Mbretit të Shqipërisë, 1412-1468”, e shkruar nga F.Noli në vitin 1921 dhe ribotuar me plotësimet e duhura në vitin 1947 dhe 1950. Të bie në sy portreti i Skënderbeut si një kalorës dhe figurë luftarake në krye shumë popullore kur i referohemi fjalëve të Nolit në këtë vepër madhore. Skënderbeu hante e pinte, flinte e ngrihej gjithëherë mes luftëtarëve të tij. Ashtu i gatshëm për çdo moment sulmi, apo mbrojtjeje ai përballonte me bashkëluftëtarët e tij duke preferuar gjithnjë goditjet e befasishme nga krahët, por po aq shkatërruese e katastrofale kur sulmonte si rrufeja në qendrën e kundërshtarit.

Gjithnjë sulmonte i pari, gjithnjë siguronte si një mjeshtër i përkryer dhe strateg i zoti goditje tepër të suksesshme përballë një ushtrie tepër të madhe në numër dhe rreptësisht të armatosur si ushtri moderne.

Strateg i jashtëzakonshëm, diplomat i përkryer, psikolog i rrallë, trim i çartun, fisnik deri në madhështi, arriti të bashkojë princërit shqiptarë aq kryelartë e të përçarë mes vedi, edhe atëherë kur thuajse pjesa më e madhe e tyre, jashtë fisit të vet, kalojnë kush me turqit, kush me venedikasit, pas disfatës së jashtëzakonshme që pati kalorësia shqiptare në korrik të 1455 në Berat, në mungesë të Skënderbeut, duke mbetur në fushën e betejës gjysma e kalorësve së bashku me komandantin e tyre Muzakë Topinë dhe kontingjenti italian. Masakra qe aq tronditëse nga turqit, sa askush pas kësaj disfate nuk mendonte që Skënderbeu do të qëndronte i gjallë, për pasojë të gjithë deshën t’i largoheshin anijes së po mbytej.

Moisiu i Dibrës, Hamza Kastrioti, Nikollë dhe Pal Dukagjini, u hodhën në anën e turqve, kurse Gjergj Araniti e Stefan Cernojeviç u hodhën në anën e Venedikut. E, megjithatë, Skënderbeu ruan gjakftohtësinë, arrin të marrë situatën në dorë, veçori këto të një strategu të jashtëzakonshëm.

Heroi ynë di të falë Moisiun, Hamzain, të pajtojë, qoftë edhe për disa kohë Lek Dukagjinin me Lekë Zaharinë, di të ruajë epërsinë shpirtërore, qetësinë, përballë intrigave të Venedikut, i cili, siç thekson Noli, Skënderbeun e kishte më armik se turqit.

Skënderbeu diti të lidhë marrëveshje dhe pakte tepër të goditura për të elminiuar kështu goditjet njëherësh nga dy krahët. Spektakolare janë marrëdhëniet dhe miqësia e tij prej aleati besnik me Alfonsin V dhe të birin, Ferinandin, mbretin e Napolit, pas vdekjes së të atit. Fitorja e jashtëzakonshme, kur nuk pritej, e 2 shtatorit 1457, kundër turqve duke i sulmuar ata nga të gjithë krahët dhe shpartalluar plotësisht, ku numri i të vrarëve turq, sipas Tivarasit, lëkundej mes 15-30.000 vetë, ndërsa Hamzai mbeti rob, shënoi ndër fitoret më triumfale të Skënderbeut.

Papa Kaliksti III qe tepër i gëzuar dhe Papa Piu do ta përmendte këtë fitore më shumë se një herë, thotë Noli, Papa Kalisti III me këtë rast do ta emëronte Heroin tonë “Kapiten i Përgjithshëm i Selisë së Shenjtë”. Në asnjë rast venedikasit nuk qenë në gjendje t’i përgjigjeshin ballëpërballë Skënderbeut me politikën e tyre gjithnjë urtë e butë, por armiqësore ndaj Skënderbeut. Mbrojtësi i Krishtërimit, sipas Papa Nikollës V, stërnipi i denjë i Pirros së Epirit, diplomat si Tajeralndi, trim si Aleksandri i Madh, Ajaksi i Sofokliut, sipas Nolit, që mbytej në lot kur kujtonte mikun dhe bashkëluftëtarin e tij të shtrenjtë, mbretin e Napolit, Alfonsin V dhe “njëri nga kryeluftëtarët më të mbaruar, më faqebardhë dhe më të mëdhenj të të gjitha kohërave”, sipas Falmerajerit, për afro 25 vjet me aksionin e tij mbrojti Romën, Evropën dhe qytetërimin evropian nga katastrofa e tmerrshme dhe rrënimi i plotë.

Analistë botërore sot janë unikë në mendimin e tyre se pa veprën e Skënderbeut Evropa do të ishte krejt tjetër.

Poet i shquar francez, Pjer De Ronsar (1897), duke iu referuar veprës së Skënderbeut, do të shprehej:

“O nder i shekullit tënd!

O shqiptar vdekjesjellës!

Dora jote i mposhti plot 22 herë turqit. Ti ishe tuta e hordhive dhe e kështjellave të tyre. Ti je mundësi i Anadollakëve të cilët dëbuan Ungjillin nga gjithë Azia”.

Noli thotë se Skënderbeu arriti të mposhte dy nga sulltanët më të fuqishëm të Turqisë, Sulltan Muratin I dhe Sulltan Mehmetin II, atë e bir.

E, nëse vepra e Nolit “Historia e Skënderbeut” mbetet padyshim si një histori e sintetizuar me një mjeshtëri të rrallë e shkrimeve dhe e veprave historike për Heroin tonë Kombëtar, Gjergj Kastriotin-Skënderbeun, mjaft me interes ka qenë edhe përkthimi i shkëlqyer i Nolit “Kthimi i Skënderbeut në Krujë” (1917), një poezi brilante për Heroin tonë e Longfellout. Ky përkthim i bërë me mjeshtëri, me një gjallëri, me një zjarr dhe me një brohori që të rrëmben zemrën dhe mendjen, përbën një ndër veprat poetike më të bukurat kushtuar Heroit tonë Kombëtar, kurse “Historia e Skënderbeut” e Nolit, pa pikë diskutimi përbën një ndër veprat më të denja në historiografinë shqiptare.

Vetë Heroi ynë Kombëtar në 600-vjetorin e lindjes nderohet dhe do të nderohet në shekuj si emblema më kuptimplotë e aspiratave dhe e investimit tonë të pashoq si komb në historinë e kontinentit më plak të botës, në emër të lirisë, të paqes, të progresit dhe të integrimit, si aspirata moderne e njerëzimit mbarë.

Kadri Ujkaj, kritik letrar, studiues

Ali Pashë Tepelena, në “optikën” e Tajar Zavalanit

(Pa asnjë koment)

…Vlen të bëhet një krahasim në mes karaktereve të Skënderbeut dhe të Ali Pashës. Aty duket se sa poshtë kishin rënë konceptet morale nga shekulli XV në shekullin XIX, mbas katër shekujve sundimi otoman. Në çdo veprim të këtyre dy burrave që u prinë shqiptarëve në dy faza vendimtare të historisë së tyre, gjejmë një kontrast të plotë në mes të idealizmit vetëmohues dhe egoizmit primitiv dhe gati shtazarak; në mes të dashurisë për kombin e për atdheun dhe lakmisë së pangopur për para e pasuri materiale; në mes të mishërimit të mirësisë bujare dhe furisë gjakpirëse të një bishe në trajtë njeriu; në mes të një jete kushtuar idealit liridashës dhe adhurimit për pushtetin, për të kënaqur epshet primitive duke përdorur fuqinë për të shtypur nipin dhe për të munduar të tjerët. Skënderbeu u tregua aq shpirtmadh sa të falte nipin që e kishte tradhëtuar në kulmin e luftës kundër një armiku të fuqishëm që nuk dinte se ç’është mëshira. Ali Pasha masakroi burra të çarmatosur që e kishin luftuar trimërisht dhe që i kishin rënë në dorë në besë të fjalës së tij solemne! Për të çuar në vend ambicjen e tij për të pushtuar e për të grumbulluar pasuri, Ali Pasha bëri një politikë të paskrupull dhe plot dredhira, duke manovruar në mes të turqve, francezëve dhe anglezëve. Skënderbeu i qëndroi besnik aleatit të tij, Mbretit të Napolit dhe kur punët nuk i shkonin mirë Ferdinandit të Aragonës. Kur Princi i Tarantos, Giovanni Orsini, i shkroi për t’i mbushur mendjen të mos i shkonte në ndihmë Mbretit Ferdinand të Napolit, duke i treguar fitimet që do të kishte po të mos bashkohej me partinë e Angjevinëve, Skënderbeu i dha një përgjigje krenare, ku i thoshte se miku i mirë është ai që të vjen në ndihmë në një ditë të keqe. Skënderbeu ishte një hero kombëtar i frymëzuar nga parimet morale të krishtërimit; Ali Pasha kishte mendësinë e një satrapi oriental që nxitej për të vepruar vetëm nga lakmia për të mirat materiale të kësaj bote. Prandaj Gjergj Kastrioti vdiq i varfër, kurse Ali Tepelena la një pasuri kolosale, të cilën e kishte grumbulluar së paku pjesërisht me anë të grabitjeve. Sikur Vezir i Janinës të kishte luftuar për bashkimin dhe librimin e shqiptarëve, ashtu si Mehmet Aliu bëri në Egjipt, Shqipëria do të kishte qenë e para në Ballkan që do të kishte fituar pavarësinë nga sundimi otoman. Për të qenë fare të paanshëm duhet të shtojmë se njeriu tregon virtyte morale më të larta, kur është duke luftuar kundër sulmeve të një armiku të huaj, se sa kur orvatet të formojë një shtet të centralizuar mbi gërmadhat e një shoqërie feudale. Të gjithë sundimtarët e plotfuqishëm të historisë që janë munduar të krijojnë një pushtet të fortë duke shkatërruar kapedanatat krahinore që kanë qenë të detyruar të tregohen të pamëshirshëm kundër atyre që nuk u shtroheshin. Ndoshta Ali Pasha e teproi, mbasi kishte të bënte me rrethana edhe më të vështira dhe me një popull më të dhënë pas lirisë personale dhe vetë qeverimit lokal. Pa synuar të bëhej prijës i lëvizjes për çlirim kombëtar, Ali Pashë Tepelena bëri edhe disa gjëra të dobishme. Hobhonsen-i, që cituam më lart, e përmbledh kështu rolin historik të Vezirit të Janinës: “Ai ishte dhe ndërtoi ura për të kaluar lumenjtë dhe bëri rrugë përmes moçaleve, ose nëpër luginat e malësive; qytetet e zbukuruara me ndërtesa të reja, të gjitha mbas udhëzimeve të tij. Duke vënë në zbatim një tok rregullore të urta, Ali Pasha luajti rolin e një princi të madh dhe dashamirës, megjithëse i vetmi merak i tij ishte të bëhej i pasur e sa më i fuqishëm”. “Me sa duket, Ahmet Zogu dhe Enver Hoxha nuk janë asgjë tjetër veçse vazhdim i Ali Pashës në kushtet dhe mundësitë që u ofroi koha”. Dhashtë Zoti që ata që drejtojnë shtetin dhe qeverinë dhe që kanë në dorë fatet e këtij kombi, të ngjasojnë më shumë me Gjergj Kastriotin dhe aspak me Ali Pashën” (Autori). Kjo duhet kuptuar si thirrje dhe jo si koment.

Mark Bregu

Ndryshimet ne Policinë e Shtetit: Bilbil Mema rikthehet ne krye.

Është e qarte se vendi aktualisht, pas një qeverisjeje jo eficente, madje nder me te korruptuarat ne bote, ka nevoje për shume reforma. Te gjitha statistikat e ndërkombëtareve, e rreshtojnë vendin tone si një nga me te prekurit nga fenomeni i “kapjes se shtetit” apo “state capture”. Qeveria e re e kryesuar nga kryeministri me i pakorruptueshem ne historinë e kryetareve te Këshillit te Ministrave qe ndonjëherë ka patur vendi ynë, prof.dr. Sali Berisha, ka shprehur tashme vendosmërinë për te pastruar administratën, ne te gjitha nivelet e saja, nga elemente te korruptuar, te politizuar apo emëruar padrejtësisht ne pozicione kyçe.

Shume shpejt reforma pritet te startoje edhe ne Policinë e Shtetit. Nuk kane qene te pakta rastet kur krimi i organizuar ka bashkëpunuar haptas me elemente te policisë. Nga ana tjetër, ne shume raste paaftësia drejtuese e kuadrove te saj, ka sjelle një reagim anemik dhe te mefshte ndaj krimit te çdo lloji.

Tashme, është momenti qe Policia e Shtetit te reformohet qe nga drejtuesi i saj me i larte, Bajram Ibraj, deri tek ata lokale. Ndërsa drejtues Ibraj duket se ka ardhur ne këtë post jo ne baze te meritave, por te preferencave te ish- kryeministrit Nano, ka drejtues te tjerë vendore qe kane drejtuar profesionalizëm te spikatur ne punën e tyre. Ne këtë kontekst, mendojmë se duhet te veçohet komisar Ahmet Premci, drejtori i Policisë se Qarkut Shkodër, i cili ka rikthyer serish qetësinë e sigurinë tek shkodranet, ka goditur fort elementet dhe grupet kriminale, i ka dorëzuar drejtësisë shume persona te shpallur ne kërkim dhe ka një zbulueshmeri shume te larte te krimeve te ndodhura. Njëkohësisht, stafi i drejtuar nga komisar Premci, ka menaxhuar me shume kompetence situatën e sigurisë publike edhe gjate dy votimeve te 3 korrikut dhe 21 gushtit ne qarkun e Shkodrës.

Ndërkohë, duket se ne krye te Policisë se Shtetit do te rikthehet një tjetër emër shume i njohur, veçanërisht ne Shkodër: Drejtues i Pare Bilbil Mema, aktualisht oficeri me gradën me te larte ne uniformat blu te Shqipërisë. Ish- drejtor i Policisë ne Shkodër, një profesionist i suksesshëm- oficer karriere i diplomuar qe ne vitin 1981 me rezultate shume te larta, i specializuar ne perëndim ne kurse shume cilësore, Bilbil Mema do te rikthehet ne detyrën qe e mbajti për rreth 1 vit. Ishin thjeshte kulisat e zakonshme te ish- qeverise Nano, këshilltarët e tij dhe njerëz te lidhur direkt me krimin qe bene te mundur shkarkimin pa asnjë motiv te Drejtuesit te Pare Mema. Se sa i pamotivuar ishte largimi i tij, e tregoi mese miri fakti i rikthimit efektiv i Ministrisë se Rendit i Memes nga Gjykatat shqiptare. Madje, Ministria e Rendit u detyrua ti paguaje dy vite rroge te mohuara padrejtësisht dhe tashme ai vazhdon te paguhet serish si oficeri me i larte ne grade ne Policinë e Shtetit.

Ne kulmin e sundimit te Nanos, Mema iu kundërvu klanit te tij regresiv dhe ne shërbim te krimit dhe triumfoi. Tashme me një kryeministër te pakorruptueshem siç është dr. Berisha, një oficer i shkëlqyer, pedagog për disa vite i dhjetëra brezave te policeve, Bilbil Mema do te dije te vere ne eficence te plote policinë, duke e kthyer ne një mbrojtëse te qytetareve dhe shqiponje ne luftën ndaj krimit dhe krimineleve.

Shteti ndërtohet me individë qe kane dhënë prova ne profesionin e tyre dhe jo me bashkëpunëtore te klaneve te caktuara kriminale, te cilat me ardhjen ne krye te Policisë se Shtetit te Drejtues Bilbil Mema, do te marrin fund njëherë e mire. Emërimi i Memes duket se është thjeshte ceshtje kohe, siç edhe ekzistenca e mafies qe përherë e me shume po përafrohet me krimin dhe elementet e tij me te spikatur

Blerti DELIJA

Sokol PEPUSHAJ

“Koha për ndryshim” ne Shkodër

3 korriku i solli shqiptareve atë qe kërkonin ndoshta qe nga viti 1992, NDRYSHIMIN ! Ne mes « Te mbrojmë te ardhmen » duke pare nga 1997 dhe « Kohës për ndryshim » me vizion nga e ardhmja, ne mazhorance (te paktën 81 deputete) shqiptaret zgjodhën alternativen e paraqitur nga PD-je dhe te mbështetur nga thuajse te gjitha forcat e djathta ne Shqipëri. Koncepti i « ndryshimit » përcaktohet kryesisht me atë te « lëvizjes » qe do te thotë ecje pozitive. Sigurisht, kjo vlen gjithë Shqipërinë.

Një shprehje apo slogan politik i një force te caktuar thotë se « Shqipëria fillon nga shtëpia jote » , e ne këtë rast shtëpia jone e përbashkët është Shkodra. Ne kuadër te « ndryshimit te madh », një nevoje imediate ka qyteti me i madh verior, pse jo duke kthyer kokën pas pers te pare atë qe ka mbetur pa u bere, është bere keq gjate këtyre 15 viteve demokraci.

Pers here e me shume, Shkodra po e meriton (fatkeqësisht) termin « katund i madh ». Krenaria e vetme qe i ka mbetur qytetit, është e shkuara e tij, me te cilën me se shumti krenohen pinjollët e « dyerve » dhe « familjeve » te mëdha. « Shtëpia jone e përbashkët » ka nevoje me shume se askush, fillimisht për integrim dhe me pas për zhvillim. Termi « integrim » nuk mund te çmontohet ne konceptin tradicional qe ka kjo fjale, pra integrim « evropian dhe atlantik ». Shkodra prej mese 15 vitesh ka humbur shume « trena » zhvillimi. Ne rastin me te mire apo fatlum, ka qene pjese e një « treni », por duke qene vagoni i fundit qe capitet pas gjithë te tjerëve. Ndërtimi i një superstrade qe e lidh me Tiranën, i një tjetre qe pritet ta lidhe me Malin e Zi përmes Hanit te Hotit, i një rrugëze qe e lidh me republikën fqinje nga Muriqani, tre- katër rruge qytetase te ndërtuara me këmbënguljen e kryebashkiakeve, janë tepër pak për një qytet qe pretendon te rreshtohet pas Tiranës, Durrësit apo Elbasanit.

Për te qene realist dhe aspak lokalist, Shkodra tashme duhet te përfshihet ne një plan « Marshall » shqiptar. Asaj duhet ti rikthehet ajo qe nuk iu dha gjate këtyre 15 viteve. E thënë ndryshe, qyteti me i madh verior duhet te këtë statusin e një te privilegjuari, por duke i dhëne vetëm atë qe i është mohuar.

Gjithçka duhet te filloje me një iniciative nga qeveria. Fatmirësisht ne këtë 4 vjeçar te ri te Kuvendit, Shkodra përfaqësohet te paktën nga dy zonja te nderuara : Jozefina Topalli- Kryeparlamentare, dhe Arenca Trashani- Ministre e Integrimit, anëtare e Kabinetit Qeveritar te drejtuar nga Sali Berisha. Fillimi duket mjaft i mbare ne këtë qeverisje te koalicionit te ri te qendrës se djathte. Megjithatë, kaq nuk mjafton për te futur Shkodrën ne rrugën e integrimit, qe do te thotë alokim i fondeve dhe i privilegjeve, te cilat për rreth 8 vite u përqendruan ne hapësirën gjeografike nga Tirana e poshtë. Me pas, qyteti, por edhe rajoni ne përgjithësi, do te ece ne një hap me qytetet apo rajonet e tjera te Shqipërisë drejt zhvillimit te barabarte, duke përdorur si kriter ndoshta numrin e popullsisë, resurset qe ofron, potencialin intelektual etj.

Qeveria e re, e ka deklaruar publikisht ne fushatën qe e solli ne pushtet se i ka borxhe Shkodrës. Do te ishte mire qe këto borxhe te mos konvertoheshin ne dhënien e disa posteve apo privilegjeve individëve te veçante qe dhanë kontribute ne fushate, « qendrestareve » apo edhe te tjerëve qe pas 8 viteve emigracion, me fitoren e PD-se u kujtuan se kane patur një tesere te saj ne xhep. Kjo skeme, ne shumicën e rasteve u përdor nga PS-ja ne pushtet, e cila krijoi klane qe vetëm thjeshte qarkullonin nga një zyre ne tjetrën, nga një drejtori ne tjetrën, duke u pasuruar. Ishte kjo një nga arsyet e rrëzimit te turpshëm te PS-se, e cila vështire qe mund te ringrihet pa kaluar disa vite te mira ne opozite.

Shkodra është cilësuar deri dje si e « martirizuar » nga PS-ja ne pushtet pers bindjet e mbështetjen qe i ka dhënë prej 15 vitesh te djathtës. Tashme, te gjithë, i madh e i vogël, socialiste dhe demokrate, i kane sytë nga qeveria e re. Puna e saj duhet te startoje nga qyteti me i madh verior. Jo vetëm për mbështetjen stoike qe i ka dhënë PD-se. Shqipëria dhe qeveritë e deritanishme, pa me te voglin dyshim, nuk e kane cilësuar Shkodrën qytet te kategorisë se pare ne projektet e tyre. Buxhetet për qytetin port edhe rajonin, kane qene mese qesharake. Pushteti vendor është limituar thjeshte ne riparimin e disa rrugëve e trotuareve, duke kërkuar shpesh edhe bashkëpunimin e komunitetit. Tashme vërtete ka ardhur « koha pers ndryshim », për te cilin kemi te gjithë nevoje. Ndoshta gjate këtij procesi, do te ketë nevoje edhe pers disa sakrifica ne shërbim te shumicës se qytetareve. Mbase do te duhet te prishet një kioske, një hotel apo motel, karburant apo restorant, port mbi to mund te ndërtohen pallate për te pastrehët, parqe e lulishte, mjedise publike shlodhjeje etj. Edhe kjo është një kosto, e cila duhet marre përsipër, edhe pse mund te preke « qendrestare » te PD-se ne opozite.

Ardhja ne pushtet, nuk do te thotë privilegjim i vetëm atyre qe te pake mbështetur larg tij. Demokracia ofron kushte e shanse te barabarta pers te gjithë. Nuk është kurrë vone për te riparuar diçka qe nuk është bere mire ne te kaluarën. Askush nuk është i pagabueshëm, askush nuk është i paprekshëm, te gjithë i binden ligjit, me pas moralit dhe interesit me te gjere te komunitetit.

Deri dje, me te drejte jemi ankuar se pushteti i majte, na persekutonte si kundërshtarë politike. Pas 11 shtatorit 2005, kjo aksiome nuk vlen me. Mbase ne Vlore, mund te jete e pranueshme, por ne Shkodër duhet te filloje « ndryshimi », fillimisht si integrim ne Shqipërinë  e tanishme dhe me pas për « te vrapuar me hapin e shokëve » drejt te ardhmes, shpresojmë me te mire se e tashmja !

Blerti DELIJA

Kriza ne PS: Nano drejt Presidences!?

Ka lindur gjate një procesi krize dhe ajo po e ndjek gjate gjithë jetës se saj. Teksa te gjithë shqetësohen për fatin e Partisë Socialiste pas humbjes se zgjedhjeve te 3 korrikut dhe dorëheqjes se liderit historik Fatos Nano, mendojmë se kjo force politike po përjeton krizën e saj re rradhes gjate 14 viteve te ekzistencës se saj. Mjafton te kthesh kokën pas dhe gjithçka duket qarte, siç edhe mendoj është e tille, e ardhmja e saj.

Lindja

Është vijimësi e PPSH-se. Ne momentet kur Shqipëria po hapej edhe politikisht, lindi fillimisht ne dhjetorin ’90, Partia Demokratike e cila ishte e vetmja kundërshtare politike e PPSH-se se drejtuar nga Ramiz Alia. Këto te dyja, konkurruan ne zgjedhjet e para pluraliste te 31 marsit 1991 ku triumfoi, siç ishte lehte e kuptueshme, Partia e Punës e Ramiz Alise.

Ne qershorin e te njëjtit vit, ne Tirane u mblodh Kongresi i 10-te i PPSH-se. Para fillimit te tij, përflitej se kjo parti do te ndryshonte emrin e saj, ndoshta edhe liderin historik, pasuesin e Hoxhës, Ramiz Aline. Ky tashme kishte marre mandatin e presidentit te vendit dhe i interesonte fare pak te ishte kryetar i njërës prej partive politike te një vendi pluralist. Gjate punimeve te kongresit, u evidentua edhe kriza e pare e PS-se, e cila duhej te lindte. Te gjithë ishin dakord qe PPSH te ndryshonte emrin, ndoshta edhe te quhej Partia Socialiste e Shqipërisë. Problemi i vetëm qëndronte ishte se cili do te ishte personi, qe ne kongresin e 10-te dhe te fundit te PPSH ose te parin e PSSH-se, do te merrte drejtimin e saj. Lufta ishte e ashpër, veçanërisht nga krahu konservator ish- komunist. Megjithatë, me levat e tija, Alia tregoi forcën e tij, duke bere qe ne krye te PS-se te vinte Fatos Nano, një figure e konsoliduar politike, qe sapo kishte filluar te ecte paralel me Sali Berishen, qe nga ana e tij, sapo kishte marre ne dore PD-ne. Ish- anëtari i Këshillit Presidencial te krijuar nga Ramiz Alia, tashme do te vihej ne krye te Partisë Socialiste. Ne këtë periudhe, datojnë kritikat e para për ish- sistemin e kaluar dhe PPSH-ne por pa kërkuar asnjëherë ndjese publike nga pasardhësja e direkte e saj PSSH. Ne këtë periudhe daton edhe shprehja legjendare, pse jo me personifikuese e politikes shqiptare, gjithmonë aktuale e Dritero Agollit: “Te gjitha partitë kane dale nga mitra e përgjakur e PPSH-se”.

Kriza e pare

Evidentohet menjëherë pas zgjedhjeve te 22 marsit 1992. Me një plebishit popullor, vjen ne udhëheqje te vendit Partia Demokratike e Berishës. Fatura e humbjes iu kalua me se shumti pjesëmarrjes ne forume drejtuese te PS-se te ish- nomenklaturës se vjetër, një pjese e te cilës edhe kandidoi direkt ne këto zgjedhje. Ne këtë periudhe, arma e forte e PD-se ishte edhe skandali « Levante CO »,  pers te cilin u akuzua direkt kryetari i PS-se Fatos Nano. Menjëherë pas zgjedhjeve, filluan edhe polemikat ne mes brezave ne PS, te cilat realisht kane qene përherë te pranishme. Tashme, Nano dhe partia e tij, duhej te përgatiteshin për ne opozite, ndërsa siç është e kuptueshme, do te kishte një përmbysje, por jo qilizme jo vetëm ne administrate, por edhe me gjere.

« Levante CO » ose kriza e dyte e PS-se

Një skandal financiar me ndihmat për Shqipërinë, do te dërgonin deputetin Fatos Nano ne një seance kuvendare, ku do te diskutohej heqja e imunitetit te tij. Dosja e përgatitur me kujdes, kryesisht nga Blerim Çela, do te nxirrte fajtor ne sytë e deputeteve te djathte te Kuvendit te Shqipërisë, ish- kryeministrin Fatos Nano. Pas heqjes se imunitetit parlamentar, do ti hapej rruga arrestimit te tij, hetimit dhe daljes para një gjykate. Ishte viti 1993, dhe kryesocialisti do te shpallej fajtor, duke u gjykuar si një “vjedhës ordiner” i ndihmave te te huajve, kryesisht italianeve, për Shqipërinë.

Nano do te burgosej ne Bence te Tepelenës. Deri ne momentin e daljes nga burgu, Nano do te ishte kryetar dhe simbol i socialisteve, te cilët asnjëherë nuk do te bindeshin se “njëshi” i tyre ishte “hajdut ordiner”. Gjithmonë do te ishte një “i burgosur politik” i “regjimit te Berishës”, i cili tashme ishte president i plotfuqishëm i Shqipërisë. Edhe nga burgu, Nano do te vazhdonte ushqyerjen e krizave ne PS. Here pas here, përmes letrave qe ai nxirrte nga burgu dhe botoheshin ne gazetën e partisë se tij “ZP”, Nano me mjeshtëri do te mbante ne nje ekuilibër shume delikat kontradiktat ne mes brezave, te personifikuara për një kohe te gjate ne dualitetin e nënkryetareve Meta- Pëllumbi. Deri ne vitin 1997, momentin e daljes nga burgu, Nano do te ishte thuajse një lider shpirtëror i socialisteve, por edhe një simbol i unitetit, te cilin e mbante me mjeshtëri duke krijuar krizën e brezave ne PS.

“14 shtatori” dhe arratia e Nanos nga pushteti

Vrasja e liderit te Dhjetorit ’90, Azem Hajdari me 12 shtator 1998 pare selisë se PD-se ne Tirane, shkaktoi një indinjate te thelle ne Shqipërinë e sapo dale nga kriza e vitit 1997. Vetëm pak minuta pas vrasjes se Hajdarit, Berisha fajësoi direkt Fatos Nano për këtë akt. Kaq do te mjaftonte, qe dy dite me pas, pas përfundimit te ceremonisë mortore te Azemit, te shpërthente një revolte e mirëfillte popullore, e cila ne këndvështrimin e shume shqiptareve por edhe te huajve, u konsiderua si e armatosur. Disa dite me pas, duke pasur si sfond murin e stolisur nga plumbat e armeve, kryeministri Nano doli ne një konference për shtyp. Erdhi dorëheqja nga posti i kryeministrit te vendit, e cila brenda një kohe te shkurtër u pasua edhe nga dorëheqja nga lider i PS-se. Kjo parti po përjetonte një krize te thelle lidershipi. Ndoshta ishte hera e pare qe nga krijimi i saj me 1991, kur realisht po vihej ne dyshim ekzistenca politike e Nanos. Duket se u gjend emri i përshtatshëm për drejtimin e qeverise, për here te pare ne 7 vite post-komunizëm, kryeministër u emërua një ish-dhjetorist, i cili mori mbështetje konsensuale: Pandeli Majko. Me vone, ai do te quhej njeriu i zgjidhjes se krizave brenda PS-se. Me mbështetjen edhe te “ujqërve te vjetër” te PS-se, te rinjtë u vunë ne udhëheqje te qeverise, ku krah i djathte i Majkos, ishte kryetari i FRESH-it, Ilir Meta. Ndërsa u zgjidh problemi i qeverise, partia mbetej pa një kryetar, teksa Nanos i kishte mbetur te niste turin e bazës për te siguruar mbështetjen e nevojshme për kongresin e vjeshtës 1999.

Nano përballe Majkos, babai përballe krijesës se tij.

Majko kryeministër, ishte një figure e përshtatshme për te ruajtur ekuilibrat e brishte ne PS, por ishte edhe një emër i pranuar edhe nga PD-ja. Mazhoranca sigurisht, ishte e PS-se, por Majko shihej si një figure e re, ne moshe dhe ne koncepte, por edhe si një kundërshtar i mundshëm i Nanos ne parti, aleat i Berishës ne distance. Turi i Nanos dhe vizioni i krijuar si një shpëtimtar i PS-se dhe promotor i ardhjes se saj ne pushtet me 1997, njëkohësisht edhe nevoja thuajse e përhershme ne politike e binomit Nano- Berisha, beri qe ish- kryesocialisti te akumulonte kapital politik brenda familjes socialiste. Ndërkohe, i ri Majko, edhe pse mbi supe mbante postin e kryeministrit, akoma nuk shihej si një lider i mundshëm i PS-se, njëkohësisht edhe balancues ne binomin e tij te mundshëm politik me Berishën. Nga ana tjetër, Majko nuk kishte peshën e duhur ne strukturat e bazës socialiste, por edhe i mungonte statura e një lideri te vërtetë jo vetëm te partisë, por edhe si kryeministër. Qe te gjithë, ne këtë rol, e shihnin si kalimtar, deri ne momentin qe PS-ja te kalonte krizën e momentin. Megjithatë, ndoshta i këshilluar jo vetëm nga krahu i tij i djathte, Meta por edhe “dekanët” e PS-se, Majko vendosi kandidaturën e tij si kryetar i PS-se, për te sfiduar Nanon e dorëhequr. Kongresi i vjeshtës se 1999, ishte ndoshta nder te paret ne Shqipëri qe u transmetua “live” gjate gjithë punimeve. Edhe pse ishte kryeministër, pra kishte mjaft privilegje ne dore për te joshur antaresine roze, Majko nuk arriti te jete bindes. Nga tribuna e kongresit, ai u tregua me shume i bute nga duhej ndaj opozitës dhe Berishës. E kundërta ndodhi me Nanon, i cili nuk ngurroi ti tregoje dhembet jo vetëm te tijve, por edhe vete Berishës. Rezultati ishte shume i ngushte me vetëm 37 vota ne favor te Nanos, por gjithsesi i pritshëm si një triumf i ish- kryesocialistit te dorëhequr. Nano hipi serish ne fronin e partisë, por qeverinë e la serish ne duart e brezit te ri, duke ia besuar Ilir Metës. Kështu, duke përdorur figurën potente prej ish- peshëngritësi te Metës, Nano vendosi te përgatitet për te marre qeverinë, por jo shume shpejt. I nevojitej toke dhe një imazh për ta shfrytëzuar ne fushatën e parlamentareve 2001, ku nuk ngurroi ta paraqesë Metën si kryeministrin e vazhdimësisë se qeverisjes socialiste. Fale edhe aftësive drejtuese e menaxhuese te “Mehmet Shehut te ri”, Ilir Metës, u sigurua një fitore e thelle ne zgjedhjet e 2001 dhe tashme, Nano nuk mund te rrinte me ne heshtje.

Fjala greke “Katharsis” dhe rikthimi i amortizatorit Majko

Pas zgjedhjeve te vitit 2001, Nano po kalonte një krize te thelle personale. Marrëdhëniet me bashkëshorten e tij, Regjina, ishin lëkundur prej vitesh, por tashme shihej qarte se bashkëjetesa nen një strehe, ishte një mirazh prej kohesh. Ne jetën e Nanos se rinuar mendërisht, kishte hyre Xhoana, me te njëjtin mbiemër si edhe vete kryesocialisti. Ndërkohe, një grup deputetesh brenda PS-se, ne urdhër apo iniciative te tyren apo nga lart, startuan me lëvizjen « Katharsis ». Fjala është greke dhe ka kuptimin e vete pastrimit. Është greke si edhe vendi ku prej vitesh, Xhoana kishte bizneset e saja, siç edhe vendi ku Nano tashme ishte një mysafir i mikpritur. Thjeshte si një kryetar partie, duke pasur përballe një figure mjaft potente si kryeministri Ilir Meta, Nano arriti qe krizën e tij personale, te implementoje edhe ne PS. Shënjestër e tij, u bene mjaft ministra, ish- ministra apo deputete, ndërsa u be mjaft i famshëm ne mbledhjet e KPD-ve trinomi Muçi- Baçi- Naçi, ndërsa doli ne skene edhe Miri i Xhikes. Akuzat e hapura dhe therëse te Nanos, duket se krijuan një klime mosbesimi dhe dyshimi te pjesës me te madhe te kryesisë roze, por edhe te bazës socialiste, e cila edhe këtë here, i dha te drejte Nanos. Edhe pse u lëkund ne moralin e vet personal, jo e preferueshme për mentalitetin e shqiptareve, Nano krijoi dhe triumfoi përmes krizës se rradhes ne PS. Ne fillimin e vitit 2002, Meta dha dorëheqje, dhe serish thirret ne udhëheqje te një qeverie provizore, Pandeli Majko.

Konsensusi Nano- Berisha dhe rikthimi ne qeveri i « Zogut vetmitar »

Zgjedhjet e manipuluara te 2001 përmes fenomenit te Dushkut te Lushnjës, i garantuan opozitës se atëhershme PD-se, propozimin e emrit te kreut te ri te shtetit. Njëkohësisht, u instalua një konsensus i perkoheshem PD-PS (Berisha- Nano) qe mundësoi edhe reformimin e një seri institucionesh kushtetuese. Nuk ka qene asnjëherë e qarte, nëse pjese e kësaj marrëveshjeje, ka qene edhe rikthimi ne qeverisje i Fatos Nanos si kryeministër, duke spostuar serish Pandeli Majkon. Ne fillim gushtin e vitit 2002, Nano rivihet ne krye te qeverise, duke pasur si krah te djathte Ilir Metën si zv.kryeminister, ku do te qëndroje si i tille, deri ne fillim te shtatorit 2005, një nga kryetaret me jetëgjatë te qeverive shqiptare te post ’90.

Viti i vështire 2003 dhe « kataklizmoja » socialiste

Viti 2002, do te mbaronte shpejt edhe si pasoje e mungesës se kontradiktave te forta ne mes Nanos dhe Berishës. Ne këto kohe, kishte vizita ne festat e te dy palëve, kartolina urimi, tokje gotash si dhe një bashkëpunim te shkëlqyer parlamentar, duke nxjerre jashtë loje edhe Gjykatën Kushtetuese, siç ishte rasti i kryeprokurorit Rakipi.

Njëkohësisht, brenda rreth 6 muajve, Nano kryeministër- kryetar, do te gjendej nen sulmet e opozitës, por këtë radhe edhe te Ilir Metës. Kontradiktat ne mes tij dhe Nanos, ishin ne rritje vazhdimisht. Meta jep dorëheqjen si zv.kryeminister, me pas edhe si anëtar i kryesisë roze. Mendon te ndjeke taktiken e Nanos, duke organizuar ture ne bazën socialiste. Rreth tij, grumbullohen shume deputete, veçanërisht ata te sulmuar nga Nano, por edhe ish- presidenti Mejdani. Lufta e brendshme ne PS, ashpërsohet, megjithatë qeveria, me ministra apo zv.ministra qe luajnë rolin e tyre, qëndron ne këmbë. Për here te pare ne 11 vite ekzistence, PS-ja ishte fare pranë ndarjes, e cila prej vitesh kishte hyre ne Partine Demokratike.

Dimri i ndarjes përfundimtare ne PS

Kongresi i dhjetorit 2003, do te vinte përballë Nanon jo me kundërshtarin e tij te hapur Ilir Metën. Ky i fundit mbështeti ne këtë gare ish- presidentin Rexhep Mejdani, ndërsa u kandidua për postin e kryesocialistit edhe socialisti me i ri, Edi Rama, i cili sapo kishte siguruar një mandat te ri si kryebashkiak i Tiranës.

Nano, por edhe drejtuesit e tij lokale, u kujdesen qe ne konferencat e rretheve, te triumfonte fryma nanoiste, rrjedhimisht edhe delegatet e kongresit te ishin te këtij drejtimi. Nga ana tjetër, edhe pse Mejdanit, Rames dhe Metës iu lejua pjesëmarrja ne konferencat e degëve, ne shumicën e tyre, shiheshin si “tradhtare” te PS-se.

Pak kush dyshonte se ne këtë kongres, Nano do te humbiste. Arsyet ishin te shumta dhe te njëjta me ato te parashtruara me lart. Mejdani nuk përfaqësonte asnjë krah ne PS, Rama ishte futur para kohe ne gare ndërsa Meta, nuk doli ne skene kundërshtar i hapur i Nanos, por si mbështetës i Mejdanit.

Kongresmenet, me një mbështetje te denje vetëm për kohen e E.Hoxhes, rikonfirmuan Nanon kryetar. Ndërsa Mejdani dhe Rama nuk siguruan vende ne kryesi port vetëm ne KPD, Meta mbeti edhe jashtë saj ne baze te orientimeve qe u ishin dhënë për mënyrën e eliminimit- votimit te kundërshtarëve te Nanos. Ndërkohe, serish me orientim, fituan si anëtare te KPD-se ata qe ishin akuzuar me shume nga kryeministri. Nano krijon një qeveri te re, duke përfshirë edhe një pjese te tyre, ndërkohë qe Meta inicion lëvizjen e tij për reformimin e PS-se nga brenda. Përpjekjet e tija përmes turit ne baze, zgjasin edhe disa muaj, teksa zyrtarizohet shkëputja duke krijuar Lëvizjen Socialiste për Integrim, e cila kthehet ne parti, madje duke pasur edhe grupin e saj parlamentar. Lajmi është : edhe PS ndahet duke ndjekur shembullin e PD-se, por 13 vite pas krijimit. Megjithatë, me akrobaci politike, ndoshta edhe duke shkelur kushtetutën, Nano qëndron kryeministër deri ne zgjedhjet e 3 korrikut 2005.

Nano- president apo president nderi

PS-ja i humbi zgjedhjet e 3 korrikut 2005. Tashme ne pushtet ka ardhur PD- Berisha dhe aleatet e saj. Madje Nanos « i firuan » edhe dy parti te tjera, te cilat deri me 3 korrik, bashkeqeverisen : PAA e Xhuvelit dhe PBDNJ e Dules. Pas shpalljes zyrtare te rezultatit te zgjedhjeve qe sanksiononte humbjen e PS-se, Nano me 2 shtator 2005, dha dorëheqjen nga drejtimi i PS-se. Ndërsa edhe këto kohe, Nano vazhdon pushimet e gjata jashtë vendit, ka nisur valsi për zëvendësimin e tij. I pari Edi Rama, me pas Arben Malaj, ndoshta Gramoz Ruci, pse jo edhe Pandeli Majko e Rexhep Mejdani, janë disa nga emrat e mundshëm qe janë, apo do te futen ne gare. Posti është i lakmueshëm, edhe pse PS është ne opozite. Nano, lideri historik, nuk ndjehet. Mbase nuk është shume i interesuar qe pas 8 viteve ne pushtet, te marre një parti ne opozite. Ndoshta i mungojnë edhe argumentet për te joshur bazën e partisë se tij. Joshja për postin e presidentit me 2007, ne vend te president nderi i PS-se, i ka argumentuar heshtjen. Edhe ne vete përbërjen e kabinetit, duket se Berisha nuk e ka pritur fitoren e 3 korrikut. Ajo mund te ketë ardhur edhe si pjese e një kompromisi, njeri prej te shumtëve Nano- Berisha. Nano ka qene disa here kryeministër, Berisha dy here president. Tashme ky I fundit është kryeministër, rotacioni mund te jete I plote me Nanon president me 2007. Pa Nanon ne krye, PS-ja ë ka te vështire riorganizimin dhe motivimin për te marre pushtetin ne 2009. Pa Nanon kryetar PS-je dhe president honorific me kushtetutën aktuale, Berisha siguron edhe një mandat qeverisës si kryeministër me 2009-2013. Mbase deri atëherë, misioni I tyre I përbashkët mbaron, krijohet ndoshta një senat me senatore te përjetshëm, apo mbase plakja fizike do ti largoje nga politika aktive ne Shqipëri. Këto janë deduksione bazuar ne atë cfare ka ndodhur ne Shqipëri nga 1990. Një gjë është e qarte: Nanos, si edhe Berishës, askush nuk mund t’ua marre partitë respektive nga dora, nëse nuk duan ti lëshojnë vete. Nanon duket mjaft i ri për tu tërhequr nga politika, ashtu siç edhe Berisha për te lëshuar qeverisjen e saponisur. Ne skene duket se del një takim mes te dyve ne Sant- Exhidio para shume viteve, ndërsa vete Berisha ka thënë publikisht se emri i presidentit te ri te Republikës, duhet te dale këtë here nga opozita, pra PS-ja. Ndoshta kjo periudhe deri ne vitin 2007, larg drejtimit te një partie politike, veçanërisht te majte, ish- vazhduese e PPSH-se, i duhet Nanos për te krijuar depolitizimin, departizimin, purifikimin e nevojshëm drejt presidencës se vendit, ëndërr e kahershme e tija, por edhe premtim i dhënë bashkëshortes se re Xhoanes. Jo gjithmonë, Nano ka qene i parashikueshëm dhe konsekuent, perserites i te njëjtave gabime apo lëvizje te suksesshme politike. “Zogu vetmitar” mund te jete ndalur te pushoje ne pritje te stuhisë, por ndoshta edhe për tu ngjitur ne maje te piramidës, te cilën Berisha e ka provuar për here te pare para 13 viteve.

Blerti DELIJA

Unioni I Gazetareve Profesioniste te Veriut e boton për here te pare Fjalori Enciklopedik “Gazetare dhe publicistë shqiptare” risi ne gazetarinë shqiptare

Pas një pune mbi 2- vjeçare, nje staf shume kompetent dhe profesional i ka dhënë jete te parit fjalor enciklopedik “Gazetare dhe publicistë shqiptare”. Një merite te jashtëzakonshme ne këtë risi ne median shqiptare ka organizatori dhe drejtuesi i këtij stafi, prof.dr. Hamit BORICI, një nga pedagoget e pare te gazetarisë ne Shqipëri, “Anëtar Nderi” i Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV) me qendër ne Shkodër. Një hulumtues shume kembengules dhe sistematik, prof. Borici i ka dhuruar jo vetëm gazetarisë shqiptare, por edhe kombit tone një visar te paçmuar dhe unikal ne llojin e tij.

Ne faqet e këtij libri, gjenden figurat me te njohura te gazetarisë shqiptare qe nga fillimet e këtij profesioni sa fisnik, aq edhe impenjativ dhe i vështirë. Sigurisht, sado te mundohemi te përcjellim atë qe gjendet ne faqet e këtij botimi, është shume e vështirë pa patur ne dore Fjalorin Enciklopedik “Gazetare dhe Publicistë Shqiptare”. Puna e bere, përfshin një hapësirë voluminoze jo vetëm ne kohe, por edhe ne shtrirje gjeografike. Përfaqësues dhe drejtues te mediave te ndryshme, te shkruara apo elektronike nga Shqipëria, Kosova, Diaspora, Maqedonia etj., janë te pranishëm me aktivitetin e tyre. Thuajse te gjithë personazhet e këtij libri, përveç se me biografinë e tyre jetësore e profesionale, janë te pranishëm edhe me foto.

Libri ne fjale, vjen si një botim i Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV), i cili iu përgjigj menjëherë ftesës qe iu be nga kryeredaktori i këtij botimi, prof. Dr. Hamir BORICI. Duhet thënë se ky libër, i shtohet tashme botimit te nisur dhe qe shume shpejt do te vijoje i gazetës “VERIU”, organ i kësaj shoqate. Ne ambiciet për te ardhmen te UGPV-se është vijimi i aktivitetit ne fushën e botimeve, jo vetëm te librave apo te gazetës, por edhe te shume materialeve te tjera qe nxjerrin ne pah punën e gazetareve te kësaj treve.

Nuk mund te leme pa përmendur dhe falënderuar publikisht edhe atë qe mundësoi botimin e këtij fjalori, Albtelekom sh.a. dhe ne mënyre te veçante drejtorin e përgjithshëm, Ferhat LLUKACEJ. Qe ne momentet e pare te aplikimit te projektit te përbashkët te UGPV-se dhe te prof. Boricit, Albtelekom dhe drejtori Llukacej, u treguan mjaft dashamires duke mbështetur këtë nisme nga ana financiare.

Ndërkohë, sqarojmë te gjithë ata qe për një arsye apo tjetër, nuk e kane gjetur emrin ne këtë botim, se mënyra e përfshirjes se përfaqësuesve te medias, ka qene pak e shume vullnetare. Kështu, përmes mediave, është njoftuar për mundësinë e botimit te Fjalorit, ndërsa është dashur te plotësohet një formular me shkrim apo edhe me internet. Ne këtë kuadër, ka qene vete prof. Borici por edhe pjesëtare te tjerë te stafit te tij, qe kane kontaktuar edhe direkt me gazetare apo drejtues mediash te spikatur për këtë qellim. Gjithsesi, stafi i këtij botimi, mendon se ky është vetëm hapi i pare. Shume shpejt do te startoje puna për rifreskimin e Fjalorit. Megjithatë, jemi krenare qe përkrah emrit te nderuar te prof. Boricit si kryesues i grupit te punës ne këtë botim, edhe Unioni i Gazetareve Profesioniste te Veriut ka regjistruar emrin tij ne këtë botim unikal ne llojin e tij.

Për te gjithë ata qe duan te kenë një visar te çmuar ne bibliotekën e tyre, libri tashme është ne te gjitha libraritë kundrejt një çmimi simbolik 1000 leke.

Zyra e Shtypit e UGPV-se

Fshatarët ilirë, Perandorë në Romë

Me sa mund të konstatojmë, sipas fakteve që na servir historia, kombi ynë që në pranverën e ekzistencës së tij ishte i destinuar që të gjitha energjitë fizike e mendore t’i konsumojë për të tjerët. Iliria i dhuroi Romës 15 perandorë, të cilët mbretëruan gjatë disa shekujve, duke i sjellë fitore të njëpasnjëshme.

Në këtë shkrim do të evidentojmë tre perandorët e parë ilirë, të cilët me aftësitë e tyre të rralla arritën të disiplinojnë këtë perandori nga shthurja dhe ta nxirrnin nga krizat e shek.III mbas Krishtit. Sapo historia hap siparin e kësaj “drame” të trishtueshme, në “skenë” na shfaqet shpëtimtari i kësaj perandorie (në rrokullisje), Klaudi, i pari perandor romak me gjak ilir, që sundoi dhe disiplinoi Romën. Shkatërrimi i pushtetit imperial kishte arritur në pikën e fundit, nën sundimin e Perandorit Gallius. Ky perandor ishte mjaft i kënaqur të sundonte vetëm Italinë dhe të gëzonte të mirat materiale të jetës, pa e prishur gjakun për fitoret e barbarëve, për humbjen e një krahine të largët, apo për rrebelimin e ndonjë gjenerali të ushtrisë. Por rreziku e ndoqi edhe brenda kufijve të Italisë.

Ushtria e Danubit proklamoi perandor prijësin e saj, Aurel, i cili marshoi menjëherë drejt Romës. Duhet theksuar se Perandoria Romake e asaj kohe shtrihej në tre kontinente dhe çdo zonë kishte prijësin e saj. Aureli në marshimin e tij në krye të armatës kapërceu Alpet dhe rrethoi Milanon. Gallius u prek në sedër nga ky provokim dhe e kapi frika se mos humbiste edhe Italinë. Ai u nis në krye të legjioneve të tij dhe shkoi për t’i dhënë një mësim të mirë uzurpatorit. Por, mjerisht, para se të fillonte lufta, ai ra viktimë e një komploti dhe kur ishte duke dhënë shpirt, la porosi që kurora imperiale t’i jepet Klaudit. Klaudi kishte lindur në Dardani (Kosova e sotme), dhe duke filluar si ushtar i thjeshtë, do të bëhej komandant i një ushtrie e stacionuar në Pavia. Porosia e Galliusit u brohorit nga të gjithë, mbasi edhe komplotistët e kishin patur ndërmend po atë kandidat kur vranë Galliusin.

Klaudi, porsa u aprovua si perandor nga Senati, filloi operacionet kundër Aurelit, i cili u kap rob dhe u ekzekutua si rebel. Klaudi iu përvesh punës për të sistemuar financat e shtetit, duke luftuar çrregullimet dhe abuzimet, për të restauruar disiplinën në ushtri, duke shpallur amnistinë e përgjithshme për ata që ishin rebeluar para hipjes së tij në fron, dhe duke shtypur me “dorë të hekurt” çdo akt rebelimi kundër personit të tij. Mbasi vunë në vend rregullin dhe qetësinë e brendshme, Klaudi ndezi entuziazmin e ushtrisë për të luftuar barbarët që kërcënonin tokat e Perandorisë nga çdo anë. Rreziku më i madh ishin Gothët (Gotët), të cilët ishin nisur me një flotë të madhe nga brigjet e Detit të Zi dhe kishin zbarkuar afër Malit të Athos, të gatshëm për të sulmuar Selanikun. Klaudi u nis në krye të ushtrisë për të luftuar barbarët që kërcënonin dhe për të dërrmuar armikun. Nën udhëheqjen e tij guximtare dhe të shkathët, hordhitë barbare u shpartalluan pranë Nishit (Nisus), një qytet i Dardanëve që edhe sot quhet Nish. Shkabat romake triunfuan dhe një popull mirënjohës i dha Klaudit mbiemrin “Gothik”. Flota e barbarëve ishte shkatërruar dhe ata duke mos mundur të tërhiqeshin nga deti, u shpërndanë në krahinat e Ilirisë, duke lënë kufoma e gërmadha kudo që kaluan. Klaudi u detyrua t’i ndiqte këmba-këmbës dhe t’i shfaroste pjesë-pjesë. Por, Klaudi ra i sëmurë dhe vdiq në tokën e tij ilire, mbasi mbretëroi dy vjet duke lënë prapa një popull të pangushëllueshëm për humbjen e papritur dhe të vajtueshme të këtij perandori të madh.

Menjëherë mbas vdekjes së Klaudit, ushtria e Danubit veshi me petkun e kuq (simboli i pushtetit imperial), Aurelianin, një gjeneral trim dhe i regjur në luftë. Aureliani kishte lindur në Sirmiun, kryeqendra e Panonisë, ndërtuar mbi Lumin Savë, në perëndim të Belgradit.

Panonia ishte një provincë e banueshme ilire dhe përfshinte pjesën jugperëndimore të Hungarisë, Austrinë jugore dhe krahinat e sotme të Stirisë, Korinthisë dhe Kroacisë. Aureliani rridhte nga një familje e varfër fshatare. Karrierën e kishte filluar si ushtar i thjeshtë dhe duke u ngritur në gradë brenda pak viteve kishte arritur të bëhej kryekomandant i kalorsisë. Një nga titujt e shkëlqyeshëm që kishte marrë gjatë luftërave që kishte fituar, ishte edhe “Shpëtimtar i Ilirisë”. Aureliani mbretëroi më pak se pesë vjet, por çdo ditë e atij mbretërimi të shkurtër u shoqërua me një fitore të lavdishme dhe me një vepër madhore. Disiplina e hekurt që aplikoi Aureliani ishte çelësi i fitoreve të njëpasnjëshme të ushtrisë së tij. Ai ndaloi rreptësisht ushtarët e tij të dehen, të luajnë bixhoz dhe të plaçkisin pasurinë private të qytetarëve të Romës. Në një letër dërguar një oficeri me gradë të ulët, Aureliani ka lënë testamentin e tij ushtarak, dhe aty lexojmë këtë frazë: “Shteti ka caktuar mjaft fonde për të mbajtur ushtrinë në gjendje të mirë. Ushtarët duhet të pasurohen me plaçkën e armikut dhe jo duke bërë qytetarët e bindur e punëtorë të derdhin lotë dëshpërimi”. Aureliani veproi jo vetëm si prijës ushtarak, por edhe si burrë shteti largpamës. “Jam i mendimit se këto cilësi janë mjaft të spikatura për një personalitet me prejardhje fshatare, kur edhe sot pas shtatëmbëdhjetë shekujsh ekzistojnë dashakëqinj që shtresat fshatare, dhe në veçanti shtresat e varfra i shikojnë me neveri dhe përbuzje”, (autori). Këto rregulla nuk mbeteshin vetëm në fjalë boshe, çdo shkelje e disiplinës dënohej me rreptësi të tmerrshme. Aureliani, pasi shkatërroi armiqtë e perandorisë në Europë, u nis në krye të legjioneve romake, për të restauruar pushtetin imperial në krahinat e Azisë, që kishin rënë në duar të barbarëve uzurpatorë dhe armiqve të huaj. Beteja më e madhe e kësaj fushate u bë kundër Mbretëreshës Zenobi, e cila u rrethua në kryeqytetin e saj në Palmirë. Pasi mbretëresha kryelartë refuzoi të dorëzohej para ushtrive të Aurelianit, Perandori trim dhe bujar i drejtohet popullit të Romës me këto fjalë, sa të urta, aq dhe prekëse për sedrën e një perandori të madh: “Popull i Romës, – shkruan Aureliani në një letër me dorën e tij, – flet me përbuzje për luftën që jam duke bërë kundër një gruaje. Por ata nuk e njohin pushtetin dhe karakerin e Zenobisë. Është e pamundur të përshkruash përgatitjet e saj. Frika e ndëshkimit që mund të pësojë po të dorëzohet, e ka armatosur me kurajon e dëshpërimit. Por unë kam besim në fuqinë e Perëndive të Romës, që më kanë nxjerrë faqebardhë në të gjitha ndërmarrjet e mia”. Kthimi i Perandorit në Romë, pas një ekspedite ushtarake ku kishte dalë ngadhnjyes, quhej triumf.

Kthimi i Aurelianit u celebrua si një triumf që përmendet në analet e Romës antike. Ai u tregua burrë shteti i vërtetë në trajtimin e kryetarëve të shteteve që kishte zënë rob. Mbretëresha Zenobi u vendos në një vilë të bukur afër Romës dhe i martoi të bijat me djem të aristokracisë romake. “Tepër fisnik dhe njerëzor akti i parardhësit të fisit tonë ilir, në të njëjtën kohë dhe shembull frymëzimi për më shumë dashuri dhe tolerancë, kaq të nevojshme në ditët tona. Në të njëjtën kohë dhe një pikëpyetje dhe çuditëse përse i humbëm këta virtyte dhe kush na e përdhosi racën?!”. Triumfi i perandorëve ilirë është triumfi i një kombi të zgjedhur, tirumfi i një gjaku të pastër iliro-keltik, që zbriti në Ballkan para më shumë se 3000 vjetësh. Vazhdues dhe trashëgimtar të kësaj race të zgjedhu ishin edhe fisnikët e mëvonshëm Balshajt, Shpatajt, Dukagjinët dhe deri te legjenda e Arbërit, Gjergj Kastrioti. Dhe është vërtet tragjike kur mendon se stërgjyshërit tanë, ilirët, “transportuan” në Europë rregull, disiplinë dhe kulturë. Disiplinuan perandorinë më të fuqishme të kohës, duke i “deleguar” Romës pesë perandorët e parë, gjatë shekujve III-IV, të cilët e nxorën këtë perandori nga krizat dhe pikërisht nga ato kriza të cilat, ne po i përjetojmë sot mbas shtatëmbëdhjetë shekujsh!

Pra, siç thamë më lart, Aureliani vdiq i mbuluar me lavdi, ndonëse vrasja e tij ishte një komplot i organizuar. Kur vrasësit e tij (të keqinformuar) e kuptuan gabimin tragjik, sekretari që kishte inskenuar komplotin, mori dënimin e merituar. Ai u zëvendësua nga Taçiti, por duke qenë në një moshë të thyer, 75 vjeç, nuk i rezistoi klimës së maleve të Kaukazit, ku kishte shkuar për të drejtuar legjionet romake, dhe vdiq mbas shtatë muajsh. Këtë herë fronin vakant e zuri Probi, i treti ndër ushtarët fshatarë të Ilirisë, që shpëtuan Perandorinë Romake nga kriza e shek.III. Edhe ky, si të tjerët, e kishte filluar karrierën si ushtar i thjeshtë dhe kishte marrë gradën Tribun, nga Perandori Valerian, para moshës së caktuar në rregulloren e ushtrisë. Probi i kishte thurur vetes kurora dafine, duke u prirë legjioneve romake në luftimet e Renit, Danubit, Eufratit dhe Nilit. Nën udhëheqjen e Aurelianit, ai kishte zaptuar Egjiptin dhe ishte i vetmi që kishte guxuar të frenonte tendencën e atij perandori dorëhekurt për t’u treguar i pamëshirshëm ndaj fajtorëve dhe kundërshtarëve. Kur u bë vetë perandor, Probi ishte 44 vjeç, i adhuruar nga ushtria, në kulmin e famës, të energjisë trupore dhe të shkathtësisë mendore. Në letrën që i dërgoi Senatit për t’i treguar formalisht zgjedhjen e tij si perandor, Probi shkruan: “Kur zgjodhët një prej jush për të trashëguar fronin e Perandorit Aurelian, ju vepruat ashtu siç e lyp drejtësia dhe urtësia. Ju jeni sovranët legalë të botës dhe pushteti që keni trashëguar prej stërgjyshërve tuaj do të bëhet trashëgim i pasardhësve tuaj. Ushtarët që nuk shkelin në dërrasë të kalbët, më ofruan titullin August. Por unë dua t’i parashtroj mirësisë dhe mëshirës Suaj meritat dhe pretendimet e mia”. Patret, apo baballarët e kombit, u prekën nga kjo përvujtëri dhe mbasi lavdëruan virtytet, ngadhnjimet dhe maturinë e Probit, i akorduan njëzëri të gjithë titujt e ofiqit imperial. Duke vazhduar dhe konsoliduar veprën e dy paraardhësve të tij ilirë, Probi solli paqe dhe rregull në të gjitha krahinat e Perandorisë në gjashtë vitet që vazhdoi sundimi i tij. Shumë nga armiqtë e jashtëm të Romës, të cilët kishin qenë shtypur nën thundrën e hekurt të Aurelianit, u munduan të ngrinin krye. Por armët mizore të Probit bën të dështojë çdo orvatje. Probi ndodhej gjithmonë vetë aty ku ishte çasti vendimtar i një ndeshjeje me armikun, aq sa biografi i tij habitet se si një njeri mund të ndodhej prezent në aq shumë luftëra në një kohë të shkurtër. Dy nga këta, Diokleciani dhe Konstandini u ngritën në gradë deri sa okupuan selinë superiore të Perandorisë. Lufta më e madhe që bëri Probi ishte kundër fiseve gjermane (franko-vandale) që invaduan Galinë (Francën e sotme). Ai i detyroi këto hordhi barbare të kapërcejnë Renin dhe i ndoqi në tokat e tyre, deri sa u detyruan të kapitullonin. Nëntë nga princërit gjermanë më të fuqishëm i ranë ndër këmbë dhe pranuan kushtet që Probi denjoi t’u impononte.

Në kohë paqeje ushtarët i vendoste të bënin punë të dobishme, për të mos i lënë kohë të demoralizohen. Kur ishte komandant në Egjipt, legjionet e tij kryen punime të mëdha për të përmirësuar lundrimin mbi Nil. Në Iliri, që ishte vendi i tij i lindjes, Probi i vuri ushtarët të mbjellin vreshta. Kur ushtarët i kuptuan këto mendime të prijësit të tyre, u alarmuan dhe e humbën durimin. Turma e ushtarëve të egërsuar u vërsul dhe njëmijë shpata copëtuan trupin e tij. Ky pra ishte fundi tragjik i perandorit të tretë me origjinë ilire, që i solli paqen dhe rregullin perandorisë më të madhe  dhe më të “shthurur” të kohës, bashkë me dy paraardhësit e tij ilirë, Klaudin dhe Aurelianin. Për perandorët me origjinë ilire, të cilët kontribuan aq shumë për Perandorinë Romake, dhe që i vunë frenin shthurjes së saj, vlen të theksojmë një citim të W.Wreberit: “Perandorët ilirë janë burra plot energji, bij të Ballkanit, të maleve të tij të egra, të luginave të tij të plleshme, të flakës së tij, që sjellin me vete gjakun e ri, parimet e reja dhe veprimet e reja dhe të vyeshme. Me sy të hapur, synojnë gjithë zjarr drejt pafundësisë; me dorën e tyre të hekurt dhe të vrazhdë synojnë dhe mundohen të vënë rregull, ende të paharruar në shumë çështje, por burra me karakter ushtarak, jo të rënduar prej traditës, por gjithë furi, e cila shpërthen prej lirizmit herë pas here në botë. Ata nuk janë njerëz klasikë”. Ata shikonin gjithçka nga pikëpamja luftarake dhe e organizonin ashtu sikurse e kërkonte epoka e ashpër, sepse vetëm me detyrim e rreptësi mund të mbaheshin të bashkuara, çka liria dhe qytetërimi i kishin shkëputur njëri prej tjetrit.

Ata merrni vesh diçka nga lufta, ata erdhën në fuqi më të shumtën si më të afërmit ndaj sundimtarëve. Ata, nëse nuk donin t’ia dinin më për stërhollimet e mëparshme të Senatit e nëse rrallë interesoheshin për bukurinë e kulturës së lashtë, arsyeja ishte se ata nuk patën kohën e nevojshme e se ai qytetërim qe vyshkur”. (Ref. W.Werber, “Das Kaiserreich und der Eintritt der Cermanen in die Weltgeschiste”, në “Kanaurs Wetgeschiste”…, fq. 250-251.)

Ja çfarë transportonin paraardhësit tanë krenarë, ilirët. Po ne, mbas shtatëmbëdhjetë shekujsh, në kohët moderne, çfarë po i ofrojmë Europës? Mish të bardhë, drogë e turp! Madje edhe transportin e bëjmë me shpenzimet tona!… A nuk po e njollosim Bardhylin, mbretin e parë të Ilirisë? A nuk po e njollosim mbretëreshën kryelartë, Teutën, ato që prostituojnë rrugëve dhe kazinove të Europës?! A nuk po i turpërojnë eshtrat e Gjergj Kastriotit?! Po me importin si jemi? Dy fenomene që janë jashtë kulturës dhe traditës po “lulëzojnë” si sfidat më të turpshme ndaj fenomenit Arbër, Nënë Terezës: Nga njëra anë “bunkerizimi” me origjinë arabe dhe nga ana tjetër (dhe që është shumë më e turpshme), lakuriqësia. Aq sa na “shpëtoi” “Internacionalizmi Proletar” nga varfëria, aq do të na “shpëtojë” “kozmopolitizmi” dhe “modernizmi”.

T’i largohemi “majmunërisë” në imitime dhe t’i kthehemi traditës, jo si folkloristë, por si qytetarë të vërtetë.

Mark Bregu

Akti përfundimtar i zgjedhjeve që do të luhet sot, më 21 gusht, do të ish mirë të kish pasur një rrezultat të ndryshëm nga ai që parashikohet. Do të kish qenë mirë, pra, që në të tre zonat, një në Veri, një në Shqipërinë e Mesme dhe një në Jug, të kishin fituar kandidatët e së majtës. Një fitore e tillë do të thoshte sot një opozitë më kompetitive për nesër. E në kushtet kur tashme demokratët e kanë siguruar pushtetin (71 deputetë pa aleatët e tyre të rij me të cilët shkojnë 78) një skenar i ngjashëm nuk do të sillte asnjë çregullim. Vetëm se do të garantonte diçka më shumë, të gjithë ata që ende nuk u ka dalë frika nga rikthimi i Berishës në pushtet. Më tej akoma edhe vetë Berishën do ta bënte më të kujdesshëm dhe më të përmbajtur.

Nëse kjo do të ndodhte- dhe me sa duket, këtyre numrave do t’u shtohej edhe ai i Kastriot Islamit që pret të nesër rezultatet e Kolegjit Zgjedhor, mazhoranca e re do të bëhej shumë e lëkundshme.

Së pari, ajo do të ishte shumë më e kondicionuar dy vite më pas, në zgjedhjet e reja për Presidentin e Republikës.

Së dyti, do të kish frikë të tregonte arrogancë dhe mospërfillje.

Së treti, do të qe më e obliguar për mirëqeverisje. Sëpse nëse nuk ndodhte kështu, do të mjaftonin vota tejet mobile (si psh ato të Dules, Xhuvelit, Lesit, apo çdo grupimi të pakënaqurish brenda PD, për ta hedhur qeverinë në erë).

Për të gjitha këto arsye, vota e sotshme duhet të ishte shndërruar një kalë beteje për socialistët. Pasi humbën në mënyrë të turpshme pushtetin, në 21 gusht ata kishin në dorë të fitonin betejën për kontrollin e tij. Por edhe në këtë betejë duket se po dështojnë. Edhe këtu me turp. Sepse në vend që të ishin këtë rradhë më të mobilizuar e më të motivuar- për vetë faktin se çdo sfidë elektorale pas humbjes së përgjithshme është dyfish më e vështirë,- ata kanë bërë krejtësisht të kundërtën.

Kryesisht për faj të liderit të tyre. I cili të vetmin preokupim që pati pas 3 korrikut, ishte të rrëmbente gjobën e fundit në Turqi, nga shitja e Albtelekomit, të pushonte në shoqërinë e sponsorve tashmë të korracuar me imunitet, në plazhe ekzotike dhe të mos shkelte asnjë ditë në zyrën e PS, ku duheshin mobilizuar trupat e zhgënjyer të pasdisfatës.

Edhe atë gjoja pak fushatë që zhvilloi e bëri keq dhe më shumë sikur donte të tregonte se tashmë gjithshka ishte e humbur. Përpos faktit se shmangu nga daljet në publik, figurën e diskretituar të shoqërueses së tij të përhershme, Nano e ndërtoi gjithshka me filozofinë e një dështaku. Shpiku, ndoshta për herë të parë në histori, fushatën pa kamera e me dyer të mbyllura. Nuk pati as fytyrë as mundësi të zhvillonte qoftë edhe një miting të vetëm. Nuk tha, qoftë edhe një fjalë publikisht, për emrat e kandidatëve të partisë së tij. Nuk mbajti as edhe një qëndrim se përse këto zona duheshin fituar. Ndërkohe që pretendonte se kishte shanse që rrezultati të barazohej 70 me 70, u lëshonte vartësve të tij udhëzimin për dorzimin në mënyrë demokratike të pushtetit. Dhe ndërkohë tentonte të provokonte elektoratin duke firmosur në ikje e sipër si kryeministër, premtimet elektorale si ai për liberalizimin e universiteteve, që Partia Demokratike e kish dhënë në fushatë.

Shkurt, Nano u soll si humbës, por fatkeqësia është se kështu u sollën edhe gjithë hierarkët e tjerë socialistë. Duke deklaruar se nuk do të njohin rrezultatet e manipuluara, apo duke mos paraqitur deri të shtunën komisionerët në Lazarat, ata sikur pranuan publikisht humbjen e tyre në këto tre beteja. Eshtë e çuditshme sesi mund të flasësh për mosnjohje rrezultati tri ditë para zgjedhjeve, si mund ta dekurajosh elektoratin tënd duke i parathënë humbjen e sigurtë.

Por kjo është sindroma e re që ka kapur socialistët, nga kreu në bazë. Ajo e humbjes së papritur që është shndërruar në dëshpërim e pasiguri. Qenë këto dy faktorë që dominuan fushatën e tyre të dytë. Që e bënë PS të humbte edhe betejën për kotrollin e mazhorancës të nesërme. Duke nisur nga tre zonat që po i humbasin sot.

Editorial nga Albert Vataj dhe Sokol Pepushaj

Spastrime?!

-Është fakt që në pjesën më të madhe të drejtorive rajonale, i vetmi kontribut i titullarëve është militantizmi i theksuar partiak. Shqetësues mbetet fakti se këta lëvizje të pritshme mund të kthehen në atë që fare mirë mund të etiketohet si rrotacion i “militantëve”-

Bëni gati valixhet më katër korrik. Këtë frazë të thënë me humor mes militantësh pak ditë para zgjedhjeve, nuk është se e mora me të njëjtën frymë siç u transmetua. Shumë kush, tani pas më shumë se një muaji ka ngritur shqetësimin lidhur me atë që tashmë jemi mësuar ta quajmë revansh. Nëse do të ketë të tillë frymë spastruese në institucione kuptohet që në mënyrë të menjëhershme do të bashkëngjiten edhe reagimet kritike të të gjitha niveleve, nga ato mediatike e deri te ato institucionale. Megjithatë realisht a duhet të ketë njëfarë rishikimi të pozicioneve (sidomos atyre drejtuese) në të gjitha nivelet e institucioneve. Për të dhënë përgjigjen e kësaj pyetjeje natyrshëm më parë duhet të kalohen në një sitë të imët të gjithë ata individë të cilët pa më të voglën mëdyshje kanë pranuar emërimet e mirëfillta politike, paçka se kanë një kulturë diametralisht të kundërt me atë që kërkon pozicioni të cilin ata mbajnë. Në këtë pikë shembujt janë të panumërt në pjesën më të madhe të drejtorive rajonale, kur drejtorët të vetmin kontribut kanë militantizmin e rrënjosur patriak. Kjo kategori titullarësh në institucione ka vite që nën ombrellën partiake jep mesazhe të qarta të papërgjegjshmërisë por çfarë është më e keqja të tendencave korruptive, të bëra publike këto edhe nga raportet e fundit të Kontrollit të Lartë të Shtetit në rang qarku. Këta drejtues të nivelit të lartë është e pakët të quhen të rrezikuar në pozicionin e tyre nga ardhja në pushtet e PD-së, e cila ka si sllogan qeverisjen me duar të pastra. Masa më normale e ndërmarrë ndaj tyre duhet të jetë padyshim largimi pa kompromis nga posti i mbajtur pa më të voglën meritë, ndërkohë që dërgimi në prokurori i dosjeve me abuzime do të jetë hapi i parë i instalimit të një shteti vërtetë ligjor. Me realizimin sa më urgjent të kësaj reforme që edhe pse tingëllon jo mirë, do ta quaja spastruese, vjen për ata që sapo kanë marrë pushtetin edhe pjesa më e vështirë, zëvendësimi i titullarëve. Nëse kjo realizohet me të njëjtat kritere atëherë zërat kundër kanë të drejtën legjitime që të ankimojnë militantizmin i cili në këtë rast thjesht do të ndërronte ngjyrë. Shqetësimin se një gjë e tillë mund të bëhet realitet e shtojnë zërat për listat tashmë të formësuara në zyrat e selisë lokale blu ku dominojnë emra individësh të cilët meritën e vetme kanë kafenë e mëngjesit apo edhe të mbrëmjes në lokalin aneks të PD-së. Duke shtuar këtu faktin se nivelet e ulëta pritet të popullohen nga “ushtria” e militantëve të papunë të opozitës, atëherë është logjike të mendohet të deklarohet dhe madje të pranohet si terminologji “rotacioni i militantëve”. Situata në këtë mënyrë mund të precipitojë në akuza të ndërsjellta mes palëve ndërkohë që qytetarët rrezikojnë të jenë të dënuarit e përjetshëm të aparatçikëve të vjetër e të rinj të cilët kanë jo pak të përbashkëta në frymën që ata përcjellin. Nëse duam vërtet që diçka të funksionojë, atëherë vlerat më të mira të qytetarisë duhet t’i propozohen këtij qyteti për qeverisjen me duar të pastra, gjë që në fakt nuk ka ndodhur në këta 15 vite as nga të dërguarit e pushtetit qendror dhe aq më pak nga pushtetarë të zgjedhur vendorë dhe aparati i tyre i cili për fat të keq pritet të jetë një trampolinë e mundshme për katapultimin e figurave të cilat realisht deri tani kanë prodhuar veçse mediokritet.

Taulant Kopliku

Në jetën e zonjës më të hekurt të politikës shqiptare, Ministres së Jashtme, Jozefina Topalli

Fillimi i janarit, shkurti e veçanërisht marsi i vitit 1997 ishin muajt që seleksionuan demokratët qëndrestarë nga ata që shqiptarët i quanin “zagarë”. Zonja Jozefina tregoi se u përket demokratëve qëndrestarë, që për asnjë çast nuk u shmang nga rruga tashmë e vështirë e të parës parti antikomuniste në Shqipëri, Partisë Demokratike. Bandat dhe banditët e kuq në ato ditë të revolucionit bolshevik vlonin kudo edhe në Shkodër e Malësi, ndonëse në këto treva antikomuniste nuk ishin aq trima e të shumtë si në moçalet e stërkuqe të Labërisë së mjerë. Gjithsesi zonja Topalli nuk qëndroi e mbyllur vetëm në Shkodër apo Malësi, ajo si rrallë politikane tjetër pa iu trembur syri propogandoi e përhapi alternativat e PD-së, por edhe sqaroi se kush ishte revolucioni “demokratik” i vonuar komunisto-socialist, që së bashku me andartët grek, kërkonin të merrnin pushtetin me grykën e pushkës si baballarët e kuq në vitin 1945…

Edhe në zgjedhjet e qershorit të vitit 1997, zonja Jozefina Topalli ishte fituese e mandatit të deputetit në qytetin e saj, ndonëse edhe këtu socialistët ishin munduar të përhapnin fenomenin Çaushi, Gaxhai, Kateshi e të tjerë. Në parlamentin e viteve 1997-2001 që shqiptarët e mbajnë mend si parlakallashi, deputetja e Shkodrës qëndroi hijshëm duke diskutuar e vepruar pa iu trembur syri, në mbrojtje të demokracisë e shqiptarisë, edhe pse në këtë parlakallash gëlonin vampire si Luiza Hoxha apo kriminelë si Gafur Mazreku etj. Shqiptarët nuk mund t’i harrojnë kurrë as debatet plot finesë e logjikë dhe as akuzat plot baza që kjo zonjë u bënte kriminelëve ose bijve të tyre të veshur me pushtet e imunitet kallashi. Demokracia e dhunuar në këto vite përveç Sali Berishës, Azem Hajdarit, deri sa e vranë më 12 shtator 1998, kishte një zonjë që nuk tundej nga “istikami” i demokracisë, dhe kjo padyshim ishte Jozefina Topalli, që Shkodra pa hezitim e rizgjodhi deputete edhe në zgjedhjet e vështira të vitit 2001. Në parlamentin e viteve 2001-2005, që u quajt parlamenti i “Dushkut”, zonja e Shkodrës, pa iu trembur syri qëndroi hijshëm si i ka hije vetëm një zonje të tillë Nënkryetare e Parlamentit, në mes dy “bishave” të kuqe që makina kriminale e diktaturës së proletariatit dhe vegla qorre sigurimi i shtetit komunist i kishte përgatitur me dhjetra vite, e këta ishin marksisti Servet Pëllumbi, Kryetar Kuvendi dhe “halla” e komunistëve të rinj socialist Makbule Çeço. Zonja Topalli në tërë këto vite (që nga viti 1998) ka qenë edhe Nënkryetare e Partisë Demokratike. Roli i bijës së “Rozafës” në ringritjen e PD-së në tërë Shqipërinë ishte i padiskutueshëm, ashtu siç ka qenë dhe është sot “pasaporta” europerëndimore e Partisë Demokratike dhe qeverisë së saj të re të pas 3 korrikut të këtij viti. Është interesant të thuhet se gjatë fushatës për zgjedhjet parlamentare të 3 korrikut zonja Jozefina u përball si askush tjetër me lider të së majtës me akuza e debate, në media të shkruara dhe elektronike, ku pavarësisht se me kë ishin jo vetëm i fitoi, por edhe i diskreditoi kundërshtarët që me të zbutur po u themi socialistë. Para zonjës Topalli doli humbës krimineli i 2 Prillit 1991, vetullngrysuri e çehrerëndi Gramoz Ruçi i PS-së, dhe skilja i Ramiz Alisë, biri i gjeneralit famëkeq Skënder Gjinushi etj. E ndërsa kandidati socialist “fluturonte” në vitet e arta të komunizmit, nga ku thoshte do ta mund zonjën Jozefina, provoi jo humbjen e dinjitetshme, por zhgënjimin e madh, pasi nuk mori veçse një të tretën e bijës së Shkodrës, që padyshim qyteti i saj nuk kishte si e ndërronte me një ardhacak të viteve të Partisë së Punës…

Negociatat e Partisë Demokratike që doli i forca e parë, me aleatët që do të qeverisin në katër vitet e ardhshme iu besuan pikërisht Jozefina Topallit, që siç shihet u realizuan me sukses të plotë, ku ky sukses do të pasojë edhe qeverisjen e ardhshme me kryeministër Profesor Doktor Sali Berishën. Garanci e padiskutueshme për këto do të jetë vetë bija e Shkodrës që tashmë shqiptarët e quajnë Zonja e Parë e Demokracisë Shqiptare. Natyrisht asnjë femre tjetër në Shqipëri (duke përfshirë të gjithë krahët politikë), nuk i takon më parë se kësaj ky titull sinjifikativ që e meriton me punën e saj në favor të demokracisë e Shqipërisë, që padyshim e ka të trashëguar me qindra vite nga brezi në brez. Për këto mjafton të kujtojmë se zonja Jozefina është bijë e fisit famëmadh të Ç­obajve të Shkodrës, të cilët ishin pjesëmarrës aktiv ndër shekuj kur luheshin fatet e lirisë e shqiptarisë. Vetëm në protestën e 16 qershorit të vitit 1878, që i dërgohej Kongresit të Berlinit, për të ruajtur trojet e Shqipërisë Etnike që kërkonte t’i përpinte lubia sllave, në mes shumë figurave të njohura të Shqipërisë së Mesme dhe saj Veriore, gjenden edhe emrat e firmat e Françesk dhe Gjon Çobës. Po kështu nga kjo familje gjenden gjithnjë emra trimash e drejtuesish në luftërat antiturke e antisllave të viteve 1911-1920, ku për këtë po kujtojmë se ishte pikërisht Shaqe Ndoc Çoba e cila në vitin 1920 në luftën e Koplikut ishte kryetare e Komitetit “Grueja Shqiptare”, që ndihmoi luftëtarët e lirisë të kësaj lufte çlirimtare. Familja Çoba ishte një familje e pasur e fisnike ku në historinë e rigjallërimit të besimit katolik në Shkodër e më gjerë ka dhënë një kontribut të madh si me të holla dhe aktivitete të tjera, ku emrat që kontribuan në shoqëritë katolike dhe ndërtimin e Kishës së Madhe e të tjera nga viti 1861, i kanë edhe Gaspër Çoba, llogaritar Pjetër Çoba, si dhe Balto Çoba i cili kishte dhënë mjaft para të kohës për blerjen e këmbanave të kishës. Kujtojmë se Ndoc Çoba ishte ndër anëtarët më aktiv të klubit “Gjuha Shqipe” në vitin 1908, ishte pjesëmarrës në Shpalljen e Pavarësisë në Vlorë, ishte përfaqësues i Shkodrës në Kongresin e Lushnjës, që në Qeverinë e Parë të Kongresit ishte edhe Ministër i Financave, ishte pjesëmarrës i rëndësishëm gjatë qeverisjes së Ahmet Zogut dhe nga viti 1937-1939 ishte Kryetar i Bashkisë Shkodër. Ndoc Çoba ishte antifashist i orëve të para, madje këto bindje e çuan në Konferencën e Pezës (1942), ku jo vetëm ishte drejtues i konferencës, por u zgjodh edhe kryetar. Gjatë luftës nacional-çlirimtare familja Çoba nuk kurseu asgjë, por pushteti komunist në mars të vitit 1945 pas tre muajve tortura e mbyti këtë patriot të klasit të parë. Kujtojmë se fisi Çoba ishte ndër fiset më të pasura të Shkodrës e Shqipërisë, ku kishin firma dhe biznese në fushën e bujqësisë e industrisë, bënin eksporte e importe, që nga Italia, Spanja, Austria si dhe shumë vise të Kosovës etj. Vëllezërit Çoba janë të shënuar si tregtarë e biznesmenë të ndershëm e të zotë që në defterët e vitit 1844 e në vijim. Vëllezërit Ejll e Gaspër Çoba ishin të njohur edhe si intelektualë të shkolluar e politikanë të zotë, ku në vitin 1922 gjejmë se Gjon F.Çoba ka qenë zgjedhur deputet dhe anëtar i Këshillit të Lartë të Shtetit etj. Fisi Çoba ka nxjerrë edhe meshtarë të shquar të binomit “Fe e Atdhe”, ku mund të përmendim Imzot Ernest Çobën, që në vitin 1951 u zgjodh famulltar i Shkodrës, dhe një vit më vonë u shugurua Ipeshkëv, por që viti 1967 e përplasi në burgjet komuniste të Enverit, që nuk njihnin fe e as atdhe, madje në vitin 1980 ky meshtar i palëkundur në besimin tek Zoti vdiq në gjysmën e dënimit të tij…

Natyrisht Çobajt, si shumë familje nacionaliste, besimtare e të pasura jo vetëm u persekutuan paprerë rreth gjysëm shekulli, por u shpronësua dhunshëm nga pasuria ligjore e krijuar për shekuj me djersën e ballit… Bijë e mrekullueshme e këtij fisi, që edhe asaj i takoi të persekutohet, është edhe zonja e parë e demokracisë, Jozefina Topalli, që sot është e martuar në fisin tjetër të njohur e fisnik të Topallajve të Shkodrës… Gjithsesi unë e quaj fat që nga fisi Çobaj të kemi një përfaqësuese të nivelit të lartë në politikën e djathtë shqiptare, që hijshëm e meriton të quhet Zonja e Parë e demokracisë së Shqipërisë. E ndërsa kjo zonjë vazhdon shërbimet e saj me mish e shpirt për demokracinë e shqiptarinë, të çudit fakti se disa anonimate që u vuri emrin Partia e Punës apo Socialiste, pasi ato thuajse nuk kanë as emër e as origjinë, kërkojnë që duke sulmuar me gjithfarë epitetesh Zonjën e Parë të Shkodrës e demokracisë të dalin nga anonimati dhe nga askushi e të bëhen dikushi… Nëse zonja Jozefina do t’ua kishte ngenë këtyre të paguarve nga falangat e errëta të PS-së, e t’u kthente përgjigje, këta askushi do t’ia arrinin qëllimit, për të tërhequr në llumin e batakun ku jetojnë prej vitesh këta anonimatë, por natyrisht zonja e parë e demokracisë as që merret me ta, sepse ata i ka dënuar vetë Zoti të jetojnë në llumin e batakun që i kanë shtruar vetes gjatë shërbimeve që i kanë bërë të keqes PP apo sot PS-së. Gjithsesi siç kam lexuar dikund lisat madhështorë i godet furtuna, e jo fijet e barit, por në këtë rast këta nuk janë fortunë, por erëza të këqia që më tre korrik morën sinjalin për t’u kthyer nga kanë ardhur. E ndërsa zonja e parë e demokracisë, që shpesh e kanë quajtur edhe “zonja e hekurt” vazhdon detyrën e saj patriotike ndaj shqiptarëve e atdheut të lënë amanet e trashëgim nga të parët prej shekujsh, për një Shqipëri europerëndimore, e jo aziatiko-lindore, siç do të dëshironin armiqtë e shqiptarëve, që fatkeqësisht ende shumë edhe sot.

Ndue Bacaj

KOSOVË: ANTIKATEDRALISTËT ANTISHQIPTARË! Myftiu NAIM TËRNAVA: “Nënë Tereza është magjype”!!!

Shkruan: Kadri Osmani, Zvicër

Të nderuar lexues, ndryshe nga Sigurimi enverhoxhian që çdo shqiptar e obligonte të jetë sipiun, madje edhe spiun e familjes së vet, UDB-ja titoiste nuk e kishte atë metodë: ajo e gjente një plakarec fshati përgjithësisht, veçanërisht këshilltarin ose imamin, dhe shefat e tyre rrinin këmbën mbi këmbë dhe i merrnin informatat për të dyshimtit dhe për armiqtë e tyre potencialë.

Dhe hoxhët e tillë, sado injorantë, spiu-nazhin e zhvillonin disi nën rrogoz, derisa na doli spiun me bajrak edhe kryehoxha i Kosovës, myftiu Naim Tërnava!!

Ky “myfti” kaherë ka shpfur nëpër xhemat e nëper grupe, ama tash doli me intervistë te gazeta “ZËRI I DITËS”, e datës 2-3 korrik 2005, në ballinë dhe në tungji faqen 5, ku paraqitet me tendenca, me kushtëzkime e me kërcënime!!! Kjo shihet edhe nga vetë titulli: “Nëse ndër-tohet katedralja në Prishtinë, do të ndërtohet edhe xhamia e madhe në oborrin e Universitetit”!!! Dhe edhe përpara këtij skandali, xhenazet e politikës dhe xhenazet e gazetarë- heshtin!?! Ky hoxhë nuk është i vetmuar, të tillë janë edhe Mulla Mustafa në Kryeqytetin e Zvicrës, në Bern, dhe Mulla Nebihi në Allstette, në Zürich… Pra, Mulla Nebihi, në sallën e xhamisë, përpara xhematit dhe përpara pjesëtarëve të Bashkësisë Shqiptare të Zvicrës, pati deklaruar: Kjo është Shtëpi e Zotit, këtu i jepet mikrofoni çdo myslimani, por nuk iu jepet mikrofoni katolikëve kaurrë! Atë herë unë i shkruaja hoxha-dreqit:

Zotni Mulla Nebi,

Po Jua dërgoj këto tekste, për Të ju bindur se ka kush kujdeset edhe për fe edhe për komb: doni Ju t‘i ndërpreni armiqësitë myslimanë-katolikë?- apo po dalim me polemika të hapura në të gjitha mjetet e informimit?

Me nderime.

Në Bern, më 2.11.2001

(Kadri Osmani)

“Bashkë kem ra në fushë të mejdanit:

Jemi shkri për nder të vatanit

pre e lasknue në teh të jataganit.

E gjithmonë kombi i shqiptarit

për vend të vet e për erz të të parit

ka ba dekën gjithë për s’mbarit

pa ju lodh kurrë mendja e kresë

me e nda kund ndryshimi i fesë:

paj Bajramit e për Pashkë

kemi gëzue e ba qejf bashkë.”

Ndërsa në një gazetë shqiptare në Shkodër, prill 1910, Im Atë shkruante ndër të tjera:

“Ta çkoqi pra prej zemre shqiptari atë fanatizëm që deri më sot kje kaperdi me të, …të shterngohen në dashtni të njëmen-dshme ndër veti si Krishtian si Muhamedan. Njat herë ka për t`u pa forca e lumnia e Shqipnisë mbarë.

Mulla Mustafa

Imamit të Bashkësisë Islame, zotëri Mulla Mustafë Memeti, në shenjë respekti, mirënjohje dhe miqësie të përjetshme;- për punët tona të mbara, të përbashkëta, për Republikën e Kosovës tonë martire.

(Fjala është për dhuratën që ia pata dhënë – librin: “Lëkundjet e shekullit” nga M. Felluah Gylen që kushtonte

10 Fr.: Hoxha e kish marrë për pro-vokim,- kush e ka përkthyer!? – pse nuk përkthehen libra tjera…!?”)

Isha në dijeni se Mulla Mustafa po pre-dikonte disa proçka fetare antishkencore: “Në pyetjen në ka përparësi kombi apo feja, përgjigje – s`ka, sepse janë të barabarta”!

***

Imamët i lëshon sallat e veta të xhamive edhe për tubime të Bashkësisë Shqiptare, madje – falas!? – në fakt ata e kishin vënë nganjë aparat aty, ku mund të blenin njerëzit: cigare, çokollata, kafe, çaj, pije freskuese… d.m.th. nuk ishte pa fitime. Ama unë po mendoja se edhe në këtë mënyrë po afroheshim: sikur priftërinjve, ashtu edhe hoxhallarëve iu kisha thënë se faqet e revistës “Shqipëria Etnike” janë të lira edhe për fetë, me kusht që çdokush ta predikojë fenë e evet, pa u përzier në fenë e tjetrit; duhet të harrohen përçarjet, intrigat, apojo?

Por çka mendon deveja e çka men-don devejari!?

Derisa unë po mendoja se që të gjitha organizimet separatiste: klubet, shqatat kulturore e fetare…, duhej të vepronin në kuadër të Bashkësisë Shqiptare në Zvicër, ata jo por po ngritnin taktikat e strategjitë e tyre që Bashkësia Shqiptare të futej nën tutelën e Bashkësive Fetare!!! Derisa e zbulova se ata tanimë kishin depërtuar edhe në Kryesi të Bashkësisë, de disa persona destruktivë, sikur që ishin: Shefqet Jashari-Strofci, mësuesi i tij fetar Ismet Kuqi-(Diplomat dhe Imam!!), Alistar Ramadani etj. etj. Vetëm atëherë e mora situatën në dorë dhe ua tregova se ku e kanë vendin: në stallë, nën kosh e nën hambar, duke ua formuluar në vargje:

Pa dëgjoni moj shqiptari

kanë ardhur derrat në Bashkësi

kanë zënë vend në Kryesi

nuk paguajnë as anëtarësi!

“Ta çkoqi pra prej zemre shqiptari atë fanatizëm që deri më sot kje kaperdi me të,…”–dhe hoxhët jo vetëm që nuk e hoqën e nuk e shkoqën nga zemrat e veta fanatizmin e deridjeshëm, por po vijojnë të kapardisen edhe sot dhe disa redaksi ua aakanë hapur dyert e veta hapekrahë për shkrimeve të tyre përçarëse, tendencioze, me kushtëzkime e me kërcënime; të cilët kanë pas vete disa forca të errëta e reaksionare, që po nuk u bërën zap sot dhe menjëherë, një ditë do të pretendojnë që edhe ta marrin pushtetin!?!

Janë katër dëshmitarë të gjallë se në një lokal afarist në Lagjen e Muhaxherëve në Prishtinë, Myftia Naim Tërnava ka thënë: “Nënë Tereza është magjupe”– dhe se ai për këtë ka dokument!?! Ne u shtangëm: kishim përpara një alamet hoxhe, me çallmën e Muhamedit mbi kokë dhe të zgjedhur nga Vakëfi, Vendi i Shenjtë!?! Më pastaj ia çova do selame dhe ia këroja “dokumentin”, të cilin nuk na e solli as sot e kësaj dite. Dhe më pastaj, çova njerëzit e mi dhe e mora një lidhje me sekretarin e Medresës, zotni Ekrem Simnicën:ekremsimnica@hotmail.com,- i cili në asnjë mesazh të redaksisë nuk na u përgjigj!?!

E pra, për skandalin e gënjeshtrës së Myftiut Naim Tërnava, janë këta dëshmitarë:

1.Kadri Osmani

redaktorpërgjegjës i revistës “Shqipëria Etnike”;

2.Hamit Hamiti,

veprimtar i njohur nga Besiana:

3.Fazli Maloku,

epror i Uçk-ës, nateli: 044/159 998.- Rr. “Drenica” II nr. 53, Prishtinë;

4.Rabit Osmani,

nateli:044/24 92 31.- Kodra e Diellit, Rr. II “Mehmet Gradica” nr. 64.

Momentalish të suspendohen nga puna dhe te fillojnë hetimet për vepër penale të propagandës armiqësore.

Me këtë kurrsesi nuk do t‘i identifikonim edhe fetarët patriotë, ama dhembja është tejet e madhe: përse edhe këta tipa nuk e ndoqën rrugën e ndritshme Mulla Idrizit të Gjilanit!?! Dhe kemi të drejtë që ta shtrojmë pyetjen e bazuar: mos këta tipa kanë lidhje edhe me terrozimin?- edhe me tri shpërthimet në Prishtinë, kundër miqve tanë ndërkombëtarë!?! Kundër çlirimtarëve tanë, paçka se edhe ata nuk janë pa gabime e pa mëkate, sikur që është rasti me propozimin e Jasushi Akashit për Kryeadministrator të Kosovës dhe për sjelljen e socialistit shokut Marek Antoni Nowicki, i cili po i përkrahte sivëllezërit e vet të dyshmitë nga Lista e Zezë!?!

Salih Myftia – simbol i harmonisë shpirtërore, figurë e ndritur e historisë shqiptare

Si rrallëkush në histori, kombi ynë është shquar për një harmoni të mrekullueshme fetare. Edhe pse shekujt përplasën mbi të rrebeshe luftërash të gjata, ngaqë fqinjët dhe pushtuesit tanë ndër mote na u vërsulën për të na zhdukur si komb, si racë e si fe, në vetëdijen tonë nacionale u ngjiz në mënyrë emblematike ideja: “Pa Atdhe nuk ka Fe”. Udhëheqësit shpirtërorë të çdo besimi fetar në trevat shqiptare, të udhëhequr nga kjo fjali magjike, udhëhoqën breza të tërë drejt altarit të madh, Atdheut. Pa dyshim, në vargun e madh të këtyre burrave bën dritë edhe emri, jeta dhe vepra e Hirësisë së Tij, Kryemyftiu i Shkodrës dhe i Kosovës së atëhershme, Salih Myftija.

Lindi në qytetin e Shkodrës në vitin 1891. Shkodra e atyre viteve, ndonëse po humbiste dalngadalë shkëlqimin e qytetit të madh të dikurshëm, ruante ende hijeshinë e shtëpive të mëdha me kopshte gjithfarësh, dyqane të mëndafshit dhe armëve e xhamive dhe kishave katolike, të cilat kundruall njëra-tjetrës ishin simbol harmonie. Në ag të shekullit XX-të, Shkodra ruante ende dhimbjen që ndjente për ndarjen e tokave në veri të saj prej Traktatit të Shën Stefanit, me ç’rast trevat shqiptare iu dhuruan Malit të Zi. Ky qytet i kontrasteve të mëdha do të linte gjurmët e veta në shpirtin e pastër të Salihut të vogël. I rritur në një shtëpi ku besimi muhamedan adhurohej në shekuj, Salihu 7-vjeçar do të ndiqte një shkollë turke të qytetit në vitet 1898-1904. Prindërit shihnin tek djaloshi jo vetëm zellin e madh për të mësuar, por edhe respektin e madh të tij për shokët dhe mësuesit. Tejet i urtë, me një pjekuri gati të parakohëshme, Salihu, krahas detyrave të shkollës, do t’i ndihmonte në shtëpi sadopak edhe prindërit e tij. Në vitet e para të shek.XX-të, në Shkodër, ashtu si në krejt Shqipërinë, së toku me lëvizjen kombëtare për autonomi, nisën të çelen të parat shkolla të gjuhës shqipe. Pavarësisht reaksionit të Portës së Lartë, që këto shkolla të mbylleshin, atdhetarët shqiptarë vijuan punën e tyre, duke ngarendur të sjellin lirinë e trojeve të tyre me pushkë e me penë. Ndonëse nxënës në një shkollë të mesme fetare, Salih Myftija ishte në radhët e para të atyre që mësonin dhe përhapnin gjuhën e bukur shqipe. Veçanërisht pas Kongresit të Manastirit të vitit 1908, ku lufta midis alfabetit të shqipes u ashpërsua, Salih Myftija mbeti kurdoherë mbrojtës i flaktë i alfabetit me germa latine, i cili do të çonte gjuhën e bukur shqipe në familjen e madhe të gjuhëve me identitete të lashta kulturore të botës së civilizuar. Kur kishte mbaruar shkollën fetare të qytetit, Salih Myftija pos njohurive të thella të besimit islam, zotëronte edhe turqishten e djaloshit shkodran. I pajisur me virtytet e larta të moralit fetar, Salih Myftija do të shquhej në fillim të viteve ’20 të shekullit të kaluar, jo vetëm për cilësitë e tij shpirtërore, por edhe për shqiptarizmin brenda vetes. Trazirat ballkanike do të linin gjurmët e tyre në qytetin e Shkodrës, ndërsa atdhetari Salih Myftija kujdesej që dhimbjet në shpirtërat e bashkëqytetarëve të vet, të largoheshin sa më parë.

Një ngjarje e gëzueshme do të përcillej ndër besimtarët myslimanë në pranverën e vitit 1923, kur më 24 shkurt të atij viti, në sallën e shoqërisë “Djelmnia Dibrane” në Tiranë u mbajt Kongresi i Parë Mysliman, i cili shënoi pavarësinë e xhamisë shqiptare. Ndër vendimet e marra aty dhe detyrat e shtruara, ky kuvend pavarësie i besimtarëve myslimanë shqiptarë, kërkonte veç të tjerave një interpretim më konkret dhe të lirshëm të besimit islam, përkthimin e Kur’anit në gjuhën shqipe dhe ushtrimin e riteve myslimane po në atë gjuhë, duke përfshirë madje edhe ceremoninë solemne. Gjithashtu, Kongresi në fjalë kërkoi krijimin e një besimi islam civilizues, në luftë të papajtueshme me rregullat e ngurta dhe mentalitetin aziatik. Madje, ndër arritjet e këtij kongresi do të ishte padyshim ideimi dhe miratimi i dokumentit bazë që realizonte shpalljen e pavarësisë së xhamisë shqiptare nga Turqia, “Statutit të Xhema-atit Musliman Shqiptar”. Ky statut përjashtonte dhe ndalonte çdo autoritet shpirtëror jashtë Shqipërisë, duke e paraparë atë si “kundër idealeve të nalta kombëtare”. (Arkivi Qendror i Shtetit – Tiranë. Fondi 882, dosja nr.1, fleta 13).

Që besimi islam të bashkëjetonte me atë katolik, ndihej e domosdoshme që idetë e pavarësisë së xhamisë të përcilleshin me frymë kombëtare, me tolerancë e sidomos me kulturë të pasur shqiptare, Salih Myftija në këto vite do të merrte pjesë në mjaft rite në gjuhën shqipe. Ai do të përkthente pjesë të ndryshme të Kur-anit, do t’i shqipëronte ato, do t’ua shpjegonte besimtarëve të vet, pa harruar më parë të ndriçojë dashurinë për atdheun. Në fund të viteve ’20 të shekullit të kaluar, me vendim të posaçëm të Këshillit të Naltë të Sheriatit, Salih Myftija do të emërohej Myfti i Shkodrës dhe Kosovës. Për vite me radhë duke qëndruar në këtë funksion kaq të lartë shpirtëror, Salih Myftija u shndërrua në një shenjt të shqiptarizmës, jo vetëm në Shkodër e Shalë, Gjakovë e Prizren, por edhe në Prishtinë e Preshevë, Drenicë e Pollog, Kumanovë e Manastir. Zëri i tij i ngrohtë, ai zë që përhapte gëzim e shpresë, hyri vatër më vatër e zemër më zemër shqiptari. Kudo shkeli këmba e tij, dyert u çelën dhe besimtarët e rrethuan me dashurinë e birit për atin. Fjala e tij e hijshme, kultura e thellë poliedrike, toleranca e mahnitshme, ishte arma më e mirë që besimtarët islamë të Kosovës u jepnin udhëheqësve mjeranë të kishës ortodokse serbe, të cilët askurrë nuk rreshtën së propaganduari për gjoja islamin aziatik të shqiptarëve. Kjo ripërtëritje e besimit tek shqiptarët, në dimensione të reja, do të bënte që shumë diplomatë të Evropës të habiteshin me këtë kulturë fetare e njerëzore, madje shkrimtari i madh francez De Myse do të shkruante: “Në Shqipëri është vendosur që kleri të shkëputet përfundimisht nga autoriteti hierarkik i Stambollit”. Ndërsa e përditshmja “Temps” e Parisit, duke folur mbi reformat me fytyrë evropiane të xhamisë shqiptare, përfundonte se: “këto masa kanë bërë përshtypje të madhe në tërë botën Muhamedane”.

Prilli i zi i shqiptarëve do të trondiste padyshim edhe shpirtin e ndjeshëm të Hirësisë së Tij, Salih Myftisë. Ndërsa djelmnia shkodrane po armatosej për ta pritur okupatorin me luftë, ky at shpirtëror nuk mund të kryente rite fetare branda katër mureve të xhamisë. Me Kur-anin në duar, me atë zërin e tij kumbues, me sytë që bënin dritë në qiellin plot re të Shkodrës, ai do të shkonte pozicion më pozicion, do të bekonte luftëtarët, do t’u kujtonte atyre atë sentencën proverbiale shqiptare: “Pa Atdhe nuk ka Fe” dhe do t’u kujtonte nderin që kanë Sheitët për vatanin. Ka qenë kjo arsyeja që vetëm dy muaj pasi italianët pushtuan Shkodrën, komanda ushtarake thërret në zyrën e vet atin e madhe shpirtëror. Fashistët duke pasur informata të shumta rreth veprimtarisë atdhetare, kërkojnë që ky vullnetarisht të tërhiqet, duke u lutur i qetë në ndonjë xhami të vetmuar fshati. Por hirësia e Tij Salih Myftija, me fuqinë e fjalës dhe guximin e lartë ka replikuar me pushtuesit e vatanit. Pos kësaj komanda italiane e internoi Salih Myftinë në Gjirokastër. Gati 14 muaj që ati shpirtëror qëndroi në Gjirokastër, nuk iu tremb aspak kërcënimeve të pushtuesit italian. Edhe pse nën survejimin e forcave pushtuese, nën pretekstin e riteve fetare, ai do të grumbullonte rreth vetes dhjetra dhe qindra djem të rinj nga Gjirokastra, Tepelena, Vlora e Delvina, duke u folur atyre të hidhnin armët krahut, t’i dilnin zot vatanit. Ende sot në qytetin e Gjirokastrës të moshuarit mbajnë mend se Salih Myftija do të rrinte sidomos në shoqërinë e atdhetarit të shquar Dervish Rexhebit, në teqenë e Zallit. Rreth këtyre dy njerëzve të Perëndisë, netëve të gjata të viteve 1939-1940 do të mblidheshin ajka e nacionalistëve të jugut, ata që më pas do të luftonin trimërisht kundër italianëve, gjermanëve apo komunistëve të Tiranës dhe Beogradit.

Në shtatorin e vitit 1940, Hirësia e Tij, Salih Myftija, kthehet në Shkodër. Në ditët e para të kthimit, ati shpirtëror i myslimanëve të Shkodrës dhe Kosovës, thirret sërish në zyrat e kuesturës italiane dhe këshillohet që në ceremonitë muhamedane së paku të mos flitet për Italinë. Me urtësinë karakteristike, Salih Myftija iu përgjigj oficerëve italianë se ai do t’u flasë bashkëkombasve të vet vetëm për Shqipërinë, çka linte të nënkuptohej se nuk mund të rreshtte së luftuari për lirinë e vatanit. Tanimë ky at shpirtëror do të mblidhet netëve të vona, në shtëpinë e tij në Shkodër, me burra të tillë si Jup Kazazi me shokë. Ajo shtëpi do të kthehej në fole të shqiptarizmës edhe për faktin tjetër se aty do të bujtnin dhjetra trima nacionalistë të Kosovës, të cilët duke marrë shpresë nga ati i tyre, ngarendnin për të mbrojtur kufijtë etnikë në radhët e Mbrojtjes Kombëtare Shqiptare.

Në vitet 1942-1943, atëherë kur lufta kundër okupatorit kërkonte në krye një shtab të sprovuar politikisht dhe luftarak, veçanërisht në kushtet kur Marrëveshja e Mukjes u tradhëtua, Hirësia e Tij, Salih Myftija, ashtu sikundër me dhjetra atdhetarë shqiptarë, u përpoq me çdo mjet e mënyrë për një personalitet politik atdhetar si Ahmet Zogu, mund ta nxirrte varkën e Shqipërisë nga stuhitë e Luftës së Dytë Botërore dhe për më tej, mund të luftonte komunizmin deri në fund. “Një nga punët më me vlerë që ka ndërmarrë Hirësia e Tij është themelimi i “Besës Shqiptare”, organizatë kjo kombëtare me një aktivitet politik për rikthimin e Monarkisë në Shqipëri. Bashkëpunëtorët e Hirësisë së Tij në këtë veprimtari kanë qenë figura të shumta të nderuara dhe të respektuara në Shkodër dhe në Shqipëri si: Ndoc Çoba, ish-Kryetari i Bashkisë së qytetit, vëllezërit Gera, Shefqet Muka, Kol Kiri, Hajdar Rusi, Rasim Boksi, Et’hem Rama, Llesh Marashi, Gjelosh Luli, Ragip Lohja etj. Kjo organizatë kishte edhe organin e vet kulturor politik “Jehona e Rinisë”, ku kanë kontribuar mjaft të rinj shkodranë si Ibrahim Sokoli, Fadil Podgorica etj.” (Gazeta “Drita Islame”, Shkodër, janar 1995).

Sidoqoftë, në vjeshtën e vitit 1944, rrjedhat e fuqishme të Luftës së Dytë Botërore po përcaktonin në mënyrë fatale “fituesit” dhe të “mundurit”. Shqipëria, sipas klikës komuniste, hynte në vendin e “fitimtarëve”, kinse pati shporrur okupatorin, por mbulonte krimin e vëllavrasjes. Por një okupator ende më i urryer, më i pabesë, një okupator që ndante më dysh shqiptarët për t’i ndërsyer kundër njëri-tjetrit, po hidhte rrënjë në tokën arbërore. Komunizmi, ajo murtajë e kuqe e ardhur prej stepave ruse, pati filluar sulmin e parë të tij të përgjakshëm ndaj nacionalizmit të ndershëm shqiptar. Të grumbulluar në Veri të Shqipërisë, prijësit e nacionalizmit shqiptar përditë e më shumë po përballeshin me vëllavrasjen komuniste. Të mbledhur në shtëpinë e madhe të Hirësisë së Tij, Salih Myftija dhe burra të tjerë të kombit menduan që të shmangnin sa më shumë vëllavrasjen, duke mërguar një orë e më parë nga Atdheu që i lindi dhe i rriti. Kështu, së bashku me djalin e madh të tij, Fuatin, Myftiu i Shkodrës dhe i viseve të Kosovës, së bashku me dhjetra e dhjetra nacionalistë të tjerë, në natën e ftohtë të 17 nëntorit, marrin udhën e mërgimit. Fillonte në këtë mënyrë një jetë e re për ajkën e nacionalizmit shqiptar. Fillimisht ata u vendosën në disa kazerma ushtarake, pothuajse në internim të plotë, megjithatë përballë lajmeve ogurzeza që vinin nga Shqipëria, matanë detit burrat e mëdhenj nuk u ligështuan. Ata e patën vendosur të largohen prej atdheut, për të vazhduar luftën pa kompromis kundër komunizmit. Në kujtimet e tij nacionalisti i shquar Baba Rexhebi (asokohe dervish Rexhebi), do të shkruante: “Në ditën e 28 Nëntorit 1944, pa rënë akoma dita, ndiej disa të trokitura në penxhere. Çohem dhe shoh Salih Myftinë. I hap derën e odës dhe nis t’i bëj një kafe. Më thotë: “Ç’do t’u themi djemve sot dervish?” Unë iu përgjigja: “Zotëria juaj e di më mirë!” Jo, jo, më tha, për flamurin dimë të gjithë të flasim, por unë fola me Mid’hat Beun dhe ai donte që ne të dy të përshëndesim sot se dita e flamurit është e shenjtë”. Ramë dakord të përshëndesim të dy. Më kujtohet se pak fjalë tha Zotërija e tij Salih Myftija. “Kemi dy vëllezërit, tha ai, fetare dhe kombëtare. Të dyja këto nuk janë krijuar për të na ndarë, përkundrazi për të na bashkuar. Lum kush i shërben këtij bashkimi, Zoti e do dhe e bekon atë njeri”.

Dalngadalë vështirësitë e para nëpër kampet e Italisë po kaloheshin. Organizatat ndërkombëtare për refugjatët, me veprimtarinë e tyre, parapanë dhe sistemin e emigrantëve politik shqiptarë. Dhe ndërsa bota e qytetëruar kërkonte rregullimin e jetës normale të tyre, regjimi komunist i E.Hoxhës, modeli më i urryer i regjimit stalinist, nuk linte gur pa lëvizur, të kthente në Shqipëri ajkën e nacionalizmit, ose siç i kishte etiketuar ai “kriminelët e luftës”. Nuk mjaftoi dënimi në mungesë që u dha burrave, por bënte çfarë ishte e mundur nëpërmjet policisë së fshehtë komuniste, për t’i sjellë në Shqipëri këta patriotë për t’u dhënë dënim fizik. Në një listë që regjimi i Tiranës i ka dërguar Romës më 1946 për ekstradimin e kriminelëve të luftës, midis emrave të Mid’hat Frashërit, Ali Bej Këlcyrës, Vasil Andoni, Gjon Marka Gjonit, Mehdi Frashërit, Kol Mirakajt etj., është edhe emri i nderuar i Salih Myftisë. Por forcat me të vërtetë demokratike brenda qeverisë italiane, nuk lejuan një veprim të tillë, i cili binte ndesh me Kartën e Të Drejtave të Njeriut, ata e dinin fort mirë se i vetmi “krim” i atdhetarëve shqiptarë ishte se i patën shpallur luftë komunizmit. I ftuar personalisht nga Mbreti Zog, Hirësia e Tij, Salih Myftija, në krye të delegacionit të nacionalistëve shqiptarë, i drejtohet në vitin 1947 Egjiptit. Ai pritet me nderime nga mbreti i shqiptarëve, por edhe prej personaliteteve të larta të botës arabe. Erudicioni mahnitës i burrit të Shkodrës, njohja e disa gjuhëve nga ana e tij dhe sidomos çiltërsia me të cilën hynte në bisedë, e rritën dukshëm personalitetin e Salih Myftisë. Për vite me radhë ai i përkushtohet veprimtarisë fetare atje, duke u shndërruar në një mysliman që e admironin bukurinë dhe forcën e fjalës së tij. Tani mosha e tij po thyhej dhe Salih Myftija ndjente të kishte kurdoherë në krah birin e tij Fuatin, i cili duke ecur në gjurmë të ndershmërisë të të atit, po formonte dita-ditës personalitetin e tij.

Ka qenë 8 korriku i vitit 1965, kur Hirësia e Tij Salih Myftija largohet nga Egjipti me vaporin “Queen MaryAnn” për në Amerikë. Një korrespondencë disavjeçare me nacionalistët shqiptarë në SHBA e kanë detyruar udhëheqësin shpirtëror 74-vjeçar, të marrë udhën për atje, me qëllim që të çojë në shtëpi fjalën e Zotit, ndër gjenerata të tëra emigrantësh. Me ndihmën e drejtpërdrejtë të tij, me forcën e mendimit dhe të fjalës, ndërton brenda një periudhe të shkurtër kohore qendra islame në Nju Jork dhe Nju Xhersi. Ndërkohë që ai lartësonte tempullin e besimit islam në SHBA, në atdheun e vet në Shqipëri, komunizmi i pafe po rrëzonte tok me veprat fetare të kultit dhe vetë besimin tek Zoti ndër shqiptarët e mjerë të shfytyruar prej varfërisë shpirtërore dhe asaj lëndore. Gjatë kohës që Hirësia e Tij, Salih Myftija po ngrinte këto dy qendra, si dhe xhaminë e Nju Jorkut, merimangat e tradhëtisë komuniste bënë ç’ishte e mundur të sabotonin. Por pavarësisht prej moshës, Salih Myftija vazhdoi punën plot pasion, i rrethuar kurdoherë nga dashuria që ushqenin për të besimtarët prej Shkodre, Lume, Dibre, Vlore, Kosove, Maqedonisë shqiptare e më gjerë nga të gjitha trojet etnike shqiptare. Përpara se të ishin qendra të edukimit fetar, ato qendra në SHBA u kthyen në fole të shqiptarizmës. Në një informacion që i dërgohet Ministrisë së Brendshme në Tiranë, në vitin 1965, lidhur me Salih Myftinë, pos të tjerave shkruan: “Bën propagandë të hapur kundër partisë dhe shtetit tonë” (Arkivi i Ministrisë së Punëve të Brendshme, Dosja e Salih Myftisë, dok.147).

Por pavarësisht prej këtyre rrjeteve të merimangave komuniste, Ati i Vyer Shpirtëror, ndonëse me dhimbjen e madhe në gji për persekucionin mesjetar në Shqipëri (familja e tij jetonte kalvarin e kampeve të punës) do të vazhdonte të denonconte masakrën komuniste, madje do t’i lutet Zotit që ajo të përfundonte një orë e më parë. I edukuar me tolerancë mahnitëse fetare, Hirësia e Tij, Salih Myftija mundi të hapë klasën e parë të shkollës fetare. Ndonëse i shkuar në moshë, ai do të jepte vetë orët e para të mësimit, duke i lumturuar nxënësit muhamedanë me flakën e shpirtit dhe të fjalëve.

Më 19 maj 1978, kur ishte 87 vjeç, Hirësia e Tij, Salih Myftija ndahet përgjithmonë nga bota lëndore. Pas kësaj shpirti, fjala dhe vepra e tij bëhen pronë e të gjithë besimtarëve, sepse një shpirt mëmëdhetar, në mënyrë krejt të vetëdijshme u përket të gjithë bashkëkombasve.

Cuf Hoxha, New York, USA

Letër e hapur “Ali Pashë Tepelenës” (Fatos Nano), nga “Lekë Dukagjini”

Fort i madhërishmi “Vezir Ali Pashë”, ndrysh i quajtur edhe Fatos Nano, mendjendritur e “zemërtrim”, “pasha i lavdishëm” dhe “i pathyeshëm”, prijës “i shkëlqyer” i shqiptarëve, aleat besnik i “Zotit” të dheut të gjithësishëm Xhorxh W. Bush!

“Leka III”, babai i së drejtës dhe kanusë, princi i madh i Dukagjinit kreshnik, rivali dhe sfidanti juaj i parë historik të dërgon shumë të fala, o prijës “i shkëlqyer”, dhe të shprehë ngushëllimet e veta për dhimbjen tuaj të trishtuar të rrëzimit nga froni nga armiku yt i përjetshëm “Sulltan” Sali Ramë Berisha

“Madhëri”, gjatë mbretërimit tuaj fort të “ndritur” kemi provuar jo pak shkarje deri në buzë të greminës, por falë fatit dhe dhelpërisë suaj të regjur gjithnjë jemi ngritur dhe ngjitur më lart, duke marshuar më larg drejt aventurës suaj të pangishme ku të shpuri pushteti, dashuria e dashurive tuaja të përjetshme.

Unë jam vërtet sfidanti i juaj në kohën kur ju në PS adhuroheshit si profet, por nuk jam nga ata luftëtarë që të kam sulmuar me pallë, as nga ata jeniçerë që verbërisht të ndoqën pas si mizat buallin, as nga ata qejfprishur të llastuar që nga inati yt kurvëruan për të tjerë duke të rrëzuar nga kali, duke shkërmoqur të majtën në baltë nën thundrat “rinocerontit” Berisha. Unë nuk kam pse të ngazëllohem për disfatën tuaj, pasi ngazëllimi i përket Berishës që të rrëmbei poltronin e vezirit ashtu siç do ishte naive të vajtoja për një pasha që vret veten.

Kur ju mjekërthinjuri “Ali” i ekzaltuar nga afshi ekstravagant, vallëzonit i dehur me vellon magjike të vezirit kazinove, sheratonëve, buzuqeve, sa e sa analistë padronë mediash të shkruara e vizive lëpiheshin e kënaqeshin kur ti me xhentilesë u lëshoje ndonjë thelë nga fërliku i pushtetit. Pa pritur e pa kujtuar, me të fituar zgjedhjet “djalli” Berishë nga këta analistë u bë “apostull” i epokës për ndryshim ndërsa ish-“Mesia” humbësi i socialistëve të mjerë është satani me vargonj nëpër këmbë, personifikim i mizorisë tetëvjeçare të qeverisjes së majtë të krimbur nga korrupsioni që tani u “zhduk” nga faqja e dheut së bashku me mamuthët Angjeli e Duka.

Shkëlqesi, ai që thoshte deri dje “Nano ik” tani që zu kreun e vendit, nga mimika e fytyrës duket qartë se po të bën thirrje: Mos u dorëzo, por qëndro si burrat, siç kam qëndruar unë me pahir të rebelëve të mi (Pashko, Imami, Zogaj), të cilët ikën të rrahur e kullotën në çifligjet e tua edhe sa more teposhten plangprishësit u rikthyen prapë tek unë “Baba” Saliu. Sot që je gremisur në vetminë e një heshtjeje memece shumëkush po të quan kamikaz i së majtë shqiptare. Ju nuk meritoni as përmendore, as duartrokitje, por si i mirë, si i lig nuk mund të mohohet se të majtës shqiptare i sigurove dy mandate të plotë qeverisëse si asnjë lider tjetër në gjithë Evrolindjen dhe hyre gabimisht në duelin e tretë pa t’u trembur syri aspak ndonëse pas përzënies së Metës kishe mbetur si Bualli me një bri për t’u përballur me drerin e frikshëm të stepës Berisha. Sot ata që të quajnë kamikazi i së majtës, sikur të kishe fituar edhe një herë do të të quanin Miterran, Gonzales apo Bler, që pushtetin e ka dhuratë nga djalli dhe perënditë.

Tani që viçat nuk kanë lopë që të thithin, “historia, e cila të vjen pas” nuk më vlen as sa një shkarravinë. I përvuajturi “Ali”, ndonëse nga gjaku ishe siamez me Berishën, me t’u ndarë dhe vënien në krye të dy bizave të PPSH-së, ju morët mbi shpinë gjithë mallkimet dhe mëkatet e mamasë plakë duke mbetur si lideri më i sharë e i pështyrë dhe më i poshtëruar për së gjalli në historinë e Shqipërisë. Ndërsa vëllai juaj i vogël, që s’pranoi se është pjellë e asaj mamaje, mori demokratët e heronjtë së bashku me pajtonin e pushtetit. Nuk mund të mohohet se Berisha të “kryqëzoi” jo si kryehajdut por si kryetar i opozitës, duke të shndërruar në një “Promete” që ndonëse i mbërthyer i vodhe jo vetëm zjarrin por edhe fronin e perëndisë, duke e gremisur nga parajsa në ferrin e gjatë të pritjes në opozitë. Ju i pa“përkulshmi Pasha” erdhët në krye të kësaj partie që sot e quan veten moderne, perëndimore dhe anëtare e fisme e Internacionales Socialiste, në kohën kur kishe mbetur si tufa pa bari, si tabor i hallakatur në mëshirë të fatit në fushën e taksiratit, kur gjithkush e shante dhe e mallkonte dhe gjithkush kush ish i zoti të ngrente dy gishta përpjetë ikte tek partia e idealeve “të pastra” që komandonte gjenerali Sali. Bëre ç’bëre diku me truke kozmetike, diku me operacione radikale plastike, herë me gurë dhe llaç të lypur hua, herë me të falur, herë me të vjedhur ngrite dhe lartësove kështjellën socialiste si bujtina më pragmatike dhe më e emancipuar në speciet e panumërta të partive politike shqiptare. Ti “madhëri” e shndërrove Partinë Socialiste nga një kazermë proletare në një parti të tipit borgjez me një lidership ekstravagant, megalloman të shkëputur nga baza idealiste. Pashallarët e pushtetit nën hijen tënde u bënë poseduesit e monopoleve të mëdha në jetën ekonomike të vendit, ku oreksi dhe lakmia për të patur gjithçka i shpuri në kontradikta dhe armiqësi të papajtueshme njëri me tjetrin, deri në atë shkallë sa u doli nga dora kungulli i pushtetit dhe fluturoi e ra në prehërin e të uriturit Berisha, i cili tani betohet se zogun nuk e lë më t’i fluturojë nga dora. Miku im i nderuar, mbaje veten, humbja nuk është e lehtë por kapedanët njohin edhe fitore, edhe disfata, deri më sot që nga 1997-a ke njohur vetëm fitore, ti me Berishën gjithnjë ke fituar, këtë radhë Berisha të mundi së bashku me Metën, pasi me matematikën më të thjeshtë votat tuaja dhe të Metës dalin më shumë se të Berishës ngallnjimtar. Harrove “pashai” im, se buka e thyer nuk ngjitet më dhe se kur hyn grindja e shamata në familje nuk ka faj komshia pse ty të fiket shtëpia jote. Falë dhelpërisë suaj dinake dhe matematikës së Gjinushit, shpikët formulën e klluçit elektoral apo të Dushkut të vogël që ju duhej për të zgjedhur presidentin e ri, mandatin e kaluar por Dushku nuk ju hyri fare në punë se u sajua presidenti konsensual. Berisha këtë herë që në mënyrë inteligjente jua kopjoi stilin e të doroviturit dhe mini-Dushkun e shndërroi në mega-Dushk, ndërsa ti dhe Gjinushi ratë në gropë së bashku me gjithë mushkun që i kishit hipur për së mbrapthi. Jazëk, pasha, njëqind herë jazëk, me ligjin elektoral bipartizan PS+PD u çnderua edhe ky proces elektoral aq i mbikqyrur nga ndërkombëtarët të cilët kanë mëkatin e vet të bërjes së eksperimenteve alla-shqiptarçe në çdo sezon elektoral ndërsa ata diç presin të na tërheqin veshin për detyrat e shtëpisë që ne nuk zgjidhim dot vetë asnjëherë. Deformimi i vullnetit të votusit është i tmerrshëm parti-fantazma u bënë lokomotiva parlamentare. Këmbësorja socialiste zbatoi urdhërat e kavalerisë dhe votoi për aleatët tuaj “të mëdhenj”. Parazit që ka mbijetuar si morrat në shpinën e dhisë morëm votat e së majtës dhe fill pas zgjedhjeve kur ju rezultuat humbës, ambientalisti “besnik” Xhuveli përfundon në shtratin e Berishës, ndonëse kishte 6 vjet që bashkëjetonte si ministri i forcës që rezultoi e dështuar. “Pragmatizmi” i Xhuvelit është e ngjashëm me atë të Xhfar bej Ypit ish-kryeministër dhe inspektor i oborrit mbretëror, i cili me të rënë Zogu doli e priti Çanon duke u bërë pjesë e stafit të tij. Morali politik në Shqipëri ka vdekur ndërsa ti dhe Berisha keni rrojtur e do të rroni në politikë duke ushqyer amoralitetet e njerëzve të paskrupullt që i meredoni me rradhë herë njëri, herë tjetri. Fenomeni Xhuveli ishte kriza e dytë në identitetin e së majtës së brenjtur në palcë nga krimbi i pushtetit. Të gjithë presin që Nano të largohet ndërsa unë them se Nano vetëm po mendon të dalë nga çarku. Si “vezir” jeni i vetmi në Shqipërinë postkomuniste i burgosur dhe i arratisur nga rebelizmi opozitar. Ju vërtet ia mbathët më 14 shtator, por zbatuar profecinë time: Më mirë iku Leka, se vdiq Leka! Ju sollët një risi në politikë duke i shpërblyer me poste dhe ofiqe kundërshtarët tuaj nga brenda dhe jashtë partisë duke ndjekur taktikën e kundërt me përjashtimet që bënte Berisha ndaj të pabindurve. Në qoftë se për momentin këto manovra patën efekt pozitiv duke krijuar imazhin e një pragmatizmi, moderacioni dhe uniteti fallco me kalimin e kohës u kthyen në bumerang. Rivalët lëshimet tuaja i konceptuan si dobësi gjë e cila të imponoi të futeshe deri në grykë rrugës së pazareve të pamoralshme e kompromiseve të paqëndrueshme si ato me Ilir Metën, i cili mori guximin të sfidonte hapur duke të lënë pothuajse në hije. Prandaj u tërhoqe për të filluar ofensivën e madhe për “katarsis” e cila rezutoi e gjitha farsë. Ti, duke filtruar edhe me Berishën, Metën e vure me shpatulla për mur, shpartallove KPD-në dhe e bëre qesharak në sy të opinionit publik. Arroganca juaj doli jashtë kontrollit, ti nuk pyete më për askënd. Për të gjithë ata që kishe pranë nuk ishin më shumë se një grumbull zerosh të cilat merrnin fuqinë e tyre vetëm nga njëshi Fatos. Sa herë në vend të lavamanit ke pështyrë fytyrat e tyre dhe ata i kanë kapërdirë gëlbazët tuaja veç për të qenë një zero në radhë pas bishtit tënd. Kështu kanë vepruar Fino, Ulqini, Ruçi, Angjeli, i cili nga ballist i Metës, së fundi u bë partizani juaj duke mallkuar fatin që e njohu me ish-kapon e vet. Seriali vazhdon me Hajdaragën, Poçin, Daden, deri tek ish-pionieri i Ilir Metës, Gjergji Koja, i cili pranoi të bëhej tellalli juaj personal. Ata që botërisht i sulmove si hajdutë i bëre ministra, kjo ishte aventura që të shpuri drejt disfatës krahas karshillëkut që i bëri fenomenit LSI. Ti lidershpin e PS-së e ke qethur, e ke rruar dhe e ke bërë siç ke dashur vetë, por nuk qethe korrupsionin e tyre, ndonëse vetë i depersonalizove. Ti hyre i dehur në valle duke zgjedhur taktikën më të rrezikshme duke personalizuar gjithçka me veten tuaj, duke shpërfillur imazhin dhe këshillat e zotit Edi Rama, që përfaqësonte modelin kampion të qeverisjes dhe suksesit socialist. Gjithsesi marrshimi juaj i tretë drejt pushtetit ishte vërtetë dinjitoz, humbja nuk ishte aspak poshtëruese, përkundrazi, fitorja e Berishës nuk rezultoi si një mandat i kthjellët popullor, por si një truk tavoline me disa mbetje të së majtës.

Ëndrra e përgjithshme e shqiptarëve është një Shqipëri evropiane, por të mos harrojmë se distanca jonë me Evropën është 550 vjet, prandaj kurrë nuk ju kam besuar as ju as kundërshtarit tënd historik Berisha, se mund të bëni një mrekulli të tillë, përkundrazi pasioni juaj për pushtet ka qenë shumë më i rëndësishëm se aspirata kombëtare e shqiptarëve me të cilët ju si Berisha keni spekulluar papërgjegjshmërisht. Tani që more pushimet për të qëndruar në opozitë sodit i qetë gjithë ato që ke bërë vëri gishtin kokës për ato që nuk ke bërë. Pak është bërë por sido që të thuhet socialistët janë më punëtorët që kanë qeverisur gjer më sot. Asnjëherë Shqipëria si në epokën tuaj vezir “Ali” nuk ka patur më tepër liri të shprehuri, liri mendimi, liri mediatike, mossurvejim nga organet e shërbimit inteligjent. Asnjëherë në Shqipëri opozita nuk ka patur liri dhe hapësirë institucionale veprimi më të madhe se në kohën e sundimit tuaj “depostik”. Ti i “madhërishëm” pasha i shtrive dorën Berishës dhe nënshkruat marrëveshjen e tetorit 2001, akorduat violinat në një akord për rrëzimin e Metës. Prokurorit të Përgjithshëm, Kryetarit të Shërbimit Informativ Kombëtar, pastaj vjen marrëveshja tjetër për zgjedhjen e Presidentit konsensual, ku opozita solli në presidencë njeriun e vet pavarësisht se nuk iu bind asnjëherë verbërisht. Ishit ju mendjendrituri pasha që erdhët duke i lëshuar terren Berishës për balancimin e KQZ, KKRT, RTSH, Bankën e Shqipërisë, KLSH, deri tek maskarada për ligjin elektoral. Tani që u realizua de facto rrokada kuptohet fare lehtë se nga këto lëshime të njëpasnjëshme se kush doli më i fituar. Më i fituar doli Berisha që në ekuinoksin e vet pranveror këto lëshime nuk ia lejonte as Liries. Berisha këto konçesione i fitoi në kohën kur për mbi 500 ditë e mbajti sheshin Skënderbej të pushtuar dhe Kryeministrinë tënde në rrethim nën breshërinë e gurëve, shisheve dhe thirrjeve monotone “Nano ik!”.

Vezir i madh dhe i “shkëlqyeshëm”, gjithë jeta të shkoi në luftëra mizore, kurrë nuk pate paqe, prehje as qetësi. Berisha kurrë nuk të la të qetë të mbushesh me frymë lirisht as në pozitë, as në opozitë, kurrë nuk të lanë të qetë as gjelat e kotecit tënd të cilëve u shkoi moti në sherre pa bereqet, sherre që në shumë raste i ke nxitur dhe ushqyer ti vetë. Ju do të mbaheni mend si kryeministër i gjestikulacioneve të papara nga shqiptarët (pasioni për të ngarë vetë makinën, pasioni për gotën, dhuntia për batutat ironike deri në sarkazëm, shoqëruar shpesh me një zhargon tipik rruge apo shpotitje erotike, dëshira për fluturime të shpeshta e të shtrenjta me avion, frekuentimi i kazinove nga më të kushtueshmet, pushimet e njëpasnjëshme në vendet më pikante të Mesdheut, Evropës e Amerikës edhe në situatat dramatike që kalonte vendi). Shqiptarët nuk ishin mësuar të shihnin Kryeministrin e tyre në kostum sportiv në stadium, as duke bredhur pas kombëtares aq më tepër të zgjidhte qesen me 500 mijë Euro për një ndeshje. Natyra jonë provinciale nuk mund të kapërdinte lehtë martesën e dytë të “Vezirit” qoftë me një drenushë siç bëtë ju, o “mister” pasha! Shqiptarët udhëheqësit e vet janë mësuar t’i shohin të mbyllur në kullën e tyre të fildishtë dhe vetëm në momente solemne janë shfaqur në publik të rrethuar me eskorta të tëra rojesh. Ju vërtet thyet një tabu, por duke kaluar në ekstremin tjetër u fokusuat jashtë mase aq sa mediat dhe analistët për herë të parë në historinë e politikanëve shqiptarë futën hundët në çështjet private dhe intime të Kryeministrit, duke ndikuar negativisht në përpunimin e një opinioni që kemi të bëjmë me një njeri tërësisht të shthurur, ekstravagant dhe sarahosh. Sot shqiptarët tallen me shpenzimet e kafeve të Nexhmie Hoxhës, kështu do të ngjasë edhe nesër me drekat dhe darkat e tua o “Ali”. Fatkeqësitë e një populli dhe të një kombi nuk vijnë nga darkat e një veziri si ju, kur dihet se pjesa dërrmuese e tyre nuk janë marrë as nga qesja e shtetit, as nga xhepi i kryeministrit, por nga sponsorizime të kapitalit të madh vendas dhe të huaj. Duhet ta pranojmë dhe po qe se nuk e dimë, ta mësojmë se monopolet e mëdha komandojnë, ngrenë dhe rrëzojnë qeveritë në gjithë botën, edhe në SHBA. Monopolet kanë bërë luftëra, revolucionet, paqen dhe prodhojnë politikën globale. Ekstravaganca jote pasha ishte vetëvrasëse për ju, por ti na le pas një mesazh që akoma ne nuk e kemi deshifruar, por do ta mësojmë kur të shohim se padronët e ri të pushtetit do të bëhen zotër të monopoleve tuaja. Politika këtu është biznes dhe këtë synim ka. Në kampin e së majtës u krijua për 8 vjet klasa e borgjezëve të mëdhenj nën udhëheqjen dhe bekimin tuaj, ndonëse betoheshit për shtresat e paprivilegjuara dhe prej tyre dhe prej tyre jeni votuar gjithmonë. Ndërsa PD-ja e deklaruar që në embrion si parti e djathtë nuk është aq naive sa të humbasë shansin e krijimit të aristokracisë së saj të lartë ndërkohë kur nuk ka bazën ekonomike as sociale të një të djathte të vërtetë. Si do të bëhet atëherë e tillë nëpërmes pushtetit për të cilin ka sakrifikuar gjithçka, pushteti është dora e zotit dhe sado të pastra të jenë duart e Berishës, të tjerët poshtë tij aritmetikën tënde o Nano do ta mbajnë në xhep, pasi ata me zor po presin krijimin e “sulltanatit” të ri për të spastruar financat, tatimet dhe doganat, njerëzit vërtet të korruptuar me njerëz të rinj (këta janë laramanët e pushtetit kush të jetë çoban gjithmonë do t’i mjelë për vete).

Tani që na le shëndenë veziri ynë, shumë dritshkurtër thonë iku ujku i korrupsionit, në qoftë se ju keni qenë ujku. Unë do të thoja ujku iku por gjurmën na la prapa. Zoti na ruajtë nga ujqërit e tjerë!

“Ali pasha”, më vjen vërtet keq për fatin tënd të trishtuar që të caktoi ky sovran që shpesh nuk di se çfarë bën, pasi është ky sovran që të përzuri si birin e djallit komunist, pastaj pa kaluar pesë vjet të priti si shpëtimtar, të mbajti në kurriz dy mandate dhe kur ti mendoje se e kishe kaluar lumin dhe po bëheshe gati ti thonje kalit atë shprehjen e famshme “kalova lumin, të…”. Por kali për çudi të hodhi nga samari, pasi i besoi thirrjeve përgjëruese të Berishës, hidhe në lumë hajdutin. Unë e di se nuk je i tillë, por “është më mirë të dalë syri se sa nami”, thotë ky popull që herë ta heq e herë ta vë. Gjithsesi çdo gazep ka një selamet, thotë prapë ky i “marrosur” popull, që ndonëse ka lënë pas një qerre me falë të urta, kurrë nuk zuri mend për vete. Do rrish apo do largohesh në krye të vejushës pa pushtet është çështja juaj personale dhe e forumeve të partisë që ti drejton. Rëndësi ka që në historinë e marrosur të pluralizmit politik shqiptar pas 15 vjetësh Fatos Nano shënon emrin i pari që pranon rrotacionin politik duke qenë edhe në këtë drejtim një hap më përpara Berishës, që duhet ta mësojë këtë formulë dhe t’i bindet këtij riti demokratik qysh në rastin e parë që do t’i paraqitet, jo si deri më sot. Rrotacioni politik nuk është gjëmë për humbësit, por një ndëshkim i domosdoshëm që të bën thirrje për reflektim, është abc-ja e demokracisë, ashtu siç është edhe dorëheqja e liderit, kur humbet zgjedhjet në vendet me parametra normal demokratik. Në fund të letrës sime dua të kujtoj “pashai im i ndritur” se në këtë korrje elektorale more atë që meritoje, ndërsa Berisha mori një fitore që nuk e meritonte, prandaj lus fort zotin ta ndihmojë të zërë mend dhe të mos përsërisë nusërimin e parë.

I madhërishmi dhe “i shkëlqyeshmi” “Ali Tepelena”

Me nderime të veçanta ju çon falëmeshëndet “Lekë Dukagjini”

Presidenti dhe presioni politik i mbledhjes së Parlamentit

Presidenti i Republikës ndodhet të paktën mes katër zjarresh në lidhje me kohën dhe mënyrën e thirrjes së Kuvendit të ri të dalë nga zgjedhjet e 3 korrikut. Një ekuacion që u shtrua më konkretisht për zgjidhje dje, kur pas serisë së konsultimeve të nisura ditët e fundit për këtë problem, Moisiu u takua edhe me liderin e PD-së, Berisha dhe Sekretarin e Përgjithshëm të PS-së, Ruçi. Pas të cilave, të dyja palët nuk u tërhoqën nga pozicionet e tyre të bëra tashmë publike. Mazhoranca e re këmbëngul, se ka hapësira ligjore për kostituimin e Parlamentit, ndërsa PS pretendon të kundërtën. Qëndrime që veç e veç mund t’i japin të drejtë të dyja palëve, por që duke marrë parasysh një seri faktorësh të tjerë, duket se e kanë thelluar edhe më shumë dilemën e kreut të shtetit, për të marrë një vendim të prerë në lidhje me këtë çështje.

Diskutimi sa vjen dhe bëhet më i ndezur, por të kemi parasysh se shpallja e rezultatit zyrtar të zgjedhjeve, ka tejkaluar çdo limit kohor të parashikuar dhe po të kemi parasysh se këtë javë do të zhvillohet rivotimi në 3 zona zgjedhore dhe ankimimet e mundshme që mund të lindin prej tyre, praktikisht Kuvendi dhe qeveria e re mund të fillojnë nga puna pas 15 shtatorit. Ose e thënë ndryshe, rrotacioni i pushtetit në Shqipëri pritet të realizohet pas një periudhe afro 3 mujore nga dita e votimit. Një kurth, ku si gjithnjë mendja diabolike e politikës sonë, po e zvarrit jetën social- ekonomike të vendit, nëpër zgavrat e hapësirave të ligjit elektoral dhe Kushtetutës. Për rrjedhojë, kjo e ka vendosur Presidentin e Republikës, njeriun që duhet të firmosë dekretin, që do i japë fund kësaj gjendje mes katër zjarresh, ose në në një kryqëzim me katër rrugë, të cilat nuk bashkohen dot në një pikë.

E para, është rruga së cilës i përmbahet mazhoranca e re, ku sipas liderit të saj Berisha, “pas përfundimit të ankesave, KQZ-ja është e autorizuar që të bëjë çertifikimin e mandateve. Është e vërtetë, që Kodi Zgjedhor i imponon atij shpalljen e rezultateve finale pas shqyrtimit të të gjitha ankesave, por dihet se ekzistojnë rezultatet finale dhe rezultatet paraprake”. Sipas Kryeministrit të ardhshëm, “KQZ-ja nuk ka asnjë pengesë që t’i japë Presidentit listën e mandateve të proporcionalit, të cilat në mundësinë më të lartë teorike mundet edhe të ndryshojnë në rast të një manovre, por ky është një ndryshim lehtësisht i korrigjueshëm nga Kolegji Zgjedhor”.

E dyta, është rruga që servir Partia Socialiste tashmë në opozitë, ku sipas Ruçit, “Parlamenti do të mblidhet vetëm në përmbushje të kërkesave të Kushtetutës, gjë që do të thotë pasi Kolegji Zgjedhor dhe veçanërisht KQZ të japin verdiktin e tyre ligjor”.

E treta, është rruga që përcakton Kushtetuta, në të cilën sipas nenit 67, paragrafi i parë, parashikohet që “Kuvendi i porsazgjedhur thirret në mbledhjen e parë nga Presidenti i Republikës, jo më vonë se 20 ditë nga përfundimi i zgjedhjeve”. Sipas konstitucionalistëve, si kufi ligjor i “përfundimit të zgjedhjeve” përcaktohet dita e shpalljes së rezultatit zyrtar të zgjedhjeve nga ana e KQZ, ku përcaktohet veç të tjerash, lista e 100 deputetëve në mazhoritar dhe emrat e 40 deputetëve të dalë nga lista e votave të fituara në proporcional nga partitë politike.

Por deri tani njihen fitues 96 deputetë, një mandat ndodhet në proces për t’u shpallur nga Kolegji Zgjedhor, ndërsa 3 të fundit pritet të mësohen pas rivotimit të kësaj të diele. Nga ana tjetër, mospërfundimi i këtij procesi, mban “peng” edhe mosshpalljen e listës së 40 deputetëve të proporcionalit.

Ndërsa rruga e katërt, nuk lidhet as me pretendimet e ndonjë force të caktuar politike, e as me ndonjë rregull ligjor mbikushtetues që pengon apo ndihmon Presidentin Moisiu, që të marrë një vendim “pro” apo “kundër” njërës palë. Por, ajo lidhet me pasojat që po vuan e gjithë shoqëria shqiptare, pikërisht nga ky boshllëk i krijuar, e cila ka sjellë pasoja me efekte direkte për jetën dhe sigurinë e jetës e pronës së qytetarëve nga rritja e kriminalitetit. Në të ardhmen e ekonomisë së vendit dhe realizimit të projekteve në dobi të komunitetit me të ardhurat nga buxheti i shtetit, për shkak të rritjes së evazionit fiskal, krimit ekonomik që lidhet me tatim-taksat, doganat, por edhe në sfera të tjera të dukshme e të padukshme. Por, edhe ndaj demokracisë shqiptare, e cila është kaq e brishtë, sa frakturat që mund të pësojë, mund të lenë shenjë e të sjellin pasoja për shëndetin e saj.

I ndodhur në mes të këtyre katër zjarreve, Presidenti i Republikës duket se e ka shumë të vështirë, në mos të pamundur, që megjithë autoritetin që i jep Kushtetuta, të marrë një vendim që do t’i kënaqte të gjitha palët. Por, momenti që pa kalon Shqipëria pas 3 korrikut, është i tillë që të gjithë aktorët e faktorët e jetës së vendit, të impenjohen realisht, jashtë çdo interesi të ngushtë për të gjetur një konsensus, për të tejkaluar një orë e më parë këtë handikap, i cili nëse vazhdon të zgjatet me këto ritme, rrezikon të minojë jo vetëm ato që mund të konsiderohen si arritje të këtyre zgjedhjeve, por të gjithë ritmin e ecurisë së demokracisë sonë në rrugën edhe kështu, të gjatë e të vështirë drejt një vendi normal, që synon integrimin në gjirin e familjes europiane.

Albert Vataj

Demokratët do thërrasin vetë Kuvendin

Beteja PD-KQZ, para shpalljes të rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve, nuk ka përfunduar akoma. Përkundrazi! Dje, ajo u ndez akoma më keq, kur Partia Demokratike i është përgjigjur Kodit Zgjedhor të KQZ-së me disa nene të Kushtetutës. Lufta nen për nen është shpallur pikërisht nga Ilir Rusmajli, sekretar juridik i demokratëve, i cili në një konferencë për shtyp deklaroi se një grup deputetësh të Partisë Demokratike do ta mbledhin, me apo pa të tërë deputetët me mandate të [ertifikuar, kuvendin e ri, me 3 shtator, fiks në orën 17 të ditës së shtunë . Rusmajli, i cili ishte edhe zëri i parë i demokratëve që kundërshtoi me 23 gusht, vendimin e KQZ-së për shpalljen e rezultateve përfundimtare 10 ditë pas procesit të ripërsëritjes, dje, iu qep neneve 65 dhe 66 të Kushtetutës, për të shpjeguar dhe argumentuar se egzistojnë elementët ligjorë për një lëvizje të tillë. “Me datën 3 shtator skadon mandati katër vjeçar i kuvendit egzistues, Shqipëria humbet Parlamentin, dhe kthehet në të vetmen republikë parlamentare në botë pa këtë institucion”, lexoi Rusmajli njoftimin për shtyp të përgatitur për këtë rast. Sipas këtij njoftimi të PD-së, është mos-veprimi flagrant dhe anti-kushtetutes i disa individëve me përgjegjësi, dhe për shkak të mos-thirrjes së qëllimshme të Kuvendit që do të ndodhë një gjë e tillë. Më tej, Ilir Rusmajli, i mbështetur në dy nenet e mësipërme të Kushtetutës, ka sqaruar se egziston mundësia e mbledhjes së Kuvendit të ri, në momentin e mbarimit të mandatit të atij të vjetrit. “Që ky institucion të funksionojë, ka nevojë për një numër prej 71 deputetësh, kur dihet se të çertifikuar janë 139”, përllogariti sekretari juridik i PD-së. Ndëkohë që, dhe për kujtesë, Komisioni Qëndror i Zgjedhjeve nuk ka bërë akoma përcaktimin dhe ndarjen e deputetëve të sistemit proporcional. Deri me 2 shtator, datë e parlajmëruar nga Komisioni për shpalljen e rezultateve përfundimtare, skadon afati i ankimimeve për 100 deputetët e mazhoritarit. Dhe vetëm pas kësaj date, mendohet se KQZ-së do ti duhet të presë dhe 10 ditë më shumë, pas ndarjes së 40 deputetëve të proporcionalit, për ndonjë ankimim tjetër të mundshëm, në rast se do të ketë të pakënaqur. Llogaritë e PD-së me ato të KQZ-së nuk përkojnë, dhe mendohet se këto të fundit do ta shtyjnë konfirmimin përfundimtar deri me 12 shtator, duke krijuar konflikt mes neneve të Kushtetutës dhe atij të Kodit Zgjedhor. Të parët, 65 dhe 66, thonë se Kuvendi i ri mblidhet, me fjalë të thjeshta, automatikisht, nga Presidenti, pas mbarimit të mandatit të të vjetrit, me përjashtim vetëm në rast lufte, dhe kur kjo e fundit zgjat. E nëse Presidenti nuk reagon, parlamenti mund të mblidhet edhe nga vetë deputetët, thuhet më tej, po me fjalë të thjeshta. Por vlen të sqarohet se paragrafe të tilla lënë hapësira për interpretime të ndryshme. Ndërsa, ballë për ballë në këtë histori, neni 117 i Kodit Zgjedhor, thotë se duhet pritur dita e fundit e afatit për ankimimet. Ditë kjo që mund të zgjatet, pas 2 shtatorit, deri me 12, për shkak të proporcionalit, duke futur në darën PD-KQZ vetë Presidentin e Republikës, Alfred Moisiun. “Në kundërpërgjigje për ti dhënë fund joshtetit, grupi i deputetëve demokratë do ta mbledhë kuvendin me nismën e tyre kushtetuese”, trumpetoi Rusmajli dje, në selinë e PD-së. “Nuk mund ti diskutoj këtu motivet që shtyjnë Presidentin e Republikës të mos veprojë. Ne nuk po anashkalojmë asnjë institucion, por po shftrytëzojmë të drejtën tonë kushtetuese”, sqaroi Ilir Rusmajli në përfundim.

Parashikimet ligjore

Neni 65

1. Kuvendi zgjidhet për katër vjet.

2. Zgjedhjet për Kuvendin zhvillohen 60 deri në 30 ditë para mbarimit të mandatit dhe jo më vonë se 45 ditë pas shpërndarjes së tij.

3. Mandati i Kuvendit vazhdon deri në mbledhjen e parë të Kuvendit të ri. Në këtë ndërkohë Kuvendi nuk mund të nxjerrë ligje ose të marrë vendime, me përjashtim të rasteve të vendosjes së masave të jashtëzakonshme.

Neni 66

Mandati i Kuvendit zgjatet vetëm në rast lufte dhe për aq kohë sa vazhdon ajo. Kur Kuvendi është i shpërndarë, ai rithirret vetiu.

Redaksia

Imoraliteti dhe amoraliteti në shoqërinë shqiptare

Çështja e premtimit për moralitetit në politikë e, për pasojë, në shoqëri,  është bërë kohët e fundit një nga më të debatuarat në shtypin tonë. Kjo, në sajë të krijimit të një dinamike midis faktit se një pjesë e mirë e propagandës fituese të zgjedhjeve të 3 korrikut ishte përqëndruar mbi këtë çështje dhe veprimeve të disa politikanëve që, pasi morën votën e socialistëve, kaluan në krahun e fitimtarëve demokratë, (fenomeni Xhuveli), e këta i pranuan duke vënë në dyshim premtimin për moralitet.

Duke e ndjekur këtë debat në shtyp më ka rënë në sy një konfuzion në përdorimin e termave “imoralitet” dhe “amoralitet”- në kuptimin që përdoren ato në gjuhët perëndimore, nga i kemi huazuar, fatkeqësisht pa i diferencuar qartë. Imoralitet ka kuptimin e të shkuarit kundër moralit, pra  veprimet e quajtura imorale presupozojnë sjellje njerëzish që kanë rregulla morale, që janë në gjendje t’i njohin, që, madje, duhet t’i aplikojnë ato, por që, megjithatë, në veprimet e sjelljet e tyre shkojnë kundër tyre. Kurse amoralitet ka kuptimin e mosnjohjes së moralit dmth një kondicion ku morali nuk pranohet apo nuk ekziston apo kur s’ka kuptim të ekzistojë- si psh. tek kafshët. Edhe njerëzit me të meta mendore mund të konsiderohen si amoralë, pasi gjendja e tyre nuk ua lejon njohjen e moralitetit, prandaj as nuk dënohen kur kryejnë ndonjë krim. Ndërkaq, amoraliteti mund të përdoret si koncept edhe për njerëz pa të meta mendore, por duke nënkuptuar tjetër gjë nga imoraliteti. Me fjalë të tjera, duke e thjeshtëzuar, kur akte si gënjeshtra, vjedhja e mashtrimi kryhen duke e ditur se janë të dënueshme nga morali i shoqërisë, kemi të bëjmë me imoralitet; kurse kur akte të tilla kryhen pa ndonjë vetëdije se janë diçka e dënueshme kemi të bëjmë me amoralitet.

Në shtypin shqiptar shoh se përdoret vetëm termi amoralitet duke nënkuptuar herë imoralitetin dhe herë amoralitetin. Kjo vjen ndoshta edhe pse kur i kemi shqipëruar dy termat parashtesat “i” dhe “a” i kemi shqipëruar me një parashtresë të vetme “pa” duke e konsideruar të pamoralshmen edhe si imoralitet edhe si amoralitet, ndërkohë që, nëse do t’i shqipëronim më qartësisht,- sipas meje nuk ka nevojë- do të duhej të përdornim “e kundërmoralshme” për imoralitet dhe “e pamoralshme” për amoralitet.

Ndoshta edhe për një rastësi, por sipas meje jo vetëm, ky konfuzion termash e shpreh më mirë realitetin e turbullt shqiptar përsa i përket moralitetit. Kjo sepse jemi vërtet në një  gjendje shumë afër asaj kur kufiri ndarës midis imoralitetit dhe amoralitetit është thuajse shuar, ku kategori të tilla si “e mira” dhe “e keqja”, “e ndershmja” dhe “e pandershmja” thuajse kanë humbur kuptimin, ku, pra, shoqëria është kthyer në një farë xhungle ku morali thuajse mungon dmth. mizotëron amoraliteti.

* * *

Në fakt tema e moralitetit në një shoqëri nuk është shumë e thjeshtë sepse në një shoqëri nuk ekziston një moral i vetëm, por ekzistojnë shumë morale.  Psh. ekziston morali fetar, por edhe ay ateist, i ndryshëm nga i pari në mjaft principe, mund të flitet për moral stoik, por edhe për moral hedonist, për kantian dhe hegelian, por edhe për moral të së majtës e të së djathtës, të biznesit edhe të solidaritetit, por edhe për moralin e Kanunit etj..  Kjo nënkupton që “e mira” dhe “e keqja”, “e ndershmja” dhe “e pandershmja”  të kenë kuptime të ndryshme për morale të ndryshme. Në këtë kuptim grupe të ndryshme që ndajnë të njëjtin moral mund të dënojnë individët e tyre për akte imorale dmth. që shkojnë kundër moralit të tyre, paçka se në një grupim tjetër këto mund të jenë të padënueshme. Por gjithsesi kur flasim për moral do të nënkuptojmë kod apo rregulla sjelljeje dhe kur flasim për sjellje pa  dyshim do të nënkuptojmë një raport edhe me tjetrin prandaj nuk mund të ekzistojë shoqëri pa moral.  Por, ndërkaq, relativizmi i moral mund të çojë edhe në situata amoraliteti. Kjo kur këta morale veprojnë ndaras njëri tjetrit madje duke asgjësuar ndërsjelltazi njëri tjetrin.  dmth., kur midis moraleve të ndryshme nuk ekziston asnjë ind i përbashkët lidhës, një moral që mbledh parimet më të pranuara të moraleve të ndryshme për të  krijuar atë që mund të quhet morali i një shoqërie komplekse, që tek e fundit e gjen një nga shprehjet e veta më konkrete tek respekti për ligjin.

Problemi i shoqërisë sonë është veprimi shkatërrues mbi çdo moral, edhe mbi atë të shprehur në respektin për ligjin, i kodit moral klanor e mafjoz sipas të cilit mjafton të jesh më i forti apo me më të fortin që të jesh i respektuar, i ndershëm, i paprekshëm, dhe të kesh të drejtën dhe të vërtetën dhe të mirën me vete sepse i fabrikon vetë ato, pasi nuk ka kush të konteston. Ky lloj morali është aplikuar jo vetëm në grupet e mirëfillta mafjoze, por edhe nga partitë politike në pushtet, duke i kthyer ato, kësisoj, në grupime të ngjashme me klane mafjoze me kodin e pandëshkueshmërisë për antarët besnikë të klanit, me kodin e heshtjes për krimet e kryera po ashtu. Mandej, si në një rreth vicioz, të pushtetshmit kanë ndjekur këtë moral duke tentuar të nxjerin jashtë loje çdo moral tjetër që nga ai fetar deri tek ay i shprehur në ligj, e, më anë tjetër, pikërisht për këtë, njerëzit kanë tentuar për kah pushteti, apo i janë nënshtruar pushtetit, duke harruar moralin e tyre.

Ky mbizotërim i moralit klanor mbi moralin e shprehur në ligj ka çuar drejt situatës së amoralitetit. Një aspekt i këtij është situata e pandëshkueshmërisë së krijuar në vend, kur aktet imorale, si vjedhja korrupsioni, mashtrimi, shpërdorimi, abuzimi, duke mos u dënuar penalisht, pak nga pak kanë krijuar gati gati situatën e një imoraliteti që duke u përsëritur aq shpesh pa u ndëshkuar tek e fundit e zhvleftëson moralin.  Një shoqëri ku imoraliteti nuk dënohet shqisa e saj morale topitet aq shumë saqë mund të thuhet se ajo shoqëri degradon në kushte amoraliteti. (Besoj se nuk është nevoja t’i ilustroj me shembuj këto që po them.)

* * *

Nëse do të kërkojmë rrënjët e amoralitetit në shoqërinë shqiptare e veçanërisht në politikën e saj do të thoja se ato duhet t’i kërkojmë në kohën komuniste. Komunizmi krijoi një konfuzion moraliteti, ku gjysmat morale shkatërruan njëra tjetrën duke krijuar situatën e amoralitetit. Ay diktoi moralin komunist, i cili mund të sintetizohet në principin: sakrifko vetveten për partinë, atdheun, socializmin dhe shokun Enver, por që, në fakt, ishte moral shumë i ngjashëm me atë të një klani mafjoz, i bazuar mbi mohimin e individualizmit dhe personalitetit, ashtu sikurse të moraleve të tjera, në emër të përkatësisë në klan dhe besnikërisë ndaj tij. Duke qenë se kjo ishte kundër natyrës dhe siç thotë Bacon “natyrën nuk mund ta nënshtrosh veçse duke iu nënshtruar” njerëzit zhvilluan “moralin” e tyre që ishte mashtrimi në emër të këtij moraliteti. Në emër të moralit komunist të shpallur janë kryer pa fund akte që shkonin kundër tij. Nga lart buronte morali bëni si them unë, por mos bëni si bëj unë; të tjera thuheshin e të tjera bëheshin. Mjaft të kesh parasysh luftën shfarosëse të zhvilluar në gjirin e udhëheqjes komuniste gjoja në emër të principeve, por në thelb në emër të një egoizmi të shfrenuar e të sëmurë që i çoi deri në fabrikimin e shpifjeve monstruoze kundër njëri tjetrit; apo rekrutimin e pafund të njerëzve si agjentë të Sigurimit, në mënyrë që gjithkush të kontrollonte gjithkënd. Njerëzit për të ruajtur individualitetin apo moralin  e miqësisë jo rrallë e kanë tradhëtuar moralin e propaganduar komunist, ose përkundrazi e kanë përdorur atë për të shkatërruar të tjerët në emër të karrierizmit të tyre. Të gjitha këto kanë gjeneruar një situatë të pashembullt përsa i përket shkatërrimit të moralit në shoqërinë shqiptare që fare mirë mund të quhet situatë amoraliteti.

Ajo që përjetojmë sot është vazhdimësia e gjendjes së  amoralitetit të mbjellë në shoqërinë komuniste. Reflekset e moralit të dy, tre katërfishtë që çon në amoralitet i sheh të shpërndara gjithandej në monstrat politikë dhe jo vetëm që aplikojnë dy, tre e katër morale që kundërshtojnë dhe asgjësojnë njëri tjetrin: një të klanit mafjoz ku bëjnë pjesë, një të principeve të propaganduara për të tjerët, një të tretë për të huajt e ndonjë të katërt për miqtë e familjen.

* * *

Zgjedhejt e 3 korrikut, megjithatë, patën efektin e një mrekullie përsa i përket indit moral të përbashkët, atij që na bën t’i dallojmë disa të mira si të mira të përbashkëta dhe disa të këqija si të këqija të përbashkëta. Dukej sikur ky moral të kishte humbur në qiellin e shqiptarëve,  por ai megjithatë tregoi ekzistencën e tij. Paradoksalisht, në një shoqëri ku shqiptarët ia kanë bërë të pamundur mbijetesën njëri tjetrit pa shkelur rregullat e këtij morali, ky megjithatë ka mbijetuar, aq sa lufta e fundit politike që solli në pushtet opozitën u bazua mu tek ay. Këto zgjedhje treguan se megjithatë e mira dhe e keqja vazhdojnë të jenë të dallueshme në ndërgjegjet e shqiptarëve; ato i dhanë politikës mesazhin se ka disa vlera që i përbashkojnë të gjithë e që duhen respektuar nga të gjithë. Ato po ashtu trguan se në një sistem demokratik, sado i brishtë qoftë ay, morali klanor e mafjoz i më të fortit nuk mund të ketë jetë të gjatë pasi, sadokudo, institucioni i votës së lirë, megjithë difektet, mund të triumfojë mbi të.

Këtë zgjedhje treguan se sfida që ka përpara shoqëria shqiptare është në thelbin e vet respektimi i moralit në politikë e në shoqëri. Me këtë kuptoj më së pari flakjen në koshin e plehërave të historisë të moraleve të tilla si ai klanor e mafjoz  i më të fortit; kuptoj, po ashtu, edhe formësimin e moraleve të ndryshme, sepse jemi në një shoqëri pluraliste, me shumë aktorë, prandaj dhe me shumë morale, midis të cilave mund të përmendja si ato të komuniteteve fetare edhe të botës laike, si ato të kulturës politike të majtë dhe të djathtë si ato të biznesit të ndershëm edhe ato të solidaritetit. Por mbi të gjitha kuptoj forcimin e atij indi moral që u siguron bashkjetesën këtyre moraleve pa u dalë kundra dhe pa i lejuar tu kundërvihen njëri tjetrit e që më qartë se në çdo formë mund të shprehet në formën e respektit për ligjin e ndjenjën e barazisë së të gjithëve përpara ligjit.

Vetëm kështu do të kalojmë nga një shoqëri ku mbisundon amoraliteti në një shoqëri ku aktet imorale e kanë gjithnjë e më të vështirë të mbeten pa u dënuar.

Fatos Lubonja

Pajtim Ujkaj i kërcënuar me eliminim fizik, detyrohet të largohet nga Shqipëria

Ish të përndjekurit politik, si kudo në Shqipëri, e veçanërisht në Malësi, si një ndër zonat më të persekutuara nga regjimi komunist, vazhdojnë të vuajnë nga hakmarrja e komunistëve për aktivitetin e tyre, që ata kryejnë e për më tepër kur në M. Madhe fituan sërish socialistët. E tillë është familja Ujkaj nga Kopliku i Malësisë së Madhe, si një ndër familjet që ka vuajtur gjatë nga regjimi komunist i Enver Hoxhës, por ja që një gjë të tillë kësaj familjeje dhe pikërisht z. Hasan Ujkaj i ka ndodhur edhe gjatë zgjedhjeve parlamentare të këtij viti në Shqipëri. Zoti Hasan është keqtrajtuar dhe kërcënuar për aktivitetin e tij në krah të Partisë Demokratike, nga forcat e sigurimit të shtetit dhe socialistë të etur për pushtet, të cilët me çdo kusht kërkonin të mbronin korrupsionin e tyre. Mirëpo, një hakmarrje e tillë nuk buron këtu, por që në vitin 1951 kur familja Ujkaj u shpall armike, që do të thoshte se ata ishin armiqtë e komunizmit, të cilët u persekutuan për 50 vite me radhë, deri sa në Shqipëri, mbasi erdhi demokracia, në krahë të së cilës, me gjithë mundësinë që kishin dolën edhe pjesëmarrës të familjes Ujkaj nga Kopliku i Malësisë së Madhe dhe ku veçanërisht shquhen baba e bir, Hasan Ujkaj dhe Pajtim Ujkaj, për veprimtarinë në krah të Partisë Demokratike, dhe veçanërisht z. Pajtim Ujkaj, i datëlindjes 1976, i cili ka marrë pjesë në protestat antikomuniste që në vitet 1990-1991 për shembjen e dikaturës me mjete paqësore, e për më tepër pothuajse gjithë ky fis, kuptohet ata që kishin moshën e duhur, u anëtarësuan në Partinë Demokratike dhe një ndër më aktivistët ishte Pajtim Ujkaj, i cili u bë anëtar i Partisë Demokratike në vitin 1995. Por pas rikthimit të komunistëve në pushtet në vitin 1997, vazhdimisht familja Ujkaj dhe veçanërisht z. Pajtim Ujkaj është gjendur i kërcënuar. Agjentë komunistë të veshur me uniforma shtetërore e kanë kërcënuar e provokuar disa heri deri edhe me eliminim fizik, duke e futur Pajtim Ujkaj në listën e atyre personave të përndjekjes për bindjet e tij antikomuniste. Këto raste nuk kanë munguar, siç janë datat 8 dhe 9 janar të vitit 2003, kur Pajtim Ujkaj mbahet në polici dhe hetuesi për dy ditë. Por kërcënimi nuk mbaron këtu, pasi vjeshtën e vitit 2003, duke qenë kohë kur u bënë edhe zgjedhjet lokale, sërish Pajtim Ujkaj dhe të afërmit e tij gjenden nën dhunë dhe kërcënime të vazhdueshme. Përsëri më 20 tetor të vitit 2003, pasi i kontrollohet shtëpia, merret në pyetje duke u kërcënuar dhe keqtrajtuar, por fatkeqësisht kërcënimet nuk mbarojnë këtu, meqenëse edhe në prill të vitit 2004 Pajtim Ujkaj arrestohet sërish dhe kësaj here pasi ka arritur t’u shpëtojë kthetrave të hakmarrjes social-komuniste, Pajtim Ujkaj largohet nga Shqipëria duke kërkuar mbijetesën në një vend tjetër, pasi po të rrijë në Shqipëri zor se do ta kishte gëzuar jetën e tij.

Vasel Gilaj

Edi Rama dhe tërmeti në PS

Pritej dhe e bëri. Edi Rama e theu akullin. Me intervistën lumë që i ka dhënë sot “Zërit të Popullit”, ai nxori në sipërfaqe atë që kish premtuar në rrethe të ngushta dhe që përflitej prej ditësh në kafenetë opozitare të Tiranës. Dihej, Rama, do të ishte socialisti i parë që do të ngulte shigjetën, në trupin e plagosur e të bërë telef të Fatos Nanos. Duke kërkuar largimin e kryetarit, ai prodhoi një “scoop” të çuditshëm (fakti se ai sot do të botonte një intervistë u dha në të gjitha edicionet e lajmeve të dy televizioneve më të mëdha të vendit) nga ata që të gjithë e dinë se do të ndodhë.

Në të vërtetë Edi Rama nuk tha ndonjë gjë të re. Risia e kërkesës së tij për dorëheqje të Nanos (për të ciltat njerzit e tij po hapin zërat se do të ndodhë së shpejti) qëndron në faktin se ajo vjen nga një socialist, e madje nga rivali direkt i kryetarit, në kongresin e fundit të dhjetorit 2003. Për të tjerat Rama është një përsëritës. Nuk ka sot asnjeri në Shqipëri apo në PS, që mos ta dijë se fajtori i vetëm i humbjes të së majtës në zgjedhjet e 3 korrikut, është Fatos Nano. Nuk ka mbetur gazetë pa e thënë e TV pa e artikuluar me dhjetra herë. Po aq të shumtë janë ata që i kanë kujtuar se duhet të mbajë premtimit e të largohet. Po aq të shumtë janë edhe ata që e kanë goditur tezën që kundërshton edhe sot kreu i bashkisë, për mos kërkimin e përgjegjësisë përmes analizash në bazën e PS.

Sot po e bën edhe Rama. Dhe nuk po bën gabim. Ai po tenton të shtojë një zë plus në korin e madh të atyre që tentojnë zbatimin e rregullave dhe kodeve të pashkruara të demokracisë. E në këtë rast kjo është kryesorja. Ndoshta tani është momenti më i mirë, kur duhet ushtruar presion, që edhe në Shqipëri njëherë e mirë, të krijohet tradita e humbësit që dorëhiqet. Nëse edhe Edi Rama dëshiron të bëhet ashtu siç pretendon, ushtar i kësaj kauze, atij i duhet thënë mirë se erdhe. Eshtë e kotë dhe e pavlerë ti kujtosh, ushtar Ramës, që në këtë rast të qetësohet e mos e marrë me yrysh. Se ai ka mëkatet e veta në trajektoren dështake të njeriut që sot po i kërkon largimin. Se ai me heshtjen apo mosveprimin e tij, shpeshëherë është bërë pjesë e asaj turme mëkatarësh apo të shantazhueshmish që e kanë lënë Nanon të gabojë me qëllim dhe të majtën të humbasë në mënyrë kandide.

Se në mos nuk e ka përkrahur, ai as nuk e ka kundërshtuar, vjedhjen e votave në kongresin e VI të PS, nga ku filloi edhe shpërthimi i së keqes dhe që sot (prapë me vonesë) i kushton aq shumë vend duke e quajtur, mallkimi ynë, fillimi i fundit të pushtetit të socialistëve. Se ai, në mos nuk e ka përkrahur, as nuk e ka kundërshtuar përçarjen e dirigjuar të së majtës, duke u bërë madje edhe iniciues i teorisë: “kush është i lodhur, le të largohet”, megjithëse sot e quan LSI-në, një nga shkaqet e humbjes në Tiranë. Se ai vërtet ka qenë shpesh kritik për reformat, ritmet dhe strategjitë e qeverisjes, por asnjëherë nuk është shprehur fort për thembrën e saj të Akilit, korrupsionin galopant, që qe edhe një nga arsyet kryesore të humbjes së pushtetit.

Por për momentin këto kanë pak rëndësi. Për momentin Edi Rama duhet përkrahur, si kryqëtar i vonuar i një kauze të drejtë. Ai duhet përkrahur se po tenton të vendosë një standart. Se të paktën formalisht, po përpiqet për të.

E nuk ka pse në këtë nismë përkrahja për Ramën të mos jetë totale. Por, po aq sa duhet të jetë e tillë, aq duhet të jetë edhe me kusht. E kushti duhet të kufizohet me përfundimin e këtij aksioni: Dorëheqjen vullnetare apo largimin e Nanos. Për më tej gjithshka, duhet parë nga një lupë dhe optikë tjetër. E këtu është Rama që duhet të na sqarojë vetë. Nëse pas kësaj beteje ai fsheh ëndrrën e vjetër, për të akaparuar trëndafilin e vyshkur të PS, aksioni i tij i ri, më shumë sesa me duartrokitje duhet pritur me skepticizëm. Sepse Rama ka qenë aq kritik sa për të mos ikur bashkë me Nanon, por është njëkohësisht edhe aq bashkëfajtor, sa për të mos dhënë garanci për zëvendësimin e tij. Ndaj ai duhet përkrahur me kusht. Duke e konsideruar si ushtar të një beteje, por jo prijës së një lufte. Për të arritur këtë të dytën, i duhet ti nënshtrohet një skaneri të ndryshëm.

Shqipëria është një vend ku mbizotëron anarkia

Familjet që u persekutuan nga diktatura komuniste e Enver Hoxhës, vazhdojnë të jenë edhe sot viktima të dhunës e kërcënatave deri me eliminim fizik. E tillë është edhe Marije Bosha, e cila në vitin 1997 është arrestuar dhe keqtrajtuar nga komunistët. Por kalvari i padrejtësive njerëzore është i kahershëm. Në vitin 1983 Marija internohet për pesë vjet në Seman të Fierit familjarisht. Por kjo familje ka provuar edhe burgun politik me tortura nga më çnjerëzoret. Janë vetë Marija, Paulini, Gjovalini, Pjerini, Terezina e Jolanda që burgun politik e kanë vuajtur vetëm se kanë kundërshtuar diktaturën e Enver Hoxhës e Ramiz Alisë, dy përbindëshave më të tmerrshëm të historisë shqiptare. Terezina Bosha ka lindur në burg në Belsh të Elbasanit një fëmijë, Stilianin, në vitin 1980. Suela Bosha më 2 prill 1991, në demonstratën paqësore kundër sistemit të Ramiz Alisë, ku u pushkatuan Arben Broci, Bujar Bishanaku, Nazmi Kryeziu e Besnik Ceka dhe u plagosën 163 të pafajshëm, ishte njëra ndër të rrahurat e të plagosurat. Ajo më vonë qe dekoruar nga Presidenti i Shqipërisë. Edhe vëllai i Marijes, Gjovalin Zefi, si njëri ndër më aktivët në rrëzimin e bustit të Enver Hoxhës më 13 dhjetor 1990, e përsoi rëndë. Qe torturuar e burgosur, ku në Elbasan pësoi abses. Më vonë, më 29 maj 1997, ai u vra në mes të qytetit të Shkodrës, ashtu sikundër u vra axha i tij. Edhe sot jeta e Marije Boshës është e kërcënuar, pasi anarkia mbizotëron. S’ka ditë që nuk po vriten mbi tre vetë.

Fatime Kulli

Pasigura për jetën kthehet në Shqipëri

Ka qenë një predhë e kalibrit të madh, ku sipas policisë shqiptare janë identifikuar shkronja të alfabetit kinez, që ka tronditur banesën e hysen Gosturanit në fshatin Gosturan të Tropojës. Sipas grupit hetimor, shpërthimi i fuqishëm që nuk ka regjistruar viktima është përqendruar në pistën e hasmërive. Pra, në Shqipëri këta ditë janë rikthyer bandat dhe larjet e hesapeve kanë bërë të pasigurtë jetën e njerëzve. Kështu, po këta ditë, Vjollca Bizi, me dy djemtë Idvinin dhe Kleidisin, janë qëlluar me breshëri automatiku afër shtëpisë në Perash të Shkodrës, qytet në Veri të Shqipërisë. Edhe këtu fati e Zoti kanë qenë me ta dhe plumbat s’kanë qëlluar në objektiv. Motivet, sipas burimeve të gazetës sonë, pasi nuk është regjistruar denoncim në polici, nga frika se siç ka ndodhur jo rrallë, vetë policia mund të dekonspirojë, lidhen me aktivitetin e burrit të Vjollcës, të quajtur Bardhyl Musa Bizi, i cili që në fillim të proceseve demokratike, ka marrë pjesë në rrëzimin e bustit të Stalinit më 14 janar 1990 dhe të Enver Hoxhës më 13 dhjetor 1990, por edhe përgjatë gjithë periudhës deri më 1997, kur po këta banda e detyruan të largohet drejt shtetit fqinj, Greqisë, së bashku me gruan, dy fëmijët dhe nënën plakë, Shpresa Doçi. Pas tetë vitesh u kthye nga Greqia dhe persona të paidentifikuar qëlluan mbi familjen e tij. Por bandat e dy shteteve fqinje prej ku bëhet edhe tregti droge dhe kontrabanda të tjera, kanë lidhje të forta. Kështuqë mësojmë se kjo familje shqiptare është e detyruar të mos qëndrojë as në Shqipëri, as në Greqi, por të kërkojë shpëtimin e jetës në ndonjë shtet më të sigurtë.

Sokol Pepushaj

Hasmëritë e vjetra po viktimizojnë shoqërinë shqiptare

Gati çdo ditë regjistrohet një krim në Shqipëri, si pasojë e ngatërresave dhe hasmërive të vjetra. Kështu viktimë e një hasmërie të tillë është edhe Anton Malaj. Janë dy ish-ushtarë të kufirit që çuditërisht kërkojnë dhe përpiqen ta eliminojnë fizikisht. Ngjarja lidhet me faktin se më 11 shtator 1985, Anton Malaj, Qezar Sula dhe Alfred Jaho, ushtarë të Repartit Ushtarak 30-11 në Vrinë në Durrësit, të pakënaqur me sistemin diktatorial komunist, braktisin ushtrinë dhe tentojnë të arratisen për në Jugosllavi, pasi në fshatin Aliaj të Shkodrës ka rënë nata. Arrijnë të kapërcejnë telat e klonit, afrohen pranë ujit të Liqenit të Shkodrës dhe në atë çast final zbulohen nga rojet e kufirit. Rojet s’kanë paralajmëruar, por kanë hapur zjarr mbi tre personat në fjalë. Qezar Sula plagoset dhe kapet nga rojet e kufirit shqiptar, ndërsa Anton Malaj dhe Alfred Jaho i përgjigjen zjarrit me zjarr, pasi ishin të armatosur me 25 granata. Gjithsesi arrijnë të largohen nga Shqipëria. Në atë përpjekje të 20 viteve më parë janë plagosur dy nga ushtarët e ruajtjes së kufirit, të cilët sot, vetëm sipas kanunit të maleve kanë bërë përpjekje ta vrasin Antonin. Ky i fundit asokohe ka qenë dënuar me 25 vjet burg për tadhëti ndaj atdheut, dënim i cili ra poshtë rreth një vitë e gjysëm pas shembjes së Murit të Berlinit. Shteti shqiptar, më i padrejti dhe më i paafti në botë, ka institucionalizuar edhe ligjet mesjetare të kanunit, kështu që Anton Malaj, mësojmë se sot jeton i fshehur nga frika e pushkës. Edhe Presidenti shqiptar Alfred Moisiu është aktivizuar në veprimtaritë e pajtimit të konflikteve, çka flet për shpresa të kota se një ditë kanë shanse të eliminohen plagë të tilla.

Albert Vataj

Trajtojini njerëzit, siç trajtoni veten

S’ka si lihet jashtë vëmendjes mbledhja e parlamentit për vetë faktin se ne në letër njihemi Republikëo Parlamentare, kurse në realitet e në praktikë ndodh e kundërta, faktet flasin vetë.

Në radhë të parë parlamentit shqiptar fatkeqësisht i mungon cilësia për nga merr shkas të mos jetë aktiv për rolin e tij në një shoqëri demokratike. Së dyti e në vazhdim, por edhe më kryesorja është mentaliteti që kanë një pjesë e përfaqësuesve të popullit për rolin që i takon dhe ushtrimit të tij në Parlament. Kjo vjen ngaqë nuk njohin rregullin numër një, atë të shërbëtorit ndaj interesave të elektoratit e zonës që ai përfaqëson, si dhe vota pro apo kundër tij jepet pa marrë mendimin e elektoratit e grupeve të veçanta aktive e ligjore me të cilat lidhet projekt-ligji i propozuar për votime. Pra nuk është parapërgatitur ose i mungon kultura e gjithanëshme ligjore e morale e qytetare për postin që gëzon, e kjo jo për fajin e tij se sa për fajin e partisë që ka kandiduar në X zonë një injorant 400 karatësh. Kjo është më e lehta, ka edhe më keq, kur deputeti vjen nga bota mafioze e askush s’i bëhet pritë, por përkundrazi i bëhet temena nga organet ligjore të një shteti, kjo është për t’u analizuar fort nga faktori ndërkombëtar, maxhoranca e sotme, e shoqëria civile, për të marrë përgjegjësi ndaj votës së dhënë më 3 korrik, ku bie në sy se shqiptarët votuan për ndërtimin e një shteti në shërbim puro perëndimor e njerëzor. Në zgjedhjet e 1997-s në Britaninë e Madhe pas fitores, Tony Blair tha: “Fitorja jonë nuk ishte një fitore e politikanëve, por një fitore e popullit. Besimin e tij populli e mori dhe na e dha neve. Unë dua që populli britanik të jetë po aq krenar që na ka zgjedhur ne, sikundër ne që duhet t’i shërbejmë atij”. Ky duhet të jetë postulati i Kryeministrit Berisha e maxhorancës aktuale. Kurse minoranca e sotme socialiste në këto zgjedhje kishte harruar thënien e kongresmenit amerikan, Tip O’Neil, i zgjedhur 42 vjet në të njëjtën zonë: “Pse të zgjdhën nuk do të thotë se të duan për tërë jetën”.

Gjithashtu, parlamentarët e sotëm duhet të kenë shumica imediate parasysh se në këto zgjedhje shumica e shqiptarëve me votën e tyre përçuan një frymë perëndimore, tip thirrjeje: “Trajtojini njerëzit, si trajtoni veten”.

Nikolin Pemaj

Letër e hapun kryeministrit Sali Berisha

Meqenëse nevoja ma e ngutshme e ma e vlefshmja e të vlefshmeve në dobi të hapave të parë të përparimit drejt qytetënimit bashkëkohor që synon demokracia shqiptare asht edukimi i popullit tonë me mësime atdhetarie, mësime këto që komunizmi, siç dihet i pat zëvendësue me “edukimin” komunist të masave e që dendësia e propagandës enveriste e koha e gjatë e të ushtruemit të saj ndaj popullit ia arriti qëllimit në nji masë të konsiderueshme, unë si qytetar, si njeri i artit, disident që kam pasë nderin të më vlerësohet kontributi me titullin “Krenaria e Shkodrës”, do t’i lutesha kryeministrit të ardhshëm të qeverisë shqiptare dhe qeverisë së tij, ta shqyrtojnë me vëmendjen që meriton këto kërkesa të mijat, të cilat besoj gjejnë mbështetjen gjansisht në publikun shqiptar. E para, të gjithë nxansave e studentave të Shqipnisë t’u bahet e detyrueshme të mësuemit e tekstit të hymnit të flamurit dhe të kënduemit e tij çdo ditë para hymjes në mësim. Mbasi kjo asht edhe në disa vende të botës, ku dashtnia për atdhe asht mëkue me shumë zell gjithmonë. Unë mendoj se kjo nismë do t’i jepte nder nismëtarëve të saj e do t’i shërbente edukimit patriotik sidomos të brezave të ardhshëm. Kjo reformë kaq e randsishme të plotsohej edhe me përfshimjen në programet shkollore në dhanien për lexim të shkrimeve me përmbajtje të shëndoshë patriotike e të hartimeve me këtë temë. Në kryemjen sa ma mirë të kësaj detyre të angazhohen si të shihet e nevojshme edhe dijet e shkrueme dhe elektronike, mbasi siç dihet pa të hy në zemër nji kauzë nuk ke si kontribuon në dobi të saj. Gjithashtu të shqyrtohen me vëmendjen që meritojnë emërtimet e vendosuna pa kurrfarë kriteri e të vihen siç duhet të jenë vendosë nga e drejta që nderon demokracinë. Nji çështje tjetër e nji randsije shumë të madhe përban vlerësimi i drejtë i krijimtarive të nivelit ma të naltë artistik. Në librat e tashmë të leximit shkollor bien menjiherë në sy shumë hapsina të vume në mënyrë të padrejtë në dispozicion të autorëve të ndryshëm. Shumë autorëve të mëdhaj u asht lanë vend sa grima por edhe në aq vend shihet nji përzgjedhje që len shumë me dëshrue. Nji tjetër problem madhor i kulturës tonë që meriton tjetër zgjidhje në vend të asaj që i dha Kongresi i 1972-shit asht problemi i gjuhës shqipe. Koha për ndryshim do të meritojë të quhet vetëm nëse vërtet sjell mundësitë e ndryshimit të koncepteve të diktaturës me ato të demokracisë. Vula e ligjit lypset me qenë vetëm argumenti. Argumenti duhet të mposhtë justifikimin pa bazë, jo justifikimi argumentin. Lanja pas dore e gjuhës në të cilën janë shkrue nji shumicë e madhe e veprave madhore shqiptare dhe e thesarit të folklorit nga ma të zilisunit kudo që i përket metodës së mohimit nëpërmjet harrimit dalë ngadalë të gjuhës në të cilën u krijuen ato kryevepra me autorë të njoftun e të famshëm dhe autorë gjenial anonimë. Uroj që qeveria e ardhshme të përmbushë detyrat e shtetit të së drejtës.

Me nderime, Gjokë Vata

Përvoja e firmës Nordin në mbarështimin e derrit

Kur “Alamak Albania”, zyra e koordinimit të biznesit austriak me atë shqiptar na mundësoi udhëtimin në Austri për të parë nga afër zhvillimin e sektorit të derrit në këtë vend, u përpoqëm të mësonim sa më shumë të ishte e mundur. Insistimin tonë për të bashkëbiseduar se si i bëjmë punët ne, përgjigjja e tyre ishte pa mëdyshje dhe e prerë që duke e perifrazuar më rezulton: “Harroje atë që bëni ju, n.q.s. doni të përparoni, të bëni hajër, bëjeni kështu siç e bëjmë ne. Përpjekjet tuaja janë të respektueshme, në të kundërt d.m.th. po të mos përpiqeni nuk do të keni asnë shans të bëheni më mirë”. Në të njëjtën kohë kjo eksperiencë është në ato përmasa që do të na duhet kohë për të arritur. Është një mundësi më tepër për të kaluar në zbatime konkrete. Më pak se dy vjet më parë, firma Nordin me iniciativën e vet vendosi të rrezikojë me bizensin e rritjes së derrit. Aktiviteti filloi me 6 krerë dosa, aktualisht sot janë në përdorim 6 stalla me rreth 1200 krerë derra, ku prej tyre 300 krerë janë dosa prodhimi. Mbarështimi i tyre bazohet në të ushqyerin pothuajse plotësisht natyral, ku vendin kryesor e zë misri, jonxha e njomë dhe vetëm 5 deri në 10% e zënë ushqimet e përpunuara të firmës së njohur Agrotek, lëndën e parë për përgatitjen e ushqimeve e marrin nga firmat austriake më me zë në këtë fushë. Cilësia e mishit është mjaft e lartë. Më mirë se kushdo për këtë flasin klientët e firmës Nordin që blejnë këtë mish.

Falë eksperiencës austriake, ne kemi futur ndërzimin artificial në dosa me qëllim përmirësimin rracor për të përfituar gica që zhvillohen shpejt dhe mish cilësor.

Me materialin biologjik të marrë në Austri kemi ndërzyer 10 krerë dosa dhe pas ekzaminimit me një aparat të dhuruar nga z.Riegler rezultojnë barrëse. Organizohet rregullisht dezinfektimi i përgjithshëm dhe vaksinimi i rregullt sipas skemës për murtajën dhe fruthin.

Gjykojmë se pika më e dobët e këtij biznesi mbetet tregu, nuk është fjala për aftësinë blerëse të konsumatorëve. Në treg mungon konkurenca e ndershme, përveç kësaj edhe për sa i përket therjes dhe tregtimit mendojmë që nuk parashihen dhe nuk respektohen kërkesat e ligjit mbi shërbimin veterinar. Kafshtë theren kudo duke mos ofruar një produkt të sigurtë për konsumatorin. Firma Nordin ka ideuar dhe ofron bashkëpunimin për ngritjen e një thertoreje me të gjithë parametrat që ofron ligji i shërbimit veterinar. Disiplinimi i therjeve në një thertore rrit garancinë e një produkti të sigurtë siç është mishi për njerëzit. Firma Nordin është përpjekur ta mbyllë ciklin që nga gici deri te kërraba, me qëllim që të ketë fitim sa më të madh. Jo gjithçka varet prej firmës, ne jemi të detyruar të respektojmë sjelljen e tregut, kështu tregu i ofron përveç mishit edhe gica për rritje.

Firma mendon për zgjerimin e aktivitetit, teknologjia që mendojmë të fusim është padyshim ajo austriake, për këtë na ka shërbyer asistenca e miqve austriakë, veçanërisht e z.Hans dhe z. Riegler, të cilët gjejmë rastin t’i falënderojmë.

Dedë Smaka – President i firmës “Nordin” sh.p.k., Mark Preçi – specialist blegtorie

Të ruajmë vlerat dhe madhështinë e racës sonë ilire

U kemi rezistuar dallgëve të kohës dhe pushtimeve të njëpasnjëshme, dhe kjo në sajë të ruajtjes së trashëgimisë gjenetike të një race vërtet të pastër dhe superiore. Padyshim sistemet ideologjike që pushtuan një pjesë të madhe të globit dhanë indikacionin e tyre edhe tek ne dhe këto po i vërteton koha, të cilën jo pa vështirësi po e kalojmë.

Çdo popull ka historinë e tij dhe në momente të caktuar i kthehet kujtesës historike. Edhe ne në këtë klimë dhe momente që po kalojmë mendoj se kemi nevojë t’i rikthehemi historisë dhe të shikojmë me kujdes “rrënjët” e pemës sonë gjenealogjike. Një “pemë” me rrënjë të forta në mënyrë të natyrshme duhet t’u qëndrojë stuhive, ndaj sado që trungun e saj mund ta gërryejë koha, ajo, duke u ushqyer nga rrënjët, gjithnjë gjeneron forca të reja dhe nuk kalbet. Mendoj se ka ardhur koha t’u kthehemi rrënjëve tona dhe me siguri ky vështrim do të na inkurajojë për punë më të dobishme…

Kush ishin paraardhësit tanë ilirë dhe sa të ngjashëm jemi ne në kohët moderne; çfarë kemi humbur dhe çfarë kemi ruajtur nga kjo racë krenare? “Ne jemi pjesë e familjes së popujve indo-gjerman dhe megjithëse jemi më afër grekëve, dallojmë prej tyre aq shumë sa edhe latinët ose keltët. Në agimin e epokës historike kombi ilir okuponte brigjet e Adriatikut prej grykës së Lumit Po, përmes Istrës, Dalmacisë dhe Epirit, deri në Akarnani dhe Etoli të Greqisë”. Në drejtimin lindor, tokat e ilirëve shtriheshin mbi Maqedonin e epërme, Serbinë e jugut, Bosnjën dhe pjesën e Hungarisë që është në jug të Danubit. Në lindje ilirët ishin në kufi me fiset thrakase dhe në perëndim me keltët, praj të cilëve Traciti i shquan në mënyrë fare të qartë. (Ref. Theodhor Mommsen, “Provincjet e Perandorisë Romake”, teksti anglisht, fq.199).

Ilirët u vendosën në Ballkan në shekullin e dhjetë para Krishtit, d.m.th. shumë kohë para se të fillonte të shkruhej historia e popujve të Europës. Ilirët nuk kanë lënë ndojnë dokument me shkrim dhe informatat e para mbi origjinën e tyre i gjejmë në shkrimet e historianëve grekë dhe latinë. Një version është se Iliri ishte i biri i Kadmit dhe Harmonisë, të cilët u dëbuan prej Tebes në Greqi dhe shkuan të jetojnë në viset që më vonë morën emrin e Ilirit. Një shpjegim tjetër që transmeton historiani latin Appian, thotë se Iliri ishte i biri i Ciklopit Polifem me gruan e tij Gallatea. Nga kjo martesë lindën përveç Ilirit edhe dy djem të tjerë, të cilët u quajtën Kelt dhe Gallat. Këta të tre emigruan prej Siçilisë dhe u dhanë emrin tre popujve parahistorikë, që ishin Ilirët, Keltët dhe Gallatët. Iliri vetë pati gjashtë djem, të cilët u bënë themeluesit e gjashtë fiseve ilire: Taulantët, Enkelët, Autariatët, Dasaretët, Dardhanët dhe Parthenët. Farlati, prifti i Venedikut që ka shkruar “Illyricum Sacrum” në shekullin XVIII, tregon se mbreti i parë i Ilirisë ishte Ylli, i cili jetoi në shekullin XII para Krishtit. Pasardhësi i tij, Kliniku mbretëroi në kohën e Luftës së Trojës dhe u ndihmoi grekëve me 72 anije detare. Duke filluar nga shekulli XIX, historia moderne ka hedhur pak dritë mbi origjinën dhe dyndjet e ilirëve, duke shpërndarë deri diku mjegullën e mistershme të legjendave parahistorike. Kësaj vepre sqarimi i kanë ndihmuar sidomos gërmimet arkeologjike, zhvillimi i antropologjisë dhe studimi i përtërirë i historisë së Egjiptit dhe të Azisë së Vogël. Në dritën e këtyre zbulimeve ka filluar të shkruhet për herën e parë historia më e saktë dhe e dokumentuar e atyre kohërave të lashta kur ilirët zunë këmbë në viset tona. Por ky proces për sa ka filluar dhe para se historia të thotë fjalën e saj të fundit, mbetet edhe shumë punë për të bërë. Rezultatet e studimeve të deritanishme i ka përmbledhur me kompetencë dhe mjeshtëri antropologu amerikan C.S. Coon, i cili ka botuar librin më të fundit dhe më të plotë mbi racat e Europës. Ai i ka kushtuar vërejtje të posaçme lidhjeve ndërmjet ilirëve dhe shqiptarëve. Ai shkruan se ilirët ishin një racë nordike, d.m.th. flokëverdhë, symavi, me kafkën e gjatë (ose dolikocefal, që të përdorim gjuhën shkencore). Ilirët qenë krijuesit e qytetërimit të hekurit në Europën Juglindore në një kohë kur emri i Romës dhe i Athinës nuk ishin dëgjuar gjëkundi. Qytetërimi i hekurit që zhvilluan ilirët është lidhur me emrin e Hallsatt, një vend në malësitë e Austrisë ku janë gjetur varreza ilire plot me gjëra prej hekuri: shpata, brisqe, enë, kusi, unaza, karfica, etj. Krijesa më karakteristike e qytetërimit ilir është shpata e gjatë prej hekuri me tehun e lëmuar dhe majën e prerë. Varreza dhe gjëra prej hekuri si ato të Hallsatt u gjetën më vonë në Glazinac të Bosnjës dhe në Prozor të Kroacisë. Ilirët u treguan mjeshtër të përsosur në punimet e hekurit dhe ishin të parët në Europë që përdorën këtë metal. Ata farkuan sidomos një shpatë të gjatë pa majë të spikatur dhe me dorezë në trajtë të shkronjës “T” që ishte punuar prej emburi, ose ambri. Kjo armë e re shkaktoi një revolucion në metodat e luftës dhe raca ilire e shtriu pushtetin e saj mbi shumë krahina të Europës Juglindore. Trimat ilirë janë përfytyruar me helmetën prej hekuri në krye, të cilat ata qenë të parët që i përdorën si një mjet mbrojtjeje në luftë. Një nga këta helmeta gjendet edhe sot në Muzeun e Berlinit. “Kultura e Hallsatt, – shkruan C.S. Coon, – është lidhur me degën ilire të gjuhëve indoeruopiane. Kjo është e para herë në histori që një gjuhë mund të identifikohet me një kulturë dhe me një racë në zhvillimin e popujve indoeuropianë”, (ref. C.S.Coon, “The races of Europe”, f.182).

Zbulimet e arkeologjisë dhe të etnografisë kanë nxjerrë në shesh mjaft prova që tregojnë se tokat ilire përfshinin krahinat e Stirisë dhe Karthisë në Austrinë e sotme ashtu edhe Dalmacinë, Kroacinë, Bosnjën, Shqipërinë, Maqedoninë dhe Epirin e vjetër. Është provuar gjithashtu se ilirët u shtrinë edhe në Italianë e veriut ku fisi i Venetëve ka qenë i racës ilire, dhe në Italinë e jugut, ku fiset e lashtë të Mezapëve dhe të Japingëve ishin ilirë që kapërcyen Adriatikun dhe u vendosën në Provincën e Puljas. Dijetari gjerman W.Helbig është i pari që provoi se Mezapët e Japingët ishin prej race ilire. Filologu italian Fr.Robezzo ka arritur të deshifrojë tekste të skalitura në monumentet prej guri dhe ka provuar se gjuha ilire ka lidhje me shqipen e sotme. Arkeologu anglez William Ridgwau shkruan nga ana tjetër se orvatjet e filohelenëve për të interpretuar sipas gjuhës greke emrat e heronjve legjendarë të kohës së Iliadës dhe Odiseut, emra si Akil, Laert etj. kanë dështuar. Ai e shpjegon këtë gjë duke thënë se Akejt e Homerit ishin prej një race nordike, flokëverdhë e sy mavi, që kishin invaduar Greqinë duke ardhur nga veriu i Adriatikut në kohët parahistorike dhe ishin bërë sundimtarët e popullatës vendase. Ata asimiluan kulturën e Kretës që ishte zhvilluar rreth qytetit të vjetër Micen dhe harruan gjuhën e tyre duke ruajtur vetëm emrat. Ka gjasë që dyndjet e racave nordike në Europën Juglindore të kenë kaluar nëpër disa faza dhe për një kohë të gjatë. Ilirët mund të kenë qenë faza e fundit e këtyre invazioneve të cilat shkenca e sotme ka mundur t’i identifikojë.

Lashtësia e racës sonë dhe padyshim edhe e kulturës sonë, përbëjnë një fakt historik të pakontestueshëm që ne jemi ndër banorët e parë të Kontinentit Europian dhe ndër më cilësorët si racë dhe si kulturë, me një shtrirje gjeografike që përfshin jo vetëm Ballkanin, por shumë më larg.

Kërkimet arkeologjike të kohëve të fundit afër kështjellës së Gjergj Kastriotit në Lezhë janë sinjifikative dhe domethënie e fortë e konkluzioneve të këtij shkrimi. Shikoni sa bukur hyjnë në rezonancë konkluzionet e studiuesve dhe arkeologëve duke filluar me Theodhor Momnsen, C.S.Coom, W.Helibig, Fr.Ribezzo, J.B.Bury e William Ridgroay.

Kisha pranë kështjellës së Kastriotit në Lezhë i përket shekujve VII-IX, gjë kjo që dëshmon për kulturën tonë perëndimore, për lidhjet e vazhdueshme me shtetet fqinje, si me Italinë, Austrinë, Kroacinë e Bosnjën. Kjo njohje duhet të jetë pjesë e atyre që përfaqësojnë shtetin dhe qeverinë, për të qenë kurdoherë të “armatosur” në çdo përballje me kancelaritë europiane e më gjerë. Nuk duhet harruar se shumë burra shqiptarë (burra shteti) qenë mjaft të pajisur me këto njohje. Noli, Fishta, Bumçi, Konica, Mehdi Frashëri e të tjerë, të cilët patën studiuar shumë mirë historinë e kombit tonë, gjithnjë shkuan të “armatosur” në forumet ndërkombëtare dhe e përfaqësuan me shumë dinjitet racën tonë. Fjalimet e fuqishme të Gurakuqit, frazeologjia e tij shumë e pasur i bëri të kumbonin sallonet e Europës. Ligjëratat mjeshtërore të Nolit, të Fishtës dhe Bumçit ushtuan në Versajë, në Gjenevë e New York, në mbrojtje të të drejtave të kësaj Shqipërie të vogël në hartë, por të madhe në histori dhe në përfaqësim. Është meritë e këtyre korifejve pranimi i Shqipërisë në “Lidhjen e Kombeve” (1920).

Çdo shqiptar duhet të ndjehet krenar për historinë tonë të lavdishme, për rrënjët tona të vaditura me gjak arbëri, që kurrë nuk do të thahen, por do të ripërtërihen në çdo “stinë” të motit.

Detyrë e brezave është dhe do të jetë ruajtja e këtyre vlerave si një thesar i trashëgimisë sonë. Vlera të cilat në shekuj u rezistuan stuhive të kohës, vlera të cilat ruajtën elementin cilësor edhe kur u përballënme “internacionalizmin proletar” dhe që padyshim do t’i përballojmë edhe “kozmopolitizmit”, i cili në kohën që po kalojmë “inkurajon” shtresat më të pa formuara të shoqërisë shqiptare, të cilat “ngujimit” duan t’i përgjigjen me shthurje dhe rebelizëm të pakundshoq. Ekspozimi i pjesëve më delikate të qenies njerëzore nuk është aspak pjesë e moralit arbëror. Dhe nëse dikush mendon se duke zbuluar trupin i konkuron “bunkierizimit”, ai apo ajo nuk bëjnë asgjë tjetër veçse i përgjigjen ekstremit me ekstrem dhe nëse do të krahasojmë ekstremet, i dyti është antinjerëzor. Rilindasit tanë të shquar gjithnjë synuan “rrugët e mesme”, dhe ne ndonëse në kohët moderne, duhet të ruajmë balancën dhe t’u shmangemi ekstremeve “ciklike” që vijnë e shkojnë në formën e modës.

Mark Bregu

85-vjetori i Luftës së Koplikut dhe njëkohësisht i luftës së parë të organizuar nga shteti shqiptar që nga viti 1479

85-vjetori i Luftës së Koplikut është një përvjetor lufte e qëndrese në mbrojtje të çdo pëllëmbe truall që shqiptarëve ua kishte falë Zoti që në agimin e jetës, në këto vise të bukura të Ballkanit. Kjo luftë e lavdishme e shqiptarëve në përgjithësi, dhe atyre të Veriut në veçanti shënon edhe organizimin e parë shtetëror nga një qeveri kombëtare e dalë nga vullneti i popullit, të shprehur me anë të përfaqësuesve të tij në Kongresin e Lushnjës, të fillimvitit 1920. Në fakt luftëra të tilla të parët tanë kishin zhvilluar që prej qindra vitesh, por duhet pohuar se për rreth 450 vjet robëri otomane këto luftëra gjithnjë kishin karakter lokal e organizim popullor kundër pushtuesve, pasi shqiptarët nuk kishin shtet të tyre që në vitin 1479 kur Shqipërinë e mori “dreqi”, turku. Edhe kryengritja e vitit 1911 që ishte ndër më të fuqishmet e me jehonë kombëtare e ndërkombëtare, edhe luftërat e viteve 1912-1919 me serbo-malazezët, grekët e austrohungarezët ishin luftëra me karakter lokal dhe pa ndonjë influencë të madhe të shtetit apo qeverive që më shumë ishin formale e parciale sesa kombëtare. Duke parë këto me të drejtë siç shkruam më sipër Lufta e Koplikut, që ishte një luftë mbrojtëse nga sulmet e ushtrisë pushtuese malazeze, mund të quhet lufta e parë pas gati pesë shekujsh, e organizuar e drejtuar nga një qeveri mbarëkombëtare shqiptare, e kjo luftë u takn si gjithnjë ta “promovojnë” të parët malësorët dhe shkodranët së bashku me shumë luftëtarë e patriotë nga viset kryesisht të Shqipërisë Veriore, që në fakt këtu ka qenë gjithnjë zjarri i ndezur për liri e identitet edhe ndër shekujt e tmerrshëm të robërisë së gjatë otomane. Gjithsesi lufta ka si datë të shënuar se filloi më 27 korrik të vitit 1920 dhe përfundoi me fitoren e shqiptarëve më 14 shkurt 1921. Për fillimin e kësaj lufte serbo-malazezët përveç shkaqeve “banale”, kishin marrë zemër nga disa vendime antishqiptare të një pjese të Europës plakë që ende ishte e fuqishme dhe e mendonte veten si Zot të trojeve tona me të cilat mund të kënaqte këlyshët e Rusisë të zbritur vonë në Ballkan. Traktati i Londrës i 15 prillit 1915 i mbetur pezull si dhe Konferenca “monotone” e “Paqes në Paris (1919-1920) i shtuan oreksin federatës serbo-kroate-sllovene të krijuar në vitin 1918, ku bënte pjesë “pa emër” edhe Mali i Zi, për të marrë Malësinë e Madhe, Shkodrën e të tjera vise të lakmuara prej shekujsh. Nuk kaluan veçse pak ditë dhe më 2 gusht Lufta e Koplikut mori bekimin e Qeverisë së Lushnjës, madje është pikërisht vendi i quajtur Çezmja e Koplikut, ku u vendos shtabi i luftës, ku erdhën edhe pjestarë të qeverisë, si Ministri i Brendshëm Ahmet Zogu dhe patriotët Bajram Beg Curri e Abaz Kupi etj. Mjafton të kujtojmë dokumentin e kohës (13 gusht 1920) i cili jep forcat vullnetare të organizuara në ushtri të rregullt, që drejtohej nga shtabi i luftës i vendosur në Çezme të Koplikut, për të kuptuar se Malësia e Madhe dhe Shkodra ishin ngritur në këmbë për të mbrojtur trojet e tyre. Dokumentin që është në formë dosjeje dhe ka numrin 26, po e japim të plotë me numrin e luftëtarëve dhe vendeve nga vinin, si më poshtë:

1. Rapsha e Hotit                 120 luftëtarë

2. Traboini                             103 luftëtarë

3. Gruda                                                32 luftëtarë

4. Kastrati                              307 luftëtarë

5. Shkreli                               148 luftëtarë

6.  Rrjolli                                113 luftëtarë

7. Buza e Ujit                        34 luftëtarë

8. Reçi e Lohja                     132 luftëtarë

9. Drishti                                76 luftëtarë

10. Boksi                               76 luftëtarë

11. Suma                              32 luftëtarë

12. Grizha                             76 luftëtarë

13. Kopliku                            30 luftëtarë

14. Sheldia                           24 luftëtarë

15. Shllak Temali                                90 luftëtarë

16. Jubani                             15 luftëtarë

17. Xhandarë

të komanduar

nga Hasan Bushati       130 luftëtarë

18. Parruca                           36 luftëtarë

19. Perash i Vogël               22 luftëtarë

20. Dudasi                            10 luftëtarë

21. Rus i Vogël (HM)           29 luftëtarë

22. Rus i Madh                     18 luftëtarë

23. Rus i Vogël (S)              58 luftëtarë

24. Rus i Vogël (N)              63 luftëtarë

25. Qafa                                                10 luftëtarë

26. Tophana                         35 luftëtarë

27. Ndocej                            23 luftëtarë

28. Rusi i Madh (përsëri)    52 luftëtarë

29. Bahçallëk                       10 luftëtarë

30. Katolikët e Shkodrës    72 luftëtarë

31. Xhandarë                       15 luftëtarë

32. Hylli i kuq                        6 luftëtarë

Gjithsej nga kjo listë figurojnë 1997 luftëtarë.

Gjithashtu në këtë dokument shkruhet se janë të aktivizuar në këtë luftë edhe 1568 luftëtarë nga Xhibali (Këshilli i Maleve) që sipas meje duhet të jenë vullnetarë të vetëorganizuar, jashtë strukturave shtetërore, por që koordinonin veprimet me ushtrinë e rregullt. Është interesant të theksohet se këtu gjenden edhe plot 160 luftëtarë nga Kosova që kishin ardhur të luftonin për çlirimin e trojeve të Malësisë së Madhe dhe Shkodrës. Në krye të këtyre forcave kosovare ishte Hasi i Jakup Ferrit, trimi legjendar nga Kosova, nga ku këta si familje brez pas brezi kishin bërë emër duke i dalë zot vendit të tyre të lakmuar prej shekujsh nga serbët. Duhet të theksohet se më vonë numri i kosovarëve në këtë luftë u shtua pasi kishin ardhur edhe 260 luftëtarë të tjerë që qëndruan në gatishmëri për mbrojtjen e Shkodrës nga ndonjë sulm i mundshëm nga Taraboshi e Buna. Në Luftën e Koplikut (duke përfshirë edhe mbrojtjen e Shkodrës, siç thamë më sipër), morën pjesë edhe 300 luftëtarë krutanë të cilëve u printe Mustafa Kruja, 200 matjanë dhe 400 vullnetarë nga Shijaku, Tirana, Kavaja etj., që në fakt u komanduan nga nacionalisti Abaz Kupi. Gjithë kjo ushtri shqiptare që kërkonte të çlironte veçanërisht trojet e Malësisë së Madhe të pushtuara nga serbo-malazezët komandohej nga oficer, komandant e prijës të karrierës e popullor nga Shkodra, Malësia e më gjerë, ndër të cilët spikasin: Deli Meta, Luc Nishi, Adem Haxhia, Sylço Beg Bushati, Rexhep Sala, Maliq Bushati, Muharrem Kazazi, Shuk Gurakuqi, Sulejman Bajrami, Xhemal Bushati, Hamit Gjylbegu, Taip Shkodra, Rasim Gjyrezi, Gjeto Daka (Popaj) e dhjetra të tjerë që unë nuk po ua shënoj emrin në këtë shkrim modest përkujtimore, por që historia e lavdishme i ka shkruar me germa të arta në përjetësi. Dhjetra beteja u zhvilluan në mes shqiptarëve dhe serbo-malazezëve që nga Shkodra e në të gjitha trojet e Malësisë së Madhe, po dhjetra dëshmorë ranë për çlirimin e mbrojtjen e këtyre trojeve, pa llogaritur dhjetra të tjerë të plagosur. Harta e dëshmorëve të lirisë shtrihet që nga Shkodra në çdo mal apo fshat të Malësisë, nga Kosova, Kruja, Mati, Tirana, Kavaja etj. Duke mos dashur të përsëris të paktën vetveten në këtë përkujtimore, nuk po i rishkruaj këta emra dëshmorësh, pasi ata jo vetëm janë pjesë e historisë, por edhe e krenarisë së trashëguar për çdo vend e fis, ku sot krenohen, por edhe detyrohen më shumë për të trashëguar amanetin e shkruar me gjak për t’i dalë zot çdo pëllëmbe tokë të të parëve tanë që Zoti ia kishte falë racës sonë të zgjedhur. Në valët e luftës më 2 gusht 1920 në Shkodër, bija e Çobajve fisnikë e patriotë, krijon komitetin bamirës “Grueja Shqiptare”, ku kryetare ishte Shaqe Ndoc Çoba. Ky komitet dha një ndihmë të madhe në sigurimin e ushqimeve, veshmbathjeve dhe mjekimin e plagëve të luftës të luftëtarëve të lirisë. Vetë ky komitet grash u zgjerua nga Shkodra në Malësi të Madhe dhe erdhi pa hezitim që më 3 gusht në frontin e luftës në Koplik. Mjerisht përkundër këtij angazhimi patriotik e shtetëror të çlirimit dhe mbrojtjes së trojeve shqiptare, në Malësi të madhe një grup i vogël të njohurish në Kastrat e më gjerë, organizuan gjoja shpalljen e republikës më vete (të Kastratit) dhe ngritjen e flamurit. Ky ishte një shërbim i zbehtë që kërkuan t’i bëjnë serbo-malazezit një grup të shiturish që Malësia në luftën e saj ua dha përgjigjen, të cilën dikur e “dëgjuan”… Këtë veprim antishqiptar e kishin pranuar edhe disa nga Maqedonia, që kishin ardhur të luftonin si mercenarë në ushtrinë serbo-malazeze dhe u zunë robër nga vëllezërit e tyre luftëtarë të lirisë, të cilët nuk i ekzekutuan siç e meritonin, por u falën e u trajtuan si shqiptarë të “gënjyer”. Gjithsesi, jehona e kësaj lufte të drejtuar nga shteti shqiptar jo vetëm dogji me zjarr e hekur pushtuesit sllavë, të cilët i dëboi nga trojet tona (në kufirin e 1913-s), por dogji edhe vendimet antishqiptare të 1915-s dhe Konferencës së “Paqes” në Paris (1920). Nder e lavdi atyre burrave që u sakrifikuan vetë për të jetuar Shqipëria, atdheu ynë i dashur të cilit i falet çdo shqiptar i vërtetë edhe sot në 85-vjetorin e Luftës së Koplikut, por edhe sa të jetë gjallë mbi këtë tokë rraca jonë shqiptare.

Ndue Bacaj

Njoftim

Një ndërmarrje private në zonën e Lombardisë (Itali) kërkon të punësojë infermierë shqiptarë që kanë mbaruar studimet në shkollën e infermierisë në Elbasan ose Fakultetin e Infermierisë, dhe që zotërojnë gjuhën italiane. (SHKolla duhet njohur nga Ministria e Shëndetësisë e Italisë). Kushtet dhe paga e punës janë të kënaqshme. Telefononi në numrin e telefonit 0682035621.

“Thellësia e thjeshtësisë” – një libër dinjitoz për poetin dhe njeriun Ndoc Gjetja

Bibliotekës së botimeve “Për Lezhën”, i cili ka qenë dhe mbetet një preokupim i vazhdueshëm i shkrimtarit e studiuesit Kujtim Dashi, që rezonon me atë të krijuesve e studiuesve të tjerë të këtij rrethi me plot tradita kulturore, që banojnë ose jo këtu, këto ditë, iu shtua edhe një libër tjetër dinjitoz me titull “Thellësia e thjeshtësisë -Poeti dhe Njeriu Ndoc Gjetja”, shkruar nga Kujtim Dashi. Ashtu siç do të bënte disa vite më parë M.Zeqo, kur shkroi librin kushtuar poetit, shkrimtarit dhe publicistit të shquar Dritëro Agolli me titull “Liriku i tokës, demoni i fjalës”, edhe K.Dashi thyen sërish në tabu në letrat shqipe duke i dhënë lexuesit një monografi për një autor të njohur që “në ngjallje të tij”. Motivi që e ka nxitur për të shkruar librin, autori na e thotë vetë: “Ka qenë një trysni e brendshme dhe obliguese, që buronte nga dashuria dhe adhurimi që kam për mikun dhe bashkudhëtarin tim “të kalvarit të përditshëm të idealizmës”, Ndoc Gjetjen, por edhe një inkurajim i vazhdueshëm i miqve, dashamirësve dhe njerëzve që e kanë njohur e çmuar përherë atë dhe poezinë e tij”.

Libri është shkruar me frymëzim e dashuri të veçantë, me përkushtim, objektivitet dhe skrupulozitet shkencor e letrar. Spikat njohja e thellë dhe kultura profesionale dhe, sipas mendimit tim, autori ia ka arritur qëllimit duke ia “rikthyer” lexuesve e dashamirësve të letërsisë, sidomos atyre të rinj, poetin dhe njeriun Ndoc Gjetja, i ndryer përgjithnjë, që në fillim të viteve ’90, në “manastirin e vetvetes”, në Lezhë. Në këtë ndërmarrje nderimi e fisnikërie për prijësin a udhëheqësin shpirtëror të krijuesve të Lezhës e më gjerë, çka është një shembull i shkëlqyer i vlerësimit reciprok dhe i mirësjelljes së krijuesve me njëri-tjetrin, autori i librit ka ditur të shfrytëzojë disa përparësi të tij, që kanë ndikuar në suksesin e padiskutuar të këtij libri, si njohja e hershme, ndejtja afër me Ndoc Gjetjen për rreth dhjetë vjet dhe miqësia e ngushtë midis tyre; hulumtimi e studimi i tërë krijimtarisë së botuar përgjatë tre dekadave nga poeti, i mendimit kritik kushtuar krijimtarisë së tij, i mendimit estetik dhe për procesin e laboratorit krijues, për zhvillimin e letërsisë në tërësi e të poezisë shqipe në veçanti, për zhvillimet politike e sociale të Lezhës e të vendit në tranzicion nga vetë poeti, etj. (N.Gjetja është ndër shembujt e rrallë e të pakët, që një poet merr përsipër të drejtojë organet e pushtetit lokal dhe, siç nënvizon autori i monografisë, ai i qëndroi aq larg së keqes, saqë ajo nuk e mbërriti dot). Është rasti të nënvizoj faktin se K.Dashi është një krijues pasionant, me vullnet të madh e punëtor i palodhur për kulturën kombëtare. Pikërisht për këtë e pamë të udhës që t’i vemë në spikamë lexuesit edhe botimet e tij të realizuara këto vitet e fundit, të cilat nuk janë pak, po 12 libra në 8 vjet. Dhe së shpejti ai do t’i japë lexuesit edhe veprën e rëndësishme enciklopedike “Leksikoni i Lezhës” (për të cilin pret nga dita në ditë mbështetjen financiare nga Bashkia e Lezhës), vëllimin e tretë të kolanës së inicuar prej tij “Histori gazmore nga Lezha” (të përkthyera pjesërisht në Bullgari), ribotimin e antologjisë poetike “Poetët për Lezhën”, përmbledhjen me humor “Jam Gjergj Fishta që them uratë me gishta”, esenë “Apologji për bashkëjetesën” etj.

Por le të kthehemi sërish te libri, i cili ka një titull mjaft sinjifikativ “Thellësia e thjeshtësisë”, çka shpreh kuintesencën e poetit dhe njeriut Ndoc Gjetja, të kësaj figure emblematike, thellësinë e thjeshtësisë së tij të paimitueshme. K.Dashi, sipas mendimit tim, është treguar origjinal në konceptimin e monografisë, çka përbën një vlerë të librit dhe e dallon prej botimeve të kësaj natyre. Me mjeshtëri autori ka ditur të përdorë ndërthurjen e rrëfimit të protagonistit të librit me fjalën e tij dhe gjykimet e të tjerëve. Librin, siç dhe ka synuar, e ka çliruar nga emfaza dhe superlativiteti që aq shpesh e ndeshim në disa libra syresh dhe në jetën politike e sociale të vendit tonë në këtë tranzicion të pasegmentarizuar; në jetën e protagonistit ai ka qëmtuar e zbuluar të përjetshmen e të qëndrueshmen, atë që është universale dhe, në tërësi përgjatë treqind e ca faqeve të librit, që mund të merret edhe si një kronikë e jetës e krijimtarisë së protagonistit, ai i është përmbajtur me rigorozitet kredos së tij. “Jemi të detyruar të tregohemi të thjeshtë”. Stili i të shkruarit është i rrjedhshëm, gjuha e pasur, faktet e detajet janë autentike, funksionale dhe, shpesh herë si në krijimtarinë e tij si tregimtar, edhe këtu fërgëllon një ndjenjë humori deri në ironi.

Nga parathënia e autorit, me titull “Poezia e Ndocit në çdo varg i bie tastierës së humanizmit” e deri në faqet e fundit, hap pas hapi, autori me mjeshtëri na ka penelatizuar një portret mbresëlënës e të plotë të poetit dhe njeriut Ndoc Gjetja, saqë në përfundim të librit çdo lexues mund të thotë me të drejtë “Tashmë unë e njoh mirë Ndoc Gjetjen”. Për të realizuar sa më mirë këtë, autori “thërret” në ndihmë vetë protagonistin, i cili rrëfen me një sinqeritet e ndershmëri të rrallë jetën e vet çka krijojnë te lexuesi emocione të forta dhe një ndjenjë të vetvetishme nderimi e respekti për t’i dekoruar njeri qysh në ditën e lindjes nga Nëna (“Autoportret”); “thërret” mikun e ngushtë të tij, poetin, shkrimtarin, publicistin, politikanin dhe përkthyesin Rudolf Marku, njërin nga krijuesit e “shkollës poetike të Lezhës”; “thërret” Dritëro Agollin, i cili me intuitën e dashamirësinë e tij të rrallë “zbuloi” dhe inkurajoi në vitet ’70 të shekullit të kaluar Ndoc Gjetjen, siç kishte bërë edhe poeti i shquar Fatos Arapi; “thërret” dhjetra e dhjetra kritikë, studiues, kolegë të Ndoc Gjetjes, të cilët me artikujt e studimet e tyre ndikuan fuqishëm për evidentimin e këtij individualiteti poetik dhe afirmimin e “poetit të veçantë” me një dinjitet të rrallë njerëzor, që e ngriti veten në këto nivele, vetëm e vetëm në sajë të talentit të tij dhe të punës së jashtëzakonshme që ka bërë e bën, duke iu imponuar vetvetiu të tjerëve; “thërret” poetët, të cilët shkruajnë me dashuri të rrallë poezi të ndjera për të dhe lënë autografe për “dekanin” e mikun në librat e tyre, që i dhurojnë, “thërret” të gjithë njerëzit që poeti “i ka dashur si krisht”.

Në suazën e këtij shkrimi promovues e kam të vështirë të ndalem më gjatë në veçoritë e kësaj vepre të rëndësishme, natyrisht jo vetëm për Lezhën, por për letërsinë e kulturën tonë në tërësi, por do desha të evidentoj kapitujt që më kanë bërë më tepër përshtypje, si “Unë poezinë nuk e kam shkrimtarësi, por shpirtësi”, “Portrete miqsh” (edhe me sythin e paparashikuar “-Ishët ose gjendje e shterrtë që nuk mund të rigjenerojnë më miqësi”), “Detaje”, “Një kujtim që nuk do të më shlyhet nga kujtesa”, “Thelbi i poezisë sime është Lezha” (E, cili vallë nga poetët tanë është shprehur në këtë mënyrë për qytetin e tij?!), “Në fillim qe Fjala”, “3 intervista me poetin Ndoc Gjetja dhe e 4-ta që s’u realizua kurrë”, “Dhjata e një poeti”, etj.

“Thellësia e thjeshtësisë”, sipas mendimit tim, në njëfarë mënyre në miniaturë, ose për aq vend që i lë autori, është edhe historia e zhvillimit të letërsisë së re në trevën e Lezhës përgjatë 5-6 dekadave të fundit. Këtu kam parasysh jo vetëm vështrimet panoramike që bën autori për këto zhvillime, pas shkëputjes nga epoka rapsodike, por edhe kontributin e vyer të Ndoc Gjetjes për krijimin e asaj që kritika letrare e kohës e ka quajtur “shkolla poetike e Lezhës”, të “Klubit letrar të Lezhës”, të drejtimit të gazetës kulturore e letrare “Në fillim qe Fjala”, për profilet e pëvijuara për disa autorë, si Rudolf Marku, Agim Isaku, Preç Zogaj, Shpresa Kapisyzi, Tonin Çobani, për zhvillimin e arteve të tjera etj. Në këtë kontekst më duket i drejtë apelimi i herëpashershëm i Kujtim Dashit që iu bën forcave krijuese në Lezhë si dhe botuesve, që të ruajnë dhe të zhvillojnë më tej e në një nivel më të lartë cilësor traditat kulturore të trevës, si një përgjegjësi e lartë qytetare e artistike.

Duke përmendur dashamirësinë që treguan firmat e njohura “Milis” dhe “Boga”, si dhe përkujdesjen e veçantë të z.Pashk Smaçi, mik i ngushtë i autorit, të cilët me mbështetjen financiare të tyre bënë të mundur botimin e monografisë “Thellësia e thjeshtësisë” (botim i Entit Botues “Lisitan” të T.Çobanit), së fundi dua të ngre edhe një problem, se sponsorizime të tilla e justifikojnë plotësisht veten, pasi autorë të njohur me punën e tyre plot përkushtim e pasurojnë atë që e kemi quajtur biblioteka e botimeve “Për Lezhën” dhe janë një pasuri vlerash, sidomos për brezin e ri, nxënësit e shkollave për “Të njohur më mirë veten”, domethënë vendin e njerëzit e shquar që ka nxjerrë ai.

Fran Gjoka

Botime të autorit:

“Edhe një gotë Filipit”, tregime, SH.B. “Toena”, Tiranë 1998

“Viktima-hyjni”, tregime, SH.B. “Toena”, Tiranë 1999

“Aktori i pafat”, tregime, SH.B. “Lisitan”, Tiranë 2002

“Jetë e tymosur”, tregime, SH.B. “Globus R”, Tiranë 2003

“Ritual”, tregime, SH.B. “Lisitan”, Tiranë 2004

“Histori gazmore nga Lezha etj.”, vëll.I, përmbledhje humori, SH.B. “Toena”, Tiranë 2000

“Histori gazmore nga Lezha etj.”, vëll.II, përmbledhje humori, SH.B. “Naim Frashëri”, Tiranë 2002

“45 poetë për Lezhën”, antologji poetike, SH.B. “Gjergj Fishta”, Lezhë 1996

“Baladë për Fran Ivanaj”, antologji poetike, SH.B. “Globus R”, Tiranë 2000

“Pas Migjenit”, antologji poetike, SH.B. “Mësonjëtorja e parë”, Tiranë 2001

“Gjuha e zjarrtë…”, antologji poetike, SH.B. “Gobus R”, Tiranë 2004

“Thellësia e thjeshtësisë-Poeti dhe Njeriu Ndoc Gjetja”, monografi, SH.B. “Lisitan”, Tiranë 2004

A kishte të drejtë Kolec Pepa?

(Refleksion)

I vetmi “mëkat” i të ndjerit Kolec Pepa dhe që u përgojua aq shumë në atë vjeshtë të vitit 1996 ishte “denoncimi” me shkrim që i pati bërë sistemit që lamë pas, për diskriminimin që i bëri komunitetit katolik në qytetin e tij. Koleci, me një guxim të admirueshëm qytetar, i dërgoi një “promemorje” (nëse mund ta quajmë të tillë) ish-kryetarit të sapozgjedhur të Bashkisë, z. Bahri Boriçi, ku e këshillonte që të kishte kujdes në përfaqësimin e punonjësve të Bashkisë, me një respektim sa më rigoroz të raporteve fetare. Ai theksonte në letrën e tij se në sektorin ku ai kishte punuar (në arsim), gjatë një harku kohor prej 45 vjetësh ishin ndërruar 31 shefa arsimi. Shqetësimi qytetar i intelektualit dhe shkrimtarit të humorit Kolec Pepa, ishte shqetësim realisht i shumë intelektualëve dhe qytetarëve të Shkodrës, por që asnjëri nuk kishte guxuar ta thotë: Nga 31 shefat që kishin drejtuar arsimin në Rrethin e Shkodrës, 30 kishin qenë të besimit mysliman dhe vetëm 1 katolik! Madje autori vërente se edhe ai i vetëm katolik ishte emëruar nga një sekretar i Komitetit të Partisë (ortodoks nga jugu)! Letra e Kolecit, u bë objekt bisedash në të gjithë qytetin e në veçanti nëpër kafetë dhe tavernat ku “thashethemet” nën “trysninë” e alkoolit bëhen akoma më intensive dhe interesante.

Unë personalisht kam qenë “partizan” i flaktë dhe e kam përkrahur këtë veprim të Kolecit ashtu siç do ta kisha përkrahur edhe po të kishe ndodhur me vëllezërit myslimanë, sepse padrejtësia prish ekuivalencën e bashkëjetesës qytetare dhe tensionon situatën.

Dua të sqaroj se as që do t’më kishte shkuar ndërmend për ta kujtuar këtë ngjarje, por ajo që u bë shkak do të mundohem ta trajtoj me një sinqeritet dhe besnikëri të pakontestueshme, si obligim moral ndaj atyre burrave të nderuar të Shkodrës që sot nuk jetojnë dhe që janë personazhe të këtij tregimi.

Ishte vjeshtë e vitit 1963, në shoqëri me të ndjerët Gaspër Gurashi dhe Ibrahim Dizdari. Gaspri, ndonëse me një arsim të kënaqshëm për kohën dhe me një moshë, afër pensionit, e kishin larguar nga puna në dyqanin “me komision” dhe e kishin sjellë në Komunale-Banesa, ku punonte xhamaxhi. Ndërsa me të ndjerin Dizdari njihesha që në vitin 1954-55, kur ai na bënte praktikë në një kurs njëmujor për trajnerë futbolli, i cili ishte në shkallë kombëtare dhe bëhej në Shkodër. Të dy zotërinjtë e lartpërmendur ishin shokë dhe maturantët e parë të Gjimnazit të Shkodrës. Ndërsa po pinim kafe, Gaspri na thotë: Kur kanë ikur turqit prej Shkodre, kam qenë 10 ose 11-vjeç dhe e mbaj mend mirë një fjalë të tyre: “Po ikim ne turqit e mirë dhe po lëmë “turqit” e këqinj”.

Këtë episod ma solli në “ekranin” e kujtesës ky pasazh i cituar në librin “Historia e Shqipërisë” e Tajar Zavalanit, fq.293, ku citohet shprehimisht: “Komandanti i forcës ndërkombëtare, vice Admirali britanik Burney, mori Shkodrën në dorëzim më 14 maj 1913. Administrata e qytetit iu ngarkua një komisioni ndërkombëtar. Flamuri i Malit të Zi u zëvendësua me flamurin e fuqive europiane në Kalanë e Rozafës. U formua një këshill bashkiak me 6 anëtarë muhamedanë dhe 6 katolikë”. Duke pasë parasysh raportet fetare që padyshim ishin të paktën mbi dy herë më shumë të besimit mysliman, dhe që “avulli” i atmosferës turke ishte akoma i ngrohtë, mbas pushtimit pesëshekullor osman, respekti ndërfetar “kulmonte” në kryeqytetin e kulturës dhe të atdhedashurisë. Ndaj dhe miqësia mes dy qytetarëve dhe intelektualëve të dy besimeve është më shumë se normale. Krejtësisht anormale dhe e papranueshme është ajo që me të drejtë shqetësonte të ndjerin Kolec Pepa, (pastë dritë). Ishte pikërisht ky moral që e bënte Shkodrën të pathyeshme në rrethimin e saj prej malazezëve. Është detyrë emergjente evokimi i këtij morali dhe i kësaj qytetarie të pakundshoqe. Le të jetë ky një mesazh për t’iu rikthyer vlerave dhe për t’u thënë “Ndal!” diskriminimeve mes religjioneve fetare.

Kolec Pepa kishte shumë të drejtë dhe vërejtjet e tij duhet të “arkivohen” në ndërgjegjen e çdo drejtuesi që nga Presidenca, Qeveria, prefekturat, bashkitë dhe komunat. Arti i drejtimit nuk është pronë e një religjioni apo e një krahine të caktuar. Qeverisja e viteve të shkuara tregoi se ky “sindrom” vazhdon të “pushtojë” mendjet e drejtuesve dhe që nuk i shërben aspak komunitetit por shkakton “plasaritje” të tilla që do të jetë e vështirë të “saldohen”. Fakti që veriu shqiptar në përgjithësi dhe komuniteti katolik në veçanti nuk përfaqësohen denjësisht në qeverisjen e vendit, krijon pakënaqësi që “flenë” një “gjumë” të pakëndshëm. Me sa duket edhe qeveria e ardhshme po e përsërit këtë “ritual” aspak fisnik, por diskriminues. Shkodra ka shumë kualitete dhe shumë kontribute për demokracinë të cilat nuk duhen neglizhuar nga asnjë parti që vjen në pushtet.

Mark Bregu

Trim sa trimëria, i urtë sa urtësia

Malet e Veriut kanë nxjerrë gjithmonë burra trima dhe të urtë. Fshati Iballë ndodhet në rrethin e Pukës, por po të shkosh pak orë më larg këtij fshati, shkon në një fshat që quhet Mertur Guri. Këtu është me të vërtetë fshat gur, por edhe njerëzit e tij janë të fortë si guri. Ky fshat ka nxjerrë burra të mençur dhe trima dhe një më të përmendurit është Gjok Dod Merturi, burrë i përmendur për urtësi e trimëri. Regjimet qeveritare që me regjimin e Zogut e ndoqën këmba-këmbës. Atë e thirri qeveria disa herë. Shokët e ngushtë të Gjokës i vari në litar Zogu dhe tani po i vinte radha këtij burri të aftë e të zot. Mirëpo ky kishte shumë shokë e miq në Pukë, Dukagjin e Tropojë dhe shpëtonte. Meqë ishte kundër regjimit të Zogut, ky kishte patur kontakte disa herë me Bajram Currin, të cilin e kishte shoqëruar deri në Krumë të Hasit dhe kishte komunikim të fortë. Pra, siç thamë zotësia e tij e shpëtoi nga qeveria zogiste, mirëpo kur erdhi Italia fashiste në Shqipëri, Gjoka rrinte indiferent dhe nuk përzihej në punët e qeverisë. Sado që Kol Biba i bëri thirrje për t’u mobilizuar në milicinë fashiste, ai nuk pranoi por tha: “Unë nuk dua asnjë detyrë, unë vëllanë tënd e kam shok, ky ishte Pal Biba, por dua të rri në punën time”, dhe kështu ai gëzonte një respekt të veçantë në krahinë. Me ardhjen e komunizmit në Shqipëri, Gjok Dodën e kërkojnë për ta pushkatuar si njeri i rrezikshëm për komunizmin, por ai kishte shumë miq e shokë, siç thamë më sipër dhe përsëri shpëtoi për një periudhë të shkurtë dhe më vonë u ndoq nga Sigurimi Shqiptar dhe u fut në burg. Ai u torturua barbarisht, u akuzua për shumë gjëra e njerëz të rrezikshëm nacionalistë të zotë që kishin lidhje me të, por ai nuk hapi gojë dhe mbas shumë vuajtjesh e torturash del nga burgu dhe shkon në shtëpi. Ai përsëri ishte i lidhur me nacionalistët e shumë rretheve duke i ndihmuar me bukë e ushqime. Sigurimi famëkeq nuk i ndahej por ky si i zgjuar dinte të manovronte. Me ndihmën e tij shumë familje e nacionalistë mundën t’i shpëtonin burgosjes e pushkatimin dhe u larguan në Jugosllavi, siç ishin Mark Zogu i Arstit, Kol Nazi, Zef Nazi -Bugjon, Pjetër Çup Qafa Fush-Arrëz, Pjetër Gjon Marku – Mëzi, Uk Tush Halili – Mëzi, e shumë e shumë të tjerë nga Pukë deri në Dukagjin. Në kuvende nëpër oda burrash kur fliste ai, të tjerët merrnin vesh, ndonjëherë ai shkonte në Iballë dhe takohej me miqtë e tij e dashamirë, siç ishin Mus Biba, Stak Pjetra, Jak Pjetra, Prend Martini. Ai bisedonte me ta, ata rrinin duke e dëgjuar këtë burrë të mençur dhe pasi largohej ai përcillej me dashamirësi nga shokët e miqtë e tij. Familja e tij ishte ndër familjet më të mira në Mërtur e zonën por diktatura komuniste shpesh herë nuk i linte. Spiunët e sigurimit i gjurmonin papushim. Djali i tij, Zefi u largua nga fshati dhe iku larg në jug. Ai ishte kopje e të atit prandaj deshën ta burgosnin me çdo kusht. Një herë Gjok Dod Merturi niset me shkop në dorë e del në Pukë për vizitë shëndetësore, por në këtë qytet malor kishte ardhur kryeministri i asaj kohe, Mehmet Shehu dhe e pa këtë plak të mbajtur e të veshur me rroba malësore, me kësulë të bardhë dhe pyet ata që e shoqëronin, kryesinë e rrethit, more ç’është ai plak, më thoni, ata i përgjigjen se ky është një njeri i burgosur politik shumë trim, por dhe aq i rrezikshëm. Atëherë kryeministri e thirri: ej, plak, ç’kemi, si ju quajnë? Gjoka pa aspak ndrojtje iu përgjigj: Unë shoku Mehmet Shehu jam Gjok Doda prej Merturi afër Iballës. Qenke i mbajtur ore Gjokë, iu drejtua kryeministri. Po shyqyr, mirë jam, por pleqëria bën punën e saj, këto kohët e fundit kanë qenë plak, i sëmurë. Po, i tha kryeministri, më kanë thënë se ke qenë trim. Jo, tha Gjoka, kanë qenë kohëra budallallëku asokohe. Po, po, ashtu është, tha Mehmet Shehu dhe pa u zgjatur i tha Gjokës, sot është e fortë Partia. E di mirë, tha plaku dhe i dhanë dorën njëri-tjetrit dhe kështu u ndanë, por ai i madhi disi la porosi se ky është i rrezikshëm dhe duhet patur shumë kujdes. Plaku iku në shtëpi dhe bisedat me kryeministrin nuk i pëlqyen aspak sepse i shtuan shumë ndjekje këtij dhe familjes së tij dhe kështu ai u dha porosi djemve të kenë kujdes nga bisha komuniste dhe ata u larguan nga vendlindja duke shkuar për të punuar e jetuar në një fermë në afërsi të qytetit të Pukës, në Luf ku kishte edhe të internuar. Por Frani, djali i tij, bashkë me dy familje të tjera punuan dhe sado që vendi këtu në fermë ishte i vështirë, ata jetuan mirë, por gjithmonë nën mbikqyrjen e Degës së Brendshme Pukë.

Gjok Dod Merturi vdiq para se të vinte demokracia. Ai u përcoll me ceremoni nga burra dhe popull, ku populli i fshatit Mertur humbi burrin, trimin e tyre më të përmendur në këtë fshat për shumë vite të kaluara. Emri i tij mbetet i paharruar përjetë. I shkruajmë këto plak rreshta në gazetën “Shqipëria Etnike” për të kujtuar e nderuar këtë burrë malësor të pamposhtur nga asnjë regjim e sidomos nga ai i egri komunist. Emri i tij mbetet i paharruar përjetë.

Shan Sokoli

7 gushti 1871, dita më tragjike e malësorëve kryengritës ndër shekuj

Shqiptarëve në përgjithësi dhe ne malësorëve në veçanti na është bërë zakon të përkujtojmë, shkruajmë apo trashëgojmë vetëm ngjarje e data historike me të cilat krenohemi se kemi dalë fitues. Shpesh në historinë tonë kemi bërë bilance të betejave që kemi zhvilluar me pushtues apo armiq të ndryshëm dhe kemi konkluduar se fitoret tona kanë pasur kosto të ulët në krahasim me humbjet katastrofike të armiqve të tanë, që kishin humbur dhjetë apo njëqind herë më shumë luftëtarë se ne. Duke u bazuar në këto bilance ne na është bërë zakon deri në ditët e sotme të themi se gjithnjë jemi të përgatitur të luftojmë përballë dhjetë apo njëqind armiqve për çdo një shqiptar, madje po kaq bëjmë bilancin e shpagimit në raste nevoje. Mjerisht me këtë “logjikë” ne shpesh në kapërcyejt e historisë kemi lënë në harresë ngjarje dhe data tragjike, që në fakt duhet të kujtohen, se janë pjesë e historisë sonë, edhe pse të dhimbshme. Pikërisht për një nga këto data unë mendova të përgatis këtë material përkujtimor, dhe kjo datë tragjike për malësorët kryengritës është 7 gushti i vitit 1871, që në histori njihet fare pak si “Lufta tek Mullinjtë e Vrakës”. Mjerisht, duke qenë një betejë tragjike për këtë luftë sot kemi të shënuar se është zhvilluar në dy vite të ndryshme, ku njëri shënim e paraqet në vitin 1870, ndërsa tjetri që është më i besuar dhe i kohës e shënon në vitin 1871, gjithsesi ky vit duhet të jetë viti i vërtetë i betejës, pasi vetë shkaku i kryengritjes thuhet se është kthimi i dytë i Valiut të Shkodrës, famëkeqit Ismail Pasha më 3.09.1870. Në kthimin e dytë të këtij valiu në Vilajetin e Shkodrës, si herën e parë erdhi me shpatë të zhveshur për të nënshtruar vilajetin në përgjithësi e Malësinë e Madhe në veçanti. Për të realizuar këtë, Ismail Pasha dekretoi disa taksa dhe rregulla të reja për Vilajetin. Taksat më të rëndësishme që do të aplikoheshin ishin ato që kishin të bënin me eksportin dhe tregtinë e duhanit, dhe importin e tregtinë e kripës etj. Kjo do të zbatohej kryesisht nëpërmjet doganave të kohës. Gjithashtu ndër rregullat më të rëndësishme ishte ndalimi i mbajtjes së armëve nëpër qytet dhe qendra urbane. Të dyja këto masa në fakt preknin në radhë të parë malësorët, që ndër shekuj kishin fituar një autonomi substanciale ndaj Perandorisë Otomane, si dhe vetë qytetarët dhe tregtarët e Shkodrës. Për të kundërshtur këto dekrete u mendua që nga Malësia dhe Shkodra të organizohej një protestë masive, që malësorët krenarë menduan ta kthejnë në një kryengritje të fuqishme. Më 7 gusht 1871 rreth 2000 malësorë nga Hoti, Kastrati, Shkreli, Grizha, Gruemira, Rrjolli etj., u nisën për të shkuar në drejtim të Shkodrës në qendër të Vilajetit, ku së bashku me shkodranët do të protestonin, madje po të ishte nevoja edhe të luftonin. Gjithsesi përgatitja për kryengritje luftarake nuk kishte qenë si herët e tjera, pasi armët që kishin me vete malësorët ishin të vjetëruara dhe nuk i kishin gjithë kryengritësit. Fatkeqësisht kur ky udhëtim sapo ishte nisur, hafijet e turkut kishin njoftuar Ismail Pashën, i cili me 6 taborrë (reth 5000 ushtarë turq) u kishte zënë pritë tek Mullinjtë e Vrakës të asaj kohe. Sapo malësorët arritën këtu u gjendën përballë një zjarri të tmerrshëm, i cili duke i zënë kryengritësit e shkujdesur dhe afër njëri-tjetrit u mori jetën rreth 400 malësorëve vetëm për dy orë luftë. Në një kronikë tjetër kjo shifër thuhet se është vetëm 170 malësorë të vrarë. Gjithsesi kjo humbje tragjike malësorëve nuk u kishte ndodhur kurrë në luftëra me pushtuesit turq apo armiqtë sllavë. Pas kësaj malësorët u thyen dhe u kthyen në shtëpitë e tyre. Por pa vonuar vetë perandoria e shkarkoi me turp nga detyra e valiut të Shkodrës Ismail Pashën, i cili u “përcoll” me të shara e të qara nga Shkodra, nga ku mori dishezën përfundimtare për të mos u ngjitur kurrë më. Në ndonjë kronikë të zbehtë të kohës thuhet se malësorëve u prini prijësit e tyre me në krye Bajraktarin e Hotit Çun Mulën. Ne kemi siguruar disa emra dëshmorësh dhe të plagosurish të kësaj lufte kryengritëse, por që mbasi lista nuk është e plotë nuk po i shkruajmë për të mos trazuar shpirtërat e pasardhësve të tyre që janë gjallë në këto ditë të reja e me vizion të ri. Sidoqoftë 7 gushti 1871 është një ditë për t’u kujtuar e nderuar edhe pse përfaqëson një ditë tragjike për të parët tanë.

Përgatiti Ndue Bacaj, 7 gusht 2005

LETËR DREJTUAR DR. SALI BERISHA!

Nga Shinasi A.Rama!

Ne pergjigjie te deklaratave te Dr.Sali Berishes me rolin e tij ne Levizjen Studentore te 1990-1991.

Zoti President i PD-së:

Më lejoni t?ju siguroj se e ndjek me vëmendjen që meriton çdo veprim politik tuajin dhe të Partisë të cilën ju e drejtoni. Si studjues i problemeve shqiptare këtë e kam të nevojshme për kuptimin sa më të saktë të gjendjes në Shqipëri. Në një nivel personal, si shqiptar që e vret fort mendjen për fatet e vendit ku ka lindur, edhe unë jam i interesuar për politikën shqiptare, në këtë kontekst, edhe për ju e për PD-në. Më në fund por jo më e fundit, unë jam i interesuar për PD-në edhe pse në fillimet e trancizionit kam pasur fatin të jem pjestar e drejtues i Lëvizjes Studentore Shqiptare dhe po ashtu, në kuadër të kësaj veprimtarie, kam qënë një nga themeluesit e PD-së në cilësinë e Anëtarit të Komisionit Nismëtar të saj. Më saktë, dhe pa dashtë me u duke por thjesht sa me ju kujtue, mundem me thanë se jam njëri nga ato studentë që, pa i ditur mirë mendimet e planet e ish-Presidentit Alia, ju bëri ju dhe disa ?krijues? të tjerë të mëvonshëm të PD-së të mblidheshit të gjithëve bashkë në mëngjezin e 11 Dhjetorit 1990 para Mencës Tre të Qytetit Studenti për të gjetur gjuhën e përbashkët midis jush anipse qëllimi i jonë ishte me ju shkulë prej fakulteteve ku kishit filluar të arrinit. Në një farë mënyre, zoti president i PD-së, si unë ashtu edhe shokët e mi ish-studentë ndjehemi si ato ish-pronarët që shihnin shtëpitë e grabitura me forcë prej tyre apo të shtetëzuara. Ndryshimi, zoti president i PD-së, është se nën drejtimin tuaj PD është katandisur në një karrocë Nastradini dhe për më tepër ka një të shkuar jo të pastër qeverisëse që nuk din njeriu si të fillojë e ku ta qajë më parë.

Arësyeja pse po ju shkruaj tashti, zoti President, ka të bëjë me disa deklarata që, këto ditë, po përsëriten ad nauseam në shtypin shqiptar në lidhje me Lëvizjen Studentore, me qëllimet që ajo pat, me kontributin që dha ajo Lëvizje dhe, mbi të gjitha, në lidhje me PD-në e me rolin tuaj në atë Lëvizje Studentore. Këto ditë, zoti President, unë dhe shokët e mi kemi vënë re se ju dhe ndjekësit tuaj keni filluar të deklaroni, pa hezitimin e dikurshëm që ju ka karakterizuar sa herë keni folur për Lëvizjen Studentore Shqiptare, se keni qënë frymëzues, organizues, e drejtues, me një fjalë, e thënë shkurt, simbas jush ju keni qënë ati shpirtnor i saj. Bile, këto dy-tre ditë ju edhe keni organizuar një simpozium në lidhje me Lëvizjen Studentore e pluralizmin ku ju kishit mbajtur një fjalim programatik në lidhje me vendosjen e pluralizmit në shtetin shqiptar. Kjo, zoti President i PD-së, është pak më shumë se lejon kandari i ndershmërisë e i durimit njerëzor dhe, gjithnjë në emër të miqve të mi duam të të themi se ne mendojmë që kjo sjellje e juaj e meriton një përgjigje publike nga ne që e kemi qënë pjesëmarrës në atë Lëvizje dhe që ruajmë kujtimin e asaj Lëvizje si gjënë më të çmuar të jetës sonë. Jam i kënaqur që të gjithë ne, aq sa jemi, kemi rënë dakord në këtë pikë. Unë jua di shumë për nder shokëve të mi të cilët më sugjeruan që përgjigjen dhe mendimin tonë në lidhje me këto të pavërteta për të cilat shpreheni ju dhe ndjekësit tuaj t?jua jap unë.

Kështu, doktor Berisha, në organizimin e përgjigjes sime (për të cilën kërkoj ndjesë se është shkruar shpejt e shpejt) une vendosa që fillimisht mos të paraqes serinë e pozicionimeve e deklarimeve tuajat publike në të cilat ju insistoni se keni qënë ai që e ka frymëzuar, drejtuar, e bile, ideuar atë Lëvizje. Këto qëndrime tuajat janë shumë të njohura për publikun e gjerë, dhe janë të pasqyruara gjerësisht në shtypin shqiptar. Megjithatë, e gjej të vyeshme që fillimisht të shqyrtoj disa aspekte thelbësore të Lëvizjes Studentore dhe këtu do të dalloj rrymat që ishin brenda saj. Më pas, do të analizoj disa qëndrime tuajat gjatë veprimtarisë së asaj Lëvizjeje dhe do të mundohem të argumentoj se roli i juaj dhe i PD-së ka qënë thellësisht negativ e armiqësor karshi Lëvizjes e karshi nesh që e organizuam e drejtuam atë Lëvizje. Në fund, pa dashtë me u dukë si këshilladhënës do t?ju sugjeroja diçka që do t?ju bënte dobi si ju ashtu edhe ne të tjerëve që ju na keni shkaktuar kaq shumë dhimbje qoftë edhe me këto deklarata të rreme që përhapni sa herë vijnë përvjetorët e ndryshëm dhe sa herë ju duhen vota e mbështetja e shqiptarëve.

Më lejoni, Zoti President, t?ju rifreskoj disa nga elementet që duhet të shërbejnë si faktorë qëndrorë të çdo analize lidhur me rolin tuaj në Lëvizjen Studentore.

Pika e fillimit natyrisht duhet të jetë se çfarë ka qënë kjo Lëvizje dhe si ka qënë e kompozuar dhe e drejtuar, sa kohë ka zgjatur dhe cilat kanë qënë arritjet e saj. Tash, si fillim, zoti President i PD-së, nuk është se në disa pika ju nuk keni të drejtë kur thoni se kjo Lëvizje ka pasur shumë drejtues dhe se ju e keni parë të arësyeshme t?i bëni të gjithë çka keni mundur me gjetë në rrugët e Qytetit Studenti ose që ju kanë shërbyer ju Pishtarë të Demokracisë. Është e vërtetë që në fillimet e saj në Lëvizje morën pjesë studentë e studente që kishin bindje politike të papajtueshme me njeri-tjetrin. Por, me kohë, rrymat u ndanë nga njëra tjetra dhe hynë në hulli të papajtueshme me njëra-tjetrën.

Fillimi natyrisht është tek përpjekja e ethshme e PPSH për të gjetur një rrugëzgjidhje dhe për t?ja lënë dikujt që ato i besonin pushtetin në dorë. Mbasi ato dështuan me intelektualët e me taktika të tjera që unë i kam analizuar tjerakah, nga Shtatori i 1990?s filluan t?i drejtohen seriozisht Qytetit Studenti. Paradoksi është, zoti president, se Partia e Punës edhe pse donte që të kishte një shtysë për trazira, ajo nuk donte që të kishte një Lëvizje të formësuar e të vërtetë studentore së cilës i druhej fort. Megjithatë, përvojat e jashtëzakonshme të asaj kohe dhe vetëdija e momentit historik mbas 8 Dhjetorit 1990 krijuan një ndjesi të jashtëzakonshme solidariteti që shërbeu si bazë e mirë për krijimin e shpejtë të një Lëvizjeje ndër studentët. Më duhet të them, zoti President, se elita sunduese kërkonte studentë të bindur që të udhëhiqeshin nga një kohortë e zgjedhur prej tyre e intelektualëve të kryeqytetit, përfshirë edhe ju zoti president i PD-së, të cilët ishin e mbetën anëtarë të PPSH-së deri në Janar 1991. E megjithatë, zoti President i PD-së, me një shpejtësi marramendëse, masa studentore fitoi elemente të organizimit e struktura autoritative, shpesh të mishëruara në individë të veçantë, vlerat e të cilëve më vonë morën përparësi në formësimin e korrenteve politike në rradhët e saj. Shumica e studentëve ishin tejet të fyer nga trajtimi i dhunshëm i policisë natën e 8 Dhjetorit, por që gjithsesi kishte qënë mjaft i rezervuar, sa për të cytur e jo për të egërsuar më shumë se duhet. Në atë pikë, ato ishin kundër sistemit por nuk e dinin mirë se çka donin.

Zoti President, si intelektual jam i detyruar që të sjell një përkufizim në mënyrë që të shpjegoj se si i transformua masa studentore në Lëvizje Studentore. Një lëvizje shoqërore ka katër elementë. Së pari, duhet të këtë një mospajtim kolektiv të individëve me sistemin politik. Së dyti, këto individë duhet të kenë qëllime të përbashkëta politike. Së treti, ato duhet të veprojnë në solidaritet me njëri tjetrin në një kontekst shoqëror të përcaktuar. E katërta është se ato duhet të jenë në marrëdhënie (me disa faktorë, edhe kundërshtare) me ?litat (paritë) me kundërshtarët e regjimit dhe me autoritetet shtetërore.

Besoj se pajtoheni me mua se deri në mbasdreken e 9 Dhjetorit, Lëvizja Studentore nuk i kishte këto elemente thelbësore të një Lëvizjeje Shoqërore. Veprimet e masës studentore ishin një reaksion i individëve të ardhur nga rrugë të ndryshme, me qëllime dhe me vlera të ndryshme që ende nuk e njihnin mirë njëri tjetrin. E vetmja gjë që në fillim i bëri këto invidë bashkë ishte për disa shtysa që morën nga strukturat, e për disa të tjerë kundërvënia ndaj sistemit ekzistues. Me e thënë qartë, zoti President i PD-së, veçanërisht studentët, si ato që vinin prej rretheve ashtu edhe ato nga Tirana e Durrësi, nuk kishin ndonjë dashuri për sistemin ekzistues. Është e vërtetë edhe që studentët po bashkëvepronin me njëri tjetrin çdo orë e më tepër. Mirëpo asokohet masa studentore nuk kishte një qëllim të qartë dhe nuk kishte marrëdhënie sistematike me paritë, elitat, kundërshtarët e regjimit, çka ju deklaroheni se keni qënë, dhe po të lëmë mënjanë takimin e parë me Ramiz Alinë, as me autoritetet shtetërore. Puna është, zoti President, se këto dy elemente ? qëllimi i qartë politik dhe marrëdhëniet me paritë, kundërshtarët e regjimit dhe autoritetet shtetërore – kërkojnë një ideologji të qartë e koherente si dhe një platformë politike të cilën masa studentore deri në atë pikë nuk e kishte. Pra, studentët që dolën në demonstratën e 8 Dhjetorit nuk ishin pak por nuk e dinin se çfarë kërkonin mirëfilli. Për shembull, në takimin me Presidentin Alia ato kërkuan kushte më të mira jetese, por ky nuk ishte qëllimi i regjimit dhe as duhej të ishte qëllimi i tyre. Kështu që regjimi vendosi që do të ishte më mirë t?i kthente pas në mënyrë që rradhët e tyre të shtoheshin paksa dhe të kontrolloheshin më mirë. Megjithëse policia nuk i pengonte qytetarët të ngjiteshin në Qytetin Studenti, shumë pak qytetarë të Tiranës e morën rrugën vetë për t?u bashkuar me studentët.

Paradoksi, zoti president, ishte se regjimi nuk donte që të kishte një lëvizje studentore; megjithatë, eksperiencat e përbashkëta dhe përballja reale me regjimin krijuan një ndjesi shumë të fortë solidariteti që shërbeu si një themel i vërtetë për lindjen e një lëvizjeje të konsoliduar shoqërore. Me një shpejtësi të pabesueshme, studentët ishin në rrugën e transformimit në një lëvizje shoqërore, e para e këtij lloji gjatë 45 viteve të sundimit komunist në Shqipëri. Shumica dërmuese e studentëve që morën pjesë në këto ngjarje ishin jashtëzakonisht të sinqertë dhe po ashtu thellësisht të fyer nga trajtimi që ju kishte bërë policia dhe forcat speciale, trajtim i cili, më duhet të them, ishte mjaft i përmbajtur. Mbas atij momenti të rrahjes me 8 Dhjetor, jeta e tyre u ndrrue një herë e përgjithmonë. Ajo ditë përcaktoi se çka prisnin ato nga jeta dhe me kë do të ishin të lidhur në veprimtarinë e tyre. Urrejtja për regjimin që i kishte rrahur, si dhe mundësia e një vale të mundshme dënimesh u bënë vatra e solidaritetit në rritje dhe elementi themelor i sistemit të vlerave dhe të besimit të tyre që ishte i shndrruar një herë e përgjithmonë anipse studentët ende nuk ishin transformuar në një lëvizje shoqërore të mirëfilltë.

Deri në mbasditen e 9 Dhjetorit, studentët ishin një masë e pakënaqur por edhe pa struktura të konsoliduara e qëllime të qarta. Në të gjitha demonstratat nuk kishte kundërvënie të mirëfilltë të regjimit, struktura të udhëheqjes e me rradhë. Problemi është se transformimi në Lëvizje kërkon një udhëheqësi të qartë e qëllim politik. Nuk ka një lëvizje e cila nuk ka një udhëheqësi të qartë që i mbështet veprimet e saj në një sistem koherent vlerash dhe studentët që u takuan me Presidentin Alia në natën e 8 Dhjetorit nuk e dinin se çka donin. Nevoja për këtë drejtim që vetëm bartësit e një sistemi koherent vlerash mund ta japin, u pa qartë gjatë procesit të shpërthimit revolucionar dhe të radikalizimit të studentëve dhe të situatës të nesërmen.

Situatat revolucionare janë revolucionare, zoti president, pikërisht për shkak të ndryshimeve radikale në sistemin e vlerave të individëve që marrin pjesë në këto evenimente, të identifikimit të përbashkët me një sistem besimi dhe të rolit shumë të ndjeshëm që luajnë udhëheqësit si në përmbushjen e qëllimeve të masës ashtu edhe në influencimin dhe formësimin e tyre. Megjithatë, testi i përhershëm i veprimit është pajtueshmëria e veprimeve me vlerat themelore të masës.

Në këtë kontekst duhet thënë se mekanizmat e sistemit kishin nënvlerësuar disa elemente shumë të rëndësishme; së pari ato kishin nënvlerësuar thellësinë e lidhjeve personale, familjare, kulturore e rajonale si dhe miqësitë e bazuara në besimin reciprok të cilat nuk mund të kontrolloheshin prej regjimit por që edhe në të njëjtën kohë kishin ekzistuar paralel me të. Së dyti, ato nënvlerësuan rëndësinë e sistemeve të tjera të vlerave që ekzistonin asokohet por që ishin si nënshtrat e të mugullta nën sistemin sundues të vlerave. Kështu, përveç studentëve që ishin e mbetën mbështetës të sistemit, shumë prej studentëve përqafuan sisteme të gatshme vlerash; këtu dallohen ideologjia e gatshme e nacionalizmit shqiptar si dhe sistemi i vlerave të kundërta të regjimit, nemesis e tij, sistemi kapitalist ashtu si po pasqyrohej në televizionet e huaja, në revolucionet e Europës Lindore dhe ashtu si na ishte mësuar në shkollë. Njerëzit, zoti president i PD-së, kanë nevojë për sisteme besimi që janë të thjeshta dhe koherente. Kështu, nga 9 Dhjetori 1990, studentët kishin nevojë për një qëllim dhe për një mission të qartë. Për të pasur një mision ato duhej të kishin një sistem të patundshëm vlerash dhe modele se si duhej të silleshin. Pothuajse menjëherë mbas demonstratës e si ndodh gjithmonë, në mënyrë thuajse të pavetëdijshme por thelbësisht racionale, ato ishin vënë në kërkim të atij sistemi e të modelit në bazë të të cilit duhej të organizonin sjelljen e tyre si masë por jo ende si Lëvizje.

Kështu ndodhi, zoti president që në Qytetin Studenti, në fillim të paqarta, por më pas shumë të kthjellta, u kristalizuan tre pikëpamje që sunduan sjelljen e studentëve prej asaj pike e më pas. Kristalizimi i tre sistemeve të ndryshme dhe të papajtueshme të vlerave ishte jo vetëm i dallueshëm në çka studentët kërkonin por ai kishte filluar të polarizonte dhe masën e studentëve. Këto tre ideologji ishin bazuar pikërisht në prezencën e tre platformave të ndryshme politike të mbështetura në ideologjinë e klasës sunduese të atëhershme (në thelb këto kërkonin ndryshime socialdemokratike), në vlerat e nacionalizmit shqiptar të Rilindjes Kombëtare (këto kërkonin kombin-shtet të shqiptarëve), dhe në ideologjinë e sistemit kapitalist, që në mendësinë e tyre ishte e identifkueshme me tregun e lirë dhe me konsumerizmin europianoperëndimor (ashtu si po zbatoheshin ato ndryshime në Europën Qëndrore e Lindore).

Natyrshëm, zoti president, këto tre sisteme vlerash dhe individët që i propagandonin ato sisteme po luftonin që të fitonin besimin e studentëve. Çka e bënte gjendjen më të komplikuar ishte se këto sisteme vlerash nuk janë në thelb të papajtueshme. Studentët që vazhdonin të besonin se sistemi mund të reformohej, besonin shumë se Alia do të bëhej ?Reformatori i Madh,? Gorbaçovi shqiptar, dhe se ndryshimi do të ishte në të mirë të të gjithëve me demokratizimin e mëtejshëm të sistemit që nuk duhej ndrruar krejtësisht. Grupi i dytë, synonte ndryshime, të cilat do të ishin radikale në ekonomi, në hapjen karshi botës dhe në vendosjen e një sistemi demokratik dhe të mbështetur në liritë e njeriut, që me thanë të drejtën as ato vetë nuk e dinin se çka ishin. Grupi i tretë kërkonte të ndryshonte sistemin në një sistem demokratik, por jo se ?duhej të shkonim te Europa? por sepse ?ishte në natyrën e shqiptarëve? që të ishin një popull i lirë dhe demokratik sepse shqiptarët gjithnjë kishin qënë pluralistë e me rradhë. Kombi është forma e organizmit shoqëror që është natyrshëm e mbështetur në do të vërteta që janë të qarta dhe të lidhura me të nga përkufizimi si drejtësia shoqërore, barazia, dhe vëllazëria. Si në çdo periudhë tranzicioni, ishte shumë e lehtë për studentët të identifikoheshin me kombin e popullin e tyre. Kështu, qysh prej fillimit, disa studentë i mbështetën veprimet e tyre në vlerat themelore të nacionalizmit shqiptar, disa të tjerë i pranuan ato si të natyrshme dhe të tjerët po ndiqnin modele të cilat i njihnin teorikisht si kapitalizmi por që gjithsesi edhe qëndrimet e tyre ishin të mbështetura në këto vlera kombëtare.

Kristalizimi i peshës së ideologjive dhe rrugëzgjidhjeve që ato e propozonin natyrshëm u duk tek rritja e përgjegjësisë historike që filloj të ndjehej edhe në debatet e proceset e vendimmarrjes në nivel grupi edhe të ngushtë shoqëror. Kështu erdhi puna që në momente kyçe duhej marrë vendim dhe shpejt dallimet midis grupeve u bënë të papajtueshme. Çka u pa qartë ishte edhe paaftësia e sistemit ekzistues për të kontrolluar studentët në nivel të botëkuptimit.

Përplasja që ndodhi midis grupimeve të ndryshme të studentëve në lidhje me organizimin e demonstratës politike në Sheshin Skanderbeg me 9 Dhjetor vetëm sa e ilustron këtë tension ideologjik e vlerash. Kjo edhe u acarua kur ju dhe disa intelektualë ?pragmatikë? dhe ?të mençur,? kërkuan të orientonin studentët që ju besonin qorrazi këtyre individëve ?me përvojë.? Përplasja më e parë dhe e çara e madhe, zoti president, ndodhi midis studentëve që po ju ndiqnin ju nga njëra anë dhe studentëve që gjykonin çdo veprim se sa mirë i shërbente kombit të tyre në anën tjetër. Kjo përplasje u bë shumë intensive dhe e papajtueshme. Paaftësia e elitave sunduese për të kontrolluar studentët nëpërmjet ?dueteve? dhe ?trojkave? të zgjedhura me kujdes, përfshirë edhe ju, zoti president, u pa qartë në mbasditen e 9 Dhjetorit 1990 kur ne ju kundërvumë si juve ashtu edhe atyre që ju mbështesnin ju. Kështu vjen puna që 9 Dhjetori, zoti president, është ditë e shenjtë për mua dhe për shokët e mi, sepse edhe përkundër insistimit tuaj e rolit tejet negativ të Hajdarit, ne arritëm të organizonim demonstratën e parë politike në Sheshin Skandërbeg. Kjo ndodhi në të njëjtën kohë, kur ju, me mision nga Presidenti Alia, i mbajtët 5,000 studentë duke diskutuar në mensë ndërsa ne ishim duke zhvilluar demonstratën e parë politike në 45 vjet në sheshin kryesor të Tiranës.

Nga ai moment e tutje, zoti president, Lëvizja Studentore ishte e ndarë në tre rryma. Grupi i parë përfundoj duke u identifikuar me mbeturinat e sistemit ose duke ju bashkëngjitur përkohësisht PD-së e partive të tjera të opozitës. Shpejt, e veçanërisht mbas takimit të Përfaqësisë Studentore me presidentin Alia me 11 Dhjetor, ato filluan të largoheshin nga ne dhe të kërkonin zgjidhje që ishin në sinkroni me sistemin e tyre social-demokrat të vlerave por mbi të gjitha të shqetësuar nga mundësia e Luftës së Klasave spektri i së cilës na vërtitej gjithnjë përmbi krye. Edhe pse vinin në Qytetin Studenti dhe në aktivitetet e tjera, ato filluan të shihnin me mosbesim sjelljen e grupeve të tjera derisa u shkëputën plotësisht duke themeluar më vonë FRESH.

Në grupin e dytë filluan të bënin pjesë studentët që u lidhën me kohortën e intelektualëve që filluan të zvarriten drejt Qytetit Studenti dhe që gjetën strehë në partitë e opozitës. Këto intelektualë me biçikleta me mbështetjen e regjimit arritën që të fitojnë e ruajnë edhe pozitat kryesore në këto parti. Shpejt këto parti që u fuqizuan dukshëm nuk hezituan që t?i shfrytëzonin e përdoronin këto studentë që ju ngjitën këtyre intelektualëve si mashë për qëllimet e tyre. Këtu ne lidhje me ato studentë që ju bashkëngjitën PD-së dhe ju zoti president i PD-së, luajti një rol shumë negativ edhe Azem Hajdari, i cili përveç nja dy momenteve delikate u kthye në veglën tuaj të bindur dhe që ju, zoti president, e keqpërdoruat në mënyrë sistematike e të pamëshirshme. Kështu Hajdari luajti një rol vendimtar në fillimet e Lëvizjes për t?i bindur një masë të mirë të studentëve që t?ju mbështesin ju dhe PD-në duke i bërë një dëm të pafalshëm Lëvizjes Studentore dhe duke u shkëputur përfundimisht prej nesh që bënim pjesë në grupin e tretë.

Në grupin e tretë bënin pjesë ato studentë që besonin se zgjidhja e vetme e krizës ku gjendje Shqipëria ishte një kthim në vlerat kombëtare të Rilindjes dhe krijimi i një shteti kombëtar që do të shmangte Luftën Civile e ndasitë e mprehta që e kishin thërmuar popullin keqazi nën sundimin e Enver Hoxhës e klaneve jeniçere e martalloze të Tiranës. Kjo rryma kombëtare, të cilës me krenari them se i kam takuar unë dhe shokët e mi që më mbështesin në këtë përpjekje për të vënë në vend të vërtetën, ju është kundërvënë pa ndërprerje e në çdo kohë dy grupimeve të tjera e ju në veçanti, zoti president. Ç?ështe e vërteta edhe ju na jeni kundërvënë hapur e pa hezitim dhe na keni luftuar si keni ditë e si keni mundë derisa na detyruat që të lëmë vendin tonë.

Në këtë luftë për shpirtin e Lëvizjes Studentore, demonstrata e 9 Dhjetorit dhe mosveprimi i Hajdarit e të tjerëve, nën shtysën tuaj zoti president i PD-së, luajti një rol të madh.

Radikalizimi i studentëve ishte i prekshëm dhe qartësisht politik për ne. Për më tepër, demonstrata e 9 Dhjetorit kontribuoi shumë për të drejtuar masën studentore të shmangej nga probleme mediokre si ushqimi, dritat dhe pluralizmi i mendimit, dhe të orientohej në kërkimin e çështjeve thelbësore në një nivel më të thellë politik. Çka është e rëndësishme për të përcaktuar atë hap cilësor në transformimin e masës në lëvizje shoqërore është çasti kur pjesëmarrësit në verime politike shkëputen nga kontrolli i regjimit dhe elitave, d.m.th. ai moment kur as regjimi, as kohorta e intelektualëve, as familjet dhe të afërmit e tyre, dhe as frika nuk kishte më pushtet përmbi to. Simbas gjykimit tim, 9 Dhjetori, zoti president i PD-së, është ky moment kthese vendimtare në fatet e Lëvizjes Studentore. Tash, zoti president, ky ndryshim nga masa në lëvizje shoqërore ndodh kur pjesëmarrësit e gjejnë një qëllim, kur ato i vënë vetes një mision politik.

Në demonstratën e 9 dhjetorit qëllimi ishte fitimi i lirisë së mbarë popullit shqiptar dhe studentët që morën pjesë u bënë gati që të sakrifikojnë gjithçka për përmbushjen e jetësimin e atij qëllimi. Armiqësia midis studentëve dhe regjimit totalitar ishte forcuar deri në atë pikë sa që regjimi nuk e kishte më në dorë ta kontrollonte as përmes përdorimit të intelektualëve si ju, zoti president i PD-së. Largimi i shpejtë i studentëve që besonin se regjimi mund të reformohej dhe shtysa e madhe nga ideja kombëtare kishin sjellë një radikalizim që nuk ishte parashikuar. Por mbetej ende që qëllimi politik të definohej qartë sepse prioritetet e studentëve ishin mjaft të mugullta. Pse duhej t?ju kërkohej studentëve që të luftonin, e ndoshta edhe të vdisnin e në emër të çkaje duhej t?jua kërkonim këtë?

Kështu, zoti president, me përjashtim të përkrahësve të sistemit që edhe u mënjanuan nga ngritja e shpejtë e influencës së dy grupimeve të tjera, dy ideologjitë e përshkruara më lart dhe individët që ishin në gjendje ti shprehnin dhe ti mbronin vlerat e tyre si dhe të shihnin qartë në efektet e veprimeve të tyre hynë në një luftë të pamëshirë me njëra-tjetrën. Në njërën anë qëndronin elitat sunduese, kohortat e intelektualëve dhe studentët e përzgjedhur nga regjimi si liderë dhe ju, zoti president i PD-së, si ?këshilltar? i tyre, dhe nga ana tjetër ishin një grup që mbahej vetëm me prestigj personal, me karakter dhe me një dashuri të madhe për popullin tonë të cilit i përkisnim unë dhe shokët e mi studentë e disa pedagogë.

Në parantezë, duhet thënë se duke qënë për shumë vjet në pushtet, ky grup jokombëtar i drejtuar prej jush, zoti president i PD-së, ja arriti që të përkufizonte, të shpikte dhe të luante me historinë me qëllimin e vetëm që të keqparaqiste Levizjen Studentore Shqiptare të organizuar e drejtuar nga ne si dhe arritjet e saj. Paradoksi është se pikërisht ju që luftuat intensivisht për të zhdukur Lëvizjen Studentore Shqiptare, e cila ishte e frymëzuar nga vlera e ideale kombëtare e demokratike që nga çasti që u krijua, më vonë kërkuat kredit politik për gjithë ato çka kishte arritur ajo Lëvizje. Për këtë, zoti president, duhet ta ndjeni veten keq. Për t?u ngritur në kambë u desh që ju të përvetësoni punën e kundërshtarëve tuaj personalë që qysh prej atij momenti ishin edhe armiqtë tuaj të betuar, ashtu siç ishit edhe ju armiku i jonë i betuar.

Ndërsa kundërshtia e juaj ndaj demonstratës së 9 Dhjetorit është një rast flagrant, të cilin unë nuk mund ta marr me mend se si mund ta justifikoni, sepse është i përshkruar gjerësisht nga bashkëpunëtori i juaj i ngushtë Besnik Mustafaj, rastet e mëpastajme vetëm sa e forcojnë përshtypjen e patundur se në atë kohë ju po punonit sistematikisht kundër nesh e kundër çështjes kombëtare.

Kështu, pa hyrë në detaje të hollësishme dëshëroj, zoti president i PD-së, t?ju kujtoj se të nesërmen, me 10 Dhjetor 1990, në praninë e shumë prej atyre që ju sillen sot rrotull, keni ardhur si përfaqësues i presidentit Alia për t?u takuar me Komisionin Drejtues të Lëvizjes Studentore dhe për të përcjellë mesazhet e tij disa herë gjatë ditës. Si edhe besoj e kujtoni, jeni trajtuar si e keni merituar, si një shërbëtor besnik i presidentit Alia. Nuk më jep fare kënaqësi për me kujtue se si ju kemi pasë trajtue atëherë, se helbete kemi qënë pak të rinj, gjaknxehtë, e gojëlëshuar, por më duhet me ju kujtue se edhe përkundër mbështetjes që ju dha Hajdari e ndonjë tjetër, plani i juaj i përbashkët dështoi dhe nuk u pranua se studentët, përsëri ishin me ne dhe me planin tonë që u sprovua të ishte realist dhe që çoi ujë ku donim ne. U ba ashtu si deshëm ne dhe ne shkuam tek presidenti Ramiz Alia me kushtet tona.
Tash një nga argumentet që ju përdorni është se na keni thënë që të kërkojmë pluralizmin, na keni këshilluar dhe na i keni future këto ide në krye. Në lidhje me vendosjen e pluralizmit, zoti president, më duhet të them se shumë prej nesh ishin duke bërë universitetin e dytë dhe se punonim me literaturë të huaj në shumë gjuhë për të cilat edhe po studjonim. Ne e dinim mirë se çka ishte pluralizmi dhe në asnjë moment nuk kemi pritë me marrë mendjen tuaj. Dua vetëm t?ju kujtoj se me 11 Dhjetor në mëngjez rreth orës 10:00, për shembull, unë ju thirra disave prej jush, ?intelektualëve,? në takim dhe ju pyeta se a donit të vinit tek Presidenti Alia e t?ia kërkonit pluralizmin me gojën tuaj. Ju refuzuat dhe thatë se na mjafton vendimi i KQ PPSH që ishte marrë një natë më pare dhe që ju e kishit sjellë me vete. Në ju thamë se nuk pajtoheshim me këtë por që edhe loja kishte rregulla dhe ne do t?i respektonim rregullat e lojës. Kështu, duke ju sugjeruar që të njiheshit me njëri tjetrin dhe të vepronit në mënyrë autonome e të shkëputur prej nesh (sepse ç?është e vërteta kishim filluar të ndjenim influencën tejet negative të intelektualëve që nën mbulesën e të qënit pedagog filluan të ndikonin mbi studentë me influencë), ne, studentët, vendosëm dhe i bëmë zgjedhjet e para demokratike në Shqipëri, një proces i shkëlqyer e shembullor për zgjedhjet e Përfaqësisë që do të shkonte tek Presidenti Ramiz Alia. Më duhet të them që, bile edhe sot, mbas kaq vjetësh në lëmshin e politikës shqiptare, ajo zgjedhje duket si një shembull i pamundshëm dhe i papërsëritshëm i sjelljes demokratike e shpirtit qytetar të shqiptarit sepse në të u zgjodhën përfaqësues nga të gjitha rrymat politike present në Qytetin Studenti pa diskriminim por thjesht në bazë të respektit që gëzonin në masën studentore.

E ju çfarë bëtë? Mbasi i rrahët mendimet me Pashkon e të tjerët, mbasdreke u përpoqët të hynit në mbledhjen e Komisionit së bashku, por studentët tonë ju nxorën jashtë me turp e nuk ju lanë të hynit as në sallë. Për çfarë pluralizmi e keni fjalën që na keni sugjeruar e frymëzuar, zoti president?

Në lidhje me takimin e Përfaqësisë Studentore tek Ramiz Alia, zoti president i PD-së, ju mund ta keni instruktuar dikënd, dhe kë këni instruktuar është puna e juaj por, ju siguroj që ai apo ajo studente nuk ka qënë nga krahu i jonë nacionalist. Edhe kur e lexojmë tash transkriptimin e plotë të takimit të Përfaqësisë Studentore me presidentin Alia nuk gjejmë asnjë ide me vlerë që të vijë nga mbështetësit tuaj të njohur të atëhershëm e më vonë, përveç kërkesës që Presidenti Alia të përfitonte nga ndihma e studentëve. Përkundër kësaj, zoti president i PD-së, duke ju bërë thirrje vlerave kombëtare dhe traditës së pluralizmit ndër shqiptarët, krahu nacionalist kërkoi dhe ja arriti që t?ja shkulte pluralizmin e vërtetë presidentit Alia. Studentët e sinqertë e patriotë e vunë në pozitë shumë të vështirë Presidentin Alia dhe ishin ato që ja bënë dhuratë Shqipërisë pluralizmin e jo ju, zoti president i PD-së. Ju, zoti president i PD-së, as keni qënë pjesë e këtij procesi, as keni dhënë mendime për këtë punë, dhe as ju ka pyetë kush. E vërteta është që ne nuk ju kemi besuar aspak, për arësye që ju i dini vetë, as ju e as do tjerëve që sot kanë filluar të tregojnë përralla me kulshedra e dragoj.

Për të ardhur tek formimi i Partisë Demokratike, zoti president i PD-së, ti e din se unë kam qënë kundër formimit të asaj partie në Qytetin Studenti. Krahu nacionalist ku bëja pjesë kërkonte që të ruante Lëvizjen Studentore, si dhe kapitalin e prestigjin e jashtëzakonshëm që kishte fituar ajo Lëvizje, për të ndërtuar një garnizon demokratik e kombëtar në Tiranë të pavarur nga partitë politike që do të lindnin dhe nga handraku i intelektualëve arrivistë e pragmatikë që ndjenin ndryshime dhe që donin të përvetësonin kapital politik. Partitë le të kishin punën e tyre dhe ne të ishim, si të thuash, rojtarët e interesave kombëtare.

Por, interesi i përbashkët i presidentit Alia dhe i bashkëpunëtorëve tuaj ishte që ta mbyste atë Lëvizje dhe të ngrinit përmendoret tuaja si sjellës të pluralizmit sepse, përjashta Qytetit Studenti, asnjë prej jush nuk kishit kurrfarë legjitimiteti në popull. Me çfarë donit të dukeshit legjitim, zoti president? Me artikujt e botuar në ?Zëri i Popullit,? ?Drita,? e ?Bashkimi?? Kështu, duke përdorur mashat tuaja si dhe duke përfituar nga mungesa e strukturave të konsoliduara në Lëvizjen Studentore ju u përpoqët që të shpallnit partinë në Qytetin Studenti me 12 Dhjetor por ne ju penguam dhe fillimisht u tërhoqët. Vetëm mbasi u bindëm se edhe përkundër çdo veprimi tonin, masa e popullit do të drejtohej vetëm e vetëm tek Qyteti Studenti ne ju lejuam që ta shpallnit atë parti me kushtin që ju e mbani mend mire që në Komisonin Nismëtar të kishte një numër të mirë studentësh dhe jo një student, Azem Hajdarin, siç ju interesonte ju e intelektualëve të tjerë të Tiranës. Kompromisi që u arrit ishte vetëm çështje kohe. Ju llogarisnit se do të mund të na hiqnit qafe shpejt, e ne llogarisnim që të mos humbnim kontrollin tonë mbi masën e studentëve, të fitonim kohë dhe të riorganizoheshim duke e përdorur autoritetin e fituar prej nesh me ndershmëri e në shërbim kombëtar për të ndikuar në përbërjen e strukturave lokale të kësaj partie thjesht të formuar në zyrën e Ramiz Alisë a të Zërit të Popullit. Me këtë synim, ne i dërguam shokët tonë në të gjitha rrethet e vendit bashkë me mbështetësit e Hajdarit, por natyrisht, nuk i kishim bërë mirë llogaritë. Strukturat shtetërore ishin kaq të fuqishme sa ato jo vetëm ju mbështetën ju por edhe ju vunë në pjatë lista me individë e individë që mbinë si nga dheu gjithkah. Dhe me keqardhje e them se shumë nga ato individët që ke mbledhur sot në PD na është dashur ti nxjerrim nga vrimat e miut e ti bëjmë kryetarë degësh të PD-së me përdhunë duke besuar se po ja hiqnim kontrollin Sigurimit e se po krijonim baza për pajtim kombëtar e barazi. Kujt ja merrte mendja se ato ?të përvuajtun? kishin qënë spiunë me nga 30 vjet burg e të etur për të parë vendin të shkatërruar e për të filluar një luftë të re klasash nën drejtimin tuaj? Besoj e kupton zoti president i PD-së, se unë e shokët e mi nuk kemi hyrë në Lëvizje për të dënuar prindërit tanë me vdekje por për t?ju dhënë edhe atyre që kishin vuajtur politikisht e padrejtësisht të njëjtat të drejta e liri si gjithkush në një shtet demokratik që të ishte shteti i gjithe shqiptarëve e jo i një kaste a klase.

Megjithatë, në çdo hap ne e shihnim dhe e ndjenim se ju ishit i orientuar dikah tjetër. Kështu, pa zhurmë dhe në mes të këtij procesi të shtrirjes së PD-së në nivel shteti, i cili mori shumë energji dhe kohë nga studentët e shokët tanë, ne ja arritëm të bënim seleksionin e strukturave tona vetëm në një javë dhe me 17 Dhjetor i mblodhëm edhe një herë studentët të shkëputur nga PD-ja dhe filluam të shtronim kërkesat tona. Keshtu beme edhe demonstraten e pare ne Qytetin Studenti mbas fitimit te pluralizmit, dhe kjo ndodhi me 17 Dhjetor 1990. Nga 20 Dhjetori, ne ishim në gjendje të mblidhnim pa bujë e shpejt disa qindra studentë dhe asokohe i vumë vetes tre detyra kryesore imediate: lirimin e të gjithë të burgosurve politikë, shkëputjen e organeve shtetërore nga kontrolli i Komiteteve të Partisë së Punës dhe heqjen e statujës së Stalinit në Tiranë; si dhe si detyre afatgjate, heqjen e kultit te Enver Hoxhes.

Hemoragjia në mbështetje që ne pësuam nga prania e PD, influenca e saj dhe e kryesisë së saj, si dhe vala e jashtëzakonshme e masës popullore gjithnjë të pranishme në Qytetin Studenti na detyroi që gjate kesaj kohe të mbajmë një profil të ulët por qartësisht të dallueshëm nga PD-ja. E megjithatë, ishit ju që sa e patë se ne po i organizonim studentët të shkëputur nga kontrolli i PD-së, sollët Zekeria Canën, një historian nga Kosova, mu në mes të mbledhjes sonë në Godinën 15 për t?ju premtuar mua dhe shokëve të mi batanije e kushte më të mira.

Ne e kuptuam mirë qëndrimin tuaj, zoti president, por ende nuk kishte ardhur koha për i nda hesapet dhe prandaj heshtëm por e nxorëm mesimin se ku qëndronit ju. Për ne, edhe në atë moment, ju ishit e mbetët armiku më i betuar i Lëvizjes Studentore e interesave të vërteta kombëtare që ajo synonte që të mbronte. Gjithsesi ne ja arritëm të bënim të ditur edhe platformën tonë me të cilën ti nuk je pajtuar asnjëherë. Nuk ka asnjë miting themelues të PD-së ku kemi qënë unë e shokët e mi ku nuk është ngritur flamuri kombëtar e bile ku nuk është kënduar edhe himni i flamurit si b.f. në Shkodër e Elbasan. Ne kemi kërkuar e luftuar që PD të ishte një parti e shqiptarëve, zoti president i PD-së; ju keni dashur një parti personale.

Dua t?ju kujtoj, një moment tjetër delikat, zoti president i PD-së, konfrontimin në shtëpinë tuaj me rastin e dhënies nga ana e juaj të një interviste agjensisë jugosllave, Nova Makedonia me 25 Dhjetor 1990, më duket. Në atë intervistë, ju mbajtët të njëjtin pozicion që kishte marrë edhe Ramiz Alia duke devijuar nga pozitat kombëtare dhe duke i dhënë shumë kredibilitet informacioneve që thonin se ishit në lidhje të dyfishtë me organet e Sigurimit e me UDB-në. Si edhe besoj, ju kujtohet, takimi i jonë me ty ishte aspak i këndshëm por nga autokritika e juaj tepër e sinqertë ne menduam se kishit nxjerrë mësim dhe se do të ndryshonit sadopak. Jo se ju besuam, por më vonë do ta kuptonim qartësisht se praktika si komunist ju kishte rrahur me vaj e me uthull për me dalë nga çdo situatë dhe për me përdorë çdo mjet për me arritë këtë gjë. Megjithatë, ne e pranuam autokritikën tuaj dhe askush nuk e rrezikonte jetën tuaj, zoti president, jo ashtu si e ke rrezikuar ti jetën time e të shokëve të mi gjatë periudhës që ke qënë në pushtet si president i shtetit e jo vetëm i PD-së.

Përplasja e hapur por e paevitueshme që ndodhi midis meje e teje në Komisionin Nismëtar të PD ishte diçka që pritej prej meje e prej teje. Shumë prej shokëve të grupit të cilit edhe i përkisja, zoti president i PD-së, nuk e kuptonin se çfarë po bënim ende në atë strukturë që ishte PD-ja dhe që ishte kthyer në një karnaval politik por që unë e do tjerë mendonim se duhej sepse, të gjendur në mes të pushimeve të dimrit, ne na nevojitej një mburojë politike. Kështu që kur erdhi koha e përplasjes midis meje e teje, një Mbledhje e Komisionit Nismëtar në të cilën unë të akuzova si vegël të Ramiz Alisë, si figurë autoritare, që i kishe tradhëtuar idealet e Lëvizjes Studentore, si dhe të kërkova të jepje sqarime për lidhjet familjare e të tjera me Jugosllavinë e atëhershme, ju u mbështetët nga një pjesë e mirë e Komisionit Nismëtar. Duke e parë veten pa mbështetje në atë Komision, unë dhashë dorëheqjen e parevokueshme nga PD. Më vjen keq që kam qënë i pari që e kam bërë këtë gjë, por duke e parë trajtimin që ju ke rezervuar ?bashkëpunëtorëve tuaj? besnikë që ishin atëherë anëtarë të atij Komisioni, jam i kënaqur se kam ikur në termat e mia dhe duke luftuar për vlerat e Lëvizjes Studentore e jo si limon e shtrydhur e pa dinjitet si do tjerë që sot po zvarriten për t?u kthyer në lojë e në PD. Sinqerisht që më dhimbsen e më vjen keq për to.

Nga ai moment e mbrapa, zoti president, si pjestar i një grupi studentësh me influencë në Universitetin e Tiranës, unë u angazhova krejtësisht me organizimin e Lëvizjes Studentore dhe me organizimin e një greve urie që do të hiqte emrin e Enver Hoxhës nga Universiteti. Nga java e fundit e Janarit, shoqata e jonë, ?Shoqata Studentore Fan S. Noli?, me një kryesi autoritative e me respekt të madh në Universitet, ishte mjaft e konsoliduar për të filluar që të bënte antarësimin në fakultete. Ju kujtoj se ne kishim arritur që ta dobësonim influencën e PD-së në atë pikë sa studentët as nuk shkonin në aktivitetet e degës së PD-së atje por filluan të vinin tek veprimtaritë tona. Mbështetja që ne gezonim e që ishte në rritje u bë problem për partinë tuaj, zoti president, dhe nuk ishte për t?u habitur që kur ju morët vesh planet tona, bashkëpunëtorët tuaj mblodhën në shtëpinë e Gramoz Pashkos një tufë studentësh të ashtuquajtur gazetarë e piktorë dhe ju sugjeruan që të krijonin një Shoqatë Studentore Shqiptare.

Kjo Shoqatë e drejtuar nga do aspirantë të plehrave elitare të Tiranës jo vetëm imitoi fjalë për fjalë programin tonë, por edhe premtoi që të fillonte Grevën e Urisë që të rrëzonim Enver Hoxhën, për të cilën ne kishim punuar e po punonim me intensitet prej një muaji e më tepër. Nuk ka dyshim, zoti President, se në këtë përpjekje për të mbytur Lëvizjen Studentore, ju luajtët një rol të dorës së parë. E megjithatë duke e parë rrezikun e madh me të cilin do të përballej vendi po të përçahej PD-ja si ishte gati të ndodhte me 13 Shkurt, ne dolëm mbi veten tonë dhe bëmë ç?ishte e mundur për me ruejtë Partinë Demokratike dhe për të ndihmuar që ju të zgjidheshit kryetar i saj. Për ne ishte e rëndësishme që ajo parti të ishte një shtëpi e madhe sepse vetëm me atë shpresë do të shmangej Lufta Civile.

Ne as ju kemi respektuar, as ju kemi dashtë por në këtë moment ju kemi parë si një njeri me shumë fytyra që ju tregonte të gjithëve atë fytyrë që donin të shihnin. E kjo na duhej edhe ne, pse për ne ishte më e rëndësishme që të shmangej përplasja ndërshqëiptare se sa të të hiqnim ty qafe.

Dhe kështu, në një fjalim që çuditi shumë njerëz që i dinin mirë marrëdhëniet tona të acaruara, unë refuzova që të flas për përplasjen tonë por, në emër të shokëve të mi fola për nevojën e unitetit e bashkimit të PD-së dhe të njëjtën gjë e bëra edhe herën tjetër and Aktivin Kombëtar të PD-së.

Duke vazhduar me përpjekjet tuaja të pandërprera për të mbytur Lëvizjen Studentore, nuk ka dyshim, zoti president, se Lëvizja Studentore triumfoi përmbi makinacionet tuaja dhe të veglave tuaja, si Azem Hajdari apo do të tjerë që sot kullosin në stane të tjera qofshin parti politike apo institute kërkimore, deri në atë pikë sa ne e mbyllëm me sukses edhe Grevën e Urisë që solli rrëzimin e Enver Hoxhës ashtu si deshëm ne. Nuk dua te hyj ne lojen e veshtire politike qe i parapriu organizimit te asaj Greve Urie, por, besoj se ju kujtohen shkëmbimet e fjalëve që kemi patur bashkë asokohe para e gjate zhvillimit te saj. [/b]Ende duhet ta ndjeni turpin që duhej të përjetonit kur studentët filluan t?ju tallin kur delnit nga ajo sallë ku ju propozuat ta mbyllinon greven pa hequr emrin e Enver Hoxhes,[/b] si dhe kur deshët të mbanit fjalimin e mbylljes së Grevës së Urisë por kur erdhëm ne që mbyllëm grevën e Urisë, të ikën edhe fjalët e ta morëm mikrofonin prej doret e s?ishe i zoti as me folë. Edhe pse ne nuk kishim kurrfarë respekti për ju, ne e kishim dhe e ruejmë respektin më të thellë për shoqen tonë, Argentën, bijën tuaj dhe një vajzë e mrekullueshme e fjalëpakë që e kishim në kujdes të veçantë gjatë Grevës së Urisë.

Por, në fund të fundit, zoti president i PD-së, ne fituam mbi ju e të keqen që ju përfaqësonit. Vetëdija që ju dhe PD e kishit humbur kontrollin mbi ne, dhe se ne kishim arritur në gjendje të realizonim planin tonë të fillimit ju shtyu ti thonit Presidentit Ramiz Alia se nuk e kontrollonit dot Grevën e Urisë dhe se ai duhej qe të mbyllte universitetin po të mos donte turbullira të mëtejshme prej nesh. Përdorimi i shtetit ishte shenja më e ulët e dobësisë dhe njohja e padyshimtë e fuqisë sonë si Lëvizje e pavarur dhe e pakontrolluar nga askush.

Kështu, ajo vetëdije ju shtyu të ndërmerrnit aktin kriminal e të mbështesnit mbylljen pa kushte të Universitetit, një ndër krimet e mëdha që ju keni bërë kundër shqiptarëve. Ju, zoti president i PD-së, kishit rënë aq poshtë sa pranuat realisht të nënshkruanit dënimin me vdekje të Universitetit sepse nuk kishit kurrfarë kontrolli mbi të e mbi ne. Ju në bashkëpunim me presidentin Alia i përzutë mbi 6,000 studentë në tre ditë rrugëve të botës. Ju vendosët pa pikë respekti për me i përdorë si mish për top shumë të tjerë që sakrifikuan rininë duke besuar tek ti e tek disa si Azem Hajdari duke i kthyer në një masë të zvetënueme njerëzish që sot kërkojnë vetëm me hangër dhe kanë harrue vlerat për të cilat dikur janë nisë me vdekë me gëzim.

Shembulli i Azemit, që ti njëherë e leje të dehur me orë në paradhomën tënde që ta shihnin të tjerët ku ishte katandisur, dhe mandej ja bëre një listë me 27 krime është emblematik për lidhjen që ti ke patur edhe me atë krah të studentëve që u shkëput nga Lëvizja Studentore e që të mbështeti pa kushte. Shumë prej tyre u bënë veglat tuaja dhe ti, mbasi i shtrydhe, i hodhe në plehra. Edhe pse as unë e as shokët e mi nuk jemi pajtuar kurrë me Azemin, ne na ka ardhur shumë keq për vrasjen e tij pse ka qënë njëri nga shokët tonë të fillimit që ti e shtyre në atë rrugë që e çoi edhe të vritej, në fund të fundit, ashtu si do shokë tjerë tonët si Ben Broci e Fred Gemi.

Në një notë tjetër, ashtu si besoj e dini, zoti president, ne as nuk ikëm e as nuk u zhdukëm nga loja politike por, të sakatuar nga ikja e shokëve e shoqeve tona filluam të riorganizoheshim edhe një herë nga fillimi, dhe jo pa sukses.

Në një kohë në Mars të viti 1991 ne filluam të kërkonim të krijonim një Front të Bashkimit Kombëtar, duke ju sugjeruar politikanëve të atëhershëm me platforme te pwrgatitur prej nesh se zgjidhja ishte tek ideja e kombit. Por edhe këtë plan ti së bashku me do të tjerë në krye të partive të opozitës arrite ta minosh me sukses. Kjo ka qënë një periudhë kur, duke u ndjerë i fortë, fillove edhe sulmin e shfrenuar kundër shumë prej nesh që të ishin bërë pengesë si ty ashtu edhe ujdive e pazarllëqëve tuaja. Që ne atëherë vumë interesat e kombit mbi mbrojtjen e vetes flet më shumë për ne se sa për ty, zoti president.

Por që ta mbyllim, përplasja e jonë e fundit, zoti president, erdhi, kur të vënë në dijeni nga shokët tanë në Shkodër, ne erdhëm në mëngjez herët në zyrën tuaj për t?ju paralajmëruar se në Shkodër do të kishte turbullira dhe se sistemi ishte i vendosur të mos lëshonte pe. Përgjigja e juaj ?nuk kam se çka baj? e mori edhe përgjigjen tonë të merituar që unë e kujtoj mirë dhe besoj as ti se ke harruar, por ajo sjellje duhej të mbetej edhe një njolla e errët turpi në ndërgjegjen tuaj.

Është e vërtetë që ne e mobilizuam praninë ndërkombëtare në Tiranë dhe i nisëm në Shkodër për të ndalur gjakderdhjen por ju, zoti president i PD-së, nuk e lëvizët as gishtin. Unë e di mirë se si e keni mbajtur fjalimin e lamtumirës për ato që u vranë atë ditë, sepse aty kemi qënë edhe ne, por prapë, ne kaluam mbi veten tonë dhe nuk thamë asgjë, jo pse kishim respekt për ju, por pse në sytë e një populli mjeran ju ishit shndrruar në një shpresë dhe një instrument për shmangjen e Luftës Civile që shpesh na dukej iminente.

Ndalimi i Luftës Civile ka qënë qëllimi ynë kryesor, zoti president, dhe ne ju kemi parë e vlerësuar vetëm e vetëm nga kontributi që mund të jepnit në atë gjë. [Megjithatë vitet e mëpastajme provuan se ju jo vetëm nuk mund ta ndalnit atë Luftë por se e futët vendin në një Luftë të Ftohtë Klasash që çoi në skandalet e papara ndokund në botë dhe përfundimisht në revolucionin Leninist-Enverist të vitit 1997.

Besoj, zoti president, se në këtë letër të shkurtër ju kam kujtuar disa ndodhi e ngjarje që vënë në dukje se për ne ju keni qënë ndoshta personi më negativ në lidhje me Lëvizjen Studentore Shqiptare. Megjithatë, mitologjia e krijuar tash sa vjet prej jush e prej kalemxhijve tuaj, zoti president, është e vështirë që të demaskohet sepse nganjëherë është më e vështirë që të tregohet bindshëm e vërteta se sa të manipulohet e vërteta.

Por faktet janë kokëfortë dhe kurdo që krijohet mundësia ato duhen nxjerrë në dritë një e nga një. Në fund të fundit, për ato që e dinë të vërtetën është mirë ta thonë; kështu të paktën një faqe e historisë shqiptare do të jetë e shkruar ndershmërisht. Për këtë, në emër të shokëve të mi, unë ju bëj thirrje të gjithë ish-studentëve, shokëve e shoqeve të mia kudo që të jenë që të zgjohen dhe të kuptojnë se është edhe një detyrim njerëzor karshi vetes, shokëve të tjerë studentë dhe kontributit të pastër të lëvizjes së tyre që ja ndrroi fytyrën vendit. Përkundër të gjitha pengesave që ndeshën në rrugën e tyre, studentët që dolën në krye të fraksionit kombëtar (dhe eventualisht në krye të lëvizje studentore) dhe që në thelb besonin se ndryshimi i regjimit duhej të drejtohej në një mënyrë të tillë që të përfitonte i gjithë kombi shqiptar arriti disa fitore të jashtëzakonshme në këtë periudhë tejet të rëndësishme të trancizionit shqiptar. Gjithkund ne ishim të mbështetur nga studentë që ishin mbështetës të së majtës ashtu edhe mbështetës tuaj, zoti president, se mbi të gjitha ato studentë ishin e ndjeheshin shqiptarë, dhe pavarësisht nga dallimet politike, ne ishim të gjithë vëllezër të një gjaku.

Në mbyllje, mendoj se nuk ka pikë dyshimi, zoti president i PD-së, që Lëvizja Studentore Shqiptare e viteve 1990-1991 konsiderohet si faktori vendimtar për kthesën politike e daljen prej sundimit të partisë-shtet në Shqipëri. Ndërmjet arritjeve më të spikatuna të kësaj Lëvizje të shtrirë nga Dhjetori 1990 e deri në Prill të vitit 1991 dhe e cila përfshiu shumicën e institucioneve të arsimit të lartë në shtetin shqiptar janë organizimi i zgjedhjeve të para demokratike në nivel universitar në shtetin shqiptar, demonstrata e parë politike në Sheshin Skanderbeg, kundërvënia politike ndaj partisë-shtet, shkulja e të drejtës së pluralizmit politik, mobilizimi i shtresave të gjëra të popullit në mbështetje të vlerave të pastra kombëtare e demokratike në fillimet e proceseve të tranzicionit dallueshëm prej forcave politike të atëhershme, ruajtja e plotë e pavarësisë politike të udhëheqjes së kësaj Lëvizjeje prej forcave politike të djathta apo të majta, futja e vendit në një shteg që e shmangu Luftën Civile, shembja e kultit të Enver Hoxhës, ndihma për organizimin e zgjedhjeve të para demokratike, dhe ndonëse fakt pak i njohur, ndihma vendimtare në ndalimin e gjakderdhjes së 2 Prillit, të orkestruar e të toleruar me konsensusin e gjithë forcave politike të atëhershme përfshirë këtu edhe ju.

Një akt që ja vlen të vihet në dukje është edhe vetësakrifimi sublim i Lëvizjes dhe i shumë prej pjesëmarrësve për shpëtimin e kombit e shtetit në një periudhë kritike duke lëshuar rrugë e për të mirën e të gjithëve, duke toleruar edhe marrëveshje e skema nga më të dyshimtat midis forcave politike e individëve që dolën në krye të partive politike. Për këto e për çka është thënë më lart, zoti president i PD-së, ky kontribut i veçantë i saj e bën këtë Lëvizje një shembull të papërsëritshëm në historinë shqiptare dhe një faktor me peshë në historinë moderne të Shqipërisë e që duhet vlerësuar seriozisht. Por kundërshtarët e Lëvizjes Studentore Shqiptare të strehuar në Partinë Demokratike e në Partinë e Punës, e përdorën pa hezitim aparatin shtetëror për të shkatërruar Lëvizjen dhe për të përvetësuar arritjet e saj, si keni bërë e po bëni edhe ju, zoti president. E prapë, edhe përkundër të pavërtetave që keni thënë e thoni, kontributi i atyre studentëve e studenteve, i heronjve të heshtur e të vërtetë të trancizionit shqiptar, është e mbetet faqja më e ndritur e historisë mbas-komuniste shqiptare.

Kalvar mundimesh

Një ndër të rinjtë e shumtë shqiptarë, i cili u detyrua të lërë atdheun e tij është edhe Berti Bame (Demaj), lindur në Shkodër më 6.03.1975. Ndonëse i punësuar si truprojë në truprojat e y.Gëzim Kalaja, President i Sindikatave të Pavarura të Shqipërisë nga nëntori i vitit 2001 deri më 21.03.2005, e gruaja e tij punonte mësuese, kishin ndërtuar jetën e tyre të re. Kalvari i mundimeve të tij arrin kulmin. Persona të panjohur të mafias politike shqiptare i bëjnë presion që të mos jetë shoqërues i Presidentit të Sindikatave të Pavarura të Shqipërisë. Me çdo kusht kërkonin që presidenti Kalaja të mos mbrohej nga askush që t’i bëhen presione për deklarata të ndryshme e prona që gëzonin Sindikatat e Pavarura Shqiptare. Në këto rrethana mungonin çdo ditë presione, me përplasje me makinë, telefonata, kërcënime nga më të ndryshmet. Në fillim qarqet politike i heqin gruan nga puna. Më pas e detyruan të ndërronte mbiemrin nga Demaj në Bame për t’iu shmangur identifikimit. Në shkurt 2005 persona me maska e kanë marrë peng, ndonëse me një fizik të fuqishëm, e kanë lidhur këmbë e duar duke e izoluar për rreth dy javë. Më pas e kanë lëshuar duke e kërcënuar se qëndrimi në këtë detyrë dë t’i kushtojë jetën dhe do i vrasin gruan, Enkeleidën e vajzën 1-vjeçare, Klea. Në këto rrethana, gruan e vajzën i largon nga Shkodra dhe i strehon larg qytetit në një vend të panjohur, ndërsa vetë largohet nga vendi, pavarësisht se disa herë kishte denoncuar në polici, ku këto të fundit nuk marrin përsipër sigurinë e jetës e familjes. Në këto kushte kthimi në Shqipëri nuk i garanton jetën e sigurtë kësaj familjeje.

Zef Nika

Më parë se të jap një mendim timin personal për rolin dhe detyrën e deputetit, do të bëj një parantezë të huazuar nga një dijetar i madh gjerman emri i të cilit nuk po më kujtohet, por që shprehet afërsisht kështu: “Nuk mund të kërkosh moral tek ai popull i cili nuk ka plotësuar kushtet minimale të jetesës”. Jam i mendimit se në dritën e këtij këndvështrimi duhen gjykuar edhe kandidatët e të gjitha forcave politike gjatë kësaj periudhe të tejzgjatur të këtij tranzicioni të çuditshëm shqiptar.

Shqipëria, e dalë nga postkomunizmi, me një standard jetese nga më të ulëtit në Europë dhe në botë, e veshur me “kostumin” e konformizmit dhe e mbathur me “opingat” e hajdutërisë kolektive, me barkun që ushqehej vetëm me margarinën e “tolloni” (pa asnjë “lubrifikant” tjetër), u bë vatra më e ngrohtë për ngrohjen e “vezëve” të korrupsionit, krimit, hajdutërisë, trafikimit, drogës dhe prostitucionit. Në këto kushte dhe në këtë “klimë” pa dyshim që ishte tepër i vështirë seleksionimi i elementit përfaqësues në tribunën e atij institucioni që do të bënte ligjet dhe do të projektonte të ardhmen e këtij populli. Konkurenca për të dalë deputet i një force politike u bë e ashpër për vetë faktin se të qenit deputet ishte vërtet një luks dhe një privilegj që të siguronte përfitime në tendera dhe në shumë aspekte të tjera me përfitim material, pa llogaritur rrogat marramendëse të deputetëve, krahasuar këto me rrogat e ulëta dhe pensionet qesharake të atyre që lanë me djersë dhe gjak çdo pëllëmbë të kësaj toke! Deputetët përfaqësues vinin nga shtresa të ndryshme të shoqërisë, por që kishin një “emërues të përbashkët” që quhet interesi material. Ky element (interesi material) bashkonte ekstremet e dy kaheve të politikës nga e majta në të djathtë. Ata që përfaqësonin spektrin e majtë të politikës dhe që vinin nga shtresat tranzicionalisht “të uritura”, u kënaqën kur ranë në “kullotë”, ndërsa ata të cilët gjatë sistemit totalitar kishin humbur gjithçka (përveç përbuzjes dhe urrejtjes klasore) tani filluan të gjenin veten duke u bashkuar me varfanjakët dhe kështu krijuan një klasë të “uriturish” që e “kafshuan” të mjerën Shqipëri deri në kockë, duke krijuar kapitalizmin më përbindësh të globit tokësor! Dhe jam i bindur se ky “skenar” do të aplikohet në vazhdimësi deri sa ndërgjegjja e “plagosur” e këtij populli të gjejë “medikamentin” e shërimit. Deputeti nuk është asgjë tjetër veçse një “përcjellës” që lidh “gjeneratorin” me “konsumatorin”, ose parlamentin me elektoratin. Pa dyshim që nëse ky që (në rastin konkret) po e quajmë përcjellës, është i cilësisë së mirë, atëherë prodhimi i energjisë së gjeneratorit do të vijë tek konsumatori pa humbje… Çuditërisht, gjatë këtyre viteve të postkomunizmit kemi parë në Parlament “skena” nga më qesharaket, me sharje dhe fyerje nga më të ulëtat, kemi parë deputetë që ia këpusin gjumë gjatë seancave të parlamentit, kemi parë deputetë që lexojnë shtypin, të cilët na kujtojnë leximin kolektiv të shtypit gjatë viteve që lamë pas. Sigurisht që këto veprime (të pa kontrolluara) nuk i shpëtojnë syrit të telespektatorit, i cili i ndjek në ekranin e televizorit dhe ndjen “kënaqësinë” e një shfaqjeje estrade, saqë tashmë është bërë proverbiale shprehja: “Mos na bëni humor si në parlament”, ose “Mbylleni televizorin se po na keqedukon fëmijët”, nga batutat banale të deputetëve gjatë replikave! Jam i mendimit se ia vlen t’u kujtojmë deputetëve shkodranë të parlamentit të ardhshëm, (të cilët besoj se do të jenë më seriozë dhe më cilësorë se paraardhësit e tyre), se ish-deputeti i parlamentit të viteve 1921-1924, Luigj Gurakuqi, ishte përfaqësuesi më i denjë i qytetarisë shkodrane dhe shembulli dhe simboli më i shkëlqyer i ndershmërisë, aftësisë dhe qëndresës.

Dhe, natyrshëm na vjen pyetja: “A kemi parë ndonjë të ngjashëm me këtë burrë të madh të Shkodrës dhe të mbarë kombit, gjatë këtyre viteve të pluralizmit?” Jo! E pra, Luigj Gurakuqi ishte djalë i tregtari, madje dhe beqar. Ai u privua nga çdo gëzim dhe kënaqësi që të sjell “pranvera” e rinisë, për t’i sjellë pranverën Shkodrës dhe mbarë Shqipërisë. I bëj thirrje (përmes këtij shkrimi) parlamentit të ardhshëm shqiptar dhe Presidentit të Republikës, që në hyrjen e Parlamentit të vendoset busti ose shtatorja e këtij vigani që nderon mbarë kombin. Të këtij “shën Françesku” që u vra me bark të pangopur dhe me çorape të grisur. Ky “simbol” duhet të jetë pasqyra ku çdo deputet të shohë “rrudhat” e shpirtit të tij dhe t’i fshijë ato me kthjelltësinë e shpirtit të martirit të kombit Luigj Gurakuqi.

“Pa idealistë kurrë nuk mund të ndërtojmë shtet!” (M.B.)

Le të jetë ky shkrim modest një “mesazh” tepër dashamirës për të gjithë vëllezërit dhe motrat deputete që do të përfaqësojnë Shkodrën në parlamentin e ardhshëm.

Mark Bregu

Spastrim i radhëve të PD-së

Ne mbledhjen é fundit te Kryesis se Partis Demokratike te Shqiperis ne Tirane me daten 25 Korrik, 2005, u be é ditur se Parita Demokratike do te filloje fushaten é spastrimit te rradheve te saj nga element qe kundershtojen dhe nuk perekrahin programin é Pds.

Tashme dihet se brenda PDs existojen fraksione qe jane kundershtar te Berishes dhe programit te tije. Kjo eshte par qe kur vet Berisha largoje nga puna deputetet qe nuk ishin ne perkrahje te programit te tij, si dhe disa Kryetar te Parive te Rretheve. Keta deputet te cilet Berisha nuk i lejoj te kandidonin per zgjedhjet é Korrikut 2005,  ishin Gjovalin Bzheta, i cili é thirri Berishen shoku Enver, Vini Minaroli, Uran Butka, Azgan Haklaj, Pellum Berisha, Shaban Memia dhe Emin Gjana

Keta deputet ishin ata qe kur nuk votuan per rizgjedhjen é Berishses si kryetar Partie, ku Berisha thot se nga 750 delegat, 700 votuan per te, d.m.th, Berisha mori 93% te votave. Kundersharet é tije, duke perfshir Uran Butken dhe Gjovalin Bzheten, é akuzuan Berishen se po formonte nje parti autoritare dhe jo-demokratike.

Kundersharet é Berishes brenda PDs kerkuan qe Partia Demokratike te reformohet. Reformatoret kerkuan keto ndryshime:

1. Te vendoset limiti tet vjecar per Kryetarine é Partis Demokratike te Shqiperis sikurse eshte per Kryetaret é Partive te Retheve.

2. Te lejohet pa reprezalje fryma kritike brenda Partis.

3. Partia Demokratike duhet te perkrahin te Persekutuarit Politike dhe te luftojne per kthimin é pasuris se tyre opo te kompensimit te plot te tyre.

4. Te njefet fakti qe Partia Demokratike ka ne bazen é vet te Persekutuarit Politik.

5. Te hiqet nga fuqia ligji 7501, i cili eshte aprovuar nga Berisha, ligj i cili nuk lejon te Persekutuar Politike te kerkojne token dhe pasurin é tyre.

6. Partia Demokratike duhet te mbaj zgjidhje brenda partiake per kandidatet per deputet dhe te mos ket emrime

7. Te gjith votuesit te paisen me “Krtet é Votimit”

8. Listat é votuesve te publikohen tre muaj para votimeve dhe tu shperndahen te gjitha Partive politike, pa mar parasysh madhsin é ketyre partive.

9. Te mos mbahen diskutime dhe negociime te mshefta me Partit é majta, ne menyr te vecat me PS.

10. Komisionet Zgjedhore te Zonave dohet te perbehen nga anatr te te gjitha partive é jo vetem nga anatr te te dy partive te medha, PDs dhe PS.

11. Shqipetaret é Diaspores, qe perben rreth 1/3 se popullsis Shqipetare, duhet te lejohen te votojn ne Ambasadat é shteteve perkatëse.

12. Tu jepet kohe ne midia edhe partive te vogla.

Jo vetem qe Berisha nuk i mori parasysh keto pika, por ai i akuzoje reformatoret se ata ishim perkrahes indirek te LZHKs, Levizjes per Zhvillim Kombetar, krahi me konservative ne Shqiperi, dhe se ai do te spastrojen Partin Demokratike nga keto element “anti demokratik”. Ai akozoje disa  prej ketyre kundershatreve si bashkpuntor te Parits Socialiste dhe te Shikut. Ai tha se kryetari i ri Shikut, qe parashikohet te jet Shemzi Preci, ai qe ekzekutoje Pllumb Pllumbaj me 16 Qershor 1990, do te bej nje rishikim  te gjitha dosjeve qe Shiku ka hapur ne kohen é Nanos.

Fjalet me te ashperta ishin rezervuar per LZHKen é Nju Jorkut, ku zt. Bode akizoje kryesin é kesaj dege si agjent te Nanos qe kerkojen distabilizimine é Shqiperis. Ai duket se qedhimisht é tha kete  qe te fitojen simaptine é bosit tij, Berisha, sepse ai é dine mire qe  LZHKja eshte é perber kryesisht nga familjet me te persekuruara dhe patriotike te shqiperis, por qe é kundershtojen Berishen, por jo PD-në.

Pervec kesaj, treshja besnike é Berishes, Ridvan Bode, Sekretari i Pergjithshem, Bamir Topi, Nenkryetar i Partis Demokratike te Shqiperis, dhe dhe Jozefina Topalli, nen-kryetare é Paris Demokratike te Shqiperis,  kerkuan qe Kryetaret é Partive te Retheve te paraqesin para Kryesis se partis Demokratike te Shqiperis listat é Aktivisteve, Propagandisteve, Kshidhetareve, Zedhenseve, Kordinatoreve, Financireve, Sekretareve, dhe nen-Kryetareve qe Kryesia te ket mundesi te verifikojne punen dhe qendrimin é ketyre personave dhe mendej te marrin “qendrimin perkates” ndaj tyre.

Deputetet qe folen ne menyrë anonime than se kjo treshe me Berishen ne krye, é kan uzupuar fryme demokratike bernda partis dhe se ky eshte vetem fillimi i nje lufte per spastrim politik brenda Partis Demokratike qe do te rezultojne ne persekutimin é personave qe deshohen si anti-Berishjan.

Stafi i Gazetes

Berisha: Do arrestoj gjithë bosët e mafias

“Objektivi im, është anëtarësimi i Shqipërisë pas pesë vjetësh në Baskimit Europian”,-

deklaron për të përjavshmen gjermane “Der Spiegel”, Kryetari i PD dhe kandidati për Kryeministër i Shqipërisë, Sali Berisha

Fituesi i zgjedhjeve parlamentare 2005, Sali Berisha, planifikon te ule korrupsionin në nivel të pranueshëm, të arrestojë të gjithë bosët e mafias dhe mendon se për momentin krijimi i shtetit të mëvetshëm kosovar është zgjidhja më e mirë. Përmbledhje nga një interviste dhënë së përjavshmes gjermane, Der Spiegel. (18.07.)

“Në vitin 1997 dhashë dorëheqjen, sepse toleruam sistemin e priamidave, që i joshte njerzit me interesa të larta dhe se shumica e njerzve besonin, qe qeveria ime kish qenë pasuruar me to. Sot është dëshmuar që asnjë funksionar i lartë i Partisë Demokratike nuk ka qenë i involvuar në këto biznese,”- deklaron Berisha ne numrin e sotëm të revistës Der Spiegel. Fituesi i zgjedhjeve parlamentare të 3 Korrikut zotohet, se brenda dy- tre vjetësh do ta ulë korrupsionin në një “nivel të pranueshëm”.

Ai thotë se nuk ka ndër mbend të arrestojë kryeministrin aktual dhe njëkohësisht liderin e Partisë Socialiste, Fatos Nanon: “Nuk lë përshtypje të mirë, kur arreston udhëheqësin e ardhshëm të opozitës, megjithëse Nano mezi sa s’pret të marrë rolin e martirit.” Berisha thotë, se ka nder mend t’i arrestojë të gjithë bosët e mafias, pavarësisht se sa i lartë do të jetë çmimi: “Unë do ta paguaj atë,”- premton kryetari i Partisë Demokratike.

Objektivi im është antarësimi i Shqipërisë në Bashkimin Europian pas pesë vjetësh, ka deklaruar Berisha. Lidhur me një bashkim të mundshëm me Kosovën, pretendi shqiptar për kryeministër thotë: “Deri në fillim të viteve 80-të bashkimi ka qenë synimi i madh i të gjithë shqiptarëve. Ndërkohë kanë ndryshuar kushtet si në Tiranë, ashtu dhe në Prishtinë. Besoj, se bashkatdhetarët tanë atje preferojnë të kenë shtetin e vet. Për momentin kjo është edhe zgjidhja më e mirë,”- përfundon Sali Berisha, në intervistë me revistën e përjavshme gjermane, Der SPIEGEL.

Anila Shuka

“Kadareja dhe fjala shqipe”: FIGURINAT E FILDISHIT NË DHOMËN E GJUETARIT TË ELEFANTËVE
Nga Migjen Kelmendi
Jun 20, 2005, 20:34

Këto ditë u publike nji fjalor ku përmbledhen fjalët gege në veprat e Kadaresë. Këte publikim e nënshkruen si përpilues Gjovalin Shkurtaj dhe Tefik Çaushi.

Tridhetë vjet ma vonë nga viti 1972 dhe Kongresi i Drejtshkrimit, jo nga ndërgjegja, po të nxitun nga argumentet që bombardojnë ndërgjegjën e të dyve, argumente që flasin dhe dëshmojnë për nji veprim shumë barbar në vitin 1972 në Shqipni, me të cilin vendoset me u vra nji pjesë e madhe e asaj që e quejmë Gjuha Shqipe, nji pjesë vitale e saj – Gegnishtja, Shkurtaj, Çaushi dhe Kadare vendosin me dalë me nji dorë fjalësh gege në publik. Sado i vonuem, historikisht i vonuem, ky fjalor asht nji dëshmi e tillë që meriton vemendjen tonë dhe na kthen te fillimi i tregimit për përpjekjet glotofage ndaj Gegnishtes, që kishte kultura zyrtare në Shqipninë komuniste. Kadare, si dihet, ishte pajtue dhe e kishte nënshkrue dokumentin me të cilin jo vetëm caktohet Standardi dhe Gjuha Zyrtare, por edhe heshtazi luftohet e shurdhohet publikisht nji gjuhë, e që prej se dijmë për vete i kemi thanë – Gegnisht. Për me e kuptue ma mirë se çka kanë ba ata “linguistat e vitit ‘72”, dhe tue qenë nji vend që jeton me metafora dhe vetëm me metafora mundet me e nxanë jetën, le ta kuptojmë Gjuhën Shqipe si gjuhë me dy trungje: Tosknisht dhe Gegnisht. Këta linguista, njisoj si Talibanët me përmendoren e Budës n’Afganistan, për arsye krejtësisht ideologjike e politike, kishin vendosë me e pre trungun e Gegnishtes, që ishte ma i madh e me kunorë ma të madhe, e me i ba vend pemës së Tosknishtes, tue e shpallë nji pjesë të Gjuhës Shqipe dominante mbi pjesën tjetër të saj. Percepcioni metaforik i autorëve të këtij barbarizmi u thotë se ajo gjuhë, Gegnishtja, asht e dekun. Nuk egziston ma. Dhe, këte e dijnë mirë ata, sepse janë vetë ata që metaforikisht e kanë vra. E kanë vra me gjyq. Kanë marrë pjesë dhe e kanë nënshkrue aktakuzën. Me gjyq historik gjuhe. Meritueshëm. Ka qenë gjuhë anmiku klasor, ka qenë gjuhë Mbreti e Mbretnie, gjuhë tradhtarësh, gjuhë kleri, gjuhë nacionalistash. Fundja gjuhë që në ate përplasje historike gjuhësh kishte humb luftën. Mirëpo, këta vetë edhe s’janë pa shpirt. Jo se nuk e kanë dashtë ate gjuhë. Po. E kanë dashtë. Në përgjithësi, edhe Shkurtaj edhe Çaushi edhe Kadare i donë gjuhët, sepse janë njerëz të civilizuem. Mirëpo, kjo gjuhë, Gegnishtja, ka pas tradhtue. Andaj edhe asht denue. Dhe, qe, mbas tridhetë vjete, nga ai trung, që simbas percepcionit të tyne asht i rrxuem përtoke, sot, disa prej tyne, Shkurtaj e Çaushi, i sjellin të përmbledhuna mbrenda nji fjalori do fjalë gege që i kanë mbledhë nëpër narracionin e Kadaresë, si dëshmi të nji civilizimi të dikurshëm, që s’egziston ma. Sa thellë të pavetëdijshëm janë për aktin barbar që kanë ba këta njerëz. Aq të pavetëdijshëm sa edhe çohen e i mbledhin si fletët nga kunora e trungut të premë fjalët gegnisht, tue dashtë me thane se sa të kujdesshëm janë, se sa zemërgjanë janë, qe edhe dëshmia – vokabulari gegë i shkrimtarit Kadare – tue mos e kuptue hipokrizinë e aktit të botimit të këtij fjalori. SAFARI LINGUISTIK Këto fjalë të hibernueme gegnisht, këto fletë të kputta e të dekuna të nji trungu të premë, i përjetoj si dëshmi të pakontestueshme të nji vandalizmit kulturor ndaj trashëgimisë kulturore shqiptare dhe Gjuhës Shqipe. Po t’i kishin mbledhë këto fjalë ndonji gjeneratë e re, e cila s’kishte me dijtë gja se çka ka ndodhë me 1972, kisha me e përjetue si nji vetëdijësim ekologjie gjuhësore të kësaj gjenerate. Por, janë të dy këta emna, asht Kadare, që jo vetëm s’janë koshient ekologjie gjuhe, por edhe kanë marrë pjesë vetë në shpalljen e diçkaje të gjallë si të dekun, dhe sot na sjellin si trofe nga nji Safari Linguistik – do fjalë gege të hapërdame nëpër naracionin kadarean.

Nuk e kuptojnë, njashtu si Safari protagonistët, se ato fjalë qëndrojnë në veprën e Kadaresë si figurinat e fildishit në dhomën e gjuetarit të elefantëve. Mysafirët e kësaj letërsie kadareane nuk e shohin vrasjen që i paraprinë figurinës prej fildishi në veprën e Kadaresë. Shkurtaj dhe Kadare me këte fjalor na lshojnë në dorë argumentin kundër vetvetes. Njashtu si nji vrasës elefantësh i cili na i lshon në dorë figurinat e mbarueme prej dhambëve të shnukun me dana të elefantit; njisoj si industria e mobilieve na ofron tavolinën prej mahagoni qindavjeçar, trungut të së cilës i kanë hi me sharrë; njashtu si nji flutur e hibernueme na rinë si dëshmi mizorie n’album; njisoj si vrasësit e fokave foshnje ta japin për me e prek butësinë e lëkurës së zhvoshkun të saj, mbasi ja kanë ngul thikën në qafë për me e mbytë ma shpejt. TË SHITUEM UTOPIE Po sa kanë qenë të vetëdijshëm se këta autorë të fjalorit se çka ka ndodhë dhe kush ka psue në vitin ’72 në Kongresin e Drejtshkrimit. Mendoj se kanë qenë të shituem hiç ma pak se Enver Hoxha me Utopi, me idealizëm. Por, se nuk kanë qenë krejt të marrë, e dëshmon ky fjalor. Sepse, s’ka qenë dasht me qenë shumë i mençun e me e kuptue se çfarë akti primitiv, çfarë akti jocivilizues asht “me e vra” nji gjuhë! Kadare, sa me e pasë ndërgjegjën e pastër si nji nga nënshkruesit, bile ka nis me i fut kapak fjalë, që i shkëputke nga trungu i premë e i shembun metaforikisht përtoke i Gegnishtes. Fjalë që i mbledhke nëpër tokë, njashtu të shkeluna e të gjujtuna. Të shkërdhyeme e të pshurruna. Po pse sot? Pse jo para disa vjetësh? Nëse në kohën e Enverit s’ka qenë e mundun, pse nuk u ba kjo punë mbas shembjes së Komunizmit? Fatkeqësisht, kjo nuk flet për ndërgjegjen e zgjueme të këtyne emnave, por për ndërgjegjen e bombardueme nga faktet që kanë nis me u botue e me u ba publike për vitin 1972: mungesa e lirive të përgjithshme në Shqipninë e vitit 1972 kur u caktue Standardi shqip dhe, sidomos, debakli që ka pësue Standardi 72 në Kosovë. Nuk na prune këte fjalor si nji akt mirëkuptimi ndaj nji gjuhe këta njerëz. Por, Kosova asht nji argument shumë i madh i dështimit. S’ki ku me e mshef. S’ka tepih nën të cilin i nxen 2 milionë njerëz. S’ka tavan me e gjuejt për mos u pa. Kosova po shihet. Po shihet prej avioni. Kosova asht corpus delicti i këtyne nënshkruesve të vitit 1972. U munduen 30 vjet me ja përshtatë realitetin gjuhësor shqiptar nji dore vendimesh të nji dore njerëzish mbrenda nji Kongresi, tue e pre e gjymtue e vivisektue trupin e Gjuhës Shqipe për me ja përshtatë nji kallupi të paracaktuem. Por, nuk eci. 30 vjet ma vonë – Kosova po belbon në Standard. Nuk din as me e folë as me e shkrue. Dhe kur u bindën se qenka e zorshme me e zhdukë prej faqes së dheut nji gjuhë, ata nisën me ju bashkue. Me e kujtue. Me e marrë me të mire. Me e limue. Prandaj ky fjalor, si dëshmi e ndërgjegjës së papastër. Qe na i kena pasë përdorë do fjalë. Nuk asht e vërtetë se e kena pasë vra krejt! E kena pasë vra veç pak! Për fatkeqësi të atyne nënshkruesve e linguistave, e për fat të Gjuhës Shqipe dhe Kulturës së saj, Gegnishtja nuk ka dekë. Gjuha pandehet e dekun vetëm kur vdes edhe i fundit njeri në rruzull që e flet. Sot, Gegnishtja asht gjuha e jetës e jo ma pak se 4 milionë njerëzve. Ata jetojnë në këte gjuhë. Ata e flasin këte gjuhë dhe e belbojnë Standardin. Dhe ky asht fakt. Fakt që nuk mundet me u mposhtë edhe me 500 kadarea. Nga ky shkak Kadare, Shkurtaj dhe Çaushi na e kujtojnë se kanë ndihmue me mbetë gjallë pakëz kjo gjuhë. Sepse, Gegnishtja u tregue e fortë, e pazhdukshme, e gjallë. Prandaj – paqe me Gegnishten. Qe fjalori me fjalë. Gegnishtja dhe fjalët e saj të hibernueme mbrenda naracionit kadarean, i japin nji ndriçim të tjetërt dhe të panjoftun kësaj vepre. Kjo vepër papritmas e fiton edhe dimensionin e nji albumi me fjalë t’hibernueme të nji gjuhe të vrame, në egzekutimin metaforik të së cilës kishte marr pjesë edhe vetë autori. Une jo se nuk i kam hetue, dikur kur e lexojsha këte shkrimtar. Këto fjalë vetëmsa ma kanë kujtue gjithmonë se çfarë akti barbar i asht ba kësaj Kulture e Gjuhe tue e shurdhue këte idiomë. Po, Shqipnia, si e kam thanë shumë here, asht nji tregim që bahet se kallxue ta ka ndonji i çmendun!

Kur do të kthehet liria e vërtetë në Shqipër, që të jetojmë të qetë në këtë vend

Shumë familje shqiptare jetojnë të ndara në këto vite nga emigrimi që u bë i vetmi mjet jetese dhe mbrojtjeje në kohët e vështira pas vitit ’97 në Shqipërinë e trazuar, të frikshme, ku jeta u bë gjëja më e lirë. Të tillë hall pati edhe familja e Zef Ndoc Vokrrit nga Hajmeli i Shkodrës. Kjo familje e ndershme nga fisi i persekutuar Vokrri, ka provuar pushkatime, burgosje dhe internim. U pushkatua pa gjyq nga komunistët Kolë Vokrri, u burgos babai i Zefit, Ndoci dhe Zefi me familje u internua deri në vitet ’90. Këtyre vuajtjeve iu shtuan dhe ngjarje të rënda siç i ndodhi kësaj familje në vitin e zi 1997. Banda social-komuniste vënë një gjobë të madhe që të tërhiqej nga detyra i zgjedhur i popullit kryetari demokrat i Komunës Hajmel xhaxhai i Pjerin Zef Vokrrit, ose ndryshe jeta e tij do të diskutohej. Ishte Pjerini me njerëzit e vet që organizuan mbrojtjen e familjes Vokrri deri kur banditët u tërhoqën me turp pas 1 muaji presion. Po në vitet ’97-’98 ndaj babait të Pjerinit, Zefit, në ditët e votimit u ushtrua dhunë nga segmente të lidhura me pushtetin, që të votonte kundër dëshirës së tij. E, në këto kushte Pjerini i ri në moshë, djalë i vetëm i familjes u detyrua të emigrojë në kushte të vështira duke vënë jetën në rrezik që të mos shuhej familja e lodhur nga persekutimi. Pas një udhëtimi të rrezikshëm me skaf ai shkoi në Itali. U soll rrugëve i rraskapitur e i uritur deri sa të afërm të tij mblodhën para dhe e dërguan në Francë (Marsejë), te motra e tij Elda që jeton me burrin e saj Andrean legalisht. Kësaj familjeje nuk iu shmangën të këqijat as këto ditë, si më datën 25.02.2005, kur u hodh në erë makina e Kryetarit të Komunës nga persona të panjohur, armiq të kësaj familjeje. Kthimi tij në Shqipëri i rrezikon jetën, ku policia dhe shteti janë të paaftë ta mbrojnë. Ende pra nuk është zbardhur akti terrorist kundër Kryetarit të Komunës, kushëririt të tij, Zef Vokrri. Kthimi në Shqipëri i Pjerin Zef Vokrrit rrezikon seriozisht jetën e tij. Këtyre vuajtjeve të kësaj familjeje e të këtij djali që ka 5 jet që s’e ka parë familjen e vet në Shqipëri, i shtohet dhe meraku i prindërve për ngjarjet që ndodhën, që djali i vetëm të largohet i frikësuar. Për këto fjalë që shkruam dëshmojnë bashkëfshatarët Mark Bardhoku, Kolë Daija e Jak Vokrri, të pranishëm në ngjarjet që tronditën opinionin e gjerë e bënë që Pjerini të marrë rrugët e botës së lirë.

Zef Nika

Velipojë: Islamikët vendosin tritol

Familja Urita në Velipojë të Shkodrës, është ndër të parat që pas shembjes së Murit të Berlinit, sapo në Shqipërinë e vogël komuniste nisën lëvizjet e para demokratike, u angazhua në veprimtari për hapjen e kishave. Komunizmi ishte shumë i egër. Edhe elemenë terrorizmi islamik u bënë xhelozë kur shihnin besimtarët katolikë të shkojnë edhe përmes shkopinjve të gomës në kishë, ku edhe priftërinjtë që kishin mbetur pa u pushkatuar, pasi çonin meshë merreshin nga besimtarë të shumtë dhe fshiheshin. Fshiheshin nga Sigurimi i Shtetit që kërkonte t’i vriste. Në listë për t’u vrarë ishin edhe disa katolikë që shoqëroheshin me priftërinjtë. Ndër ta edhe besimtari katolik Ardian Gjon Urita. Por, pas vitit 1992, pas fitores së PD-së mbi komunizmin, fitore e cila, në të vërtetë i pat zhgënjyer shqiptarët e veçanërisht besimtarët katolikë, pasi vendi u mbush me xhami e hoxhallarë, me terroristë, madje në media është thënë se edhe Osama Bin Laden ka jetuar në Shqipëri, megjithëse besimi u legalizua, katolikët vijuan të jenë nën kërcënimin e muslimanëve. Ardian Urita, nga presionet dhe duke parë veten të rrezikuar me jetë, u detyrua të braktisë Shqipërinë. Por terroristët islamikë i kërkojnë vëllait të tij, Pashko Gjeto Urita, adresën e Ardianit. Sipas tyre, ai duhet të vritet si antiislamik.

Pra, vëllai i Ardian Uritës është kërcënuar shumë herë, sidomos pas fitores së kandidatit demokristian si Kryetar Komune, Dedë Kaçaj, në Velipojë, në zgjedhjet e pushtetit vendor të 12 tetorit 2003.

Pashko Urita kish qenë në krah të kryetarit demokristian Kaçaj, përgjatë fushatës. Kështu, më 16 qershor 2005, terroristët i kanë shpërthyer dyqanin me lëndë plasëse. Gjithashtu, disa ditë më parë, pikërisht më 11 korrik, i kanë vënë tritol në makinën personale në oborr të shtëpisë. Pas ndezjes së makinës dhe shpërthimit, ai ka arritur të dalë falë fatit që derën e shoferit e kishte të hapur dhe afër një kanal, ku është hedhur. Sipas policisë së Velipojës ka qenë një sasi prej rreth 100 gr tritoli. Ky fakt u bë i ditur vetëm para dy ditësh dhe është e pakuptueshme pse me kaq vonesë, duke hedhur fillimisht hipoteza nga më banalet nga ana e policisë, si: defekt motorik, shpërthim karburanti etj. Por, ajo çka është alarmante është fakti se terroristët i kanë çuar fjalë Pashko Uritës se nëse ai nuk tregon adresën e vëllait, Ardian Urita do të zhduket me gjithë familje.

Albert Vataj

Metamorfoza e një lideri

Për shtatë orë me radhë, ai që të gjithë nën zë e thërrasin tashmë kryeministër, dy ditë pas zgjedhjeve tw 3 korrrikut i kaloi sa në kafen, apo në restorantin e Hotel Sheraton në Tiranë. Takoi të huaj, njerëz të medias dhe politikanë, iu përgjigj telefonatave dhe dërgoi mesazhe, si dhe nuk refuzoi gotat me verën e mirë dhe konjakun e zgjedhur. Nëse nuk ishte për shtatin e tij të lartë, të gjithë do të mendonin se një axhendë e tillë mondane, mund të përballohej vetëm nga Fatos Nano. Por tashmë edhe në këtë drejtim, Sali Berisha e ka mundur liderin socialist.

Jo rrallë tashmë ai shihet në restorante dhe kafeteri, duke shpenzuar kohë dhe orë të tëra me njerëz të opinionit publik, ndërkohë që media i ka hapur të tëra dyert e mundshme, atij që në vitin 1996 u cilësua nga Komiteti për Mbrojtjen e Gazetarëve si një nga dhjetë armiqtë e shtypit n botë. Sot, megjithëse marëdhëniet e tij me “Gazetën Shqiptare” dhe “Top Channel” vazhdojnë të jenë të ngrira, fytyra dhe zëri i Sali Berishës vazhdojnë të jenë të pranishme edhe në këto media. Arsyeja është e thjeshtë: ai është rikthyer në pozicionin e tij të natyrshëm: atij të prodhuesit të lajmeve.

Po ta pyesin sot, nëse atë ditë shtatori 1997 kur u rikthye zyrtarisht në karriken e kryetarit të PD, ai e kishte menduar kaq triumfal rikthimin e tij, përgjigja klishe’do të kishte qënë “Jo”. Por ata që e njohin mirë, e dinë se kjo nuk është e vërtetë. Disfatizmi nuk ka qënë asnjëherë pjesë e karakterit të Sali Berishës. Njeriu i cili që në vitin 1990 tentoi të merrte postin e ministrit të shëndetësisë, nuk ka reshtur angazhimin e tij në luftën për pushtet. Pushtet që mendon se e meriton dhe e përdor për qëllime vizionare.

Më shumë se kurrë këtë duhet ta ketë menduar, atë ditë shtatori kur u rikthye në PD, në thellësinë më të madhe të abisit të dështimit të tij personal. Socialistët ishin rikthyer në pushtet, ai kishte dhënë dorëheqjen si president, pasi kishte dështuar si kryetar i shtetit për të ndalur diluvin e madh historik vitit 1997. Në PD gjeti vetëm dy rojet, Papin dhe Betimin, banjot e prishura në katin e parë, që kutërbonin erë të rëndë dhe të kalbur dhe në arkën e partisë vetëm 17 dollarë! Solli me vete Genc Pollon, Fatos Bejën dhe Linda Ihsanin, si dhe hijen e një mandati presidencial të papërfunduar dhe të pamerituar. Solli me vete shijen e keqe të 40 ditëve, gjatë të cilave, ai refuzoi me kokëfortësi t’i dorëzonte pushtetin socialistëve, megjithëse sovrani kishte folur qartë atë 29 qershor të vitit 1997. Të gjithë përfolën fundin e tij. Edhe mediat, që pritën me skepticizëm aktin e tij të prasmë autoritar, rrëmbimin e karrikes së kryetarit të PD-së. Deri edhe “puppy” që kishte vënë përkohësisht në të, Tritan Shehu, shprehu pakënaqësi. Deri edhe hija e tij e përjetshme Genc Pollo tentoi t’i zinte vendin. Deri edhe bodigardët e tij e braktisën dhe e sabotuan. Të gjithë prisnin fundin e Doktorit.

Por harruan se Berisha me vete në PD, kishte sjellë edhe asete të tjera. Mes tyre, votën e 27,5% të shqiptarëve, që i besuan atij kur u thoshte se rebelimi i kuq, ishte shkaku kryesor i rënies së shtetit, që i besuan atij kur u thoshte se në 9 mars, kur qeveria iu dorëzua socialistëve, kishte vetëm një të vrarë dhe ai quhej Artur Rustemi. Por atëherë Berisha ishte shumë afër disfatës që i kishte ndodhur, vizioni i tij historik për Shqipërinë ishte cënuar sipas tij nga kryengritja e armatosur e Jugut dhe Doktorit nuk i mbetej veçse të pajtohej me vullnetin e më të fortit. Megjithatë ai kurrë nuk besoi se ai ishte vullneti i shumicës dhe koha do ta provonte se ai kishte të drejtë.

Por në një pikë Berisha nuk arriti për shumë kohë ta bindte veten: se njerëzit nuk do të pranonin kurrë që publikisht dhe gjerësisht ta rikthenin atë në pushtet, pas njollave të errëta dhe të pashlyeshme në kostumin e tij presidencial. Në çdo rast ai mbetej fajtor për linçimin e lirisë së shtypit, të asaj politike të protestës, të privacisë së përdhunuar nga veshët dhe dora e gjatë e me thonj të paprerë të SHIK-ut. Njerëzve pak u interesonte edhe atëherë si edhe sot, se çfarë dyshimesh kanë ndërkombëtarët për lidhjet me botën islamike, apo ndërhyrjet e shumta në punët e Kosovës dhe Maqedonisë.

Ndonëse ende të pamësuar me një shoqëri liberale dhe aktive, shumica e njerëzve mundën të artikulonin tezat për një Shqipëri normale, përsa kohë kreu i shtetit shfaqej me petkun e njeriut të hekurt, autoritar dhe arrogant me pushtetin e tij. Ishte kjo arsyeja që edhe pse shumë nuk i dhanë votën, gjithsesi mbështetën atmosferën liberale që solli Fatos Nano menjëherë pas ardhjes në pushtet. Nano me karakterin e tij moskokëçarës, të shkrythur dhe të shkathët, paraqiste në mënyrë primitive konceptin e Shqipërisë normale që donin të gjithë. Në djall rritja ekonomike, në djall misioni historik, në djall zëri i plotë, por i ashpër i tropojanit të fortë. Nano nuk ishte një gjeni si menaxher i shtetit, por të paktën njerëzit u ndjenë më të lirë, megjithëse më të varfër.

U deshën tetë vjet që shumë prej nesh të kuptonin se pjesa dërrmuese e ëndrrës liberale që propagandonte Nano, nuk ishte veçse një imazh i fryrë nga mediat dhe opinionbërësit, që kënaqeshin me një drekë apo darkë nën shoqërinë e kryeministrit. Nga burrat dhe gratë të cilat Fatosi i merrte përqafe dhe i thërriste në emër në vizitat në rrethe. Njerëzit donin një lider normal dhe Nano u dhuroi pa kursim këtë imazh. Berisha ishte ndër të parët që e kuptoi falsitetin e modelit të ri. Ai denoncoi përmbajtjen, paaftësinë, korrupsionin që nxiti qeverisja rozë. Por harroi sërish se gjithçka varet nga imazhi. Kokëfortë vazhdoi të mos pranonte të ndryshonte asgjë në atë të tijin, i bindur se kishte dhënë një kontribut të jashtëzakonshëm në historinë moderne të Shqipërisë.

Por vetëm kur edhe bashkëpunëtorët e tij më të ngushtë si Pollo dhe Shehu e kundërshtuan atë ashpër dhe i bënë thirrje të largohet, ai me siguri që duhet të ketë kuptuar rëndësinë e situatës dhe zgjedhjen e madhe që duhet të bënte: të kënaqej me historinë dhe të mbetej aty, apo të ndryshonte dhe të shpresonte të rikthimi i ëndërruar. Historia bëhet nga njerëz të mëdhenj dhe momente të vogla. Kjo duket përcaktoi edhe strategjinë e mëvonshme të Doktorit: imazhi duhej ndryshuar.

Kjo nisi nga bashkëpunëtorët. Për të hequr tisin e kryetarit autoritar, nxitoi të mbushte vendet e lena bosh nga spastrimi i radhës, me figura të reja, ndonëse nuk hoqi totalisht dorë nga uniforma e dashnorit të turmave. Paralelisht me protestat, që i mblidhnin pak qindra njerëz në Sheshin Skënderbej, ai hapi dyert për shtypin dhe mediat. Në fillim vinin pak, ose aspak. Por Berisha nuk hoqi dorë. Dilte dhe fliste për gjithçka. Shpesh nuk kish rëndësi se çfarë kundërshtohej, e rëndësishme ishte të ishte i pranishëm. Ndërkohë rinovoi selinë e partisë, e cila më pas meritoi vërtet emrin të quhej Selia Blu. I riktheu imazhin e freskuar dhe të forcuar. Në shesh dilnin ende pak njerëz, por para ndërtesës së PD, filluan të shtoheshin hyrje-daljet.

Ngadalë por vazhdimisht në rritje, edhe të përfaqësuesve të komunitetit ndërkombëtar, shumë prej të cilëve jo thjesht mendonin, por punonin intensivisht t’i hiqnin atij edhe pushtetin e vetëm që i kishte mbetur: monopolin e opozitës. Për shumë vite me radhë komuniteti ndërkombëtar besoi se faktori Berisha duhet t’i kalonte historisë. Koha do t’i provonte ata gabim. Keqqeverisja, përçarja e së majtës, por edhe shtimi i besimit tek përkrahësit e opozitës, roli i së cilës në opinion publik rritej, bënë që në zgjedhjet lokale të vitit 2000, Berisha të përgatiste rikthimin qoftë edhe të pjesshëm në pushtet. Tirana dhe Durrësi mbetën prioritetet e tij kryesore. Tashmë makina e marëdhënieve publike, kish filluar të çante edhe në zyrën e Doktorit. Ai e kuptoi se që të bëhej i pranueshëm për Shqipërinë normale, duhet të thyente zemrat e Shqipërisë së Mesme.

Sot nuk është momenti për të analizuar në detaje gabimet e Berishës në të shkuarën, por reagimet e tij ndaj tyre. Teza e hapjes së partisë që ai hodhi atë vit, ishte ndoshta jo aq e sinqertë, por së paku ishte shenjë se Doktori i Tmerrshëm, kish vendosur të ndërronte maskën dhe të shfaqej ndryshe. Një vit më vonë efekti ishte edhe më i madh, por ishte sërish forma dhe imazhi kryesisht i së shkuarës, që nuk i lanë shumë shqiptarë të besojnë se votat e tyre në zgjedhejt e vitit 2001 për Berishën kishin qenë shumicë. Berisha këmbëngulës vazhdoi luftën e tij, por me mjete të tjera.

Plot 500 ditët e protestës së përditshme, deri kur u ul në tryezën e kompromisit me Nanon, u shoqëruan me ndjekjen legale të procesit të dhunuar të votimit. Kur emocionet ikin dhe shpirtrat qetësohen, janë shifrat që mbesin. Në zgjedhjet e vitit 2001 fituan sërish socialistët, por Gjykata Kushtetuese vendosi mbi 40 mandate. Opozita gjithsesi zotëroi 55 vende në parlament, rekord ky në historinë e re të opozitave politike në Shqipërinë e pas vitit 1990. Dhe nëse dikush mendon se presioni i rrugës nuk pati ndikimin e vet, e ka gabim. Pasi edhe protestat kishin ndryshuar. Ato ishin të qeta dhe konsistente.

Pas 500 ditësh socialistët u thyen dhe Berisha u ul këmbëkryq në tryezën e kompromisit më të madh politik në vend, pas marrëveshjes së 9 marsit 1997: zgjedhjen e presidentit të vendit. Por ndërkohë profili politik i opozitës kishte marrë një shndërrim përfundimtar drejt parlamentarizmit. Pas marrëveshjes së tetorit 2001, opozita u kthye në Kuvend. Menjëherë më pas u bë pjesë e lojës së votave. Shkarkimi i kryeprokurorit të vendit dhe më pas rrëzimi i qeverisë Meta, pati edhe autorësinë e parlamentarëve të Berishës. Duke mos patur numrat e duhur, sërish ai arriti të rrëzojë qeverinë e kundërshtarëve të tij.

Por zgjedhja e Moisiut ishte padyshim kulmi i suksesit të Berishës. Në krye të vendit, katër vjet pas rrëzimit të një Presidenti Demokrat, opozita solli në presidencë një njeriun e saj. Por pakkush i vuri rëndësi qëllimit të vërtetë të Berishës: Ai ishte në në kërkim të formulës që do t’i garantonte atij rikthimin në pushtet, para zgjedhjeve parlamentare. Megjithëse në këtë mision, Moisiu e sabotoi jo pak dhe rrallë, opozita imponoi futjen e njerëzve të saj në KQZ, Bankën e Shqipërisë, Komisionin e Pronave, KKRT, RTSH. Pakkush kujton se zgjedhjes së presidentit konsensual I parapriu zgjedhja e një drejtori konsensual të RTSH, Artur Zheji, I cili ishte I pari që hapi pa paragjykim të posaçëm, ekranin shtetëror për opozitën, deri dje të diabolizuar. Tashmë kishte ardhur ora finale për Berishën. Ata që e njohin nga afër e dinë sa vështirë e ka ai të ndryshojë. Por të gjithë janë dakort se nga koha kur ai nuk lëvizte nga istikami, edhe po ta kishte gabim, ka rrjedhur shumë shumë ujë harrese. Nga dalja e dëshpëruar përditë para kamerave në konferencë shtypi, ai kaloi në takime të shpeshta dhe të gjata me analistë dhe gazetarë të njohur. Me ta shpenzonte më shumë kohë sesa me anëtarë të kryesisë. Ata u kthyen në këshilltarët e tij më të mirë. Tek ata priste konfermën finale për veprime të tijat në publik, për takime me kundërshtarët, për kafe me Ilir Metën, apo vizita në festat e Partisë Socialiste. Pakkush dyshonin se çfarë vërtet ndjente Berisha kur takonte me respekt Xhoana Nanon dhe I buzëqeshte bashkëshortit të saj, por të gjithë mahniteshin me sforcimin e madh të Doktorit për të reflektuar pranimin e këtij modeli social, politik dhe bashkëshortor. Berisha më në fund kishte ndryshuar. Socialistët qeshnin dhe ia quanin vetes edhe këtë meritë: “E zbutëm dhe Doktorin”. Shpejt do ta kuptonin se pikërisht kjo zbutje ishte dhe rreziku më I madh I pushtetit të tyre. Në zgjedhjet lokale PD fiton pushtetin local në shumicën e qyteteve të mëdha. PD nuk kaloi dot provën e Tiranës dhe Durrësit, por shembi idhuj në Korçë, Elbasan, Librazhd, Lushnje e Sarandë.

Ky ishte momenti kur Zbutja e Doktorit, u kthye në makthin e socialistëve, që për dy vjet i provokuan jo rrallë atij përpjekje për “luftë”. Por Doktori e kishte kuptuar më në fund gabimin. Përkundër demonizimit, në parlament ai u kthye në një denoncues permanent të korrupsionit rozë. Shpesh I konsideruar qesharak nga kundërshtarët, kur “shpikte” frazeologji popullore për korrupsionin, nga Orizaga tek Klani I Zemunit, nga Andi Keshi tek Duka I Krimit, nga NaçI I zi tek Zonja Mielli. Por ishin këto togfjalësha dhe jo imazhet e vjetëruara të ngjarjeve të 1997, që vendosën fatin e zgjedhjeve të 3 korrikut.

Natyrisht që Berisha nuk mund të ndryshojë aq shumë sa shpreson ajo pjesë e moderuar e shoqërisë që së fundmi I besoi votën. Berisha do të tentojë të qeverisë me dorë të fortë. Ai pranoi se nuk mendon se SHISH duhet të ketë rol të dorës së dytë në jetën politike të vendit dhe personat që ai ka akuzuar për vite me radhë, duhet të presin pasoja, nga kontrollet tatimore e deri ftesat në prokurori. Komuniteti ndërkombëtar do të ndjekë me skepticizëm aktivitetin e qeverisë Berisha në politikën e jashtme, ndërsa mezi ç‘pret ndonjë gafë të tij kundër Edi Ramës, që do t’i rikthente shpejt stigmën e autoritarit të pandreqshëm dhe shdnërronte kryebashkiakun në një hero pa meritë. Biznesi I vogël, I mesëm por veçanërisht ai I madh prêt me ankth mbajtjen e premtimeve për ulje taksash, por edhe qëndrim luajal prej qeverisë së re. njerëzit e thjeshtë që duan një polici normale, kryqëzojnë gishtat dhe luten që ai t’I japë fund iluzioneve të Mërgatës së Qyqeve.

Njerëzit urojnë veten që kësaj radhe të mos kenë gabuar rëndshëm duke I besuar ëndrrën e tyre për një Shqipëri normale, një karakteri të paparashikueshëm si Sali Berisha. Tani ai ka në dorë t’I provojë të gjithë gabim në skepticizmin e tyre. Sali Berishës I duhet për ca kohë të heqë dorë nga vizioni I të parit të vetes me mision në histori. Ai duhet t’I tregojë shqiptarëve se është I aftë të garantojë dhe realizojë normalitetin. Dhe ndoshta pak më vonë kur koha, shëndeti dhe perëndia t’I lejojnë që kur të mbushë 70 vjeç, të jetë pjekur, maturuar dhe urtësuar, të ketë ndryshuar aq sa të rimarrë vendin që dikur me nxitim historia ja la në dorë 13 vjet më parë. Shqiptarët votuan ndryshimin, pasi besuan tek ndryshimi I Berishës. Edhe nëse asgjë nuk është e vërtetë, edhe nëse gjithçka është vetëm imazh, kryeministri I ardhshëm blu duhet të kuptojë se tashmë ndryshimin vërtet duhet ta përçojë, përtej fotove të Fadil Berishës dhe 130 mijë eurove që kushtuan vetëm posterat e tij të vënë në gjithë Shqipërinë. Ndryshimi ndodhi, Berisha u rikthye në pushtet. Të shpresojmë që është ky, akti I parë I normalizimit të Shqipërisë.

Emigron pas një konflikti për një pëllëmbë tokë

Familja Dibra në qytetin verior të Shkodrës, në Shqipëri, është ndër më të hershmet e këtij qyteti 2500-vjeçar, me një shtëpi dykatëshe karakteristike, sipas arkitekturës së fillimshekullit të XX, me oborr gjithë lule e pas tij një sipërfaqe toke e kthyer në pemishte.

Njëri nga pinjollët e kësaj familjeje është Ardit Fiqir Dibra, i datëlindjes 27.11.1980, ish-student i Universitetit “Luigj Gurakuqi” të Shkodrës, që punonte me kohë të kufizuar si barist tek “Ulqini” deri në vitin 2004, njëri nga bar-restorantet e qendrës së qytetit.

E kishte bërë zakon që çdo ditë në mëngjes të dilte në kopësht. Në tokën pronë të tij, të trashëguar gjysh pas gjyshi, i gëzohej pemëve, por dhe mbillte fidanë të rinj, duke përtërirë traditën frutikulturore të të parëve. Ndërsa del në një nga këto mëngjese, shpeh që dikush i ka shtyrë gardhin, duke u futur disa metra në tokë të tij, ku dhe kishte hapur themelet. Nuk don t’u besojë syve dhe drejtohet andej. Sheh që aty po punonin disa punëtore, prej të cilëve mëson se po hidhnin themelet e një shtëpie të re. Ndërsa bisedonte me ta, vjen me nxitim një person i quajtur Xhevdet Abdullah Buna, i cili i tregoi se për këtë zotëronte dokumenta të rregullta, si tapi, leje ndërtimi etj. Ardit Dibra kërkon ta sqarojë qytetarin se ai i kishte cënuar pronën e tij dhe se për këtë do t’u drejtohej organeve kompetente, e të ndërpristepunimet, por Xhevdeti nuk pranon të vijojë më tej dialogun, madje nis ta kërcënojë, duke i thënë se “nuk ka lindë ende ai njeri që të më dalë mua për para”. Madje largohet duke lënë të kuptonte se po shkonte të merrte ndonjë armë apo diçka tjetër që do t’i vinte jetën në rrezik Arditit. Kur ai largohet, njëri nga punëtorët i tregon se Xhevdeti ka paguar shuma të mëdha për të fallsifikuar ato dokumente dhe se ka lidhje të fuqishme me njerëz të pushtetit e të gjyqësorit dhe se Arditi, si njeri i ndershëm, do ta kishte të vështirë të nxirrte në shesh të vërtetën pa rrezikuar jetën.

Arditi nuk don t’u besojë syve as veshëve, por nuk zgjat as pesë minuta, kur Xhevdet Abdullah Buna kthehet sërish, kësaj radhe duke fshehur diçka nën një këmishë që mbante në dorë. Ai madje nis të trillojë sikur Arditi më parë e kishte fyer e kërcënuar, kërkonte sherr, i thoshte se ai ishte nga një fis që nuk lejonte të tilla gjëra e plumbit i përgjigjej me plumb, ashtu siç e përcaktonte edhe Kanuni i maleve nga kishte zbritur. Madje, gjatë një zënke ai e goditi Arditin në ballë me një send të fortë duke e gjakosur, kërcënuan babain e Arditit, Fiqirinë, i cili nga frika prej kohësh jeton i fshehur në shtëpinë e të afërmve të tij. Këto kërcënime vijuan edhe më pas. Edhe pse Arditi njoftoi shkallë-shkallë organet kompetente, ata s’merrnin asnjë masë e Xhevdeti vazhdonte ta kërcënonte Arditin, herë përmes telefonit e herë në rrugë, herë natën, e herë ditën, sa Arditi, kur u bind se organet kompetente shqipare nuk vepronin, e ndjeu veten të rrezikuar me jetën dhe u detyrua të emigrojë në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ku gjendet edhe sot.

Rasti i Ardit Fiqiri Dibrës është shprehje e korrupsionit në pallatin e drejtësisë dhe e mosveprimit të organeve kompetente për të mbrojtur liritë dhe të drejtat e njeriut.

Vasel Gilaj

Dedë Makaj, viktimë e pafajshme e shtetit të krimeve

Shqipëria është shtet frike, shtet krimesh. Edhe Dedë Nikoll Makaj nga Shënkolli i Lezhës, lindur më 9 qershor 1966, është një ndër viktimat. I rrjedhur nga një familje antikomuniste, nuk bëri një ditë të qetë në jetën e vet. Daja i tij, Ndoc Marash Shkreli është pushkatuar në përpjekje me forcat komuniste më 5 shtator 1952, ndërsa axha, i quajtur Gjok Ded Makaj, ka qenë i dënuar 101 vjet burg politik. Gjithashtu, djali i axhës i Dedë Makaj, Nikolin Gjok Makaj është vrarë në kufi duke ikur më 1990 dhe kufoma e tij është gjetur e hedhur në Lumin Buna gjashtë muaj më vonë. Vetë Dedë Makaj ka qenë i internuar nga 21 qershori 1985 deri më 1989, kur edhe në Shqipëri filluan lëvizjet e para kundër sistemit diktatorial më të pashembullt në botë.

Edhe pas viteve 1990, bile edhe sot, Dedë Makaj e ka seriozisht jetën të kërcënuar, jo vetëm si antikomunist, por edhe nga fenomeni i gjakmarrjes, i cili funksionoi pas viteve 1990, duke zgjuar edhe hasmëritë e konfliktet e vjetra. E pra, të parët e Dedës kishin një konflikt të para vitit 1944, ku sipas Kanunit të Lekë Dukagjinit, gjaku duhej marrë disafish. Dedë Makaj ka jetuar ilegal, madje edhe i ngujuar, sipas zakonit shqiptar, deri sa gjeti mundësinë dhe mori rrugët pa rrugë të emigracionit të detyruar, familjarisht. Vrasja e Rrok Makajt, vëllait të Dedës, më 13.04.1998, e mbetur ende enigmë është e saktë se ka si prapavijë ose hakmarrjen politike, ose atë të gjakmarrjes. Gjithsesi, pushka e hasmit rri ngrehur edhe sot për këtë viktimë të pafajshme, pasi shteti shqiptar nuk ka asnjë ligj që siguron viktimat e këtij fenomeni. Paradoksal është fakti që edhe Presidenti i Shqipërisë, Alfred Moisiu, është veprimtar i Shoqatës së Pajtimit të Gjaqeve. Pra, Shqipëria është në kushtet e një shoqërie primitive, pa shtet.

Rifat Ymeri

Malësia e Madhe, treva shqiptare ku Kanuni sfidon ligjin

Një sentencë e vjetër e popullit tonë thotë: “Gur nga një gur bëhet kalaja, fjalë nga një fjalë lind belaja”, e kjo bela, apo më shqip sherr, shpesh ka sjellë tragjedi të vërteta për fise, familje apo njerëz të ndryshëm, që në mendjen e tyre ende “sundojnë” doket mesjetare të Kanunit të Lek Dukagjinit. Në Shqipërinë e Veriut të tillë njerëz gjenden me shumicë, por në veçanti në Malësi të Madhe Kanuni sfidon pa mëdyshje shtetin dhe ligjet e tij. Pjesa më e madhe e vrasjeve të pambarim, që tek ne quhen vrasje për hakmarrje apo për gjakmarrje, e kanë fillesën tek një fjalë apo disa fjalë të cilat mund të jenë fyese, rënduese apo tallëse në mes dy njerëzve, që përball opinionit ai i rënduari ose duhet të marrë hak me pushkë, ose tërë jetën mbetet i turpëruar dhe i shmangur nga shoqëria. Të gjitha këto malësorët i “pleqërojnë” me ligjin e egër të Mesjetës që ne e quajmë Kanun, duke sfiduar hapur shtetin, i cili duhet thënë se shpesh i fryn zjarrit të kanunit, apo më saktë të gjakmarrjes e hakmarrjes. Është interesant të thuhet se sunduesit apo pushtuesit e ndryshëm që kanë kaluar nëpër Shqipëri, e veçanërisht në pjesën veriore jo vetëm nuk kanë bërë asgjë për mbylljen e kësaj plage shoqërore që çdo ditë derdhte gjak të pastër shqiptarësh, por përkundrazi e nxisnin këtë vëllavrasje si mjet përçarjeje e sundimi. Komunizmi në fakt e mbylli disi këtë plagë, por mbyllja ishte vetëm e sipërfaqshme dhe e pashëruar në brendësi, madje gjatë sundimit komunist u hapën shumë inate e thashetheme të cilat me të ardhur pluralizmi e demokracia filluan të ringjallen dhe bëhen shkak edhe për plagë të reja shoqërore, që nga vrasjet, plagosjet, ngujimet e kërcënimet me gjakmarrje apo hakmarrje si diçka më e gjerë në konceptin e Kanunit. Një rol negativ për shërimin e këtyre plagëve që ia “faturojnë” Kanunit tek ne malësorët është koncepti i mosdenoncimit në organet e policisë e drejtësisë, të personave që u kan shkaktuar që nga dëmi më i madh (vrasja apo plagosja) e deri tek fyerjet, shpifjet, talljet, ofendimet apo zënkat ordinere të çastit. Të gjitha këto malësori kërkon t’i zgjidhë vetë, ku mjerisht si mjeti i parë është pushka, që siç dihet merr jetë njerëzish në shumicën e rasteve të pafajshëm. Në trevat tona shpesh gjakmarrja apo hakmarrja është kërkuar jo vetëm tek të gjithë pjesëtarët e familjes, por shpesh edhe në të gjithë fisin, por fatmirësisht që nga prilli i vitit 2005 e këtej është realizuar një besëlidhje nga malësorët e Malësisë së Madhe, ku gjakmarrja apo hakmarrja do të kërkohet vetëm tek dorasi. Kjo besëlidhje nuk është në nderin tonë që pretendojmë të kemi shtet që na çon në Europën e Bashkuar, por mjerisht lindi si domosdoshmëri që e morën përsipër disa burra të urtë malësorë e më gjerë, në kushtet kur shteti për këtë fenomen thuajse është inekzistent. Kjo besëlidhje vërtet ngushton rrethin e atyre që presin vdekjen për një vrasje apo deri për një fjalë goje që mendohet e ka fyer ose mundur një bashkëbisedues të njohur apo të panjohur, në rrethana në ndryshme. Gjithsesi, i ndjekuri apo i ngujuari është i detyruar të fshihet apo të largohet nga vendi i tij. Është disi interesante të shënojmë një rast në një fshat të Malësisë së Madhe, kur një djalosh kapardisej në një lokal duke thënë se “filani” vërtet më ka ofenduar, por unë ose do ta vrisja, ose ai ishte i detyruar të largohej nga Shqipëria, dhe kështu ai u largua nga sytë këmbët se më ka frikë mua, madje për këtë ai ka rreth shtatë vite që nuk guxon të vijë kurrë në vendin e tij për të parë prindërit e tij pleq, dhe as vëllezërit e motrat e tij, të cilëve u kam treguar se nëse vëllai juaj shkel në tokën shqiptare, ai menjëherë është në gjak me mua, të cilin do ta vras pa mëdyshje, se nuk e harroj kurrë zënkën që kemi bërë në vitin 1998 dhe ai më ka fyer e rënduar në sy të shoqërisë, aq rëndë sa mua më lan vetëm Kanuni i cili thotë gjakmarrje… Ne si gazetë, duke pasur si objektiv sensibilizimin e opinionit kombëtar e ndërkombëtar për të gjithë ato fenomene negative që dëmtojnë shoqërinë tonë, qoftë edhe një individ të veçantë, vazhdimisht kemi shkruar e shkruajmë me kurajo, duke u atakuar me shtetin, parti politike apo grupe shoqërore e individë bartës të fenomeneve të rrezikshme, vendosëm të investigojmë për këtë rast që na bëri përshtypje. Pas investigimit tonë zbuluam me keqardhje se djaloshi që hiqej në trimëri ishte një pjesëtar i fisit Brojaj, ndërsa mjerani që ndiqej për t’u vrarë ishte djali i familjes Hasanaj nga fshati Kamicë i Malësisë së Madhe. Meqenëse emri i djaloshit hakmarrës të fisit Brojaj është i njohur edhe në grupin e pajtimtarëve, ne nuk po ia shkruajmë emrin, se mbasi kështu mund t’i hapnim punë vetes me këtë edhe ne si gazetë, ne po shkruajmë vetëm emrin e mjeranit të familjes Hasanaj, i cili kudo që të jetë fshehur do ta lexojë gazetën tonë kombëtare “Shqipëria Etnike” dhe kështu do të struket më mirë për t’iu ruajtur hakmarrjes së fisit Brojaj. Gëzim Osman Hasanaj mësuam se ishte ai që duhej të ruhej, madje ne shkuam si gazetë direkt në familjen  e tij, ku na u tha se Gëzimi ishte i datëlindjes 30 tetor 1972 dhe kishte bërë fjalë (ishin zënë e bërë zhurmë) në vitin 1998 me një djalosh të fisit Brojaj, ku na u tha se djali juaj Gëzimi, kishte ofenduar e fyer rëndë djalin e Brojajve, të cilët e ndjenin veten aq të fyer sa kërkonin të hakmerreshin ndaj familjes Hasanaj. Për disa kohë familja Hasanaj kishte qëndruar e ngujuar, ku gjatë kësaj kohe djali i tyre Gëzim Hasanaj ishte larguar nga Shqipëria. Pas disa kohëve ndërhyri grupi i pajtimtarëve dhe pushteti vendor dhe arritën të nxjerrin nga ngujimi familjen Hasanaj, ndërsa djali i tyre u tha të mos kthehej më në Shqipëri se përndryshe e pret hakmarrja. Është interesant se shteti nuk është marrë me këto punë, pasi siç thonë ata nuk ka denoncime dhe nuk kemi asnjë punë me asnjërën palë. Familja Hasanaj njihet si një familje pa asnjë problem as me shoqërinë dhe as me shtetin, madje njihet si familje punëtore, e ndershme dhe patriote. Edhe për fisin Brojaj nuk ka fjalë të këqija, por opinioni i “droguar” thellë me ligjet mesjetare të Kanunit nuk i lë këto dy familje apo fise të rregullohen, që të mos jenë në hasmëri, por në harmoni si dy shtëpi të mira që i njeh Malësia e Madhe. Prindërit e Gëzim Hasanajt me lotë nëpër faqe na thanë se ka rreth shtatë vite që nuk e kanë parë djalin e tyre dhe janë në merak se ku është e si jeton, si dhe thonë ne jemi pleq e vdekjen e kemi afër, e nuk e dimë a do të bëjë Zoti emër ta shohim djalin tonë Gëzimin edhe njëherë sa jemi gjallë. Ne si gazetë, nga kjo familje morëm edhe këtë fotografi që po e botojmë, të cilën e mbanin si shenjë kujtimi e meraku për djalin e tyre që i ri e kishin kapur ligjet mesjetare të Kanunit të Lek Dukagjinit. Këto ligje e kishin vendosur para alternativës: Nëse do atdheun e familjen, rri me to, por ama i vdekur, e nëse e do jetën, largohu përgjithmonë nga atdheu dhe familja. Mjerisht këtë hall e kanë mjaft familje malësore e më gjerë, por ne vendosëm të trajtojmë kësaj radhe këtë rast disi më tipik. Ne po e mbyllim shkrimin tonë duke uruar që bota dhe Europa e qytetëruar të na kuptojë e ndihmojë për të shpëtuar jetën tonë e të fëmijëve tanë që janë shpërndarë si zogjtë e korbit në dhena të huaja e kërkojnë shpëtim atje e jo në vendin e tyre, që edhe pse ndodhet në mes të Europës, ende nuk i ngjan asaj, por që duke besuar në Zotin në qiell dhe botën demokratike në tokë, ne shpresojmë… se kjo shpresë po na mban gjallë prej shekujsh…

Ndue Bacaj, redaktor i problemeve sociale

A e njohin Gjergj Kastriotin shqiptarët e Amerikës?

Shkak për këtë shkrim u bë ceremonia e zhvilluar në Detroit të Shteteve të Bashkuara të Amerikës më 28 nëntor 2002, me rastin e 90-vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë, të cilën e ndoqëm përmes ekranit të TV “Rozafës” më dt. 14 korrik 2005. Organizator i kësaj ceremonie ishte shqiptaro-amerikani Ekrem Bardha. Gjëja e parë që të bie në sy në atë ceremoni është dekori festiv (në fasadë). Aty ishin vendosur disa figura të shquara të historisë, por çuditërisht mungonte figura kryesore, Gjergj Kastrioti! Njëri nga protagonistët kryesorë në shpalljen e pavarësisë, Dom Nikollë Kaçorri nuk dukej gjëkundi, ndërsa ideologu dhe arkitekti i shpalljes së pavarësisë, Luigj Gurakuqi, bashkë me “tribunin” e maleve, Bajram Currin kishin “rrëshqitur” në fundin e asaj fasade dekorative! Ajo që binte në sy ishte portreti (i zmadhuar) i Ali Pashë Tepelenës (koka e të cilit u varros në Stamboll). Kjo “preferencë” për të ngritur në piedestal njerëzit pa koka, tregon se shqiptarët nuk e “preferojnë” kokën dhe ndoshta ky “parim fatal” na ka ndjekur gjatë rrugës së lodhëshme të historisë, dhe që faktikisht edhe sot, mbas 93 vjetësh pavarësi, po vuajmë për të gjetur një “kokë” të vërtetë për të drejtuar “anijen” shqiptare që po luhatet në “dallgët e turbullta” të politikës dhe akoma nuk e ka gjetur “limanin” për t’u ankoruar. Është vërtetë paradoksale të aludosh nëse vëllezërit e mërgatës nuk dinë të dallojnë heronjtë nga kriminelët! Të vendosësh në qendrën e vendit më demokrat të botës, në SHBA, portretin e kryepiratit dhe kryekriminelit të shekujve XVIII-XIX, është paradoksi dhe çudia më e madhe. Ali Pashë Tepelena është shembulli më tipik i kriminelit, ndaj çasja e tij në ceremoni të tilla festive fyen kodin etiko-moral të shqiptarëve, duke na veshur “kostumin” e krimit! Një akt i tillë (pa precedent) “ligjëron” para botës së qytetëruar të gjitha veset më negative dhe imoralitetin më skajor që mund të mbartë njeriu! E pra, “kultivuesi” absolut i këtyre veseve ishte Ali Pashë Tepelena! Këto epitete nuk janë mllefe apo pjellë e fantazisë së ndonjë individi, por fakte të argumentuara historikisht dhe të trajtuara me mjaft korrektesë nga dy prej historianëve mjaft prestigjiozë: Dom Ndoc Nikaj, në “Historia e Shqypnisë”, ç’m’kohë t’vjetra deri m’t’tashmet, botim Shtypshkronja “Nikaj”, Shkodër, v.1917; Tajar Zavalani, “Historia e Shqipnisë” (Mendimi shqiptar), Phoenix, Shtëpia e Librit, 1998. Jam i bindur se këta dy historianë (të paanshëm), njëri nga veriu dhe tjetri nga Elbasani, sfidojnë “nuancat” thellësisht lokaliste të Sabri Godos, i cili më kot u mundua t’i “veshë” djallit kostumin e engjëllit…

Ali Pashë Tepelena është kontrasti më i thellë dhe antipodi i Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastriotit, ashtu siç është antipodi jeta dhe vepra e këtyre dy figurave, pa asnjë pikë konvergimi. Kur kujtojmë Ali Pashë Tepelenën, menjëherë na shfaqen në “ekranin” e kujtesës masakrat që ky kriminel ka ushtruar mbi suliotët e Çamërisë, ku gra e vajza hidheshin nga shkëmbinjtë për t’i shpëtuar dhunimit të këtij satrapi të skajshëm, të kësaj bishe që nuk njeh asnjë “kod” të moralit njerëzor. Të njëjtin qëndrim ka mbajtur edhe me Himarën, “zonjë”, bijtë e së cilës u përleshën si luanë me këtë “kafshë” me fytyrë njeriu… Ali Pashë Tepelena “kulmon” në krim dhe pabesi në ngjarjet tragjike të Kardhiqit të Gjirokastrës. Mbasi i ishin dorëzuar në besë 700 burra, duke i dorëzuar armët, Ali Pashë katili urdhëron malësorët dhe mirditorët (që bënin pjesë në ushtrinë e tij) të thernin 700 robërit. Malësorët dhe mirditorët (gegë) e refuzuan këtë version duke i kujtuar Ali Pashait se “Kanuni i Maleve” nuk i lejonte të vrisnin njerëz të paarmatosur dhe të dorëzuar në besë. Atëherë Aliu ua la në dorë grekëve, të cilët i therën të 700 burrat, sikur të ishin bagëti!

Këto fakte kryeneçe na shtyjnë të pyesim vëllezërit e diasporës nëse dinë të dallojnë heronjtë nga kriminelët, nëse dinë të dallojnë Gjergj Kastriotin nga Ali Pashë Tepelena. Jemi gjithashtu të mendimit se jugu i Shqipërisë asnjëherë nuk ka qenë në “krizë” për gjetjen e figurave që nderojnë jo vetëm jugun, por mbarë kombin, ku vlen të kujtojmë Gjin Bue Shpatën, për të vazhduar me Nolin, Konicën, Gramenon, Butkën, Topullin e deri tek “shqiponja” labe, Selam Musa Salaria, pa harruar suliotin e madh, Marko Boçarin. Në ceremoninë e larpërmendur, krejt në kundërshtim me dekorin, “shkëlqen” në të gjithë madhështinë, jehona e këngës arbëreshe, aq bukur e kënduar nga solistja jonë e madhe, Aurela Gaçe, e cila elektrizoi sallën me pasazhet aq bukur të intonuara, që ngacmonin çdo qelizë dhe akord të shpirtit patriotik arbëror të mërgatës në SHBA. Emocionet mbresëlënëse të kësaj këngëtareje të talentuar lexoheshin në sytë e të pranishmëve ku malli dhe dashuria për tokën arbërore përcilleshin (në mënyrën më të përkryer) nga lotë kristal që rridhnin si gurrat e bjeshkëve, prej syve të bashkatdhetarëve të mërgatës.

Cilido mund të pyesë, “Përse u larguan arbëreshët para 500 vjetësh dhe pse nuk u kthyen mbas Shpalljes së Pavarësisë”?! Jam i mendimit se përgjigjja është fare e thjeshtë (edhe këtë përgjigje duhet ta “regjistrojnë” në kujtesë të gjithë vëllezërit dhe motrat e mërgatës kudo që janë): “Tokat e arbëreshëve bujarë u pushtuan nga osmanët barbarë, pastaj u zotëruan nga pashallarët mercenarë”. Këtë përgjigje duhet ta kishte dhënë me kohë Akademia e Shkencave të Shqipërisë. E pra, njëri nga këto monstra ishte edhe Ali Pashë Tepelena, dhe nëse koka e tij u varros në Stamboll, ky nuk është shembulli i patriotizmit, por i tradhëtisë së dyfishtë dhe egoizmit.

Kujtoj shkrimin e prof. Ylli Popës (sot kryetar i Akademisë së Shkencave), shkruar në gazetën “Bashkimi”, datë 29-30 prill 1990, që na emocionoi me atë shkrim të guximshëm: “Të zëvendësojmë kohën e humbur”, i cili për kohën kur u shkrua ishte vërtet një “kryevepër”. Ishte mjaft kuptimplotë njëri nga pasazhet e këtij shkrimi ku shprehimisht thuhej: “Të shembim një murë dhe të ndërtojmë një urë”. Dhe natyrshëm na vjen pyetja, “Vallë, mund të ndërtojmë ura solide për t’u lidhur me botën e qytetëruar, nëse në themelet e tyre vendosim “superstatin” e krimit dhe mohojmë “superstatin” e qëndresës dhe patriotizmit?!” Kësaj pyetjeje duhet t’i përgjigjet akademia e lartpërmendur dhe qeveria e ardhshme, e cila shpresojmë të jetë shumë më cilësore (pavarësisht nëse është e djathtë apo e majtë). Nuk mund të ndërtohet demokracia mbi “shtratin” e krimit. Vlen t’u kujtojmë vëllezërve të diasporës dhe në veçanti ndonjë “nostalgjiku” të sëmurë të pashallarëve turq, ose pro-turq, se janë pikërisht “namët” e arbëreshëve dhe të arvanitasve që na kanë shoqëruar në shekuj, ndaj dhe sot mbas 93 vjetësh pavarësi, e kemi kaq të vështirë të ndërtojmë shtet të vërtetë! Këtë konkluzion timin do ta ilustroj me dy shembuj mjaft konkretë: I ftoj lexuesit e këtij shkrimi të dëgjojnë me vëmendje tingujt e dy “sinfonive” që na serviren në dy kohë të ndryshme: e para nga poeti arbëresh, Zef Serembe, dhe e dyta nga artisti i madh shkodran, Gjosho Vasija. Serembe: “Shqipëria përtej detit na kujton/se të huaj jemi në këtë dhe/sa vite kaluan e zemra nuk harron/se turku përgjithmonë na la pa atdhe”. Gjosho Vasija: “Trembë prej kthetrave t’sulltanit/që kish forcën e shejtanit/iku Zoja prej vatanit/e u strehue n’Kishë t’Gjenacanit/edhe ne të socializmit/ djegë e pjekë prej komunizmit/pesëdhjetë vjet veç lot e vajë/ndoqëm fillë rrugën e saj”.

Siç e shihni, me të njëjtat “nota” të Serembes, analogon dhe artisti i madh i cili mori rrugën e mërgimit në shkurt të vitit 1991, Gjosho Vasija. Besoj se janë të mjaftueshme këto dy “trokitje” për të ndërgjegjësuar dhe “zbutur” shpirtin dhe për të kthjelluar mendjen e çdo atdhetari me gjak arbërori. Këto “trokitje” duhet të zgjojnë ndërgjegjen e pushtetarëve dhe qeveritarëve të ardhshëm, për t’i rikthyer atdheut të Nënë Terezës, krenarinë që na dhuruan “korifejtë” e kësaj toke, duke filluar nga mbretëresha ilire, famëmadhja Teuta, deri te “gjeniu” i arbërit, Gjergj Kastrioti.

Ali Pashë Tepelena duhet kujtuar si një “ëndërr” e keqe, që përfaqëson krimin, hajdutllëkun, tradhëtinë dhe imoralitetin. I vetmi vend ku mund të ekspozohet portreti i Ali Pashait, janë kabinat elektrike: “Ndal! Rrezik vdekje!”.

Mark Bregu

Beteja e medias dhe lufta e zgjedhjeve

Një luftë politike virtuale. Kështu do të mund të përmblidhej një muaj e më shumë gara mediale ndërmjet mediumeve në Shqipëri. Një muaj e më shumë sa zgjati fushata zgjedhore në Shqipëri mediat kanë qenë pjesa më e angazhuar dhe më shtytëse e dinamikës së politikës zgjedhore. Një ngritje e pazakontë e mediave elektronike për një vend kaq të varfër, ndoshta mund të thuhet se janë më të mirat në regjion, e bënë fushatën zgjedhore transparente dhe debatuese, herë herë e cilësuar si luftë e ashpër profesionale. Kjo luftë, padyshim, ka qenë ndër më të kushtushmet dhe më debatueset të bërë ndonjëherë në Shqipëri, që ka bërë të gjitha mediat  të ofrojnë skema dhe projekte zgjedhore për të kapur sa më shumë hapësirë mediale dhe ndikim tek opinioni publik.

Mediat elektronike në Shqipëri na paraqiten si fenomen ballkanik i prezencës vizuele dhe koloritit profesional. Por për nuancat profesionale dhe për formulat e zgjedhura dhe të prezantuara nga të gjitha televizionet më vonë.

Në anën tjetër kishte një fjetje të dhunshme të mediave të shkruara, të cilat, për arsyena të ndryshme,  po përballen me vështërsitë serioze të krizës së identitetit, inflacionit profesional dhe mungesës së dëshirës për të qenë ndryshe nga lajmet e mediumeve elektronike. Thjeshtë e shpjegueshme. Bëhët gazetari e lirë dhe pa investime në ndërtimin profesional dhe hulumtues të gazetarisë. Gazetari pa emocion thuhet në gjuhën profesionale. Kuptohet, hiq dy tri gazeta që janë udhëheqëse në treg edhe sipas sondazheve të bëra.

Fushata zgjedhore, kësaj radhe, mediumet e shkruara  i bëri gati të pavërejtshme dhe jo funksionale. I bëri te zhurmshme brenda llojit dhe asgjë më shumë. I bëri sterile njëkohësisht, sa që vlera dhe depërtushmëria e tyre ishte më e vogël se thashethemet e përditshme, që ishin, gjithashtu, të rëndësishme në këtë fushatë zgjedhore. Ky konstatim mbështetet mbi tri sondazhet e realizuara në Shqipëri ku thashethemet kuotohen më mirë se gazetat e shkruara.

Për këtë lloj mediumi në Shqipëri, hapësira dhe ndikimi i të cilit po zbehet dhe ngushtohet, duhet një qasje tjetër dhe një përkushtim urgjent, krejt ndryshe, edhe profesional por edhe ligjor. Për mediumet e shkruara nuk ia vlen të shkruash më shumë edhe për faktin e vetëm se 21 gazetat ditore, sa thuhet së numërohen në tregun Shqiptar, nuk kanë një përmbajtje që të ushqen dhe të josh. Gjithmonë duke hequr tri gazeta që tashmë janë etabluar si të besueshme dhe me tirazh sa për të mbajtur vetveten.

Dëmi tjetër që  po i bëhet opinionit publik me mediumet e shkruara, është prodhimi i perditshëm i analistëve dhe opinionistëve, të cilët nuk kanë ndonjë prejardhje të mjaftueshme profesionale. Me paraqitjet e tyre, pa kriter editorial dhe profesional, kanë përcudnuar dhe inflatuar rolin e mendimit kritik në proceset shoqërore dhe politike. Ky inflacion i prezencës së analistëve ka bërë që besushmeria të mediat e shkruara të bie ndjeshëm dhe niveli i ndikimit të tyre ka arritur pikën kritike- duke shkuar më shpejtësi ka zeroja. Depertueshmëria e këtyrë editorialeve nuk kalon as cilësinë e letërkëmbimeve normale në botën e internetit.

Ky është alarm që duhet të nxef edhe vetë editorët e gazetave, që ende prodhojne dicka profesionale në këtë treg. Për faktin e vetëm se pikërisht ata do të jenë viktimë e kësaj percudnie mediale të krijuar si pasojë e shumësisë së gazetave në një treg kaq të vogël lexuesish.

Nëse dicka nuk ndryshohet në perbajtjen ligjore dhe profesionale, edhe ato dy tri gazeta të mira që janë në treg, do ta humbin funksionalitetin dhe do të jenë viktimë e kakofonisë mediale të krijuar.

Në logjikën e atyre që lexojnë këta rreshta do të tingëlloje se unë qenkam kundër tregut të lirë, të shprehjes dhe botimit të lirë si dhe kundër lirisë së shtypit. Dhe konstatimi i logjikshëm do të ishte se këtë punë e rregullon vetë tregu. Po, ata që konstatojnë një gjë të tillë do të kishin të drejtë sikur problemin ta trajtojnë thjeshtë në mënyrë dogmatike- pra vetëm nga aspekti i të drejtës për të botuar në emër të lirisë së fjalës dhe tregut të lirë. Por, nga aspekti profesional dhe ligjor, si dhe biznesit, nuk mund te kenë asnjë justifikim për një llojllojshmëri emrash të gazetave në shkallë vendi, kur përmbajtja dhe grafika e tyre ka një ngjajshmëri të hatashme. Përvec deshirës për të publikuar dhe për ta përdorur gazetën për qëllime personale, apo edhe më keq, për të qenë pjesë e një presioni për shkaqe thjeshtë biznesi. Prandaj, nuk shoh asnjë arsye që kjo lloj gazetarie të mos lirohet nga konceptet frymënxënëse ku shkronjat përdoren si dhëmbë e jo si vlerë komunikimi.

Të mediumet e shkruara, gjatë periudhës zgjedhore, mungoi lëmimi i detajeve, nënvizimi i ndjenjave elektorale, përdorimi i dialogut, duke larguar nga prezenca në shkrime gjuhën e qartësisë dhe të qëndrimit analitik. Thënë të drejtën, Shqipëria gjatë gjithë kësaj kohe jetonte normalisht, ndonëse dhjetëra gazetarë jetonin dhe ishin te gatshëm të jenë të manipulueshëm, te benin ose të ishin pjesë e një skandali. Ishin disa gazeta që mbanin fronin e joprofesionalizmit, sidomos ishin ato me ngjyrë partiake që tregonin natyrën e zezë të profesionit të gazetarisë-shpifjen.

“Zeri i Popullit” ishte ndër ato gazeta që përdori një gjuhë keqëdashëse dhe shpifëse, shpeshherë shumë të rrezikhsme. Kishte gjuhë policore dhë të papërmbajtur profesionalisht. Po përmend vetëm një fakt nga qindra sa kishte gjatë peridhës zgjedhore.  Titulli i ballines se kesaj gazete, ditën kur po votohej shkruante: “40 deputetë te LSI-se do të japin dorëheqjen”.

Thënia se gjuha dhëmbë nuk ka por eshtra thyen nuk ishte pjesë e moralit profesional të stafit redaktues. Kuptohet, gjuha denoncuese dhe ad hominem ka edhe një moral ku artikulshkruesi dhe stafi editorial dallojnë nga gjuha e tavolinës dhe thashethëmeve. Përndryshe c’kuptim ka që një gazetë të ketë staf redakatues dhe kryeredaktor. C’kuptim do të kishte që të kishte gazetarë që hulumtojnë gjërat. Sipas kësaj logjike ata do të shkruanin si t’ua do qejfi.

Tituj dhe gjëra të tilla te kjo gazetë ka pasur të shumtë, që, natyrisht, nuk shkonin asesi me ngjyrën elektorale të zgjedhjeve. Gjuha e përdorur në atë gazetë nuk i lë shije asnjë njeriu të rëndomte, aq më pak një deputeti gazetar (nëse mund të ketë gazetar dhe kandidat për deputet diku në botë), që udhëheq me gazeten. Lehtësia e padurueshme e përdorjes së fjalorit për të ofenduar dhe shpifur, si në rastin në fjalë, nuk i takon as miqëve që kanë tepruar me raki në një kafe të mbyllur qyteti, e lëre me që aso fjalë te perdoren në gazetë, qe është organ partie, ku kushti i parë do duhej të ishte bartja e idesë së fushatës, që totalisht i mungoi kësaj gazete, e jo ofendimet ordinere. Natyrisht, ky pozim i poshtërësise profesionale është për të ardhur keq për faktin se kjo gazetë degjeneroi tejmase duke vendosur shpifjet dhe fyerjet ne vend te gazetarisë. Ky lloj partizanizmi gazetar po aq sa ishte I guximshëm, sepse në mbrojtje kishte pushtetin, ishte aq më shumë i pagdhendur dhe pa fije shprese që një ditë të kthehet në normalitet sepse ishte pjesë e një dorë njërëzish, ndoshta edhe të paaftë dhe të pafuqishëm, për të përdorë gjuha normale komunikimi.

Lufta ndërmjet të parëve

Përleshja ndëermjet fuqisë së lekëve, teknikës digjitale dhe vizuelës si dhe përpjekëjes për paanësi profesionale në njërën anë, fuqisë së përvojës, guximit, qëndrimi haptazi pro, profesionalizmit dhe impenjimit në shoqërinë shqiptare në anën tjetër, mund të quhet pamje e nivelit të parë të konkurencës profesionale në tregun medial vizuel.

Në nivelin e dytë beteja ishte më e lehtë sepse vinte në shprehje modestia profesionale e ndërtuar nga një figurë gazetarie dhe gjuha korrekte e përdorur në lajme, që dorën në zemër e pamjaftueshme për të qenë në tregun parë të konkurencës. Dhe një dorë tjetër që qëllimshëm ikën nga tregu I gazetarisë për faktin e të qenurit pengë nga politika. Kështu mund të përshkruhej konkurenca e mediumeve, që sipas sondazheve, kalojnë kuotën e shikueshmerisë normale në tregun shqiptar. Prandaj eshtë arsye e vetme që këto mediume, pa mohuar kontributin e mediumeve tjera locale, tv trajtohen për analizë.

Formula e funksionimit editorial të katër mediave kryesore, Top Chanel, Klan, Vizion Plus dhe Tv shqiptar, ka qenë e ndërtuar mbi mundësinë dhe profesionalitetin që ka ofruar stafi I tyre. Përcaktimi ishte I përcendruar në emisionet që kanë pasur shikueshmëri më të madhe gjatë viteve të kaluara. Derisa Top Chanel ishte përcëndruar te emisioni dhe stafi I saj më I suksesshëm-Top Shoë, duke eleminuar emisionin shqip, më mirë thene spostuar rolin e Rudina Xhungës, si një prej emisioneve politike të ranguara larte në listën e sondazheve. Top Chanel percëndroi gjithë stafin tek një figurë mediatike e re- Alban Dudushin, popullariteti i të cilt në tregun e emisioneve shqiptare është goxha i ranguar, por butësia e tij para të intervistuarve, pasojë kjo e inercionit nga formula e zgjedhur e emisionit Top Shoë, tregoi se statura e tij ishte ende e pamjaftueshme që të jetë bartës i debateve politike të nxehta.

Në anën tjetër, TV Klan, ishte percëndruar të figurat e saja analitike dhe te boshti i këtij televizioni-emisioni “Opinion”- i udhehequr nga Blendi Fevziu. Për të kulmuar në ditën e zgjedhjeve me udhëheqjen briljante te Enkel Demit dhe me organizimin shumë dinamik dhe me shumë permbajtje të ditës zgjedhore, të dy drejtoreve te Tv Klan, Frangajt dhe Shkullakut si dhe stafit analitik që kishin pranuar të jenë pjesë e një mozaiku zgjedhor të aranzhuar. Kjo formë e zgjedhur nuk është meritë vetëm e Klanit sa edhe dëshirës për të marrë përgjegjësi dhe guxim intelektual që të jenë pjesë e këtij projekti. Lubonja, Nano, Klosi, Bushati, Nazarko figurat me prezente dhe më të spikatura ne opinionin publik shqiptar, duke qenë pjese e stafit raportues dhe analitik ditën e zgjedhjeve, i bënë respekt  të madh Klanit dhe stafit disajnues të ditës zgjedhore. Me cka ngritën nivelin e shikueshmërisë dhe dallueshmerisë nga steretipiteti raportues në televizionet tjera. Me këtë u treguar se njeriu dhe ideja edhe për shumë kohë do të jenë para fuqusë së teknikës dhe imazhit të ngjyrave dhe disejnit.

Zheji nga pozita e zotit dhe Fevziu i pakonkurencë

Vizion Plus ishte përcëndruar në pjesën e saj më të qëndrueshme dhe me me peshë të ranguar sipas sondazheve- lajmet, duke bërë një përpjekje balansi me dy emisione tjera karshi televizioneve tjera: Pesë pyetjet e Babaramos dhe Farenhajt të Sokol Ballës, te cilat u vune perballe shikueve dhe opinionit publik, nuk ishin të mjaftueshme për një përballje të fuqishme konkuruese.

Tv Shqiptar u paraqit me figurën e Zhejit në pozitën e zotit në ekran- përmbajtja, qëndrimi dhe opinioni I të cilit ishte krejtësisht joprofesional dhe arrogant. Zhdukja e kësaj përmbajtje, në vazhdim të fushatës, ishte profesionalisht e domosdoshme sepse Zheji, nëse për asgjë tjetër,  kuptoi se e kishte tepruar me faktin se ishte vendosur në një ekran mbi të gjithë (ndoshta edhe e meriton në një rrethanë tjetër) duke uzurpuar me lirinë e padurueshme  për të qortuar nga pozita e zotit.

Te kthehemi te perbajtja: Lufta më e madhe ishte te formula e zgjedhur e gazetarisë, tashme e njohur dhe stereotipe tek percaktimet editoriale. Apo thënë më qartë, Cka ishte ajo që i bën Televizionet të quhen anues dhe subjektiv në njëren anë dhe të permbajtur dhe objektiv në anën tjetër. Shumë herë kjo formulë rezulton në moskuptueshmerinë esenciale të procesit dhe kulturës mediale.

Kjo kulmoi, në një momënt, me shkëmbime të ashpëra, se kush është me profesional se tjetri. Natyrisht se kjo ndodhi ndërmjet dy të mëdhenjëve:  Tv Klan dhe Top Chanel, që për një moment, replikat e tyre i shndërruan në kanonada ofendimesh të panevojshme.

Televizioni Klan, megjithatë, mori qëndrim duke përkrahur formulën e njohur profesionale, por gjithmone te trajtuar si e rrezikshme nga profesionistët gjithandej ne bote: Se Joobjektiviteti në gazetari kur është i domosdoshëm është formule e lirisë së shprehjes dhe po përdoret me kujdes nuk dëmton kurr mediumin. Sidomos, nëse është qëndrim i bazuar mbi argumenta. Me gjasë edhe stafi i Tv Klan duhet të ketë pasur parasysh këtë formulë sepse situatat të ndryshme kërkojnë qëndrime dhe të determinojnë të ikesh nga formula dogmatike dhe të hysh ke thelbi i problemit se në të vërtetë nuk ka gazetari realisht objektive. Si duket formula e të përditshmes ‘Ëashington Post’ dhe editoriali i kësaj gazete i bërë në faqen e parë një ditë para votimit për president të SHBA-ve, kur kundershtarë ishin Bush dhe Gore, kishte titull: “Votoni per Gore”. Kjo ishte e mjaftueshme për të dal në pah subjektiviteti në objektivitetin gazetar-qëndrimi. Kjo do të thotë dhe është e mjaftueshme per te konstatuar se gazetaria edhe mund të ketë qëndrim duke ‘shkelur” ate formulen sterile, lajmëro dhe mos thuaj asgjë.

Pjekja profesionale dhe impenjimet shumë të hershme të stafit të klanit në jetën politike, me gjasë,  i ka bërë ata më më guxim, duke arritur kurbën në përkrahje të hapët PD-së dhe Berishës, apo më mirë thënë, duke qenë shumë kritikues ndaj Nanos, që me një automatizëm kuptohej si qëndrim editorial pro një partie tjetër.

Projektimet ne ekranin e Klanit dalloheshin me një gjuhë të fortë kundër Nanos dhe stafit të tij, ku rolin kryesor e luanin pamjet dhe kamermanët. Dorën në zemër kësaj i gjuhe i ndihmonte edhe vetë Nano me elegancën e tij gjuhësore të papërgjegjshmerisë.

Gjuha pak a shumë e balansuar (kjo nuk ishte në tri ditës e fundit në zgjedhje dha pas zgjedhjeve), qe ishte jashta objektivave dhe qendrimit te stafit gazetar te TV Klan, kishte të bënte me emisionin Opinion, te Blendi Fevziut, i cili u vu përballë dhjetëra mysafirëve duke u vërtitur me detaje përreth të intervistuarve, duke shtrënguar ata parreshtur me morsën e pyetjeve, dhe provokonte mbi problemet morale, mbi vlerat politike dhe mbi jetën private. Fevziu, jo rrallë, ishte protagonist i debatit, por edhe bashkepunetorë dhe antagonist. Kishte raste kur kjo atmosferë shndërrohej në atë të një ringu (ishte tamam ring, e jo vetëm fjalë e përdorur),  ku sfidonte edhe pjesemarresit që detyroheshin të thonin të vërtetën, sepse ishin vënë jo rrallë me shpatulla për muri.

Gjatë muajit qershor Televizioni Klan për një moment u shndërrua në TV Opinion sepse boshti i përleshjeve dhe konkurenca me televizionet tjera ishte ne pikërisht n’ora 22. Kështu, padyshim, formula e zgjedhur nga Fevziu, se temat përcaktojnë debatin e jo vetëm njerëzit  doli fituese. Doli që njerëzit shkojnë për temën e jo për karrikën.

Ajo që realisht kishte bërë “Topi..” me dhjetëra njerëz të angazhuar (më erdhi keq për Altin Raxhinin, i cili më kishte paralajmëruar qysh në Maj, duke shprehur dyshimin dhe skepticizmin e tij për sukses të kësaj formule),  Fevziu e bëri krejtësisht vetëm. U dallua ndjeshëm se përvoja dhe impenjimet e tij të mëhershme në jetën politike dhe shoqërore si dhe temat e zgjedhura e bënë emisionin Opinion si përcaktues të kualitetit profesional. Ky impenjim kaq i mundimshëm dhe profesionalisht sfidues e gjente Fevziun, jorrallë, të shpërcëndëruar në emision, për faktin se temat ishin të ndryshme dhe të perditshme. Padyshim, fitues i ringut medial per keto zgjedhje mbetet Fevziu. Te tjeret mbeten dhe do të vazhdojnë të jenë konkurues me njëri tjetrin.

Dita zgjedhore dhe humbja e të parit

Fuqia e shikueshsmërisë së “Topit…” aq e përfolur nuk nga sondazhet humbi si fluske saupuni. Dita e zgjedhjeve e bëri Klanin të mobilizohej dhe të mos frikësohej nga fuqia e shikueshmërise së Top Chanel, i cili përparësitë e krijuara në shikueshmëri,  për dy vite rresht, i humbi për një muaj, e posaqërisht në ditën e fundit të zgjedhjeve.

U pa se përcaktuesit e formulës zgjedhore në TOP, nuk kishin dalluar cka është fuqi politike në casje. Të ndërtosh project politik zgjedhor nuk është njëlloj sit ë bësh portokalinë ta zëmë, apo Top Shoë dhe Good morning Albania, që numërohen me kulmin e shikueshmërisë në Shqipëri. Kjo do të thotë se Televizionit nuk janë vetëm lemonade profesionale. Dhe po nuk I bashkëdyzove me fuqinë e lajmit dhe qëndrimit e humbin peshën e ndikimit. Top Cjanel e tregoi më së miri këtë fakt.

Dita e fundit e zgjedhjeve e tregoi fuqine e njeriut profesional ne Klan. Ata nga shumë të Topit dhe konkurues tjerë medial edhe mund të jenë konsideruar të fjetur, krahasuar me mundësitë profesionale që kanë. Mund të kenë qenë të anashkaluar nga fuqia e Topit gjate vitit qe e leme pas, si për shkak të impenjimeve të gjata në jetën mediale dhe shoqeroro-politike, si edhe nga lodhja për të qenë gjithmonë protagonist, por në moment të rëndësishëm treguan se formula e tyre ishte me profesionalja dhe me e guximshmja nga te gjitha televizionet tjera konkuruese. Exit Pool ishte një guxim tjetër i ketij Televizioni, i cili nuk perfilli as presionet dhe as rrezikueshmërinë që mund t’i sillte ky sondazh. Sondazhi krijoi shumë zëra jostabil duke përfshirë edhe Fevziun. As ai nuk u përmbajt, me gjithë garancat që kishte, duke mos  perballuar dot frikën dhe skepsën, që ajo që ishte prezantuar mund të ishte edhe e vërtetë.

I vetmi, drejtori i lajmeve të Klanit, Shkullaku, ishte më përmbajtësor dhe më i saktë në shpjegimet e tija në emisionin opinion.. Fjalia se ky është vetëm një sondazh tregonte për fuqinë e tij në qëndrime dhe në besimin që ai kishte për stafin e tij, të përkrahur pakufishëm nga drejtori i tij.

I përparuar në pjesën vizuele, i investuar shumë si Televizion, Top Chanel, mbeti më i humburi në këtë garë. Jo per faktin se pronari nuk investoi në emisionet zgjedhore por e gjeti formulen më të gabuar për garën mediale.

Të gjitha gabimet e Topit

Te qenurit të sigurt se ata janë Televizion numër një në Shqipëri, stafi i Topit krijuan nje komoditet te panevojshem në formulën e tyre. Dhe Gabuan radhazi.

Gabimi i parë ishte formula e emisionit zgjedhor. Përcëndrimi i debateve në zona zgjedhore dhe me kandidate të panjohur, ishte gjetja më e keqe për një Televizion që rangohej si Televizion i parë në Shqipëri. Debati me kandidate lokal (do duhej të zëjë vend para lajmeve kryesore-17-19- ta zëmë)  mund të ishte interesant për atë zonë zgjedhore, por detajet që ata shtronin para opinionit publik shqiptar ishin të papërfillshme për të qenë të shikueshëm dhe interesant. Dhe, natyrisht, që asnjëri nga zonat tjera të Shqiperise, e që është shikues, nuk mund të ketë koncentrim të vazhdueshem për të dëgjuar gjëra lokale të shprehura me një gjuhe lokale të pa përdorshme për të kuptuar problemet e zonës.

Gabimi i dytë ishte përcaktimi për udhëheqësin e emisionit. Pak a shumë sqarova më lartë arsyet. Megjithatë, me gjithë respektin per Top Shoë, si emisioni me I shikuar ne Shqiperi, sipas te gjitha sondazheve, Alban Dudushi ishte gjetje per te humbur tregun karshi Fevziut dhe pse jo edhe Arian Canit të TV Arbëria. Butësia prej Shoë gazetarit, nuk e lansoi Dudushin në këtë garë. Për të mos thënë se I bëri goxha dëm. Jo për fajin e tij sa për formulën e zgjedhur nga ana e Topit.

Gabimi i tretë: Largimi nga koherenca apo spostimi i Rudina Xhunges, ose thënë në gjuhën më të butë, skajimi i saj nga përmbajtja politike e dobësoi shumë Topin karshi Fevziut. Xhunga me këtë qëndrim do duhej të jetë e ofenduar profesionalisht kurse Topi me këtë humbi betejën për faktin se ishte përcaktuar për Dudushin.

Gjuha dhe percaktimi ballkanik, me gjasë, se një mashkull mund të jetë më bindës para opinionit publik mund të ketë qenë argumenti i vetëm dhe me banal që mund ta kenë pasur stafi editorial I TOP-it karshi Xhungës.

Gabimi I katërt: ishte vendosja e Sonila Mecos në cilësinë e kukullës zgjedhore. Ajo mund të ofronte për Topin mundësi dhe përparësi të dukshme karshi opinionit publik me paraqitjet e saja. E vendosur për të qenë prezente me gjuhën e trupit dhe jo me trurin e saj, ishte defekti dhe ofendimi më i madh që i është bërë kësaj prezantuesje.

Gabimi i pestë: ishte dita e zgjedhjeve: Nuk dua të hyjë në detaje. Po përmend vetëm dy prej tyre. Futja e Formula Uno në mes të ditës nuk ishte vetëm gabim profesional por edhe qëndrim injorant i stafit te Topit. Nje snobizëm i papërmbajtjshëm.

Gabimi i gjashtë: ishte perzgjedhja e nje figure kryesore si prezantuese e zgjedhjeve pas ores 10 te mjesit. Nuk më kujtohet as emri. Kjo, me gjasë, u bë si pasojë e ruajtjes së freksisë për Sonilën. Porn ë këso situate një ditë s’është përditë. Edhe për faktin se ka shumë pak profesionsit të kësaj lëmie në Shqipëri. Këtë e dëshmuan Enkel Demi dhe Ilva Tare, por dorën zemër për arsyena të ndryshme.

Një figurë  krejtësisht jo bindëse dhe jo profesionalisht jo e mjaftueshme, nuk te ngjallte asnje moment besushmerie. Ajo mund të jetë prezantuese e mirë për lajme dhe të ketë ze të bukur, por ajo nuk kishte as mundesi, as përvojë  dhe profesionalizëm për të marrë në udhëheqje një mision kaq delikat.

Gabimi i fundit ishte mungesa e Andi Bejtjës, drejtorit të informacionit, në ekran. E di që shumë gjëra janë të panevojshme por ne keso raste, sic jane zgjedhjet, prezenca e tij duhej Topit gjithësesi. Edhe për faktin se ky kanal kishte humbur sigurinë në përceptimin e realitetit profesional.

Gabimi me i rende ishte përqëndrimi tek formula politike e fitores- debati Nano-Berisha. Edh pse është legjitim ky përkushtim dhe mund të kishte të drejtë, megjithate formula e propozuar e pronarit te ketij televizioni ishte e gabuar.

Ai doli i gënjyer me objektivitetin e afishuar karshi opinionit public sepse e kishte të mbështjellur me falsitet. Ky falsitet doli edhe per faktin se e tradhetoi Nano me deklaraten publike kur përmes zëdhënësit tregoi arsyet se pse dëshiron të bëhet debati në Top Chanel. Duke  përmendur sondazhin si argument kryesor dhe duke e thirrur Fevziun për ta drejtuar emisionin si moment kompromisi.

Ka dy momente te renda këtu: E para se nuk thirret një gazetar tjetër nga një redaksi konkurente. Kjo tregon se investimi i tij në gazetarë dhe gazetari qenka i instrumentalizuar, i dirigjuar dhe dehumanizues.

E dyta pronari i këtij Televizioni me ftesën e bërë ka qenë ofendues për të gjithë ata njerëz profesionist që e kanë ndërtuar atë gjigand medial. Gjithashtu, edhe mund të mos ketë asnjë afinitet përafërie ndërmjet Nanos dhe Drejtorit të Topit, por deklarimet e tilla publike e kanë dëmtuar idenë e objektivitetit, që pretendonte ta kishte topi.

Megjithatë, për opinionin publik, me e ndershme do te ishte te mos fshihej lehtësia e përkrahjes së nanos dhe thjeshtë të thuhet se “ne si televizion kemi qëndrim qe ta perkrahim një politikë të caktuar”. Sepse është e drejtë subjektive e njeriut dhe profesionistit që në një moment të caktuar të merr qëndrim duke respektuar bindjet. Qëndrimi nuk është mëkat, përkundrazi heshtja dhe balansimi falso është mëkat profesional.

Në të vërtetë në një moment të caktuar ka pasur një përzierje të sistemit të vlerave profesionale. Se cka është lajm dhe cka është qëndrim. Në gazetari, megjithate, thuhet se ai që ka qëndrim në raportim është mëkat profesional. Por ai që ka qëndrim pas lajmit të bërë numërohet si guxim profesional dhe qëndrim parimor mbi ngjarjen.

Sidoqofte nga “Topi…” ka pasur një pritje të madhe prandaj edhe bëmë një analizë më të detajuar te gabimeve. Dhe të themi krejt sincerisht se Topi mbetet Televizion shume profesional dhe këtë e tregoi Fitorja e Topit karshi TV Klan në orët e para të mengjesit, kur Sonila Meco ishte në  formën e saj më të mirë për të qenë aktere e ditës së zgjedhjeve për tu zbehur më vonë dhe për t’u bërë e papërfillshme karshi Televizionit Klan dhe Vizion Plus. Dorën në zemër formula e mëngjesit të Vizion Plusit ishte më e fuqishmja.

Formula modeste e Vizion Plusit

Befasia e këndshme e zgjedhjeve ishte Formula modeste e Vizion Plus. Stafi I këtij Televizioni po bëhet i njohur për korrektësi profesionale në lajme por shpeshherë janë të shprehura mungesa te siguria profesionale dhe ajo që quhet “dhëmbët e gazetarit në profesion, ku qëndrimi është shumë më I rëndësishëm se cdo korrektësi dhe objektivitet profesional. Të preokupuar me këtë formulë, stafi editorial i këtij televizioni, arsyeshëm u përcendrua në pikën me popullore te saj, Drejtoreshen e lajmeve- Ilva Tare. E vendosur në një studio krejtësisht ndryshe nga televizionet  tjera, ku vizuelja ishte permbajtja kryesore e studios, mund të thuhet se autorja e projektit zgjedhor te Vizion plus u mbajt në mënyrë kompetitive me TV Klan, që sipas sondazhit zgjedhor numërohet e dyta në shikueshmëri. Jo per faktin se doli apo nuk doli fituese, por ishte e vetmja qe solli seriozitet në koherencën dhe në prezencën e saj gjatë ditës së zgjedhjeve.

Ajo që nuk shkonte me ate pamje prej anije kozmike, krejtësisht një realitet virtual në studio, ishte mundësia e vogel teknike me botën jashtë studios. Nje improvizim i qellimtë i kësaj udhëheqjeje, me paraqitje telefonike nga të gjitha rrethet, dukej se ishte permbushje krejtesisht formale e formulës së televizionit-pamjen. Gjuha e gazetarëve shpeshherë ishte sterile dhe e përseritshme, pa përmbajtje faktesh, por e nevojshme për të treguar  autenticitetin e lajmit, pra raportim nga vendi I ngjarjes. Kjo konkurencë që i bëhej Televizioneve tjera kishte të bënte me këmbëngulësinë e Ilva Tares që të jetë ajo që fillon dhe mbyll emisionin zgjedhor. Shume here relaksuese dhe me batuta e bente joshese prezencën e saj ne ekran.

Formula e korrektesise profesionale që është cilësi shume konzervative e drejtoreshës së lajmeve, duke mos provuar asnjëherë të atakojë objektivitetin me lirinë e subjetivitetit në qëndrim, e bënë këtë figurë mediale shpeshherë të paatakueshme, që për ata që njohin gazetarinë, nuk është e mire dhe shume e lavdërueshme në jetën e një profesionisti prej gazetarie.

Por Tare vazhdon te jete ne boten e konkurences mediale per perkushtimin qe ajo ka ndaj lajmit, por gjithnjë duke hezituar të kaloi vijën e kuqe të korrektësisë dhe për të marre guximin që një lajm ndonjeherë ta mbështjellë edhe me një qëndrim që e largon nga vija e thjeshtë e raportimit dhe lajmit.

Joobjektiviteti si duket nuk eshte liria e saj e te shprehurit, ndoshta edhe per faktin se e priton ballfaqimin me boten politike dhe mediale të meshkujve. Sidoqofte ajo mbetet një ndër figurat më interesante të permbajtjes së emisioneve zgjedhore.

Dy emisionet tjera: Pesë pyetjet e Babaramos dhe Farenhajt e Sokol Ballës jane impenjime shtese të Vizion Plus. Formula e përballjes ishte me shumë në funksion të politikanëve se sa në funksion të opinionit publik. Edhpse respekti për shkronjat e Sokol Ballës eshte i vecantë, nga na tjetër habit fakti se si ai vendosi te improvizoi një emision pa pasur nje koherencë nga e kaluara. Ideja për të qenë protagonist për një moment të rëndësishëm politik dhe medial është me risk të madh. Gati gjithmone ky lloj protagonizmi më shumë krijon keqkuptime se sa vlerësime. Edhe për faktin se Balla krijoi një konkurencë të panevojshme brenda vet Vizion Plusit, për cka shihet se në udhëheqjen e këtij Televizioni nuk ka bosht udhëheqës të politikës redaktuese por ka edhe imponime prej pronari. Balla, realisht ishte me i pelqyeshem se sa kolegu i tij, por nuk i mjaftoi qe te jete me i shikueshem dhe me i perfolur ne opinionin publik. Nje gazetar me një përvojë dhe me një gazetari aq të mirë dhe me një talent të vecante në gazetarinë e shkruar, beri nje protagonizem te panevojshem medial.

Edhe dicka për Televizionin Shqiptar: Këtu nuk mund të flitet më për gazetari dhe për televizion. Televizioni shqiptar don një rivlerësim dhe nje ndryshim rrënjësor. Keshtu si eshte nuk i duhet askujt, pra as Artur Zhejit, si drejtor i saj. Artur Zheji me gjasë ka shkuar për mision dhe jo për gazetari. Apo edhe mund ta kete arritur qellimin, Por ai e huqi profesionin dhe idene per cka ka shkuar. Nese nuk e ka harruar ndërkohë arsyen e shkuarjes për të bërë drejtorin. Prandaj, taksat e paguara shqiptare duhen përdorur më mirë për dicka tjetër se sa të përdoren për gojën e mbyllur dhe pamjen e shëmtuar të ekranit të Televizionit shqiptar.

Frika nga fitorja e gazetarisë së Klanit

Këto zgjedhje nuk nxorën asnjë figurë të re mediale. Biles disa i nxoren nga funksionaliteti. Pak për fajin e gazetarëve e më shumë për fajin e pronarëve. Gazetaria televizive në Shqipëri kësaj radhe instaloi disa norma profesionale: Qëndrimin, kompromisin, heshtjen dhe balansin. Dhe një gjë tjetër u pa me këto zgjedhje. Nga kjo fushatë nervash, kompromisesh, luftës për konkurencë, investime dhe dhimbje ka vetem nje fitore: Gazetaria. Por frika me e qendrueshme per mua qendron ne faktin se Televizioni Klan shumë lehtë mund të dehet nga fitorja e kësaj beteje dhe të rrëshqet atje ku gazetaria e ka më së lehti-vazhdimi i mbajtjes së qëndrimit pro një procesi dhe një partie edhe pas zgjedhjeve. Ajo do ta shndërronte këtë Televizion nga një fitues momental në humbës të madh. Për këtë mbetet të shihet.

Për fund edhe një konstatim shtesë: Disa mediume jane kot në treg. Dikush mund ta konsideroi edhe si pasuri mediale?! Por e vërteta është se ato krijojnë një konkurencë false dhe kështu si janë po dëmtojnë vazhdueshëm tregun medial. Ato një ditë do të vdesin, por më mirë është që këtë ta bëjnë sa më parë.

Sokol Pepushaj

Kuvendi i Kuçit, simboli historik i bashkëpunimit me fqinjët, por i lënë në harresë…

15 korriku për shqiptarët e veriut në përgjithësi dhe ne malësorët e Malësisë së Madhe në veçanti, është një ditë historike që nuk harrohet lehtë. E, themi nuk harrohet lehtë sepse po këtë datë në vitin 1614, në Kuçin historik, dikur pjesë e rëndësishme e Malësisë së Madhe Etnike, u mblodh kuvendi famëmadh me përfaqësues jo vetëm nga Malësia dhe Shqipëria e Veriut, por mbi të gjitha këtu morën pjesë përfaqësues të krejt Ballkanit të asaj kohe, e kryesisht të popujve sllavë që ishin fqinjët tanë prej shekujsh, dhe që në historiografinë tonë me shumicë shkruhet për një “bashkëjetesë” tragjike e jo bashkëpunime, si në rastin e Kuvendit të Kuçit, për të cilin menduam të bëjmë këtë përkujtimore të shkurtër. Gjithsesi Kuvendi i Kuçit ishte një domosdoshmëri historike që popujve të Ballkanit e më gjerë u imponoi koha e pushtimit otoman, që rrezikonte fatet e qytetërimit e besimit të kësaj pjese të Europës plakë. Pikërisht në vazhdën e mbijetesës u hodh ideja e bashkëpunimit jo vetëm të popujve të Ballkanit, por edhe më gjerë, në organizimin e një lufte të përbashkët për çlirimin e trojeve të pushtuara nga djajtë e verdhë të Azisë. Ide të tilla në fakt ishin hedhur shumë herë, por realizimi i tyre nuk kishte qenë thuajse kaq real sa më 15 korrik 1614. Është interesant se për realizimin e këtij kuvendi kishte një rol mjaft të madh jo vetëm konfirmimi i krerëve dhe drejtuesve shqiptarë (të Malësisë së Madhe), që do të merrnin pjesë në kuvend, por mbi të gjitha zgjedhja e Kuçit të Malësisë së Madhe si foleja më e sigurtë ku do të mblidheshin krerët e popujve të Ballkanit, dhe sipas dokumenteve sqarohet se malësorët ishin ata që do të siguronin punimet e suksesshme të këtij kuvendi. Kreu i këtij kuvendi shkruhet se ishte konti i famshëm prej Kuçit që njihet me emrin Lala Drekali, pra safi shqiptar, madje me lidhje gjaku të shumë fiseve të sotme të Malësisë së Madhe e veçanërisht i kastratësve të sotëm. Në mes pjesëmarrësve të rëndësishëm të këtij kuvendi gjejmë emrat e malësorëve (Vojvodës) Gjelë Culi nga Boga, (Vojvodës) Vuk Keqi (apo Gjeçi) nga Kelmendi, dhe deri të veriorëve Gjec Bardhi nga Mirdita dhe Gjin Gjergji nga Dukagjini etj. Në listën e këtij kuvendi zënë vend edhe shumë krerë e vojvodë të Serbisë, Malit të Zi e deri Bullgarisë së asaj kohe. Duhet të theksohet se lista përbëhet gjithsej nga 44 krerë, ku 25 të parët janë përfaqësuesit që morën pjesë direkt në kuvend dhe emrat që shënuam janë pikërisht pjesëmarrës direkt, por janë edhe 19 përfaqësues të tjerë që për arsye objektive nuk ishin pjesëmarrës direkt, por në kuvend kishin dërguar përfaqësuesit e tyre fuqiplotë. Sqarojmë se edhe në këtë pjesë të “kuvendarëve” të Kuçit kishte pjesëmarrës nga treva të tjera të Malësisë, Shqipërisë së Veriut dhe trevave të tjera të Ballkanit. Vendimet e këtij kuvendi kishin në themel luftën e pakompromis kundër pushtuesve otoman, si dhe kërkohej ndihma e popujve të tjerë të Europës, si e atyre të Anglisë, Gjermanisë, Francës, Austrohungarisë, Spanjës, republikave italiane të kohës, si dhe shprehej mosbesimi ndaj Republikës së Venedikut. Mbretëritë e sipërshënuara u angazhuan të bashkëpunojnë me Kuvendin e Kuçit, por ndihma konkrete e tyre ishte e pjesshme, gjë që bëri që kuvendi të ketë më shumë vlera historike se sa veprime konkrete. Në krye të ushtrive ballkanase shkruhet se u vendos Kont Kapedani i njohur i kohës, Gjon Renesi, i cili siç shkruhet ishte me origjinë shqiptare, madje nga trevat e Veriut. Natyrisht ky kuvend ka rreth katër shekuj që është realizuar, por jehona e tij ende nuk është shuar, madje sot vlerat e tij duhet të studiohen e vlerësohen sepse i shërbejnë bashkëjetesës sonë me fqinjët e më gjerë, në Europën e re e demokratike që ofron shansin e bashkimit e jo ndarjes, e cila prej shekujsh na mundon…

Ndue Bacaj

Dashnor shembullor i fjalës së lirë… avokat i së vërtetës

Meditime për librin “Shakaxhinjtë” e Nacionalizmit”

Më parë se të njihesha me Mark Bregun, jam njohur me shkrimet e tij publicistike, të cilat përshkohen (fund e majë) nga pathosi nacionalist, nga serioziteti shkencor, nga guximi për të thënë të vërtetën lakuriq, sado e hidhur të jetë ajo. Mark Bregu është dashnor shembullor i fjalës së lirë, me të cilën nuk abuzon asnjëherë, është avokat i së vërtetës, të cilën kërkon ta shkundë nga pluhuri i harresës, kërkon të gërmojë e ta gjejë atë kudo që është, qoftë edhe në labirintet më të errëta të katakombeve.

Autori Bregu, edhe kur merr “zjarr” dhe kur “valon”, është fisnik dhe i vetëpërmbajtur, fisnikëri kjo që buron nga geni i tij prej gege, me shpirt të pastër kristian. Z. Bregu sjell përpara lexuesve vetëm një pjesë të publicistikave të tij historike në librin “Shakaxhinjtë” e Nacionalizmit” (debat historik). Një libër i veçantë në llojin e tij, me diapazon të gjerë kohor, duke fokusuar personazhe, aspekte dhe ngjarje nga më madhoret e më të debatueshmet e historisë sonë kombëtare. Mark Bregu nuk vjen nga bota akademike, por ka përvojën e gjatë hulumtuese të pasionantit, kurajon dhe dëshirën e mirë, talentin dhe ndjenjën e thellë, stilin e të shkruarit joshës e për t’u patur zili, duke krijuar profilin e vet autentik jo vetëm në kryeqendrën e Veriut, por në një hapësirë shumë më të gjerë që i kalon kufinjtë e Europës dhe madje deri përtej Atlantikut. Çdo gjë reale sipër tokës ka dy histori: historia e fshehtë mistike dhe ajo e dokumentuar. Autori, në librin e tij turret të zbulojë misteret, godet me “varrë” bumerangjet historike duke “notuar” shpesh herë në kah të kundërt të rrjedhës, por duke e orientuar “busullën” e tij në kahun më progresiv të mendimit intelektual, pasi në gjithë botën po rishikohen figurat dhe ngjarjet historike me qëllim që historia zyrtare të pasurohet dhe të reflektohet ndaj mëkateve… Nga shtjellimi i lëndës që merr në analizë, autori arrin në konkluzionin e dhimbshëm që individualistë e anarkistë të dyzuar e antagonistë mbeten shqiptarët me njëri-tjetrin! Ambiciet personale i shtynë Dhimitër Farët, Karl Topiajt, Ballaban Pashët, Esadistat e Haxhi Qamilët, e sa e sa pashallarë e feudalë të tjerë, të cilët përfunduan si lavire në shtratin e kolaboracionizmit, duke u shërbyer me devotshmëri të huajve deri në harresë se ka shqiptarë dhe Shqipëri! Letargjia e thellë në mbretërinë e orientit, mungesa e një ideologjie unike dhe një lëvizje kombëtare e mirëorganizuar bëri që ne të gjendeshim në udhëkryq, kur u shkërmoq karabinaja e kalbur turko-osmane, për të cilën dikush qau nga mallëngjimi dhe dikush tjetër u rrebelua për të ruajtur flamurin e grisur të “baba davletit”! Prandaj autori Bregu, në analizat e tij flet me fakte konkrete dhe i bën një arsyetim të saktë, nacionalizmit foshnjarak shqiptar i cili mbeti i tillë për mëkatet e atyre që dikush don t’na i servirë si “baballarë” të kombit! Hipokrizi kjo që e detyron Mark Bregun të shigjetojë me pendën e tij realiset e therëse njëkohësisht. Libri “Shakaxhinjtë” e Nacionalizmit” frymëzohet nga idealet e pastra kombëtare, nga sakrificat e martirëve të kombit, nga veprat dhe shëmbëlltyrat e tyre, mirënjohja ndaj të cilëve e bën autorin të skalitë një mozaik publicistikash me një ndjenjë të fuqishme që buron nga loçka e zemrës dhe pa stërhollime të tepruara  kumton faktin se Shqipëria indipendente dhe me bazament europian është vepër e apostujve të shqiptarizmës: Gjergj Kastriotit – “Atlet” i Krishtit, të kordhëtarit mbrojtës të qytetërimit europian nga herezia orientale e stepave; është vepër e Fishtës, Nolit, Naimit, Gurakuqit, Dedë Gjon Lulit, Boletinit, De Radës, Bajram Currit, Doçit e Koliqit. Shqipëria është djepi i Nënë Terezës, mishërimit të humanizmit njerëzor në shkallën më të lartë tokësore.

Mark Bregu artikulon rrjedhshëm atë që historiografia shqiptare akoma nuk mund ta belbëzojë dot atë që albanologët e huaj ka vite e vite të tëra që na e kujtojnë se Mirdita, Himara, Dukagjini, Malësia e Madhe, Puka e Kosova janë palci i nacionalizmit dhe virgjëria e shqiptarizmit. Në qoftë se Shqipëria është vërtet hallemadhe, arkaike e paditur dhe e plagosur rëndë, Mark Bregu fajin e kërkon tek jeniçerët e orientalizmit, sherrxhinjtë e politikës, njerëz që për këtë atdhe asnjë pikë djersë nuk e kanë derdhur, sahanlëpirës, lugatë të pangopur për grada e ofiqe, përpara të cilave Shqipëria nuk vlente asgjë. Ndërsa sot na paraqiten si “martirë” të shqiptarizmës! Gjithë libri i Mark Bregut është ndërtuar në funksion të këtij boshti, gjithçka vërtitet rreth nacionalizmit në kuptimin më pozitiv të këtij nacioni, shpesh të shpërfytyruar nga të mëdhenjtë ndaj të vegjëlve. Autori, përmes fakteve që trajton në librin e tij, na shfaqet si një polemist sfidant dhe elokuent, i aftë të thyejë çdo kornizë dogmatike, guximtar të shkopsitë çdo lloj fibulacioni hermetik dhe varrmihës ndaj çdo mentaliteti antikombëtar. Autori nuk ka asgjë me Islamin, as me myslimanët shqiptarë, të cilët janë vëllezërit tanë të një gjaku dhe që në rrethanat historike u imponuan konvertimin me fenë e pushtuesit. “Nacionalizmi shqiptar është vepër e të gjitha besimeve fetare së bashku”, është përfundimi i pakontestueshëm i autorit Bregu i cili nuk ka si të pranojë gjestikulacionet e profetit të rremë Abdi Baleta, kësaj dhelpre dinake që di të përshtatet çdo stinë, kësaj mendjeje “brilante” për të mbjellë mbrapshtira, specie pa kolonë vertebrale që përshtatet si lëngjet për të marrë formën e çdo ene, shërbëtor i paskrupull i çdo padroni, duke u vërtitur nga njëri ekstrem në tjetrin, i shkathët si nëpërka, për të depërtuar në çdo vrimë… Lajthitjeve të Baletës aventurier, si “Katolikocentrizmi është aventurë dështake”, ku shprehet: “Edhe pse Mark Bregut s’mund t’i pëlqejë, paraardhësit tanë e patën fat historik që jetuan 500 vjet nën turkun… Do apo s’do Marku, (replikon i çmenduri Baleta – shënimi është i imi – P. Milani), ai që sot njihet për komb shqiptar nuk përbëhet më vetëm nga ata që shkuan të jetonin me ujkun, por në shumicë dërrmuese të atyre që bashkëjetuan me turkun në një Perandori. Edhe sikur të jetë ashtu siç pretendon Marku, se myslimanët, Islamin e paskan pranuar me forcë, të detyruar nga turqit, duhet t’i falënderojmë osmanët pasi për të mirën e shqiptarëve kanë bërë atë që duhej. Për kalimin në myslimanizëm duhet ta ndjejmë veten krenarë dhe jo mëkatarë, siç thotë Kadareja. (o tempera, o mores). Ka të drejtë kur thërret Mark Bregu, i cili nuk ka frikë të përballet me këtë Ballaban Pashë të ri, të përballet në medjan pa shpatë e pa topuz, por me armën e pathyeshme të së vërtetës ku ndër të tjera polemizon: “Faktin e islamizimit me dhunë askush nuk mund ta mohojë, por që ta quash fitore, përveç nostalgjikëve të Haxhi Qamilit dhe tardhëtarëve të kombit, askush tjetër nuk mund ta quajë fat historik pushtimin 500-vjeçar osman”. Ky arsyetim i drejtë historik dhe filozofik është provuar katërcipërisht: Shqipërisë dhe shqiptarëve fatkeqësitë më të mëdha gjithmonë u kanë ardhur nga Lindja. Mark Bregu e ka sfiduar mrekullisht Abdi Baletën, të cilit i mungonte shënjestra për gradimin e murtajave të tij, gjëmimet e të cilave ngjasojnë si gjëmë të largëta në qiellin e kthjellët pa re. Përveç shqiptarëve, të gjitha kombet e tjera të Ballkanit që ishin nën Turqinë, ruajtën një homogjenitet fetar, në raport me popullsinë. Shqiptarët që kanë ndërruar besimin janë katër herë më shumë se bullgarët, jugosllavët, 32 herë më shumë se grekët dhe 45 herë më shumë se rumunët, gjë që cilën përveç Abdi Baletës, askush tjetër s’mund ta quajë fat historik dhe ta trumbetojë si fitore!

Autori vlerëson maksimalisht tolerancën fetare në Shqipëri si një rast unikal dhe natyrshëm kjo tolerancë e ka burimin tek ajo që na rrëfen Noli ynë i madh i cili, duke analizuar psikologjinë tonë kombëtar ka thënë: “Në Shqipëri kemi katër fe të ndryshme që nuk kanë zënë rrënjë në zemrën e këtij populli pagan” (“Shqiptarët”, Edw Josques, fq. 262). Por, ekzistenca e katër besimeve fetare duhet pranuar pa mëdyshje se ka ndikuar jo pak negativisht në dëm të çështjes tonë kombëtare (fatkeqësisht akoma e pazgjidhur), për këtë autori Bregu është i vetëdijshëm, nuk është hipokrit, nuk mund të heshtë, nuk mund të kapërdijë “petullat” e pjekura në ujë të Baletës apo ndonjë tjetri, sipas të cilëve Islami ishte shkaku i shpëtimit tonë kombëtar ose baraz me nacionalizëm! Mark Bregu nuk është fare radikalist apo katolikocentrist, siç e akuzon Baleta apo ndonjë tjetër, përkundrazi në vlerësimet e tij është shumë më pak qortues se sa shumë analistë shqiptarë të besimit mysliman. “Nga të gjitha besimet fetare, katolicizmi dhe bektashizmi kanë qenë dhe janë në të mirë të kombësisë” (Mehdi Frashëri, “Historia e Shqipërisë”, fq. 48). Ndërsa mendjendrituri tjetër, Mit’hat Frashëri ka thënë për shqiptarët mercenarë se, turqit kishin një proverb: “I thua shqiptarit të vete në skëterrë, ai pyet sa është rroga”. Prandaj Mark Bregu, në polemikat e tij me Abdi Baletën, ka të drejtë të pyesë për kë prostituon ky njeri që edhe Nënë Terezën nuk ka ngurruar ta quajë lavire dhe agjente të Vatikanit! Autori Bregu nuk ka bërë asnjë herezi dhe nuk ka mbjellë asnjë lloj përçarjeje, por përsërit një të vërtetë që e kanë thënë burra shumë më të ditur se ai dhe vazhdojnë ta thonë akoma: “Shqiptarët katolikë janë seksioni më kompakt dhe janë përpjekur në shekuj të sjellin në Shqipëri frymën e civilizimit europian… Në këtë drejtim dhe marrshim që janë angazhuar sot, shqiptarët katolikë janë pjesa më kompakte dhe më perëndimore e shoqërisë shqiptare, për hir të besimit 2000-vjeçar dhe besnikërisë së tyre ndaj këtij besimi”. (Prof. Sami Repishti, “Drita”, Nr. 2-3, fq. 149-150, v. XXIII). Unë, tek mendimi, polemikat dhe meditimet e Mark Bregut nuk shoh asgjë ekstreme, siç mund të mendojë ndonjë dritëshkurtër. T’i thuash të bardhës e bardhë dhe të zezës e zezë nuk është ekstremizëm, por detyrë dhe normë morale për çdo intelektual dhe qytetar. Por, kur hidhet baltë edhe mbi dy figurat më të shquara të kombit, si Gjergj Kastrioti dhe Nënë Tereza, dhe ndaj superstratit gjenetik që na bën të ndjehemi shqiptarë, reagimi dhe “pickimet” e Mark Bregut ndaj atyre që vjellin vrer, janë në funksion të plotë të mbrojtjes së nderit dhe dinjitetit kombëtar. Kush është më e bekuar se bleta, dhe ajo thumbon dhe vetëflijohet kur ndihet e kërcënuar.

Unë uroj përzemërsisht mikun dhe kolegun tim Mark Bregu për librin me vlerë që na ka dhuruar, i cili është nga ata libra që të bën ta lexosh e ta rilexosh, e pse jo dhe të mbash shënime. Libri “Shakaxhinjtë” e Nacionalizmit” është nga ata libra që mbeten dhe u mbijetojnë kohërave, ashtu siç mbetet dhe mbijeton ideali i pastër kombëtar në jetë të jetëve.

Prelë Milani, kryeredaktor i gazetës “Dukagjini”

Kur mbesin diçka më shumë se dy javë nga dita e zgjedhjeve dhe t’i jepet fund këtij ankthi, që ka ngërthyer mbarë Shqipërinë dhe shqiptarët, një përleshje ka lindur si rezultat i një dakordësie paraprake për një debat të hapur televiziv mes Kryeministrit dhe Kryetarit të Partisë Socialiste, Fatos Nano, me Kryetarin e Partisë Demokratike Sali Berisha.

Ndërsa liderët politik dhe kandidatët e tyre hypin dhe zbresin nga një podium në tjetrin, akuzojnë shajnë e sulmojnë kundërshtarët e tyre, palosin e shpalosin premtimet e tyre, që vetëm elektorale mund të jenë, e asgjë tjetër, një tjetër luftë po kaq e ashpër, po kaq e nxehtë po zhvillohet mes moderatorëve të dy liderve historik të politikës, Berishës dhe Nanos, në lidhje me mundësinë e zhvillimit të një debati elektoral dhe kushtet e kësaj përballje. Sikur të mos mjaftoheshim me gjithë këtë betejë politiko-mediatike, një tjetër përleshje ka zënë fill nga ky debat elektoral. Eshtë fjala për dyelin mes TV Klan, si televizioni i parë që ka mundësuar debatin e parë politik mes Berishës dhe Nanos dhe Top Channel, të cilët pretendojnë se e meritojnë ata këtë të drejtë, pasi sipas një sondazhi, që për ironi të fatit u përfol, kishte dalë televizioni me besueshmërinë më të lartë në publik. Pretendimi i Top Channel, duket se nuk është dhe aq dashamirës, aq i mbështëtur në argumenta, si fjala vjen i shkallës së besueshmerisë, apo diçka tjetër e kësaj natyre, të cilën ata e servirin si një avantazh i tyre ndaj TV Klan, ndaj të cilit ata ja kanë frikën. Nëse TV Klan pretendon me të drejtë për të qënë televizioni, të cilit do t’i besohej eskluziviteti i transmetimit të këtij debati, Top Channel hidhet përpjetë, pasi nuk do që ky debat të privatizohet nga TV i lartpërmendur.

Ishte viti 2002, ishte TV Klan, ishte gazetari dhe drejtuesi i “Opinion”, Blendi Fevziu, ato që mundësuan të shtërngonin duart, të uleshin përballë, dy armiqtë historik të politikës shqiptare. E nuk do të ishte fundi i botës nëse edhe më 2005, të zhvillohej një debat i tillë në TV Klan, jo dhe aq se nga pretenduesit është I vetmi më statusin e televizionit kombëtar dhe I pavarur, cilësi që Top Channel I ironizon, ndoshta për të vënë veton mbi të drejtën për të qënë ai dhe vetëm ai ekrani I vogël në familjet shqiptare. Askush nuk hedh poshtë risinë që solli Top Channel në medin elektronike, sikurse s’mund të mohohet ajo që dha ky television për teleshikuesit, në dobi të fjalës së lirë, të evidentimit të problemeve dhe ndikimit për zgjidhjen e shumë prej tyre. Top Channel është dhe mbetet një television I admirueshëm, me një reputacion në opinionin publik. Dhe kjo është frut I një mendësie dhe profesionalizmi, mbi të cilat ajo ngrihet. Por mjetet me të cilat ajo kërkon të sulmojë konkurentët e saj mediatik, me synimin për të qënë mbi të gjithë, mbase nuk do të kishin si shumë me prezencë dhe autoritet.

Pse duhej trumbetohej si shumë e rëndësishme se ku do të zhvillohej ky debat i pritshëm electoral. Të transmetohej këtu apo atje, në këtë television apo në atë tjetrin, drejtuar nga ky gazetar apo nga ai tjetri, kur më mirë se kushdo tjetër këtë e dinë vetë ato që do të jenë protagonistët e këtij debati elektoral. Sulmi i Top Channel nuk besoj se këtë përpjekje për të gëzuar të drejtën e ekskluzivitetit të transmetimit të këtij debati, e motivon me të drejtën për të përçuar tek teleshikuesit atë që Top Channel e quan si mrekullinë e tetë të botës moderne. Për më tepër Top Channel  nuk do ta kishte shumë të admirueshme për audioenëcn e saj, mjetin që përdor. Opinioni publik sheh tek mediat e fuqishme, si ato të shkruara, ashtu edhe tek ato elektronike mendjen e kthjellët, qytetarinë, maturinë politike, paanshmërinë dhe avokatin mbrojtës të interesave të nëpërkëmbura të shqiptarëve. Aspak e hishme nuk është për asnjë pretëndent mediatik të hyjë në një nbetejë të tillë ku ka vetëm të humbur.

Pse duhet të fryhej, apo të përpushej Top Channel për këtë debat, kur gjithçka do të përcaktohej nga ndërmjetësit e këtij takimi. E rëndësishme për politikën shqiptare dhe zgjedhësit, është jo dhe aq televizioni se ku do të zhvillohet ky debat, se sa zhvillimi i këtij debati, gjuha që do të përcjellin, mesazhi për elektoratin në ditën e zgjedhjeve. Po sikur tensioni I këtij mbidebati, apo debati që parapriu debatin Nano-Berisha, të zhvillohet në një auditor asnjanës, ku të kenë të drejtë ta transmetojnë drejtpërdrejtë të gjithë mediat elektronike, cila do të ishte ajo qe do të fitonte Top Channel. Apo fitore për të cilën po përpiqet ajo është vetëm që këtë debat të mos e transmetojë TV Klan dhe takimi të mos bëhët në ambjentet e këtij televizioni.

Fundja e pse do të ndodhte ndryshe. Gjithçka duket se ecën me logjikën e gjërave që shqiptare. Top Channel, fatkeqësisht nuk mund të bëjë përjashtim.

Albert Vataj, Sokol Pepushaj

Bixhozi i fundit politik

Këtu në Tiranë, por veçmas në Jug e Veri të Shqipërisë, ne analistë të mediave perëndimore kemi ndeshur panorama jo vetëm të “vringëllimit të shpatave”, por edhe të finalizimit të përcjelljes së moralit përmes filozofisë së krimit ekonomik tek votuesi i thjeshtë.

Politika po luan bixhozin e fundit. Të ngjan e përtejlogjikshme kur sheh që fasadat e mureve, anët e rrugës, xhamat e lokaleve, deri pemët janë mbushur me portrete të qeshura e serioze të pozantëve të rrugës, që kush i njeh, thellë në ndërgjegje i etiketon si impozantë politikë. Shumë kandidatë për deputetë u ngjajnë brigadierëve të kohës së Enverit: të kollarisur, duke bërë me duar e këmbë që punimet në rrugë të mbarojnë brenda pak orësh, pasi më vonë do të shtrojnë një tjetër rrugë!

Kjo don të sigurojë gjatësinë e itinerarit të tranzicionit shqiptar dhe jetëgjatësinë e pushtetit të krimit. Pikërisht në këtë zallamahi, Ministri Shqiptar i Drejtësisë, Fatmir Xhafaj merr një dush të ftohtë nga Departamenti i Shtetit Amerikan, ku shpresojmë që disa nga biznesmenët e kandiduar, pas 3 korrikut të venë para drejtësisë.

Asnjë mrekulli politike s’mund të ndodhë duke blerë votat. Votuesi shqiptar po ndërgjegjësohet që kandidatëve që japin para, t’u merren ato, por vota të mos u jepet as sesi.

3 korriku po afron. Elektorati po reflekton kuptueshmëri se çdo entuziazëm i madh finalizohet me humbje të mëdha, pasi besimi se injorantët janë të aftë për çdo gjë, madje edhe për parlamentarë, sjell veçse ca tymnaja ose “brraka” të turbullta që kullohen ditën e votimit. Përvojat që përbëjnë shtyllën e shoqërisë njerëzore sfidojnë ndjenjat e çrregullimet momentale të fushatave të këtij kallepi që japin pak para sot, të të marrin shumë më tepër nesër, madje dhe lirinë tënde. Gjithsesi, çdo gjë e pamoralshme për shqiptarët është e moralshme për politikën e politikanët.

Megjithatë, 3 korriku ose është ditë fatlume, ose ditë e mallkimit të ekzistencës së shtresave të varfra dhe të mesme të shoqërisë shqiptare.

Sokol Pepushaj

Mandela shqiptar, Pjetër Arbnori, i ka të sigurta votat në Malësi të Madhe

Gjatë këtyre ditëve prezantuese nëpër strukturat e Partisë Demokratike të çdo komune apo fshati, të kandidatit për deputet të zonës nr.1, zotit Pjetër Arbnori, jemi ndodhur para surprizave të këndshme të një mbështetjeje masive të elektoratit të Malësisë së Madhe. Në çdo takim erdhën me dhjetra e qindra simpatizantë e mbështetës të Mandelës shqiptar, ku menjëherë i deklaronin mbështetjen e tyre, por edhe i uronin fitoren e sigurtë si deputet i Malësisë. Madje në këto ditë z.Pjetër nuk quhet kandidat, por deputet, dhe si i tillë konsiderohet nga shumica e banorëve të zonës. Takime të tilla sinjifikative janë zhvilluar në Komunën Kelmend, Kastrat e mbi të gjitha në Komujnën Shkrel, prej ku ka origjinën kandidati i Partisë Socialiste, dhe ku kishte shpresën kryesore të një mbështetjeje më të madhe se thoshte “jam bir i tyre”. Në këtë takim të zhvilluar më datën 27 maj zotin Pjetër Arbnori e pritën banorët e kësaj treve jo si një kandidat për deputet, por si një hero të vërtetë të demokracisë, i cili është në gjendje si gjithnjë të sfidojë poshtërsitë e krimet e shtetit komunist me emër të ndërruar. Banorët e Shkrelit, zotit Arbnori i garantuan mbështetjen dhe fitoren e sigurtë edhe në këtë komunë demokrate, ku siç thanë ata ka 60 vjet që luftojnë me kuçedrën e kuqe që herë paraqitet më e egër e herë më e zbutur, por që gjithnjë në mendjen e shpirtin e saj bluan dashakeqësinë e krimin ndaj Shkrelit demokrat. Këtë, Partia Komunisto-Socialiste e ka treguar që në janar të vitit 1945, kur pushkatoi, vari, burgosi, internoi e persekutoi gjatë shumicën e banorëve të kësaj treve që në fakt ishte pjesëmarrëse e fuqishme në kryengritjen antikomuniste. Po të njëjtin avaz vazhduan komunistët e rinj të ardhur në pushtet pas vitit 1997 me trevën antikomuniste të Shkrelit, ku para tre viteve u shkatërroi fermerëve të kësaj treve dhjetra dynym të mbjella me kerp, duke ju sjellë një humbje mbi njëmilion dollarë të ardhura. Preteksti i kësaj batërdie socialiste ishte se kjo bimë nuk ishte kerp, por drogë, ku në fakt pasi u bënë analizat serioze të nxitura nga shoqata britanike që e mbështeste këtë plan zhvillimi, doli se ishte vërtet kerp e jo bimë droge. Por pas kësaj qeveria e djallit u detyrua të lirojë nga burgu disa fermerë të burgosur për muaj të tërë, si dhe të lirojë nga akuza ish-kryetarin e kësaj komune zotin Martin Pëllumbi. Siç shihet gjithçka bënë socialistët me këtë trevë ishte një hakmarrje e pastër politike, pasi këtu që nga viti 1991 nuk ka fituar kurrë Partia Socialiste e bishat e saj, por Partia Demokratike e aleatët e saj, siç do të ndodhë edhe këtë herë. Zoti Arbnori, siç thanë shkrelasit është zëri i vërtet i Shkrelit demokrat, ku në të ardhmen besojnë se do të fitojnë gjyqet e pambarimta me shtetin socialist që tashmë i ka ditët e numëruara në tërë Shqipërinë. Natyrisht edhe në Shkrel gjatë sundimit të dhunshëm komunisto-socialist janë krijuar mbështetës të kësaj alternative antishqiptare, por këta janë të pakët dhe pa peshë si dje, sot apo nesër. Përsa i përket kandidatit socialist të zonës nr.1, shkrelasit thonë se ai vërtet e ka origjinën nga ne (pasi ai banon prej vitesh larg Shkrelit), por nuk ka gjetur vend për t’u akomoduar, pasi ai vend është burim i së keqes 60-vjeçare që ka zënë Shqipërinë në përgjithësi e Shkrelin në veçanti, ku siç thonë ata, nuk e ndërrojnë birin e tyre me një tjetër, por ai i ka ndërruar me armikun e tyre, P.Socialiste…

Ndue Bacaj

Grunnet i ODIHR-it flet për BBC-së

Kryesuesi i misionit vëzhgues të zgjedhjeve Jurgen Grunnet

Z. Grunnet tha se rezultati i zgjedhjeve duhet të reflektohet në parlament

Në Shqipëri kryesuesi i misionit vëzhgues të zgjedhjeve, pranë ODIHR-it, Jurgen Grunnet, në një intervistë për BBC-në, tha se zgjedhjet e 3 korrikut duhet të respektojnë dispozitën kushtetuese të vendit, e cila thotë se rezultati i zgjedhjeve duhet të reflektohet edhe në përbërjen e parlamentit të ri.

Një raport i ODIHR, për zgjedhjet, ngrinte shqetësime për listën e votuesve dhe koalicionet informale, në prag të zgjedhjeve të tre korrikut.

Nazim Rashidi bisedoi me z. Grunnet, dhe në fillim e pyeti sa serioze janë shqetësimet të cilat i përmend raporti?

Grunnet: Mund të them se ne kemi evidentuar disa çështje të cilat po i shikojmë. Këto janë çështje që ende po i hetojmë, për të parë nivelin e tyre, ne po shikojmë aleancat formale dhe joformale, si dhe çështje të tjera. Në këtë moment nuk do të doja t’i përshkruaja as si çështje serioze ose joserioze.

Por ajo që doja të thoja është se, ka një faktor të rëndësishëm: në kushtetutë thuhet se votat e elektoratit duhet të reflektohen në parlament, sa më afër që është e mundur me rezultatet zgjedhore. Këto nuk janë fjalët e sakta, por ky është kuptimi.

BBC: Në këtë kontekst atëhere z. Grunet në raportin tuaj, ju thoni se sistemi kompleks zgjedhor u krijon mundësi partive të krijojnë aleanca informale, të cilat siç thoni ju, “do të ulin efektivitetin e sistemit zgjedhor”, çfarë nënkuptoni me këtë?

Grunnet: Atë që mendojmë është se kombinimin që ka Shqipëria mes votimit mazhoritar dhe proporcional, mund të mos jetë mjeti më i mirë për të realizuar objektivin kushtetues që sapo e përmenda.

BBC: Ka pasur sygjerime për ndryshimin e sistemit zgjedhor nga OSBE, atëhere a keni edhe ju sugjerime se ç’duhet ndryshuar pas zgjedhjeve të 3 korrikut?

Grunnet: Nuk kemi asnjë sugjermim. Misioni i ODIHR-it është prezent në Shqipëri për të raportuar për zgjedhjet, bazuar mbi faktet e gjetura në terren. Ne nuk po përpiqemi që të këshillojmë qeverinë apo dhe Parlamentin se si duhet ndryshuar sistemi. Ne thjesht raportojmë për zgjedhjet mbi bazën e fakteve që shohim.

BBC: Atëhere, në më pak se një muaj para ditës së zgjedhjeve, a mendoni se mund të tejkalohen këto shqetësime për të cilat flisni?

Grunnet: Sigurisht që ka shumë çështje që kemi evidentuar dhe kanë natyrë praktike dhe se duhet të zgjidhen, si problemet me listën e votuesve.

Gjithashtu zgjidhje duhet të ketë edhe për vendosjen e policisë. Kërkesat ligjore janë që policia duhet të jetë prezente në vendvotime si dhe të shoqërojë transportin e kutive të votimit nga vendvotimet në qendrat e votimit. Duhet gjetur një zgjidhje për të pasur një numër të mjaftueshëm policësh për të kryer këto detyra.

BBC: Atëhere z. Grunnet a i kanë marrë në shqyrtim këto sugjerime partitë kryesore shqiptare?

Grunnet: Kur unë bisedoj me udhëheqësit politikë dhe me autoritetet, si z. Celibashi, kryetari i KQZ-së, ata janë të gatshëm të dëgjojnë atë që ne themi.

Më duhet të them se të gjithë udhëheqësit politikë dhe autoritetet shprehin vendosmëri për të zhvilluar zgjedhje brenda standardeve ndërkombëtare.

BBC: Z. Grunet si e shikoni veprimin e partive politike në fillim të fushatës?

Grunnet: Mendoj se atmosfera agresive dhe konfrontuese që ishte prezente në zgjedhjet e vitit 2001, është paksa më e ulët kësaj here.

Në këto zgjedhje, partitë duket se janë më shumë të përqëndruara në prezantimin e programeve dhe ideve përpara elektoratit.

Kjo nuk do të thotë ndërkohë se nuk ka agresivitet në politikën shqiptare, ende ka shumë deklarat agresive, por ka një nivel pak më lartë konstruktiviteti në fushatë, në krahasim me fushatën katër vjet më parë dhe shpresoj se kjo do të vazhdojë deri në fund të saj.

BBC: Atëherë z. Grunnet, duke pasur parasysh vëzhgimin tuaj deri më tani, si mendoni se do të zhvillohen zgjedhjet më 3 korrik?

Grunnet: Unë nuk pres asnjë gjë. Ne e bazojmë raportin tonë mbi fakte, dhe shpresojmë se do të jetë pozitiv. Por ne do të raportojmë faktet siç do t’i gjejmë, pa dallim nëse ato janë pozitive ose negative.

David Phillips: Rezultatet e zgjedhjeve në Shqipëri duhet të respektohen

Ilir Ikonomi

David Phillips, analist pranë Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë, një organizatë prestigjoze me qendër në Nju Jork, i tha Zërit të Amerikës se komuniteti ndërkombëtar duhet t’ia bëjë të qartë cilitdo në Shqipëri se duhet të respektojë rezultatet e zgjedhjeve dhe se ndihma e huaj do të lidhet me faktin se sa të lira e të drejta do të jenë këto zgjedhje. Zoti Phillips është edhe autor i një raporti të botuar këto ditë nga Komiteti Amerikan për Politikën e Jashtëme ku bëhet thirrje që qeveria, e cila do të dalë nga zgjedhjet, të ndjekë ligjërisht ish zyrtarët e lartë të ndërlikuar në korrupsion dhe të lidhur me krimin.

Zëri i Amerikës:  Çfarë ka ndryshuar në Shqipëri dhe në rajon vitet e fundit që zgjedhjet e 3 korrikut po tërheqin kaq shumë vemendje ndërkombëtare?

David L. Phillips:   Më kujtohet kur isha në Shqipëri një javë pas vizitës së ish sekretarit amerikan të shtetit James Baker dhe në atë kohë shqiptarët përqafuan demokracinë dhe afirmuan miqësinë me Shtetet e Bashkuara. Kjo miqësi mbetet e fortë por qeveria amerikane mund të bëjë më shumë për të ndihmuar Shqipërinë dhe populli shqiptar mund të bëjë më shumë për t’i kërkuar llogari qeverisë së tij në mënyrë që vendi të plotësojë standardet ndërkombëtare për demokracinë.

Zëri i Amerikës:  Vëzhgimi i këtyre zgjedhjeve do të ketë rëndësi mjaft kritike. Cilat janë aspektet kryesore që duhen patur parasysh nga vëzhguesit?

David L. Phillips:  Kjo zgjedhje janë absolutisht kritike për Shqipërinë. Ato duhet që të jenë patjetër të lira e të ndershme. Partitë politike të Shqipërisë është e nevojshme t’i vëzhgojnë këto zgjedhje pa i provokuar votuesit. Por ka gjithashtu rëndësi të madhe që edhe komuniteti ndërkombëtar të marrë pjesë në vëzhgimin e tyre. Në këtë aspekt, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mund të ndihmojë duke nxjerrë lejet për vëzhguesit brenda 72 orësh para zhvillimit të zgjedhjeve. Ndërkaq, komuniteti ndërkombëtar i ndihmave duhet t’ia bëjë fare të qartë cilitdo që i fiton zgjedhjet se duhet të respektojë rezultatet dhe se ndihma e huaj do të lidhet me faktin se sa të lira e të drejta do të jenë zgjedhjet.

Zëri i Amerikës: Në një raport të Komitetit Amerikan për Politikën e Jashtëme, ju thoni se Shqipëria rrezikon të bëhet një shtet i falimentuar. Cilat janë shenjat kryesore që shikoni ju?

David L. Phillips:  Shtetet e falimentuar janë shtete që humbasin kontroll mbi territorin e tyre, ato kanë kufij porozë, qeveri të paefektëshme dhe si rrjedhojë kthehen në pika tranziti për armët, drogën dhe trafikun e qenieve njerëzore. Ato mund të bëhen gjithashtu strehë për organizatat terroriste. Askush në Shqipëri apo në Shtetet e Bashkuara nuk dëshiron që kjo të ndodhë. Shqipëria tani është në një moment kritik të rrugës së saj: ajo ose do të forcojë qeverisjen dhe do të çojë më tej integrimin në strukturat euroatlantike, ose, nëse udhëheqja merr vendimin e gabuar, ajo mund të rrëshqasë në gjendjen e një shteti të falimentuar, gjë që do të ishte në dëm të të gjithëve.

Zëri i Amerikës: Ju sugjeroni që komuniteti ndërkombëtar të publikojë lista të zyrtarëve shqiptarë të përfshirë në korrupsion dhe në krim të organizuar. Përse mendoni se nuk është bërë kjo deri tani dhe a dini shembuj të tjerë që të jetë vepruar kështu?

David L. Phillips:  Kjo është bërë në vende të tjera të Ballkanit, në Haiti dhe në vende që janë në kufirin e rrëshqitjes drejt shtetit të falimentuar. Qeveria e re që do të vijë në Shqipëri duhet të provojë se e ka seriozisht lidhur me luftën kundër korrupsionit. Mënyra më e mirë për ta bërë këtë është të arrestojë dhe të ndjekë ligjërisht shkelësit e rangjeve të larta, qofshin këta nga sektori privat ose ish zyrtarë të qeverisë. Lista e zyrtarëve që kanë iminitet duhet të shkurtohet dhe njëlloj si Interpoli që boton një listë të kriminelëve të njohur, komuniteti ndërkombëtar duhet të botojë një listë të shqiptarëve që njihen si të përfshirë në krimin e organizuar në mënyrë që transaksionet e tyre financiare dhe udhëtimet e tyre personale të kufizohen.

Zëri i Amerikës: Cilat janë interesat kryesore të Shteteve të Bashkuara në Shqipëri?

David L. Phillips:  Ekziston një miqësi e madhe midis popullit shqiptar dhe atij amerikan. Unë kam udhëtuar shumë në botë, por askund nuk kam gjetur njerëz që t’i duan kaq shumë amerikanët. Qeveria shqiptare ka qenë jashtëzakonisht ndihmuese në luftën kundër terrorizmit. Në Afganistan ka trupa shqiptare. Ndërkohë që shumica e vendeve po e ulin praninë e tyre me trupa në Irak, Shqipëria po e shton atë. Pra është e nevojshme të ketë bashkëpunim më të madh në fushën e sigurisë midis Shteteve të Bashkuara dhe Shqipërisë, por prirjet janë të gjitha pozitive dhe shpresat janë që këto prirje pozitive të zgjerohen dhe të vazhdojnë.

Zëri i Amerikës:  Si mund ta ndihmojnë SHBA Shqipërinë më tepër në të gjitha aspektet kritike për cilat folëm? Sa e efektëshme ka qenë ndihma deri tani?

David L. Phillips: Nuk duhet të kemi asnjë dyshim se e ardhmja e Shqipërisë është në Evropë. Udhëheqësit politikë të Shqipërisë duhet të angazhohen për politika që çojnë përpara objektivat e vendit – për integrimin në strukturat euro-atlantike, bazuar në procesin e asocim-stabilizimit, por siç e pamë në vitet 90, asgjë nuk ndodh në Ballkan pa angazhimin amerikan. Prandaj administrata e Presidentit Bush duhet të angazhohet më shumë në Shqipëri, duke udhëhequr një grup konsultativ vendesh dhuruese për Shqipërinë dhe duke marrë pjesë në nisma të ndryshme që i drejtojnë financimet në aspekte të tilla përparësore si përmirësimi i infrastrukturës dhe sidomos në fushën e shtetit juridik, të trainimit të gjyqtarëve, reformimit të policisë dhe administrimit të ekonomisë. Nëse në Shqipëri nuk ka sundim të ligjit, përparimet demokratike të vendit do të bllokohen.

Zëri i Amerikës: Mendoni se pjesmarrja e Shqipërisë me trupa në Irak dhe Afganistan i ka zbutur paksa kritikat që Shtetet e Bashkuara do t’i kishin drejtuar qeverisë shqiptare përsa i përket korrupsionit dhe krimit të organizuar?

David L. Phillips: U takon vetë shqiptarëve të ngrenë zërin e protestës kur vërejnë korrupsion dhe krim të organizuar. Thjesht sepse administrata e Presidentit Bush mund të kërkojë të mbyllë sytë para këtyre problemeve pasi qeveria shqiptare bashkëpunon në luftën kundër terrorizmit nuk do të thotë se vetë qytetarët shqiptarë nuk duhet t’i kërkojnë llogari qeverisë. Qeveria amerikane është e preokupuar për çështjen e kriminalitetit dhe të korrupsionit por politika e saj përmban aspekte të shumëfishta. Politika për popullin shqiptar është që ai të ketë paqe dhe begati në vendin e tij. Shoqëria civile duhet të ndërmarrë hapa më aktivë për t’i kërkuar llogari dhe transparencë qeverisë, me anë të pjesmarrjes aktive të organizatave jo-qeveritare dhe sidomos përmes një shtypi të pavarur.

Komunistët e shtrembëruan historinë për të forcuar ideologjinë

Siç shihet, Freudi me shokë të tjerë u mundua të zhdukë moralin me anën e edukatës, e për këtë arsye mendoj se shumë shqiptarë të mençur të cilët deshën Shqipërinë dhe shqiptarin si veten, dhe u munduan për të mirën e saj, menduan të kenë një Shqipëri me shkolla, ku rinia të edukohet me njohuri që ta çojë vendin drejt një progresi e jo regresi si ndodhi me shkenca materialiste, e ajo ishte arsyeja që kundërshtuan prurjen e atyre ideve në vendin tonë.

Për të njohur mirë Freudin porosis që të lexohen korrespondenca voluminoze e Freudit me shokun e tij Wilhelm Flies, që është një studim i bërë nga Dr. E. Fuller, Torrey, mjek klinike dhe psikiatër hulumtues nga Washingtoni.

Tani të dalim tek faqja nr. 90, ku Profesori shkruan:

3-“Diçka edhe për disa personalitete shqiptare” dhe ia fillon me Fishtën. Ka thënë i moçmi: “Puna flet vetë” e unë këtu as që mendoj ta mbroj Fishtën se nuk është nevoja. Për Fishtën flasin veprat e tij, por është e mira të shihen disa gjëra e mos të lihen të kalojnë duke thënë se s’ka gjë. Urrejtja që u tregua kundër Fishtës gjatë komunizmit nuk na ka çuditur, e si thotë edhe vetë Profesori: “…janë bërë përpjekje jo vetëm për ta harruar, por edhe për ta varrosur.” Për ta harruar u munduan kot se ai ishte dhe është poeti i popullit, shkroi për të dhe jetoi për të, por ajo “për ta varrosur”, si thotë z. Beqja, nuk ma merr mendja se janë munduar të bëjnë ashtu. Komunistët jo se e varrosën, por as eshtrat në varr nuk ia lanë rehat, pra e shvarrosën. Treguan dhe vazhdojnë ende sot të tregojnë një urrejtje patologjike.

Fjalën e kam te libri, ajo që më bie më fort në sy është në faqen 93, që ndër të tjera thuhet: ‘Pa u zgjatur tani në këtë çështje, mund të themi se interesat e hierarkisë së lartë kishtare në atë kohë nuk janë puqur gjithmonë me interesat e gjithë kombit. Sidomos për çështjen e arsimit kombëtar. Veçmas – të shkollës laike. Por le t’ia lëmë fjalën dokumenteve, vetë Fishtës’. Pastaj Profesori vazhdon me deklaratën që ka bërë në parlament z. Rexhep Mitrovica, ministër i arsimit i atëhershëm: “se populli kishte etje për arsim e kulturë, por ai s’mund të kishte ide të qarta e mund të gabohej, se populli me entuziazëm kishte kërkuar dhe kishte hapur shkolla “pa marrë aspak parasysh as moralin, as zotësinë, as diturinë e mësuesit”, se për të gjitha këto arsye duhet “…të mbyllim një numër bukur të mirë shkollash””Shkolla e re, “v. I, nr. 12, dhjetor 1921, f. 280-286, në krahun tjetër atij ia mbante ison edhe Gjergj Fishta”. Mandej vjen tjetra në faqen 94 ku shkruhet se: “Në vitin 1924, duke e mbrojtur klerin katolik nga akuzat që i bënte opinioni përparimtar i vendit, për mbjelljen e ndasisë dhe të përçarjes fetare ai shkruan, e fill menjëherë Profesori, citon fjalët që na i paska thënë Fishta: “Kleri katolik po dashka me qitë ndasi e ftoftësi ndërmjet feve të ndryshme të Shqipnisë. E po në çka janë bashkë këta shqiptarë fesh të ndryshme, që kleri po dashka me u shti dasinë? Këta kishë e xhami bashkë jo, këta gjak e gjini bashkë jo – pse as marrin as japin shoq me shoq, këta me mahallë të ndame, me katunde e krahina më vete, as i ke shokë në punë e në treg, as shegertë në dugajë të njani-tjetrit…”

Janë shumë që pa menduar gjatë thonë se fetë, më tepër ne shqiptarëve, na kanë ndarë e ngatërruar, sesa janë munduar të harmonizojnë bashkëjetesën tonë kombëtare. Unë mendoj se është krejt e kundërta e lirisht mund të them se: Në krahasim me vende të tjera, shqiptarët janë treguar shumë më tolerantë se sa mundohen disa me na e paraqitë, e fakti është se ne shqiptarët të tre besimet na kanë pasuruar me tre qytetërime të shkëlqyeshme, e me ta kemi edhe traditat që janë themeli i jetës dhe i jetësisë së një kombi që do t’u rrijë besnik cilësive të mistershme të zanafillës së vet. mjerisht disa duke dashur të paraqiten si njerëz, gjoja të qytetëruar, mundohen të fshijnë me fshesë rrameqe zakonet e bukura tonat. Unë mendoj se ne nuk jemi më të urtë se Frashëri, Çajupi, Fishta, Gurakuqi, që në veprat e tyre gjithmonë i dhanë vlerë traditës. Prej nderës, besës e burrërisë ishim aq të mëdhenj saqë edhe gjaksit ia njihnin meritat, edhe kur e vriste e i vrari binte me fytyrë përmbys, e sillnin për së mbari, e nuk ia luanin eshtrat nga varri, si vepruan ata që u edukuan ndër “shkollat përparimtare komuniste” e që arritën të përbuzin librin e zakoneve që në vende të qytetëruara do të cilësohej si thesar kombëtar.

Çka shkruan Profesori, duket se nuk paska qenë vetëm Fishta i mendimit që të mbyllen shkollat, por edhe të tjerë, bile edhe ministri i arsimit, e arsyeja paska qenë pazotësia, padituria dhe mungesa e moralit të disa arsimtarëve, e Fishta sigurisht ka dhënë mendimin e vet. Me siguri se mos të kishin qenë të tjerët të urtë dhe të ndershëm ne nuk do të kishim patur Shqipërinë që e kemi, por ajo që më çudit është se ende sot mbas sa e sa viteve gjenden prej atyre që qëndrojnë në ateizmin materialist dhe në aziatizmin e errët të kohëve që duhet t’i mendojmë të kaluara.

Për hir të ideologjisë historia e një kombi nuk hidhet poshtë, për të krijuar rendin e ri ashtu si bënë komunistët për afro pesëdhjetë vjetë.

Me sa kuptoj, paskan qenë edhe të tjerë që kanë menduar si ka menduar Fishta për çështje të arsimit!

Të vijmë te tjetra. Po kë njeh profesori “Opinioni përparimtar”? Ata që rrinin me bursa të shtetit jashtë, duke u sjellë kafeneve e mejhanave e duke folur për politikë, që me të thanë mendja me ata njerëz, pa shkuar gjatë do të arrihet kulmi i përparimit, por disa prej tyre, jo se u tallën rrugëve të Parisit, por humbën edhe ato të mira që ndoshta i patën kur lanë shtëpijat e kur iu kthyen “përparimit” që ata morën rrugëve të huaja u pa, pa shkuar gjatë, në shkollat e vendit tonë. Pra, mendim shumë i gabuar të akuzosh klerikët e Fishtën se nuk deshën shkollën. Po, ata deshën një edukatë me baza morale, shkencore e me siguri që nuk ishin kundër progresit, por si ka thënë edhe vetë Ministri i arsimit i asaj kohe, se ka dyshuar në moralin, zotësinë e diturinë e mësuesit, e për këtë arsye nuk ka qenë gabim me zgjedhë prej dy të këqijave atë që është më pak e keqe, dhe po jap mendimin tim. Më mirë të ishin hapur shkollat me mësues të papërgatitur e të hynin ato ide “përparimtare” për të cilat fola më lart, dhe me u marrë punët me hapa viganë sipas planeve pesëvjeçare, e me shkatërrue çdo të mirë që kishim si popull, apo të ruhen të paktën ato tradita e me kohë të bëheshim pjesë e Europës. Kanë patur të drejtë kur thonin se: “Më mirë pak e për merak se shumë e për lum”. Fishta e klerikë të tjerë qenë të parët që shkruan shqip, qenë të parët që hapën shkolla shqipe me germa shqip, qenë të parët që patën shtypshkronjë dhuratë nga Vatikani, me të cilën u shtypën libra shqip e kjo është rreth vitit 1870.

Klerikët qenë të parët që ngritën flamurin me shqipen dykrenare, e shqiptarë qenë ata që shqipen dykrenare e thirrën sorrë. Klerikët qenë ndër të parët që luftuan për një Shqipëri të lirë, e të tjerët u vërsulën kundër këtyre luftërave sa herë i thërriste tellalli. Pra, si mund të akuzohet Fishta se ai na paska qenë kundër edukatës e shkollës! Deri kur do të vazhdojmë kështu? E deri kur me këtë urrejtje?

Këtu më duhet të ndalem pak e të shoh se çka na thonë të mençurit e kohëve të kaluara. Profesori ndoshta nuk do t’i dëgjojë këto thënie, se janë folë e shkruar para se të vinte koha “progresive” por unë po i përsëris.

Filozofi i vjetër grek Markus Tullius Cicero (106-43 para Krishtit) pat thënë se: “Njeriu duhet të njohë historinë për të arritur pjekurinë se duke mos ditur çka ndodhë në të kaluarën do të mbesë gjithmonë foshnje”. Prandaj duke qenë se historia nuk është një varg ngjarjesh të përputhura, lirisht mund të themi se edhe historia e kombit lidhet ngushtë me atë çka ka ndodhur përpara dhe vjen më vonë. Të lexosh historinë është të shqyrtosh të kaluarën. Të lexosh historinë është të mundohesh të kuptosh të sotmen përmes ngjarjeve që kanë ndodhë në të kaluarën, e përmes tyre të mësosh të ndreqësh të ardhmen. Pra, njeriu lexon historinë për të ushqyer dituri dhe shpresë, se po të lexojmë vetëm vepra moderne do të bëjmë gabimet e kohëve të lashta, e vetë shpirtligët kanë frikë nga e vërteta historike.

Samuel Johson (1709-1784) tha: “Gjendja e ngjarjeve të tashme është konseguenca e së kaluarës, e është gjë e natyrshme të kërkojmë të dijmë zanafillën e të mirave që ne gëzojmë dhe të këqijave prej të cilave ne vuajmë”. George Santayana tha: “Ata që nuk mund të kujtojnë të kaluarën janë të dënuar ta përsërisin”. Këto mendime nuk janë vetëm për histori, teologji, filozofi e tjera, por janë për të na kujtuar ne se, po qe se lexojmë vetëm vepra të kohës moderne kemi për të përsëritur gabimet e kohëve të vjetra.

Shkruesi i këtyre rreshtave është Shirokas, por mund të them se kam jetuar në Shkodër. Profesor, mahallët kanë qenë të ndara, marrë e dhënë nuk kemi me njëri-tjetrin, mendoj martesa nuk kemi bërë, ose kanë qenë shumë të rralla, pastaj nuk mund të thoni se nuk kanë ekzistuar fanatikë, e ai fanatizëm një numër të mirë i shtyu në urrejtje.

Ju duhet të dini se kur kleri filloi të mësojë shkrim e këndim shqip, shumë muslimanë vetëm me emër, e jo me praktikë, akoma kishin idenë se shkrimi me harfe shqipe është kundër besimit të shumicës së shqiptarëve, e kush shkruan me harfe shqip quhet heretik. Por Fishta e kleri vazhduan të bëjnë punën e tyre ashtu si gjithmonë në të mirën e vendit. Më duket çudi, por jo fort, se ashtu është edukuar Profesori ynë, kur thotë se: “…mund të themi se interesat e hierarkisë së lartë kishtare në atë kohë nuk janë puqur me interesat e gjithë kombit”. U bu bu, edhe këtë e ndjeva. Ndoshta profesori na është prekur se kur Benedikti XV pat falur shumën e 200. 000 lirave në atë kohë në atë kohë, me kurs të sotëm nuk e di, për të lehtësuar mjerimet e fëmijëve fukara tëatyre krahinve të Shqipërisë që ishin dëmtuar nga lufta e nga tërmeti e në Shkodër u nda vetëm një e pesta e asaj shume, ndërsa të tjerat u shpërndanë pjesëve të tjera të Shqipërisë, Dibër, Korçë, Gjirokastër, Elbasan, Tepelenë, e me sa di unë, këta vende janë pjesë e gjithë kombit, me shumicë popullsie muslimane, e pse babai i profesorit, ndosha s’ka patur nevojë e nuk i ka takuar gjë për hise, nuk është faji i hierarkisë së lartë kishtare, pastaj a nuk qe ai kleri që atë “muskëri të zezë të kasapit”, si e thirri Fishta u munduan ta mbrojnë, e nuk lejuan ta coptojnë, e me askënd tjetër vetëm me hierarkinë e lartë kishtare.

Është mirë që të dëgjojmë se çka na thotë Zonja Feime Pipa, arsimtare e njohur, profesoreshë në një kolegj të New Yorkut. Ajo në artikullin e saj “Një shekull shkollë shqipe”, ndër të tjera thotë: “…Është bërë zakon të niset faza e Rilindjes me vitin 1877, në të cilin themelohet Lidhja e Prizrenit…, por Lidhja e Prizrenit nuk vjen si një ngjarje historike e shkëputur nga precedentët e saj. Dhe pikërisht një nga këto precedente është fakti i së parës shkollë shqipe” po kjo u hap prej klerit katolik-Françeskan në Shkodër e mbas sa viteve hapet tjetra më 1879 prej urdhërit të jezuitëve. Ndër këto shkolla dhanë mësim Fishta, Prendushi, Gjeçovi e shumë të tjerë, dhe shton: “ndërsa shkollat e tjera deri sa qe Perandoria Turke u njohën dhe u bazuan në kategori fetare dhe si gjuhë ishte turqishtja”. Të dëgjojmë tani z. Ekrem Vlorën; ai në Shejzat e Koliqit, viti VII, nr. 5-6-7-8, në faqe 213, ndër të tjera thotë: “Nga veprat e kohës para osmanllinjve, sidomos nga koha e mesme, fort të pakta janë ato që kanë shpëtuar nga vala rrënuese. Asnjë shenjë nuk ka mbetur, nga manastiret e Fretërve Benediktin që kanë vepruar në Malësinë e Shkodrës në dobi të kulturës shqiptare”, dhe z. Vlora përfundon shkrimin e tij me këto fjalë: “Lodra, ‘njëri e mbush e tjetri e zbraz’ është shumë e dëmshme; mund të vërë në rrezik edhe të ardhmen e Shqipërisë”.

Të dëgjojmë tani çka na thonë njerëzit me të vërtetë të edukuar me një fushë të gjërë njohurish dhe shqiptarë me kuptimin e plotë të fjalës.

Në përkujtimin e njëqindvjetorit të lindjes së poetit At Gjergj Fishta, që u organizua nga “Vatra” në New York, e që për atë rast folësi kryesor ishte caktuar i mirënjohuri Dr. Rexhep Krasniqi, Kryetar i Komitetit Shqipëria e Lirë, arsimtar, drejtor shkollash, inspektor epror i arsimit, Ministër i Arsimit, historian, sociolog dhe së fundi Njeri – njeri me germa të mëdha, se nuk kishte vetëm fjalët, por edhe punën, them kështu se pata fatin ta njoh, të rri me të dhe të mësoj prej tij. Krasniqi, për nderim që kishte për Fishtën, kishte marrë mundimin të përkthente një studim të Prof. Maximilian Lambretz, që ishte botuar në revistën Shejzat të Romës. Ai tha ndër të tjera se: “Lambretz nuk është vetëm një dijetar gjerman që është marrë me studime të letrave shqipe, por është edhe përkthyes i Lahutës së Malësisë në gjuhën gjermane” e Prof. Krasniqi vazhdon “…Prof. Lambretz ka punuar e ka jetuar në Leipzig, në Gjermaninë Lindore, pra komuniste, dhe siç duket ka patur lejen që ta përkthejë Epopenë e Popullit shqiptar, Lahutën e Malësisë”. Unë shtoj se: Në Shqipëri as emri nuk iu përmend për mirë, veç u munduan gjithmonë të hedhin llumë në punën e tij, e eshtrat ia nxorën nga varri.

E patëm fjalën te shkollat, megjithëse Zonja Pipa pak më lart na shpjegoi, unë po shtoj mendimin tim. Më mirë të kishin vazhduar ato shkolla të ishin fetare, se feja na mëson dashuri e njerëzi, sesa pallavrat e doktrinës Marksiste-Leniniste të pa fe që e zhveshi shqiptarin prej çdo gjëje të mirë.

I shkrova më lart thëniet e disa njerëzve të mençur me qëllim që të vëmë gishtin në tëmth, e të kuptojmë domethënien e tyre. Me fjalë të tjera, mos të harrojmë të kaluarën. Besoj se kanë qenë mjaft 500 vjet nën sundimin turk, që nuk la gjë pa zhgatërruar në vendin tonë. Kohën mbasi fituam pavarësinë që mbeturinat turkoshake, gjithnjë vazhduan t’i bëjnë temena padishahit të Stambollës, e ajo që i vuri kapakun qe sundimi komunist, që një numër i mirë, fanatizmin e ndërruan në urrejtjen më të madhe që ka mundur të shohë e të dëgjojë njeriu në shekullin e 20. Nuk vepruan sipas psikoanalizës, por si psikopatët më të njohur, e një ndër arsyet qe fanatizmi.

Një fjalë e vjetër thotë: “Për inad s’eme re shtisha djalin në dhe” edhe ata fanatikë të prishur në tru, me të vërtet futën në dhe gjënë më të çmuar të vendit tonë, rininë që P. Gjergji e kleri u munduan t’i ruajnë si sytë e ballit, ose si një fëmijë dëshiri. P. Gjergji me Lahutën e Malësisë e me të gjitha veprat e tij, e radhit rininë shqiptare të armatosur mbas Oso Kukës, Marash Ucit, Abdyl Frashërit, Ali Pashës, Dedë Gjo Lulit, Vrionit, Hafiz Myslimit e shumë të tjerë, por shpifjet që bëhen edhe sot nuk na çudisin, se nuk është hera e parë që shqiptari vepron në atë mënyrë. Ai gjithmonë vërsulet kundër atij që mundohet për të mirën e Shqipërisë, bile lirisht mund të them se me u vërsulë është pak, por ai edhe e vret, e shembujt janë Luigj Gurakuqi, Bajram Curri, Hasan Prishtina elista nuk mbaron.

Ky ishte realiteti dhe mjerisht është edhe sot.

Në Shkodërlocen tonë, flas për kohën e prindërve të mi dhe timen, kemi hyrë e dalë edhe kemi patur shoqëri të ngushtë me njëri-tjetrin. Këtë e di prej prindërve të mi, e kam parë dhe praktikuar vetë në jetë. Për 50 vjet në mërgim, shokët dhe miqtë familjarë i kam patur muslimanë, se ata më donin dhe më nderonin si vëlla. Ishin shqiptarë, muslimanë, por jo vetëm me emër, ishin të ndershëm, ishin të edukuar, kishin burrëri e njerëzi, fe e atdhe, nuk shkonin mbas teorive marksiste as ëndrrave të Freudit. Kemi ndarë të mirën e të keqen bashkë. (Shih librin “Nëpër stinët e jetës”). Pra nuk kanë qenë fetarët që kanë bërë ndasira, por ata që klerin e fenë e kishin halë në sy, e P. Gjergji i ka njohur shumë mirë planet e tyre e ajo ka qenë arsyeja që ka folur e shkruar si ka menduar e si ka qenë më mirë për Shqipërinë.

Sikurse të ishte kritikuar Fishta përpara se të vinte fashizmi, nazizmi e komunizmi në Shqipëri disi do të kishte qenë e kuptueshme se nuk kanë mundur të dinë as të besojnë se njeriu me dy palë tlana në krye, çohet kundër Zotit, fesë e njerëzisë.

Dëshiroj të theksoj se unë nuk jam teolog, as shkencëtar, e aq më pak avokat, se nuk ka mbërritur puna që unë të mbroj ndokënd, por shkencën e shkencëtarin e vërtetë i dua dhe i nderoj se ata kanë shërbyer e shërbejnë për të mirën e njerëzisë, e pra edukuar në shkolla që profesori na i thërret “popullore regresive”. Me këtë rast, të më lejojë lexuesi se dua të përmend disa persona prej shkollave që z. Beqja i thërret të së kaluarës, me fjalë të tjera të prapambetura, e besoj se nuk po tregohem i njëanshëm se kam përmend edhe të tjerët.

Blaise Pascal (1623-1662), fizikan e matematikan.

Robert Boyel (1627-1691), ky thirret baba i kimisë moderne.

Isac Newton (1642-1727), shkencëtar, zbulues i ligjit të gravitetit.

Michael Faraday (1791-1867), punoi ligjin e magnetit.

Të gjithë këta shkencëtarë qenë fetarë dhe besuan në Zotin e tani të dëgjojmë se çka na thotë Einstein, kush qe ai, nuk e shoh të nevojshme të shkruaj. Ai tha se “Zoti është i padukshëm, por nuk është keqdashës”.

Të dëgjojmë një tjetër me çmimin Nobel në fizikë, Milliken Robert Andrews (1868-1953). Në profesionin e tij ai qe në kontakt për rreth 40 vjet me dijetarë e shkencëtarë të ndryshëm, dhe tha: “Unë nuk di një person të një mendjeje të lartë (klase të parë) ndër shkencëtarët e botës që e konsideron interpretimin materialist të universit si një shpjegim të mjaftueshëm ose të pranueshëm të fenomeneve të jetës dhe natyrës”.

P. Gjergji e dinte fare mirë se çka përgatitej në disa shkolla ku shkonin dis studentë tonë për t’u edukuar. Komunizmi, fashizmi, nazizmi kishin përdhosur jetën, se në ato shkolla “përparimtare” nuk u mësonte asgjë tjetër veçse urrejtje kundër fesë e kundër Zotit, e Fishta nuk ka dashur që breznitë e reja të edukohen prej atij lloj profesori.

Nuk ma merr mendja se profesori nuk ka dëgjuar për fjalimin që pat mbajtur P. Anton Harapi O.F.M. me rastin që organizoi Bashkia e qytetit të Shkodrës më 14 shtator 1936, kur erdhën prej Leskovikut e Gjirokastrës për të marrë eshtrat e Çerçiz Topullit dhe Muço Qullit, që Mali i Zi i kishte arrestuar dhe ekzekutuar jashtë Shkodrës. Ndër të tjera p. Anton Harapi, tha: “…Por edhe një namë si rrëfeja, m’ia lëshoni kulshedrës së re, rrymve dermuese, që po brejnë jetën shqyptare; atyne po të cillët, thonë se po bashkojnë; lavdohen për dashtni, e na qesin mnin e fitmen, duen të na mësojn e po na zhburrnojnë” dhe namë ata që duan ta lënë shqiptarin pa besë mes tyre, e duan t’i nxjerrin moralit e karakterit, famlijet e historiet. E të dimë si e përfundon Atë Harapi bisedën e tij, duke i thënë delegacionit që kishte ardhur për të marrë eshtrat, dhe të pranishmëve: “…merrni këto visare të çmueshme. Por para se të niseni… t’ia shtrimë dorën shoqishojt, Toskë e Gegë, muhamedan e kristjan… për të bam Shqypnin e re, të fortë e të madhnuetë… se mund të jemi Toskë e Gegë, muhamedan e kristjan e njiherit shqiptar të njimendtë”. Këto fjalë foli P. Anton Harapi më 1936, por komunistët e pushkatuan si pushkatuan shumë të tjerë.

Z. Beqja duhet të dijë se kujt iu drejtua P. Antoni me ato fjalë. Askujt tjetër vetëm atyre që donin të edukonin rininë pa Zot e fe, në mënyrë që ta depersonalizojnë, ashtu si depersonalizuan më vonë profesori me shumë shokë të tij.

Margaret Thatcher, në një fjalim që mbajti në Kolegjin e Hillsdale, ua kujtoi studentëve se çka ndodhë në një shoqëri kur udhëheqësit humbin bazat morale. “Nazizmi, fashizmi e komunizmi nuk polli prej masës së popullit, tha ajo, por i qe imponuar prej elitës së intelektualëve”. E pra, këta soj intelektualësh ishin “opinioni përparimtar”, që Fishtën e akuzuan si përçarës. Po a nuk e di profesori se kush qe Komiteti i Fshehtë, i quajtur Krahu Kombëtar, veçse në mos dashtë. Të vjetrit na thonë se njerëzit e këtij komiteti të fshehtë me veprimtarinë e tyre, ndër shumë mendime na i kanë ngjasuar komunistëve që e zhveshën shqiptarin nga feja, dhe si thonë shumë edhe sot, e depersonalizuan. Ideja e Fishtës ishte që ndër shkolla t’u mësonte njeriu-Njeri e jo njeri-shtazë. Për figura të tjera nuk e shoh të arsyeshme që të vazhdojmë arsyetimin. Shkurtimisht i kam bërë të qarta konseguencat që patëm prej shkollës sipas sistemit komunist dhe freudian. Mos të ndalemi.

Në faqen 133, kreu VII. Dyzimi i politikanëve dhe i burrave të shtetit, i reformatorëve dhe i diktatorëve.

Z. Beqja në këtë temë ka prekur telat dhe deri diku, me aq sa ka ditur i ka shkuar punës shumë bukur, se si thotë vetë, “me aq sa dimë dhe me aq pak sa kemi fuqi”. Duke shikuar konditat e jetën, mendoj se i ka marrë punët me radhë e trimërisht. Pëshkrimi që i bën formave të rregjimeve të ndryshme nuk i lë gjë mangut, e për diktatorë, edhe për ta, me aq mundësi që ka pasë, na i paraqet shumë bukur. Flet për Pol Pot dhe bile profesori na tregon se Pol Pot ka zhdukur fizikisht rreth një të tretën e popullsisë së Kamboxhias dhe na e paska demaskuar keqas regjimi totalitar i Shqipërisë. Duket se e kanë pasë smirë e janë tutë mos po ia kalon me marrina e krime, por si në Kamboxhia që akoma gjenden do “kmerë të kuq”, mendoj se edhe në Shqipëri ende sot ka Enver të kuq, e po dreqi i dhashtë maje, por nuk duhet me u çuditë se ka edhe ndër vende të tjera që ëndërrojnë në të kaluarën, e kanë ngulur këmbë si gomari në baltë, fashistë, nazistë edhe komunistë.

Në faqen 136, profesori përmend Frankon e Spanjës dhe thotë se: “…Megjithëse me pamje e nuanca të ndryshme, e kanë bojën e qartë”. Po profesor, por ka njerëz në dynja që nuk mund të dallojnë mirë bojërat. Nuk ka diskutim, diktatori është diktator, por edhe ata kanë ndryshime, e qe po marrim Frankon. Ju thoni se: “Edhe princin e Spanjës, mbretin e ardhshëm Huan Karlosin… e mbante nën sqetullën e vet”. Më se e vërtetë, por nuk e mbyti sikur mbyti Lenini familjen e Carëve të Rusisë. Dhe mund të shtoj edhe diçka tjetër, në kohët e fundit të jetës së tij, ai ndërtoi një monument në kujtim të të gjithë atyre që dhanë jetën gjatë revolucionit, e kur e pyetën pse i kujtove edhe komunistët, ai i tha: “Edhe ata kanë luftuar për Spanjë sipas mendimit të tyre”. Ndërsa Enver Hoxha vrau edhe shokët më të ngushtë të tij. Pastaj profesori na i merr me radhë diktatorët, dhe mund të them se për aq vend që ka pasë në libër i ka rreshtuar shumë mirë, një leksion të bukur në histori se si kanë thënë, “historia është mësuesja e jetës” e prandaj i kam cituar më lart thëniet e disa të mençurve.

Profesori shkruan për Hitlerin e Stalinin. Unë mendoj se pak ka shkruar, për këta njerëz, sidoqoftë, krahasimi që i bën është pak i pavend. Të dëgjojmë çka na thotë komentatori politik, dhe me një popullaritet të madh në televizionin Rus, baba komunist edhe ai ndjek atë rrugë, anëtar i partisë komuniste pa lindur mirë, për ca kohë u njoh pothuajse sa u njoh Mikhail Gorbachev, e në librin e tij “Parting With Illusions” në faqen 107, bën pyetjen: “A qe Stalini një zheni i mbrapshtë ashtu si Hitleri? Jo krejt. Hitleri, thotë zoti Pozner, sundoi për 12 vjet, prej 1933-1945. Efekti i tij në botë qe i tmerrshëm, por jo për një kohë të gjatë… veprat e tij qenë të mbrapshta, por nuk qe thënë një gjësend e të dalë një tjetër. Çfarë shihej atë e kishte, ndërsa me Stalinin qe ndryshe, ai shiti kombin rus dhe shumë popuj rreth botës… në të vërtetë ai shiti vendin.” Z. Profesor, Hitleri nuk vrau bashkatdhetarët e tij ashtu si Stalini. Stalini vrau rreth 20 milion nënshtetas të tij, e numri njerëzve të zhdukur prej tij e atyre që ndoqën rrugën e tij arrin prej 80 deri në 100 milion. Shih “Libri i Zi”.

Stalini, sikurse na e përshkruan edhe profesori, transformoi Bashkimin Sovjetik në një vend industrial, fitoi mbi Gjermaninë naziste, etj. Më se e vërtetë, por të gjitha këto qenë arritur me humbjen e jetës së miliona njerëzve dhe miliona shpirtëra të tjerë të deformuar. “Dhe z. Pozner vazhdon e thotë. Por së fundi? Qe ky një gjeni i mbrapshtë? Po, në një mënyrë të pashoqe, ai ka mundur të jetë krimineli më i madh në histori”.

Për Stalinin, po qe se duan, askush nuk mund të flasë e shkruaj më mirë se ata që e thirrën babë. Sidoqoftë, të dy të mbrapshtë dhe njerëzimi ua pa sherrin. Me këta diktatorë profesori na përmend edhe Salazarin e Portugalisë. Nuk e kuptoj arsyen, por po mundohem të spjegoj se kush qe Salazari. Sikurse në shumë vende, edhe në Portugali u përhap morali e idetë “progresive” që në një mënyrë o tjetër donin që të zhduknin fenë. Besimtarët e kuptuan, dhe sa iu dha rasti luftuan kuçedrën revolucionare e më 1926 me coup d’etat i dorëzuan qeverinë grupit të udhëhequr prej gjeneral Gomes de Costa. Pas dy vjetëve, Dr. Antonio de Oliveira Salazar (1889-1970), qe thirrur të bënte pjesë në qeveri si Ministër i Financave, se ai në atë kohë ishte i njohur si ekonomisti më i mirë në Portugali, e për programet e tij që ai vuri në praktikë për të përmirësuar ekonominë e vendit. Mbas katër viteve e bënë kryeministër, e si i tillë qëndroi deri më 1968. Si kryeministër e shpallën si qytetar të shquar. Universiteti Fordham që gjendet në New York e nderoi me diplomë nderi dhe Coimbra e përshkroi atë si një profet i rendit të ri shoqëror. Shih: Segretariado da informacio Nacional, bulletin (gusht 1938, faqe 20). Salazar pati kurajon të ngrejë zërin kundër shteteve të mëdha dhe tha: “Ajo që ka më rëndësi për jetën e vendit është se ato vende (shtetet e mëdha) kanë humbur shijen për drejtësi, nder dhe madhëri, por shpresoj se nuk do të jenë përgjithmonë. Shih Garnier, faqe 7-83.

Profesori në këtë rast nuk ka bërë asgjë tjetër, veçse ka vënë në praktikë metodat që u përdorën në Shqipëri gjatë monizmit. Kush nuk qe komunist u shpall tradhëtar, fashist, nazist, kundër popullit e gjithkujt.

Në faqen 160, z. Beqja fillon krahun tjetër, atë të diktatorëve komunistë, sigurisht që fillon me Stalinin e për atë fola pak më parë, megjithëse edhe vetë profesori na tregon edhe rastin e Krushovit. Një njeri që i kishte duart e lara me gjak të popullit rus e dënon Stalinin si kriminel të popullit rus, por nuk duhet harruar se para Stalinit qe Lenini, e profesori e rrëshqitazi, në paragrafin e dytë, faqe 161 thotë: “…Tani po merren shumë me të, dhe gjurmojnë, e shpesh, ndoshta edhe gërmojnë anën diktatoriale të tij… E siç duket, diçka gjejnë, sigurisht me dallimet e kohës.”

Ndoshta? A thua profesori dyshon se çka shkruajnë për Leninin po na i mbesin në qafë. Këtu nuk e kam ndërmend që të shkoj shumë gjatë për Leninin, ndoshta më vonë do të flas ndonjë send për të, e sidomos në lidhje me edukatën, një temë që na intereson të gjithëve.

Tani të shkojmë në faqen 163. Diçka edhe për personalitete shqiptare. Më vjen shumë mirë që profesori na e ka nxjerrë Gjergj Kastriotin-Skënderbeun të pastër, për të tjerë pak kasavet, e them këtë se, në përgjithësi ne shqipot: “Mos e paç ta njesim, ne e paç ta presim”, të paktën atë e kanë lënë pa e ngarkuar me ndonjë faj, se disa edhe atë janë munduar ta përlyejnë, por kur vjen koha për të folur pak më gjërë për “shokun” Enver, në faqen 167 profesori thotë: “Megjithëse, midis shumë vështirësive, kemi edhe një jo pa rëndësi: nuk kemi patur kontakte individuale, kokë për kokë me të. Nëpër mbledhje të ndryshme po, por vetëm nëpër mbledhje.” Dhe në faqen 168 shkruhet: “Sigurisht nuk mund të mos i theksojmë e t’i vëmë në diskutim disa teza që gjatë këtyre dy vjetëve të fundit janë shtruar në opinionin publik shqiptar rreth Enver Hoxhës.” Mandej në faqen 169 nga fundi na thuhet se: “U shkruan e shkruhen shumë kujtime. Por, si rregull, nga njerëz që nuk kanë mbajtur shënime, pa le ditare. Thjeshtë riprodhime kujtese.” Tani për tani, por marr këto çfarë lexuam në këto tri faqe.

Nuk e kuptoj çfarë do të thotë profesori, kur thotë se: “nuk kemi patur kontakte individuale kokë për kokë”, kuptohet me Enverin. Po a patët kontakte personale me Fishtën e të tjerë, z. Profesor, që i analizuat me aq mjeshtëri. Sa mirë e njohët? Unë po përsëris fjalët tuaja që i shkruani në faqen 171 ku thoni se: “U gjendën propagandistë të zellshëm, midis të cilëve edhe autori i këtyre rradhëve, të cilët këtë dituri, në thonjëza, por qoftë edhe pa thonjëza, jo vetëm e citoni me bollëk, por edhe e konsideroni si një shfaqje të lartë, si një majë të erudicionit të tij intelektual”.

Z. Profesor, hidheni si zorra në prush. Ku ju dhemb e ku ju djeg? Është e vështirë, sidomos për shqiptarin të pranojë gabimin, por është urti e njerëzi me thanë atë çka është. Është shumë me rëndësi me dijtë se çka kemi në mbrendinë tonë. Na duhet të kultivojmë dëshirën për të qenë së pari të ndershëm me vetveten, e këtë ndershmëri duhet ta bëjmë ves që ta praktikojmë në jetë, në këtë mënyrë, ne shikojmë më me kujdes se në çfarë mënyre arrijmë në vendimet që bëjmë dhe shkaqet e veprave tona. Duke vepruar kështu do të mund të kemi një vetëdije të zhvillimit tonë personal, dhe një kontroll më të kujdesshëm mbi veprat tona, e për këtë na duhet të marrim përgjegjësitë për veprat e sjelljet tona. Grekët e vjetër i dinin të gjitha këto, dhe për atë arsye thanë fjalën e urtë: “Njihe vetveten”. Ju, në mënyrën tuaj mundoheni të hidhni poshtë shkrimet që duket se janë bërë këta vitet e fundit për Enverin, se sipas mendimit tuaj na qënka rregulli me mbajtë shënime. Pak shënime ju duken kampet e përqendrimit, burgjet e pushkatimet që sa e sa nëna mbetën pa djem, sa gra pa burra e kështu me radhë u martirizua krejt populli e ju na kërkoni shënime e ditare? Po, në faqen 170 thoni dhe pëshkruani ndër të tjera këto: “Ana më e zezë e tij është veprimtaria kriminale, përdhunimi i të drejtave të njeriut… Përgjegjësinë kryesore për këto e mban Enver Hoxha.” Zotëri profesor, a harruat se çka na shkruani në faqen 47, ku ndër të tjera thoni se: “…të gjithë kemi qenë bashkëfajtorë, qoftë edhe jo barazfajtorë.” Kjo mënyrë më kujton një thënie të moçme: “me i lanë kopilin te dera dikujt.” Jo zotëri, ajo nuk ecën. Fajtorë e bashkëfajtorë kanë qenë ata që i thurën lavde, kanë punuar e vepruar si i urdhëroi ai e partia, e për t’i rënë shkurt; nuk është fajtor vetëm Enveri, por as ne nuk jemi bashkëfajtorë. Nuk është nevoja që të paguani haraç për të kaluarën, por mos lejoni që paragjykimet të marrin vendimet. Lini vend një rruge të mesme, që të mos ketë vend as indoktrinimi as paragjykimet. Psikologët e sociologët na thonë se: “Njeriu për të dashur të ndryshojë, me qëllim që të përvetësojë sjellje më të mira për shoqëri e vete, duhet të largohet prej disa veseve edhe se ndoshta për të kanë qenë më të pranueshme.” Është me shumë rëndësi që njeriu të kuptojë se ne jemi krijesa që kemi edhe vese.

Para disa viteve, kam lexuar një libër që më ndihmon se si me folë në publik, dhe në kapitullin e parë thotë: “Kurrë mos u orvat të jesh orator më tepës se çka je, se dëgjuesit kanë për ta ditur, e ajo që ka rëndësi është se, sado të mundohemi të maskojmë motivet tona, ato kanë për t’u parë”.

Unë, dhe shumë si unë, mendojmë se; nuk mundet të ketë ndryshim në jetën e njeriut, në kualitetin e jetës, dhe pjesëmarrjen e personit në jetë deri sa mos të jetë një ndryshim në vizionin e tij për realitetin. Psikiatri i famshëm Vienez, Viktor Frankl, tha se: “Gjëja më me rëndësi që psikologjia mund të bëjë dhe duhet ta bëjë në të ardhmen është që të bëjë përshtypje në ne e sidomos në forcat tona që me ndërrue e me u rritë. Psikologjia duhet të nxisë fuqitë provokuese të shpirtit të njeriut, duke na thënë: po, ti mund të ndryshosh.”

Pra, ata që flasin e shkruajnë për kohën e monizmit nuk kërkojnë halë në perpeq, por mund të them se janë duke u treguar shumë modestë e tepër tolerantë për disa punë e me disa persona. Ju, z. Profesor ashtu si i keni shkuar shumë temave të tjera, fill e për pe, e mund të them shumë bukur, ishte dashur të zhdrivilloni më gjërë edhe këto që folëm pak më parë e po vazhdoj.

Në faqen 200 “Nëpërmjet edukatës e sjelljes rinore edhe një herë për lëvozhgën e thelbin e personalitetit.” Dhe filloni: “Te ky problem ndjejmë një farë vështirësie të veçantë trajtese të tij” dhe jepni shpjegimin e mendimin tuaj, dhe në paragrafin e fundit, të po kësaj faqeje thoni se: “Është me shumë peshë. I një niveli shumë madhor. Me rëndësi jetike për sot e për të ardhmen.”

Megjithëse është i vështirë trajtimi i kësaj teme, sipas mendimit tim, problemet që ka patur edukata në vendin tonë, e gjithnë vazhdon t’i ketë, janë paraqitur shumë bukur. Për gjysmën e parë të shekullit 20 thoni se: “… pedagogjikisht në shkollë e në edukatë mbizotëruan më shumë prirjet herbertiane, hera-herës, të transplantuara disi mekanikisht e në mënyrë pak foshnjarake” dhe për gjysmën e dytë të shekullit, tash të kaluar, thoni se: “… mbi brezin e ri rëndoi shumë indoktrinimi total i njëanshëm teorikisht monist, i vetëquajtur marksist-leninist…, me fillesa dehumanizimi e depersonalizimi”. Në faqen 206 te “Dyzimi nëpërmjet indoktrinimit”, në paragrafin e dytë, thoni: “Në këtë fushë dallohen sidomos regjimet totalitare. …Si e pat bërë fashizmi italian te ne? Mësuesit duhej të ishin pa tjetër anëtarë të partisë fashiste. Në shkollë duhej të mësohej patjetër “Edukatë fashiste”…”

Në lidhje me këto, dëshiroj që të jap mendimin.

Ndoshta është përdorur prirja herbertiane, por nuk duhet harruar se Herbart qe influencuar shumë prej Pestalozzit, i cili vuri në praktikë dhe zhvilloi më tepër idenë e edukatës të Rousseaut që më vonë Herbart këto ide i organizoi në një psikologji që i përshtatej fëmijës. Ndërsa për gjysmën e dytë, i keni vënë pikën i-së, por pyesim: Kush qe ai që e bëri këtë shformim deri tek depersonalizimi i të riut? E kësaj pyetjeje i jeni përgjigjur ju në faqen 207, ku thoni se: “Te ne, Enver Hoxha “i pasuroi” ato me idenë “origjinale”… nga boshti ideologjik marksist-leninist. Dhe mjaft pedagogë tanë, midis të cilëve edhe autori i këtyre radhëve e ngritën lart këtë “kontribut të çmueshëm të tij””. Duke qenë se i jeni përgjigjur pyetjes, po vazhdoj, që bisedën ta bëj më të qartë. Kjo soj edukate, që depersonalizoi, erdhi vetëm prej teorive marksiste-leniniste, që ju qetë dhe i vutë në praktikë, e që në një formë o tjetër, rrëshqitazi, jeni munduar ta pranoni. Ajo që ka rëndësi, mendoj unë, është se, na duhet ta dimë se ata që ndihmuan për të formuar edukatën e vendve përparimtare, e kanë fillesën qysh në kohët e vjetra, prej Sokratit e deri te Aquinas, Rousseau, Pestaloz, Herbart e të tjerë, të cilët i ndihmuan njerëzimit të vlerësojë forcën që ka edukata, e është detyrë për arsimtarin e sotëm që të studjojë historinë e pedagogjisë në mënyrë që të mos bëhen gabimet e së kaluarës. Përsa i përket çështjes së mësuesit, që iu desh patjetër të jetë anëtar i partisë fashiste, nuk e di, por di një gjë se mësuesit që unë pata fat t’i kem, në asnjë mënyrë dhe asnjëherë nuk e mbaj mend se u munduan të na mësojnë edukatë fashiste, e që po e shpjegoj. Në librin që praktikonim për të mësuar gjuhën italiane, më kujtohet se në një vend thoshte: Italia terra mia, ti amo molto, tutti ti amiamo”, besoje profesor se, ai që na mësonte, asnjëherë nuk na tha me e thanë atë fjali ashtu si ishte e shkruar, por kërkonte prej nesh të thonim: “Albania terra mia ti amo molto, tutti ti amiamo”, e pra ishte koha e fashizmit, gjuha italiane e fashizmi ishte në Shqipëri, por ai kërkonte që të themi Albania e për të tjerat çdo njeri e kupton. Profesori që na mësonte italisht ishte klerik, por nuk kishte këmishë të zezë e aq më pak donte fashizmin e Italinë, e si ai qenë shumë që nuk u dorëzuan, si u dorëzuan, qorrazi o me dashje, edukatës marksiste-leniniste, e partisë komuniste.

Në ditët e sotme duhet të mendojmë se populli e rinia kanë nevojë që t’u mësohet diçka e re, e saktë dhe serioze. Diçka përparimtare nga të gjitha degët e kulturës, shkencës, art e literaturë, gjë që besoj se janë shumë prej atyre sot në Shqipëri, që mund t’i japin popullit e rinisë, njohuri dhe edukatë me baza të shëndosha e të drejta, por ajo bëhet kur t’i largohemi politikës, indoktrinimit e paragjykimit dhe të shikohet të shkruhet më tepër cilësi sesa sasi. T’u rrihet sa më larg kritikave, si thoni edhe ju z. profesor, “Mos përplas te tjetri, te një individ i caktuar, një inat që ka ngarkesë të madhe shoqërore, burim të përgjithshëm.” Por tjetër është me u thanë e tjetër është me u ba. Është nevojë e domosdoshme që një vepër para se të vihet në shtyp, të përpunohet mirë, mos të nisemi me parimin: sot duhet të shkruajmë shumë e shpejt. Baudelaire në lidhje me artin tha: Me shkrue shpejt, duhet me pasë mendue shumë…” pra duhet maturi, e gjithçka! Mediokritetit i ka kaluar koha. Lexuesi di e kupton fort mirë shkrimte tona. Shkrimi ka qëllim të udhëheqë e të afrojë nga gurra më e kulluar e tij.

Po përmend fjalët e Michelangelo kur u bë inaugurimi i një gjiganti mermeri që ishte në krahun e djathtë të derës kryesore të Palazzo Vecchio të Firences. Gdhendësi i shquar, që me një të pame të parë kishte hetuar se në gjithë atë punë s’kishte kurrfarë shkëndije arti, tha: “Sa mëkat! Gjithë ky mermer ka shkuar dëm!”

Loro Stajka, SHBA

Busti

Bush Bërxollën, meqë mori pjesë në shkërmoqjen e një busti të diktatorit, partia e mori me të mirë. Aq shumë iu rritën vlerat, kur ata që kishin qenë me të, treguan se ai i kishte pshurrur zgavrën e kokës prej allçie. Ky veprim faqe turmës donte të thoshte se Bushi ishte guximtar.

Ditë për ditë, ky “hero” i demokracisë dukej tek zyrat e partisë së tij. S’linte askënd të pipëtinte e bënte cing me gojë. Rrihte gjoksin e vazhdonte të ishte nisiator në çdo tubim. Kur bëheshin analiza të veprimtarive, ai skuqej në fytyrë si spec djegës, i binte tavolinës e shpupurishej si gjeldeti duke i rënë gjoksit me grushte se, sikur të mos kishte qenë ai me disa shokë vërsnikë me to, diktatura do të ishte përsëri këmbëkryq në Shqipëri.

Ai ishte i bir i Rrapush Bërxollës, i cili në prag të çlirimit të vendit nga nazifashistët që po kalonin tranzit për në vendet e veta, kishte “vendosur” të lidhej me partizanët. Postën kufitare të ndërtuar gjatë qeverisë Kuislinge, ua dorëzoi komandantit e komisarit të një brigade sulmuese që po largohej në drejtim të Kosovës, ku thuhej se disa çetnikë rebelë kishin dalë kundër forcave partizane të druzhe Titos.

Pas çlirimit të vendit, shpërblimi për Rrapushin kishte qenë i menjëhershëm. Fillimisht ishte emëruar ndihmësgjyqtar për të dhënë dënime kapitale për të pabindurit me regjimin e ri, sidomos përbuzjen më të madhe e pati për krerët “reaksionarë” katolikë. Më vonë e kishin ngritur përsëri në post zyrtar deri në zëvendëskomandant qarku. Meqë Rrapushi kishte kryer shkollë teknike e më vonë një kurs ushtarak dyvjeçar jashtë vendit, d.m.th. në Perëndim, Partia Komuniste ia pati frikën, kështu që u bë llogaritar në një punishte ku thyheshin gurë. Tashti “veterani i luftës” filloi të pëshpëriste poshtë e lart për atë padrejtësi që po i bënte nëna parti për të cilën kishte “sakrifikuar” gjatë luftës e pas saj.

Pëshpëshet vend e pa vend partisë ia delegonin veqilat e saj, pak të “sheqerosura”, për shokun Rrapush, kështu që ky i shkreti, një ditë të bukur vere e pa veten të prangosur, por meqë i kishte dhënë partisë, nuk e dënuan shumë, vetëm 7 vjet, q sa përmbante ligji për agjitacion e propagandë kundër shtetit e diktaturës së proletariatit. Rrapushi e dinte mirë se hija e atij burgu “politik” do ta ndiqte si hija e vet në çdo cubok nëpër kampet e shfarosjes, megjithëse ishin pagëzuar me eufemizëm “kampet e edukimit”.

Djali i parë i Rrapushit, Bushi, kishte lindur në një nga ato kampe. Nuk kishte qenë i vetmi, sepse nga ajo kategori të lirësh të izoluar, kishte pasur me qindra e mijëra. Shumica e të internuarve kishin qenë të shkolluar e të diplomuar jashtë shtetit, por si të rinj i kishte mikluar teoria marksiste-leniniste e cila shpejt u kishte dalë për hundësh.

Bushi më shumë pati përfituar njohuri nga të internuarit e fëmijët e tyre se sa nga shkolla që ndiqte në internim. Partia interesohej që t’i “shkollonte” edhe ata.

Mbasi mbaroi vitet e internimit, familja e Rrapushit u kthye në qytet. Kryefamiljari filloi të punonte sa në një kanal, në një rrugë a fermë bujqësore deri sa doli në pension…

Djalit të madh pensionisti mendoi t’i jepte një shkollë të mesme profesionale që ta kishte sa për kulturë, se për më lart paria nuk ia lejonte. Ai ishte i sigurtë se në gjurmët e tij do të ishte edhe i biri i një të dënuari “politik”.

Në shkollë të mesme Bushi pati si profesor vizatimi një skulptor. Profesori në vogëli kishte pasur talent për pikturë, por meqë atdheut i duheshin përmendore e buste për “heronj” lufte e pune, mbaroi atë degë. Profesori, në prag të përfundimit të studimeve, si punë diplome në skulpturë kishte bërë bustin e një anëtari të Byrosë Politike për të cilin thuhej se kishte qenë legjenda e Luftës Nacionalçlirimtare, sa tregoheshin për të bëma proverbiale. Përmendoren gjysmëbust (vetëm qafa e koka) të udhëheqësit, profesori e mori me vete dhe, kur qe emëruar në atë shkollë që thamë, ia dhuroi. Drejtori i shkollës u gëzua sa s’bën për bustin e dhuruar dhe vendosi ta linte në korridor përballë derës hyrëse që t’i binte në sy cilitdo nxënës a vizitor.

Kaluan dy vite e busti qëndroi aty i paprekur, përveç pluhurave që ia fshinin me përkëdhelje nxënëset e shkollës. Ato kujdeseshin për të por asnjërës s’i shkonte ndërmend të pyeste për autorin e tij, meqë i gjithë qyteti nëpër lagje e oborre shkollash ishin plot me aso bustesh.

Qëlloi që në ato vite u ashpërsua shumë lufta e klasave. Byroisti, kush e di se ç’kishte folur në besim me një shokun e tij për çështjen e mbylljes së institucioneve fetare, kështu që partia s’ia fali, megjithë të kaluarën e tij të lavdishme. E zhveshën nga të gjitha funksionet e rëndësishme që kishte pasur. Në kryeqytet u dhanë udhëzime që fjalimet e tij të hidheshin në karton, pavarësisht se ishin botuar në libra me cilësi të lartë, por që dëmtonin e njollosnin figurën e komunistit që kishte shkelur në dërrasë të kalbur. Në Tiranë filluan menjëherë veprimet antibyroist, kurse nëpër rrethe nuk ishte çuar ndonjë shkresë zyrtare, ashtu si veprohej rëndom.

Një shok i profesorit që kishte bërë bustin, solli lajmin se portreti i byroistit ishte hequr në kryeqytet nga njëmbëdhjetëshja e anëtarëve dhe u befasua se si kishte mundësi që busti i atij armiku të klasës qëndronte akoma në korridor. Profesori i vizatimit me një kalë miza në kokë, nuk e bëri të gjatë bisedën por shkoi dhe i raportoi drejtorit gjithçka kishte dëgjuar e marrë vesh. Drejtori, që të ishte brenda rregullave dhe t’i dilte punës para, meqë llafin po ia thoshte autori i bustit, pa zhurmë e hoqi dhe përmes një nxënësi e “izoloi” në magazinën e shkollës. Magazinierja bëri procesverbalin, meqë busti ishte futur në inventarin e shkollës dhe këshilloi nxënësin që ta fshihte diku pas mbeturinave të hedhura, me qëllim që të mos e shihte askush. Nxënësi ashtu kishte bërë.

Siç thonë “minarja nuk futet në thes”. Një mësues që kishte kontradikta me drejtorin e shkollës, kur mori vesh se ishte hequr busti pa shkresë zyrtare, shkoi dhe raportoi në Komitet të Partisë së Rrethit. Të partisë u alarmuan për këtë veprim të drejtorit dhe urgjent lajmëruan ministrinë përkatëse e cila pa humbur kohë dërgoi njerëz që ta verifikonin në vend atë herezi. Kur ata konstatuan të vërtetën se drejtori kishte vepruar pa komandën e tyre, megjithëse me vete kishin sjellë vendimin e heqjes së çdo shenje përkujtimore të ish-byroistit, drejtorin e urdhëruan të dilte gjashtë muaj në prodhim që të edukohej e të mos bënte veprime pa komandë nga lart, ndërsa profesorin e transferuan në një shkollë tjetër, sepse objektin e frymëzimit e kishte gjetur te figura e një tradhëtari bukëshkalë të partisë.

Tani profesori e humbi freskinë e dikurshme si dhe mbështetjen që kishte pasur deri atëherë vetëm se kishte bërë atë bust. Rrinte me frikë në zemër, hë se kur do ta pushonin. Ai bust dikur kishte qenë krenaria dhe lavdia e tij, ndërsa tani i largohej e ia kishte frikën si djalli temjanit. Ai bust i kishte dhuruar emërimin në qytet, pavarësisht se nuk kishte pasur talent, në një kohë që shokët e tij, skulptorë të lindur, ishin degdisur nëpër kantiere ndërtimi e kooperativa bujqësore.

Bushi, pas mbarimit të shkollës profesionale, meqë kishte qenë i afërt me drejtorin e ri dhe organizata e partisë e shkollës e kishin me sy të mirë, meqë herë pas here raportonte shokët e vet, nuk shkoi në profesionin e tij murator, por u emërua në komitet të rinisë si instruktor! E kaluara e babait të tij ishte harruar, meqë herë përmendej si veteran lufte e herë si i deklasuar, por meqë kishte vdekur i kishte marrë me vete të gjitha.

Në prag të përmbysjes së viteve ’90, Bushi, në gjurmët e të atit që ishte bashkuar me partizanët në çlirim, vendosi të dilte përkrah protestuesve që hidhnin parulla kundër diktaturës komuniste. La zyrën e shtetit dhe u bashkua me to duke mbajtur në dorë parulla që i shkruante ish-profesori i tij, autori i bustit. Në ato ditë i ishte kujtuar edhe busti i byroistit që dikur e kishte dorëzuar në magazinë. Kishte shkuar e zbërthyer derën dhe me të në dorë kishte shkuar e shkërmoqur në asfalt, madje edhe i kishte urinuar korrotiçin e zgavrës së kokës.

Fitorja u buzëqeshi shokëve të Bushit, jo se s’do të vinte, se i ishin kalbur me kohë litarët në të gjithë Evropën, por ndoshta ata e shpejtuan për t’u shpallur “heronj” të demokracisë. Ata që zunë institucionet shtetërore, ishin të rinj “të shkathët”, “me vlera” e pa vlera që u mbajtën iso disa pleq trutredhur e rebelë. Shumica kërkonin vende kyçe e jo doçkado, se ishin përballur me bishën komuniste. Në detyra shtetërore vendosnin njëri-tjetrin sipas afërsisë së gjakut, farefisnisë e shoqërisë. Ata “heronj” u regjistruan nëpër shkolla të lara pa mbaruar të mesmen. Në vitin e dytë të shkollës së lartë, ku ishin regjistruar me korrespondencë (preferuan Juridikun) merrnin nga sekretarët e universitetit “diploma”, se moshën e kishin edhe për dy të atilla. Tani ata menduan se gjithçka ishte e tyrja…

Bushi, meqë kishte marrë frerët në dorë, sepse ishte më i avancuar në arsim, udhëzonte shokët e tij të “dhije-torit” të zaptonin troje “bosh” nëpër qytet e zona turistike se kishte marrë vesh se e ardhmja e “venit” ishin zonat bregdetare. Dokumentet për pronësi ua rregullonte ai, meqë nëpër zyrat e drejtësisë, përmbarimit e hipotekave ishin skorta e tij.

Megjithëse duheshin para për të paguar nëpër zyrat e shtetit që po “privatizohej”, pronapushtuesit dhuronin në natyrë toka në qytet e bregdet, meqë parasë i kishte rënë vlera. Punonjësit e shtetit “sakrifikonin”, bënin një vesh të shurdhër e një sy qorr, meqë asnjëra palë nuk dilte e lagur…

“Pronarët” e rinj filluan të bënin nëpër trojet e zëna ndërtime shumëkatëshe dhe i treguan grushtin cilitdo pronar të ligjshëm që guxonte të hapte gojë për pronat e të parëve. Ata i paralajmëronin se do t’ua bënin më keq se baballarëve të tyre kur ishte vendosur diktatura që s’u kishte lënë gjë pas shpirtit duke u marrë jo vetëm pronat, por edhe napolonat.

Kur ish-pronarët u ngujuan në grevën e urisë, me to ishte edhe babai i magazinieres, që dikur kishte magazinuar bustin e byroistit. Ajo u përball me Bushin që po i godiste të prangosur të atin. Ishte Bush Bërxolla, dora vetë që me një shokun e tij kishi vjedhur bustin dhe faqe popullit e kishte pshurrur. Tani ata “demokratë” po mbronin të drejtat e qytetarëve!

Bushi vazhdon të sillet si hienë në vendin e shqiptarëve me sqep të rrafshuar e krahëthyer…

Broz Simoni

Rikthimi në atdhe i rrezikon jetën

Shqipëria, e në mënyrë të veçantë Shkodra me rrethinat e saj ka qenë një nga pjesët më të persekutuara nga regjimi komunist në mbarë Evropën Lindore. Edhe familja Çuni është një nga më të persekutuarat. Duket se edhe pinjollët e rinj të pas vitit ’97, me ardhjen në pushtet të neo-komunistëve i janë nënshtruar të njëjtit kalvar.

Edison Çuni është pinjoll i kësaj familjeje të persekutuar, rikthimi i të cilit në atdhe i rrezikon seriozisht jetën. Edisoni rrjedh nga një familje shumë e persekutuar, ku gjyshi i tij është pushkatuar nga regjimi komunist hoxhian, ndërsa familja e tij gjithë vitet e diktaturës i ka kaluar burgjeve dhe internimeve. Vetë Edisoni ka lindur në internim, ku jetoi në kushte të mjerueshme, të paimagjinueshme për qeniet njerëzore. Familja e Edisonit ka përfituar për të gjitha këto, statusin e ish-të përndjekurve politik, sipas nenit 3 të ligjit 7748, datë 29.07.1993, pika A, nr.rendor 5. Kjo vërtetohet edhe nga vërtetimi i lëshuar nga Shoqata Mbarëkombëtare për Integrimin e të Burgosurve dhe të Përndjekurve Politikë, dega Shkodër, me nr.prot.20/662.

Edhe për ardhjen e demokracisë më 22 mars 1992, familja e Edisonit dhe vetë ai kanë dhënë kontribut në veprimtaritë që forcat antikomuniste kanë ndërmarrë në qytetin e Shkodrës, një prej qyteteve më antikomuniste dhe të persekutuara të Evropës Lindore, ku ka patur me qindra dhe mijëra të vrarë, të plagosur, të internuar dhe të keqtrajtuarnë burgjet komuniste. E gjithë kjo vërtetohet edhe nga dëshmia e lëshuar nga Forumi për të Drejtat e Njeriut Kundër Dhunës Policore, me nr.prot.extra datë 25.04.2005. Mes të tjerave, këtu vërtetohet se vetë Edisoni për arsye të aktivitetit të tij antikomunist është persekutuar nga neo-komunistët pas ardhjes së tyre në pushtet me rebelim të armatosur më 1997. Në të njëjtin dokument vërtetohet se jeta e Edisonit është në rrezik në Shqipëri nga klika komuniste.

Vetë Edisoni ka përqafuar idealet e pastra demokratike duke u anëtarësuar në Forumin Rinor të Partisë Demokristiane (PDK) Shkodër në vitin 2002, duke marrë pjesë aktive në të gjitha aktivitetet e PDK-së në qytet pas këtij viti. Kjo vërtetohet edhe nga dëshmia me nr.prot.extra, datë 15 shkurt 2005, nga dega e PDK-së Shkodër, ku nënvizohet edhe kontributi i Edisonit gjatë fushatave zgjedhore edhe si anëtar i Kryesisë së FR të PDK-së. Edhe në këtë shkresë vërtetohet se jeta e Edisonit është bërë e pamundur në Shqipëri si shkak i hakmarrjes politike të bashkëpunëtorëve të Kryeministrit Fatos Nano. Të gjitha këto vërtetohen edhe nga vërtetimi i Misionit të Pajtimit Mbarëkombëtar “Nënë Tereza” Tiranë, ku nënvizohet se rikthimi i tij këtu përbën rrezik për jetën e tij. Përveç persekucionit të pamasë dhe të shfrenuar, Edisoni ka qenë edhe viktimë e dhunës policore të njerëzve të veshur me uniformë ushtarake. Mjeku e ka vërtetuar vetë këtë fakt më 23 mars 2004, dhe për këtë ka lëshuar edhe vërtetim përkatës.

Për të gjitha këto, rikthimi i Edison Çunit në vendlindje i rrezikon atij seriozisht jetën, meqenëse është një pinjoll i denjë i njërës prej familjeve më të persekutuara në Shqipëri dhe është në shënjestër të neo-komunistëve në pushtet, që pas revolucionit bolshevik të armatosur të vitit 1997.

Sokol Pepushaj

Nëpër labirintet e luciferrit komunist

Kemi theksuar shpesh herë për njerëzit nacionalistë, por edhe për persona në rrethin e Pukës. Viti 1953, një vit shumë i ashpër, me fatkeqësi për njerëzit, me burgime dhe internime. Aty nga fundi i këtij viti, ushtarët me shërbim të detyrueshëm u liruan, por dikë nga këta e pritën hekurat, prangat e Sigurimit famëkeq. Disa ushtarë të liruar i priti ky fat i zi. Ndër këta veçojmë Mark Pashk Bosha, nga fshati me emër të keq, Mzi. Pas 15 ditësh që erdhi nga shërbimi ushtarak, shtëpia e tij ishte boshatisur. Vëllezërit Kolë e Fratel Pasku kishin ikur në drejtim të Jugosllavisë, pasuria dhe toka ishin konfiskuar dhe në shtëpi nuk kishte mbetur asgjë, vetëm nëna plakë dhe një vëlla 7 vjeç. Mirëpo Marku shkoi të punonte në Sharrën e Kryeziut, por menjëherë Sigurimi i Shtetit e arrestoi dhe mbasi e mbajti disa muaj në Degën e Brendshme Pukë, e çoi në Tepelenë, në kampin e shfarosjes në internim. Atje kishte dhe gruan e vëllait të arratisur, bashkë me dy djemtë, njërin 5 vjeç dhe tjetrin 3 vjeç. Atje Marku vuajti pamasë në këtë ferr, duke ngrënë edhe lëndë lisi, ku përditë kishte vdekje nga uria dhe ata i varrosnin Marku me shokët e tij. Mbas disa vitesh, kur kampi famëkeq u përgjysmua nga vdekjet dhe torturat, u hoqën nga ky ferr i vërtetë. Ai u lirua, por nuk vonoi as dy vjet dhe përsëri u internua. Ishte ditë pranvere, kur fshatarët fillonin të punonin tokën e tyre. Mark Pashk Bosha nuk kishte asnjë dynym tokë, se tokën ia kishin konfiskuar, pra tokën e punonin të tjerët. Ky filloi të punonte atë pak tokë, por Sigurimi i Shtetit nuk e la. Një ditë në mbledhjen e popullit kishin ardhur të deleguar nga Partia e Pukës. Bashkë me ta erdhi edhe Kryetari i Degës së Brendshme, komunisti xhelat, n/kolonel Medi Bylbyli, bashkë me 20 policë. Ai erdhi në fshatin Mzi dhe zi bëri, arrestoi për herë të dytë Mark Pashk Boshën dhe për disa orë, deri sa mbledhja e popullit përfundoi e la para popullit të lidhur në pranga dhe e nisi për Pukë dhe më vonë e internuan në Lushnje dhe bëri gjithsej 18 vjet internim në Tepelenë e Lushnje. Ai vuajti në kënetat e Myzeqesë, në kanalet e thella me baltë e ujëra për vite me rradhë, por kurrë nuk u mposht. Njëherë në Sovër të Lushnjes, mbas shumë viteve, bëhet një dasëm në kamp, por e rrethuar me policë, por që e lejuan këtë dasëm të bëhet, dhe u grumbulluan mbi 300 vetë. Dasma kaloi me një aheng të vogël, por që merrnin pjesë shumë vetë. Ishte hera e parë që në kamp internimi martohej një çift dhe bëhej dasëm. Kur po përfundonte dasma, dikush mori një tepsi dhe filloi të mbledhë të falurat që i bënin nuses simbas zakonit. Mirëpo, kur Mark Boshës i erdhi rradha për të falur lekët për nusen, ai nxori nga xhepi një grusht me lëndë lisi, i hodhi në tepsi. Aty u pre falja e nuses e filloi vaji dhe britma e njerëzve në dasëm, se u kujtua kampi i shfarosjes, vdekja e njerëzve dhe lëndët e lisit që i hanin nga uria dhe dasma u shpërnda me lotë në sy për vuajtjet e tyre nëpër kampet e shfarosjes. Mbas 18 vjet internim, Mark Bosha u lirua dhe erdhi në shtëpi. Ai u martua edhe vetë në internim dhe erdhi në fshat ku u arrestua dy herë radhazi. Ky burrë qëndronte i papërkulur para komunistëve të fshatit që ishin aq të egër si gjarpërinjtë e krepave ku kishin futur në burg edhe njerëz të tjerë si Markun. Lufta e klasave ishte shumë e egër se këta komunistë ishin të lidhur me Tiranën zyrtare. Mark Boshën e kishin me sy të keq, nuk po e linin të punonte hiç. Nga puna shpesh e kritikonin, i thonin armik, element turbullues, pra jeta iu bë e vështirë në fshat dhe në Rrethin e Pukës. Një ditë vendosi të largohet me punë dhe shkoi për të punuar në Sharrën e Rrethit Tropojë, në Berishë. Atje u punësua dhe kalonte mirë me punë dhe shoqëri. Mirëpo Sigurimi i Shtetit e ndoqi pas dhe në vitin 1984 në Sektorin e Sharrës drusore mbërriti vetura e Degës së Punëve të Brendshme Bajram Curr dhe u ndal para zyrave të Sektorit Berishë dhe nga vetura doli prokurori i Rrethit Tropojë bashkë me Shefin e Policisë dhe dy policë. Pasi u përshëndetën me përgjegjësin e Sektorit dhe sekretarin e organizatës bazë të partisë, u thanë se kishin ardhur për një problem dhe u futën në zyrën e përgjegjësit. Prokurori u tha drejtuesve të punimeve se kemi ardhur për të arrestuar Mark Boshën, i cili punon tek ju, është nga fshati Mzi i Rrethit të Pukës. Përgjegjësi i punimeve drusore heshti dhe shikoi me fshehtësi sekretarin e organizatës së partisë. Ai, i papritueshëm, i drejtë dhe guximtar iu drejtua prokurorit: Shoku prokuror, unë që flas me ju jam sekretar partie këtu. Unë e njoh mirë Markun. Këtu në punë ai është punëtor i mirë, i aftë për punën. Ne as si parti, as si sektor pune nuk kemi asnjë vërejtje për këtë njeri, ne nuk kemi asnjë arsye për ta arrestuar ju. Prokurori tha se ne kemi të dhëna nga Dega e Brendshme e Pukës, se ai ka ardhur tek ju për ta patur më të lehtë për t’u arratisur drejt Jugosllavisë. Atëherë sekretari i partisë tha se ne nuk kemi asnjë dyshim për këtë njeri, pra garantoj unë në emër të partisë se ai nuk arratiset. Këtë e përforcoi edhe përgjegjësi i sektorit të punimeve. Kështu ata u larguan drejt qytetit të Bajram Currit dhe Mark Bosha shpëtoi pa u arrestuar për herën e tretë nga Sigurimi i Pukës, i cili nuk e la të punonte për shumë vjet, por punoi larg Pukës, në Tropojë deri sa doli në pension. Marku dhe familja e tij qenë shembull i mirë në gjithë fshatin Mzi, por vuajtjet, persekutimi, internimet e lodhën gjithë jetën Mark Boshën, por qëndroi si burrë i fortë, i mirë deri që në vitin 2003 vdiq në moshën 75 vjeç. Emri i tij mbetet i paharruar në fshat dhe në fshatrat përreth. Figura e tij e pastër mbetet e mirë, e ndershme te çdo bashkëvuajtës për 18 vjet internim me rradhë.

I shkruajmë këto rreshta në gazetën “Shqipëria Etnike” për të kujtuar këtë burrë malësor me burrëri dhe sedër të fortë prej malësori. Emri i tij mbetet i paharruar.

Shan Sokoli

Vahid Bajraku, viktimë e shtetit të dhunës

Tashmë Shqipëria është një vend frike, ku jeta i merret tjetrit si në mesditë, si në mesnatë. Shteti i dhunës stimulon krimin e kriminelët dhe anarshia godet me forcë të gjithë ata që synojnë apo punojnë për një Shqipëri perëndimore. Pas publikimit të dokumenteve që Nikollë Lesi publikoi në Parlamentin Shqiptar kundër Kryeministrit Fatos Nano vitin e kaluar, shpërtheu zemërimi e persekutimi ndaj Lesit dhe stafit të tij të afërm. Dy ditë pas asaj ngjarjeje, forcat e SHISH-it dhe policia e rendit ushtruan një kontroll të imtësishëm në ambjentet e redaksisë së gazetës “Koha Jonë”. Ata ushtruan dhunë psiqike dhe fizike ndaj punonjësve të kësaj redaksie. Në atë ngjarje qe përfshirë edhe shoferi i Lesit, Vahid Bajraku. Dhe pikërisht më 16 tetor 2004, kur shoferi Vahid Bajraku po kthehej në shtëpinë e tij, në muzg të mbrëmjes, ndalohet nga forcat e policisë, ku dhunohet e masakrohet për vdekje. Sipas informacionit të sigurtë nga dëshmitarët Fatlum Kamina dhe Altin Zylja, të cilët kanë mbërritur menjëherë në vendngjarje dhe kanë bërë që jeta e Vahidit të shpëtojë nga kthetrat e vdekjes, policia është treguar shumë barbare.

E ngritëm këtë problem tashti, për të thënë se Vahid Bajraku, ashtu sikundër shumë kundërshtarë të tjerë të pushtetit të dhunës, do mungojnë në votimet e 3 korrikut, pasi është larguar për të shpëtuar nga vdekja, por edhe për të përcjellë një mesazh: Në votime, sa më shumë maturi, pasi partia në pushtet ka kandiduar mjaft persona me biznese të pista dhe sipas shefit të opozitës shqiptare, Sali Berisha, edhe të kërkuar nga Perëndimi.

Albert Vataj

Ngado sundon frika

Po, Shqipëria këto ditë i ngjan një shteti frike. Po shkohet drejt votimeve të 3 korrikut me korrupsion e krim në rritje, me dhunë e hakmarrje me prapavijë politike në ngjitje. Më të goditur janë veprimtarët e partive të “vogla” opozitare. Kështu, në shtëpinë e legalistit Sedat Kraja, në Lagjen “Salo Halili”, më 10 prill 2005, në orët e para të mëngjesit është vendosur një sasi lëndësh plasëse, eksploziv. Shpërthimi ka shkaktuar dëme të mëdha materiale, por për fat s’ka patur viktima, ndërkohë që prindërit e tij po flinin në dhomën e gjumit. Ata tregojnë tmerrin që kanë përjetuar dhe sipas suvestigimit tonë ngjarja ka prapavijë politike, pasi Sedat Kraja, anëtar i Partisë Lëvizja e Legalitetit, më 25 prill 2004 kish marrë pjesë në një demonstratë të organizuar në Tiranë para Kuvendit Popullor, ku ish arrestuar e mbajtur në burg për një periudhë gati njëmujore. Dhe më pas, në qershor 2004, pas shumë kërcënimeve kish braktisur së bashku me familjen Shqipërinë, në kërkim të shpëtimit të jetës. Gjithsesi koha e fushatës po shfrytëzohet për të eliminuar fizikisht opozitarët e pushtetit të dhunës, një ndër të cilët është edhe Sedat Kraja, i cili fatmirësisht është larguar.

Vasel Gilaj

Redaksisë së gazetës “Shqipëria Etnike”

Unë, i quajturi Prek Gjon Rrukaj, lindur e banues në fshatin Brojë, Komuna Kelmend, Malësi e Madhe, ju paraqes këtë letër si më poshtë vijon:

Më datën 4 janar të vitit 2000, djali im, i quajturi Nikolin Rrukaj, zhduket papritmas dhe për 5 vjet mbetet i humbur, megjithë kërkimin e prindërve dhe të organeve kompetente, ai nuk u gjend. Më datën 9.5.2005, rastësisht duke punuar pranë shtëpisë sime, hasa në disa eshtra. Lajmërova menjëherë organet kompetente. Më datën 10 maj 2005, Elena Rrukaj, ish-bashkëshortja e Nikolinit, arrestohet nga organet kompetente ku dhe deklaron autorësinë e vrasjes së Nikolinit. Një pjesë eshtrash u morën nga organet kompetente, u dërguan në Tiranë dhe më datën 14 maj 2005, i sollën tek unë (i ati) për t’i varrosur.

Unë si prind, kërkoj nga organet shtetërore që të gjenden edhe pjesa tjetër e eshtrave të Nikolinit.

Kam besim të plotë tek ju se do ngreni zërin e do më mbështetni deri në gjetjen e eshtrave të tim biri, djalit tim të vetëm.

Me nderim e respekt, Prek Rrukaj – Kelmend

Kthehet SHIK-u tek fisi Lumaj

Këto ditë që fushata elektorale për zgjedhjet parlamentare në Shqipëri po nxehet, midis Partisë Demokratike dhe saj Socialiste, kjo e fundit, pra PS-ja, po kthehet dhe përdor veglën më të fuqishme të saj, SHIK-un (Shërbimi Informativ Kombëtar).

Pikërisht dje, më datën 13 qershor 2005, rreth orës 3:00 të mëngjesit, SHIK-u ndërmori përsëri një sulm kundër familjeve antikomuniste dhe të fuqishme të Malësisë së Madhe. Ndër ta ishin fiset Lumaj, Kalaj, Kaçaj dhe Dakaj.

Fisi Lumaj ishte rrethuar nga një numër i madh agjentësh dhe kur ata u larguan, 13 anëtarë të këtij fisi u arrestuan për arsye politike.

Kjo nuk është hera e parë që SHIK-u arreston pjestarë të familjes Lumaj. Kështu, në kohën e zgjedhjeve parlamentare të 24 qershorit 2001 është arrestuar Gjeto Lumaj dhe në vitin 2004 është arrestuar Prelë Lumaj.

Përsëri këtë herë ata arrestuan kryesuesin e këtij fisi, Gjeto Lumaj, i cili ishte kthyer në shtëpi për zgjedhjet parlamentare të 3 korrikut 2005. Ai ishte i fshehur për një kohë të gjatë para kthimit në shtëpi.

Sokol Pepushaj

Energjia elektrike shkakton mjaft aksidente në njerëz në Shqipëri

Ndër aksidentet e shumtë me raste vdekjeje, në Shqipëri janë edhe ato që lidhen me energjinë elektrike. Aksidentet në punime në rrjet, mosnjohja e kushteve teknike, si dhe ndërhyrjet nga njerëz që nuk janë kompetentë, duke vjedhur energjinë. Ndërsa objekti i shkrimit ka të bëjë me konfliktet mes qytetarëve e policisë elektrike. Një ndër ngjarjet më të rënda ka qenë ajo e datës 10.04.2002 në Shkodër, kur polici elektrik Gjon Shkambi ka shkuar për të marrë lekët e faturës qytetarit Pjetër Guri, ku ky i fundit e ka rrahur dhe fyer. Në përplasje e sipër, polici elektrik e ka vrarë, ku tashmë vuan dënimin në burg. Por ende konflikti mbetet i hapur, ku fëmijët e Pjetër Gurit kërkojnë të vrasin Gjovalin Shkambin. Që në moshën 18 vjeç, djali mbetet i ngujuar duke u fshehur nga kërcënimi i djemve të viktimës. Të tilla përplasje ndodhin çdo ditë në qytetin tonë, u ende nuk janë vënë matësit elektrikë.

Zef Nika

ORA E ATDHETARISE SE DIASPORES KA NISUR TE RENDE E ORGANIZUAR.

Jetojme me te vetete nje sezon paradoksesh.

Ditet e fundit ne nje nder komentet ne lidhje me Kongresin e Diaspores ne Rimini eshte arritur deri aty sa permes nje insinuimi tejet te rezikshem te paragjykohet perderi dhe egzistenca e grupimeve monolite te komunitetit shqiptar ne bote.

Permes atij shkrimi (shkruar nga nje shqiptar!!!) ku thuhet se Diaspora shqiptare e ka oren me rere, vihet ne dyshim perderi egzistenca dhe kompaktesia e nje komuniteti te gjere shqiptar i karakterizuar nga nje identitet i forte kombetar e nga nje dashuri te pashoqe per vendin e origjines. Mes te tjerave ne ate shkrim thuhet se sot nuk ka nje Diaspore shqiptare e per rjedhoje nuk mund te kete Kongres Diaspore.

Sidoqofte, çeshtejet terminologjike nuk duhet dhe nuk mund te jene pengese per te bashkuar shqiptaret rreth trungut te vendit Ame. Krijimi i vetedijes kolektive, mbi rendesine qe ka bashkimi i tyre, tek shqiptaret eshte kthyer tashme ne bindje. Menyra e emertimit te tyre si Diaspore, emigrante apo shqiptare jashte hapesires mbareshqiptare, nuk eshte kaq e rendesishme sa tu mohoje atyre aspiraten e te qenurit bashkarisht ne sherbim te komunitetit dhe te Atdheut. Gjithesesi le te arsyetojme per nje çast nese mund te quajme milionat e shqiptareve te shperndare ne te gjithe boten, Diaspore. Te analizojme sipas fjalorit enciklopedik domethenien e kesaj fjale ku thuhet:

(di-à-spo-ra), s. f., “shperndarje e grupimeve te nje populli qe, mbasi kane braktisur vendin e origjines ose te perzene prej tij, vendosen ne vende te dryshme te botes“.

Siç e verejme kuptimi i fjales Diaspore nuk do te thote thjeshte perzenie me force, apo ikje per çeshtje politike, por dhe braktisje vullnetare e vendit te origines per aresye nga me te ndryshmet.

Atehere lind pyetja: a nuk eshte nje shperndarje ne vende te dryshme te botes (pra Diaspore) ajo qe ka ndodhur keto vitet e fundit me bashkekombasit tane?

Keshtu qe, edhe nese duam te emertojme si Diaspore ato qe kane qene te perzene nga vendi i tyre i origjines, prapeseprape nje pjese te madhe te shqiptareve ne bote mund ti quajme dhe konsiderojme pamedyshje Diaspore shqiptare.

A nuk ishin te perzene e te perndjekur ne vendin e origjines nga turqit 200 mije shqiptaret qe u strehuan ne Itali pas vdekjes se Skenderbeut? Pra arbereshet e sotem qe vazhdojne te mbajne kompaktesine e tyre gjuhesore dhe kulturale ne nje sere vendbanimesh te jugut Italian, nuk jane Diaspore? Po arvanitasit e Greqise?

A nuk jane perzene e shperndare neper bote shqiptaret e ish-Jugosllavise nga trojet e tyre etnike per dekada me rradhe nga dhuna serbe? A nuk ishte valle nje perzenie kolektive ajo qe kreu policia jugosllave me urdher te ish-ministrit te brendshem Rankoviç ne dem te shqiptareve etnik te Kosoves gjate viteve ’60- 70 ku rreth 500 mije shqiptare, brenda nje nje harku kohor relativisht te shkurter, u detyruan te strehoheshin ne Turqi? A nuk ishte perzenie ne mase ajo qe pesuan çamet e epirit shqiptar pas luftes se dyte boterore?

A nuk jane Diaspore rreth 4 milion qytetare turq me origjine shqiptare ku fatekeqesisht pjesa me e madhe e tyre eshte asimiluar ngaqe nuk kane pasur me pare mundesine e organizimit ne nje strukture te fuqishme qe te mbroje pikesepari identitetin dhe perkatesine e tyre kombetare?

Pra si konkluzion i logjikshem, nuk mbetet veçese ti quajme shqiptaret jashte hapesires shqipfolese, qofte ato te ikur nga vendi i origjines vullnetarisht e qofte ata te perzene me force, thjeshte DIASPORE SHQIPTARE.

Pertej sa u sqarua me siper, shqiptaret e sotem kane ne rend te dites si te vetmen alternative, bashkimin-vllazerimin mes tyre. Ne jemi nje popull unik, ndaj kjo do ta favorizoje fuqimisht bashkimin tone. Gjerat qe na lidhin jane shume me teper nga ato qe mund te na ndajne. Qe ky qellim final te arrihet, ne duhet te arsyetojme me obiektivizem. Sigurisht qe nuk ka as edhe nje fare rendesie se kush e arkitetoi e i dha levizjen iniciale universit, por e rendesishme eshte qe gjithçka ne perberje te tij leviz e pikerisht kjo levizshmeri, ne rastin e planetit tone, eshte e domosdoshme per krijimin e vete jetes ne te. E pra, e rendesishme nuk eshte se kush beri Kongresin e Riminit, se ishte i Diaspores apo i nje pjese te saj, i Diaspores apo thjeshte te shqiptareve me banim jashte vendit te origjines. E rendesishme eshte qe proçesi i levizjes se shqiptareve ne bote, per nje identitet me te forte kombetar dhe deshira e tyre per te mos u pajtuar pasivisht me situaten e zymte qe asfikson hapesiren gjitheshqiptare, ka filluar. Ky proçes tashme eshte i pakthyeshem. Nje gje te tille e tregojne dhe polemikat e shumta qe ka shkaktuar ne ditet e mepasme te mbajtjes se tij Kongresi i Riminit.

Vullneti i shqiptareve eshte shprehur lirisht aty, pa as edhe me te voglin paragjykim apo dallim ne baze te krahines, fese apo bindjeve politike personale te pjesemarresve.

Gjithesesi, ajo qe verej ne polemikat shpesh te egra e te panevojeshme por nganjehere dhe konstruktive, qe paten si shkendi Kongresin e Diaspores, nuk eshte fakti nese ky Kongres ishte i madh apo i vogel, gjitheperfshires apo tekperfshires, fakti i vertete eshte qe sot para nesh paraqitet e vetmja dileme: te jesh apo te mos jesh… me sakte, te jesh atdhetar apo te jesh nihilist, globalist-internacionalist. Ne ne Rimini zgjodhem te paren. E pra, nese ky eshte faji yne, le te vazhdoje polemika.

Duam apo nuk duam, guri i pare eshte vendosur e nese e shumica e don bashkimin te tjere do te pasojne.

——————–

Me kete rast, atyre qe po postojne ne forume foton time me Leka I Zogu u them me dashamiresi, sinqeritet dhe trasparence te plote:

Une personalisht kam miqesi me Leka I Zogu e nuk e kam aspak per turp te kem per mik kundershtarin me te betuar te ish-diktatoreve shqiptar. Biografia e zeze qe Enveristet fallsifikuan me art mbi trashigimtarin e fronit mbreteror, per fat te keq vazhdon te jete e radikuar ne labirintet me te thella te memories tek disa individe. Megjithate ne jetojme ne demokraci e gjithesecili ka te drejte ta mendoje si ta shohe me te aresyeshme, ndonese bindja ime personale qe Leka I Zogu eshte nje nder patriotet me te spikatur te hapesires se sotme mbareshqiptare nuk luhatet aspak. Ndaj, une si Alban Kraja, karakterialisht, kur dua te ze miqesi me nje bashkombas, nuk interesohem aspak mbi bindjen e tij politike, fetare, krahinore, atesine apo amesine por thjeshte mbi bazen e atdhetarise qe gjindet ne genet e tij.

Ne kete optike, pertej simpative apo miqesive te mia personale, e ndjej per detyre te sqaroj, lirisht dhe me bese atdhetari qe LBDSH (Lidhja Boterore e Diaspores Shqiptare) qe u themelua ne Rimini, nuk ka te beje ne menyre kategorike me LZHK-ne apo me Leaderin e saje, pasi ekuacioni eshte teper i thjeshte, politizimi i njekahshem i nje Bashkimi boteror te Diaspores do ta bente te pamundur lindjen e LBDSH-se.

Eshte e vertete qe ideja e nje Kongresi Boteror te Diaspores se shperndare shqiptare, si koncept iniciator u dha nga Departamenti i Diaspores ne Lzhk, por me kerkese te vete kongresisteve, ku pluralizmi i ideve politike mes tyre ishte me se evident, kerkuan qe te merrej zanafidha nga ky tubim per ti dhene jete LBDSH-se e cila lindi si nevoje e rrethanave te pjekura historike ne te cilen gjindet sot DIASPORA shqiptare.

Vete pluralizmi i ideve apo bindjeve politike mes nesh, tetorin e ardheshem ne Londer, do i sherbeje fuqimisht lindjes se nje parlamenti (perfaqesie) gjitheperfshirese te Diaspores, qofte nga pikepamja krahinore, fetare, apo politike.

Ky diversitet i mendimeve apo konceptimeve diferente te gjerave, por te bashkuar ne emeruesin dhe filozofine tone te perbashket ATEDHEU MBI TE GJITHA, do te perbeje forcen e vertete e gjithnje ne rritje te Lidhjes Boterore te Diaspores Shqiptare.

TASHME ORA E ATDHETARISE SE DIASPORES KA NISUR TE RENDE E ORGANIZUAR.

Alban Kraja

Libër për mjeshtrin shkodran të fotografisë, Tonin Gega

Këto ditë doli nga shtypi libri “Të tjerët për Toninin”, kushtuar fotoreporterit të suksesshëm Tonin Gega, me autor publicistin e hershëm Mehdi Manç Bushati, autorin e mbi 250 shkrimeve, reportazheve apo kumtesave, botuar ndër organet e ndryshme të shtypit.

Libri është shkruar me një stil elegant dhe me një përmbajtje mjaft interesante. Ai është i ndarë në 3 kapituj dhe përmban rreth 135 faqe. Në këtë libër, qoftë nga përmbajtja e tekstit, qoftë përmes fotografive, shumëkush do gjejë vetveten, ndaj dhe paraqet interes për një numër të madh lexuesish.

Personazhi i librit, Tonin Gega, na paraqitet jo vetëm si artist i fotografisë, por edhe i fjalës dhe veçanërisht i humorit, çka e bën librin shumë tërheqës. Rezymeja e tij është e përkthyer në katër gjuhë të huaja: në anglisht, në frëngjisht, italisht, deri edhe arabisht.

Duke i shtuar edhe cilësinë e botimit, të kryer nga Shtypshkronja “Maluka” në Tiranë, si dhe duke qenë nën konsulencën e dr.Ahmet Osja, si dhe duke pasur për shtëpi botuese, prestigjiozen “Idromeno”, ky libër do të jetë një kënaqësi më shumë për çdo kategori lexuesish. Këta të fundit do të mund ta gjejnë edhe në faqet e internetit, përmes ISBN-së me nr.99927-841-8-0, si dhe në shumë prej librarive apo bibliotekat e vendit, duke përfshirë edhe atë Kombëtare.

Edlira Kuka

Gegnishtja si gjuhë ka epërsi mbi Tosknishten

Replikë

Z. Demiraj nëpërmjet intervistës tuej dhanë gazetës “Tirana observer” të datës 7 maj 2005, mora vesht lajmin kënaqës se ju po vazhdoni me punue gjithnji me at gjallnin e zellit tuej të pashterrshme që përban thelbin e punës së nji intelektualit të mirfilltë, prandej uroj me gjithë zemër që kjo gjallni t’ju përcjellë larg në vite për të miren e shërbimit tuej të vlertë në dobi të ma shumë faqeve të shkrimeve të tua në mënyrë që brezat e ardhshëm të kenë nga ju nji trashigimi gjuhësore të nji niveli kulturor si i ka hije argumentave gjuhsor të vlefshme për at themel mbi të cilin mund të ngrihet gjithnji e ma lart kështjella e gjuhës tonë të dashtun. Unë që po ju shkruej nuk jam gjuhtar por si autodidakt studjues i materialeve gjuhësore që dëshiron me pasë nji shqipe sa ma dinjitoze më lejoni të jap mendimet e mija në mos ndryshe si folës i kësaj gjuhe ashtu si e përshkruen poeti i sajë ma në za.

Në intervistën tuej ju thoni: “Ndryshimi i gjuhës standarde është i pakuptimtë”. Po qe se do të ishte vërtetë standarde, si thoni ju do të ishte, por çështja qëndron a asht e vërtetë standarde, duke pasë parasysh gjuhën shqipe e jo dialektin Toskë. Unë mendoj se kjo gjuhë “shqipe” standarde asht nji tosknishte standarde, siç e pranoni edhe ju pjesrisht gjatë kësaj interviste. Ma pastaj ju thoni: “Gjuha shqipe duhet të mbetet një dhe e pandarë”. I këtij mendimi jam edhe unë, ama kur të jetë gjuhë shqipe e standardizueme prej argumentave të trajtueme me sinqeritet e kompetencë. “Dialektet janë nji pasuni në vete, si diçka që ia shtojnë larminë kësaj gjuhe”. Lind pyetja: Si mund të konsiderohen pasuni që i shtojnë larminë gjuhës kur kjo pasuni e Gegnishtes e izoloi “Kongresi” gjuhësor i 1972-shit duke e ba Tosknishten standarde e njikohësisht gjuhë shqipe, duke e vulosë kështu faktin se në Shqipni nuk ka ma dy dialekte por vetëm nji edhe ai i dënuem me zhdukje sa ma të shpejtë të jetë e mundun, ish-dialekti tjetër. Toskënishtja u vendos të quhet gjuhë e këtë e pranoni edhe ju vetë kur thoni: “Gjuha e sotme standarde u mbështet kryesisht në Tosknisht”. Argumentet bindës të kësaj mbështetjeje nuk na u shpalosën kurr e as nuk do të shpalosen nga se nuk ekzistojnë, e këtë të vërtetë e pohoni edhe ju pak ma tutje kur veni shejin e barazimit në mes të dy dialekteve, por le të kthehemi tek thanja juej: “U mbështet kryesisht në Toskënisht”. E vërteta na thotë u mbështet tansisht, sepse siç e kam thanë edhe në nji shkrim tjetër kushtue kësaj çështje Kongresi i Drejtshkrimit i 1972-shit i dha Tosknishtes nga Gegnishtja aq sa u jepen 990 gramve për me plotsue nji kile. A kjo asht ajo që thoni ju marrdhanje e drejtë në mes të dialekteve?! Ju thoni: “Duhet të flasim një gjuhë të kulturuar”. Cila asht kultura e nji gjuhe në mos shkrimet e saja ma prestigjioze për të cilët natyrisht u zgjodh ajka e gjuhës që i jep ma mundsi shprehjeje talentit. Sipas meje gjuhtarët firmosin ajkën e zgjedhun nga poetët anonim e shkrimtarët e mëdhej, ktë na e dëshmon çdo gjuhë e përparueme. Italianët flasin gjuhën e Dantes, gjermanët të Gëtes, anglezët të Shekspirit, e të tjerë, e ju e dini shumë mirë se Korabi i letërsisë shqipe nuk ishte ai që shpallte Kongresi i 1972-shit, prandaj nji gjuhë e kulturueme synon të kuptuemit e shkrimtarëve ma të mëdhej të asaj gjuhe e jo zhdukjen e shpejtë, apo të ngadaltë të një dialekti plot e përplot thesar letrar, të një folklori të zilishëm nga shumë popuj qoftë të autorëve, po aq të zilishëm nga shumë shtete. Ju thoni se Tosknishtja e Gegnishtja i kanë ndryshimet shumë të pakta. Këto ndryshime të pakta a u japin të drejtë përdorimit të dyjave apo e ven Gegnishten në rolin e atij që i thonë: “Të drejtë ke, po gja me marrë nuk ke”. Si qenka pra e drejtë që “këto ndryshime të pakta” të bahen shkak i një epërsie të jashtzakonshme të njenes mbi tjetrën?! Njena të jetë pronare e medias së shkrueme dhe elektronike, e krijimeve dhe e përkthimeve e tjetra të mbijetojë në sajën e të folunit të asaj popullsie që për arsyen e thjeshtë të këtij të folunit shpesh quhet “e pa zhvillueme”. Nji natë dëgjova në televizion nji seri intervistash që nji gazetare po u bante disa familjeve të ardhuna kohët e fundit në Tiranë nga krahina të ndryshme. Disa malësore të zonave veriore të pyetuna “Si ju ecë komunikimi?”, u përgjigjën “Gjithnji e ma mirë se po mësojmë gjuhën e jugut”. “Cila ju duket ma e bukur?”, e ato u përgjigjën “E jugut”… U them këtyne lloj gazetarve “Mos e konsideroni përfitim propagandistik”. Intervistat e tilla tregojnë efektet e zhurmës së trompetës, jo fjalët e së vërtetës. Ma tutje ju pranoni se Tosknishtja ka rrotacizmin pas “e ve” e “ave”, e pra rrotacizmi nuk asht dukuri gjuhsore pozitive. Ju flisni për pjesoret “uar e ue”, pa folë për paskajoren e Gegnishtes, dhe shkaqet bindse të heqjes së saj. Të gjithë e dinë se paskajorja nuk u hoq nga se nuk mund t’i përshtatet paskajorja Tosknishtes, por nga që nuk mund t’i përshtatet Tosknishtja paskajores, prandej paskajorja u deshte flijue si Rozafa për me ndërtue mbi të kalanë e gjuhës së sotme shqipe standarde. Këtu lind edhe kjo pyetje: “Heqja e paskajores a ishte pasunim apo vorfnim i gjuhës? A duhej dënue paskajorja për të vetmin faj se nuk i përshtatet asaj Tosknishtja?” Paskajoren e bane viktimë sakrifikimi ata që patën gurin e arrën në dorë, pa e përfillë faktin se paskajorja asht në themelin e të gjitha gjuhve ma të përparueme. Ju thoni se Gegnishtja i ka ndikue Tosknishtes në ndryshimin nga “bënje në bëje”, nuk peshohet çka nuk çon kandar. Ju ankoheni se nuk asht ba sa duhet për pasunimin e “gjuhës standarde” me leksikun e pasun të Gegnishtes, thue se shqiptarëve u intereson vetëm leksiku i Gegnishtes e jo letërsia e autorëve të saj e thesari i folklorit të saj as avantazhet gramatikore të saj. Lind pyetja: “Cili prej këtyne dialekteve ka çka me marrë ma shumë prej tjetrit? Tani a duhet përdorë dialekti ma pak i pasun, ma shum i pasun, apo të dy?! Si ka mundsi të bahet ma i papasuni pronar i asaj pasunije që ka me ma i pasuni të cilën e pretendon ma pak i pasuni e pjesën tjetër të pasunisë së të pasunit që nuk e preferon ma pak i pasuni me ia groposë të pasunit, e me hipë në fronin e tij, a nuk hyn këtu ajo thanja: “Jeto e len me jetue!”. Intervistuesi ju pyet se nëse do të duhej të bëhej nji ndarje gjuhësore cilin dialekt shikoni ma të përshtatshëm për komunikimin dhe më të plotësuarin nga ana letrare? Ju përgjigjeni: “Të dy dialektet janë fare të përshtatshëm”. Ky përcaktim do të mund të quhej vula e arsyetimit, por këtë vulë gjatë kësaj interviste ju herë e veni e herë e shlyeni. Vula e arsyetimit në fjalë do t’i mbyllte shtegun çdo diskriminimi gjuhsor, dhe do t’i vente gjuhtarët në kërkim të nji përputhje sa ma të mundshme të pasunive dialektore të shqipes, për formimin e nji gjuhe me vlera vërtet të admirueshme. “Gjergj Fishta”, thoni ju, “megjithse ishte në Komisinë Letrare të 1916-ës për përcaktimin e elbasançes si gjuhë letrare nuk shkroi në atë gjuhë”. E mirë, cili shkrimtar jugor shkroi në atë gjuhë? Arsyeja për të cilën Fishta nuk shkroi në atë gjuhë sipas dukurive të shkrimeve të tija qe se titulli i kryeveprës fishtjane na shpjegon kështu, pra qëllimi i autorit që synonte kryesisht mësimin e atyne kangëve nga bashkvendasit e personazheve të “Lahutës” e të kënduemit e atyne kangve me lahutë deri sa të ekzistojë lahuta, sepse lufta e atyne ishte frymëzuesja e Fishtës e prandej pasardhsat e atyne personazheve do t’i këndonin në nderim paraardhsave të tyne. Përveç kësaj koha kur u shkrue “Lahuta e Malsisë” vazhdonte me kenë kohë kërcnimesh ndaj Shqipnisë, kërcnime që dihet sa randë u kanë kushtue malsorëve të Veriut, e ato kangë u frymëzonin malsorve trimni për mbrojtjen e kufijve të Shqipnisë, pra shërbenin si kangë inkurajuese. Për sa i përket vështirsisë gjuhsore për me e kuptue atë kryevepër mund të aknojnë vetëm ata që përtojnë me ia hy me e lexue sepse nuk ka vepër të madhe që nuk paraqet vështirsi në të kuptuemit e sajë në mos në nji krah, në nji krah tjetër, për kryeveprat e satirës shqiptare “Anzat e Parnasit”, “Gomari i Babatasit”, “Nikolejda” Fishta ka zgjedhë gjuhën e traditës së satirës. Gjithkush e din se Shkodra asht votra e humorit shqiptar, Shkodra asht qyteti i batutave, barcoletave e i bejtave e bejtarëve ma në za të Shqipnisë, e si mund ta këmbente gjuhën ma të humorit me nji tjetër ma pak të efektshme në at gjini?! Ashtu si Fishta, edhe Eduardo de Filippo komeditë e tija i ka shkrue në napolitançe. Ma poshtë ju thoni: “Në rrethanat e reja që u krijuan në 1945-ën u përhap gjuhë letrare dialekti jugor”. Ma e drejtë do të ishte po të quheshin ato rrethana “Rrethanat e zeza që nxinë gjithçka të mirë shqiptare” dhe jo “u përhap tosknishtja gjuhë letrare”, por e përhapën Enver Hoxha e ortat e tij, në mënyrën e përhapjes së diktaturës, këtë komunizmi nuk e bani për hir të Tosknishtes, motër e Gegnishtes, por për hir të ideologjisë së tij që synonte arritjen e objektivave të çdo lloj dhune, deri edhe dhunë gjuhësore, kundra asaj gjuhe që flisnin shumica e anmiqve të komunizmit. Tosknishtja u përdor si nji gur me të cilin të qëllohej letërsia e kultura e antikomunistave veriorë e si pasojë të dënohej gjuha e tyne me vdekje të ngadaltë se bashkë me te do të vdisnin edhe krijimet e kundërshtarve të ideologjisë komuniste. Ata që e njohin mirë Enver Hoxhën e shokët e tij janë të bindun se po të ishte ai e shokët e tij gegë, po të ishin ata shkrimtarë me ato krijimtari në Toskni, dialekti viktimë e komunizmit do të ishte Tosknishtja. Gjuha letrare thoni ju nuk krijohet brenda 2-3 vjetve, por asht punë e disa brezave, e pra për vendosjen e kësaj gjuhe letrare e që kemi ne sot, komunizmit iu deshën vetëm ditët e “Kongresit Drejtshkrimor të 1972-shit”. Mandej thonë “Të dy dialektet mund të vendoseshin në bazë të gjuhës letrare”. Siç shihet këtë shej barazimi ju herë e veni e herë e hiqni, thue se tash e ven dora e së drejtës mbas pak e heqë dora e së padrejtës. Evolucioni i dialektit jugor, thoni ju, i bëri ma pak të ndryshme trajtat e nëndialekteve. Kjo asht nji e vërtetë, por që s’ka të bajë me përcaktimin e gjuhës letrare, gjuhën letrare e përcaktojnë argumentat ma bindës, e argumentat gjinden në letërsinë e gjuhës. Ma poshtë thoni “do të duheshin përpjekje më të mëdha për unifikimin e trajtave të Gegnishtes, përpjekjet e arritjet shihen në shkrimet e Camajt, Pipës, Koliqit, që megjithëse shkrimtarë të gjysmës së dytë të shekullit 20, ndonji xen vend kalimthi me ndonji minipoezi e dikush hiç. Edhe ata shkrimtarë veriorë që janë vu në librat e leximit letrar janë vu sa me ba be se i kemi përmendë, ose janë vu ma pak të mëdhej me hapsinë shumë e shumë ma të gjanë se të mëdhejt e vërtetë, shihni hapsinën e Pashko Vasës e hapsinën e Gjergj Fishtës, pa le pastaj shkrimtarët e jugut e të veriut. Ma poshtë ju thoni “Të dy dialektet mund të shërbejnë si bazë e gjuhës letrare”. Meqë të dy mund të shërbekan, pse shërbeu vetëm njeni?! Ose së paku t’u jepet e njëjta e drejtë, e shtoni: “Por që të kthehemi prapa, në dy gjuhë letrare, kjo do të ishte e palejueshme për popullin shqiptar”. Përse qenka e palejueshme për popullin shqiptar, përderisa secili prej këtyne dialekteve mund të shërbeka si bazë e gjuhës letrare, përse të quhet kthim prapa korrigjimi i padrejtësisë komuniste?! Meqë të dy mund të shërbekan si bazë e gjuhës letrare, atëherë le të vëmë Gegnishten, apo tani u dashka me lanë në fuqi atë që vuni padrejtësia komuniste, se e ka vu tash e jemi mësue me të e s’kemi si e heqim. Kur pretendohet “Nji komb, nji gjuhë”, pse quhet gjuhë vetëm kjo standardja e jo tjetra, që deklarohet si e dejë me u quejtë gjuhë. Korrigjimi i fajit komunist a nuk i thrret proverbit “Ma mirë vonë se kurrë”?! Nji korrigjim i tillë mund të quhet i vonuem, por kurrsesi aq i vonë sa i pandreqshëm. Ju e justifikoni Kongresin Drejtshkrimor të 1972-shit me vendosjen e gjuhës standarde 4 vjet ma parë në Prishtinë dhe pohoni të drejtën se ata e bane këtë për qëllime patriotike. E pra nuk mund të merret me mend si mund të pasqyrohet patriotizmi me plotsimet e njenes nga dëshirat ma të ethshme të nji shteti komunist, siç ishte atëherë shteti shqiptar, prandej qëllimi i marrjes së atij vendimi e ban këtë vendim skandaloz. Patriotizmi hyn në ruejtjen e gjuhës e jo në ndërrimin e saj. Në Kosovë, thoni ju, nuk mund të mendohet gjuhë tjetër përveç kësaj standarde. Kjo do të ishte e pakuptim sepse po ta shohim kështu edhe amerikanët që janë një fuqi e madhe botërore nuk do ta përdornin anglishten se asht gjuha e anglezëve, përdorimi i anglishtes në SHBA ka ma se nji shkak. Amerikan autokton nuk ekzistojnë, e duke qenë koloni angleze pjesa dërrmuese e emigrantëve janë anglosaksonë, nga ana tjetër duke qenë anglishtja gjuhë shumë e përparueme, nuk ka pasë arsye me u ndie nevoja e përdorimit të nji gjuhe tjetër të krijueme si puna e Esperantos, ndërsa kosovarët janë autokton e me gjuhë të tyne. Unë jam për nji komb e nji gjuhë, por jo për nji komb e nji gjuhëz, qoftë edhe për faktin se për hir të nji thesarit letrar që ka gegnishtja duhet ba çmos me e mbajtë sa ma të gjallë e jo me e dënue me zhdukje duke mos përdorë fare gjuhën e atij thesari. Si pasuni e të gjith shqiptarve humbja e nji fermize e asaj pasunije do të duhej të preokuponte seriozisht çdo shqiptar e jo të punohet për humbjen e gjuhës së kësaj pasunije, edhe sot si në kohën e Kongresit të 1982-shit, që arritja e këtij qëllimi ishte imperativ i politikës diktatoriale, mbetja në fuqi e atij imperativi do të thotë nji shteg i mbyllun në rrugën e demokracisë. Ndalimi me ligj të shkruem, apo të pa shkruem i përdorimit të Gegnishtes asht nji sakrilegj diskriminimi kur mungesës së argumentave i përgjigjesh me ligj në vend të debatit e kjo na kujton përrallën e famshme të ujkut e të qingjit. Ne u japim të drejtë shkollimi minoritarëve sadopak qofshin, në gjuhën e tyne, e u mohojmë të drejtën Gegëve të kërkojnë rishqyrtimin e padrejtësive gjuhësore komuniste, megjithëse në raste jashtëzakonisht të rralla kur shihet nji shkrim i shkruem Gegnisht, shikohet ma me çudi se të ishte shkrue me hieroglife, e përdoren presione të ndryshme për me i ba dashamirët e Gegnishtes me shkrue patjetër në gjuhën e ashtuquejtun standarde. Shembujt janë të shumtë, por unë nuk kam të drejtë me folë në emën të tyne, kur ata nuk kanë si e duen nji gja të tillë që rrezikon vendin e punës së tyne. Do të ishte e mira që në vend të kësaj diktature të flisnin argumentat e shkencës gjuhsore e jo të mbrohen gjepurat me ligj. Bota, thoni ju, po shkon drejt nji globalizmi e jo drejt izolimit në krahina të veçanta. E pra kur izolimi qenka antiglobalizëm, ndaj nuk u dashka izolue në krahina të veçanta Tosknishtja e standardizueme e nuk asht gjuhë e nji krahine të veçantë e shpallun me ligjin e kohës së 1972-shit si gjuhë standarde? Kjo shpallje e pa argumentueshme a nuk quhet izolim antiglobalist? “Kultura e nji populli është e kushtëzuar nga njohja e gjuhës”. Kur qenka kështu, si mund të quhet kulturë mosnjohja e një dialekti plot e përplot thesar letrar? Bota, për hir të thesarit të tyne mundohet me mbajtë sa ma të gjallë greqishten e vjetër e latinishten e jo ma në gegnishten që e kemi të gjallë e duem ta mbysim për hir të veseve a të tekave. “Kultura e shprehur në mënyrë laramane është prapambetje”. Nuk ekziston “shprehja laramane e kulturës”. Kultura e një populli asht nji e pandashme, e si e tillë ajo lypset njoftë e gjitha e nga të gjithë shqiptarët. Nuk ka mangsi ma të palejueshme se mosnjohjen e gjuhës së çdo shkrimtarit shqiptar, e nuk ka të drejtë ma të mbrojtun nga drejtësia e vërtetë se atë të zgjedhjes së gjuhës së nji shkrimtari për me e shprehë maksimumin e aftësisë së tij. Gjuha ma shum se e gjuhtarëve asht pronë e shkrimtarve, prandej ndalimi i përdorimit të saj do të ishte si ndalimi i përdorimit të nji prone personale, pa le pastaj kur kjo pronë asht e nji numri shumë milionash. Në cilin vend të botës asht e ndalueme me shkrue në dialekt, me sa di unë as në vendet me sundim tiranik e jo ma ku lulzon demokracia. Prapambetje quhet ajo që pengon njohjen e pasunive kulturore të nji populli. Në fund të intervistës tuej jepen disa shembuj për me tregue gjoja drejtsinë e standardizimit të gjuhës së ashtuquejtun standarde. Zani Gegnisht, zëri Tosknisht, gjuhë standarde zëri. Ranë Gegnisht, rërë Tosknisht, gjuhë standarde rërë. Gegnisht venë, Tosknisht verë, gjuhë standarde verë. Gegnisht truni, Tosknisht truri, gjuhë standarde truri. Gegnisht dashtni, Tosknisht dashuri, gjuhë standarde dashuri. Le t’i argumentojmë po këta shembuj: Gegnisht zani, Gegnisht zanore. Tosknisht zëri, jo zërore. Gegnisht rana, Gegnisht ranishte. Tosknisht rëra, jo rërishte. Gegnisht dashtni, Gegnisht dashuni, Gegnisht dashtnor. Tosknisht dashuri, jo dashuror. Kur ekziston mundsia e mosbamjes së fjalve homonime përse t’i bajmë?! Gegnisht venë, Tosknisht verë stinë e verë që pihet. Gegnisht venë që pihet e verë stinë. Të tjerë shembuj: Gegnisht dam, tosknisht dëm, fjalë homonime dem kafshë e dëm-dam. Gegnisht hapsinë, Tosknisht hapësirë, Gegnisht hapsinore, tosknisht jo hapësirore. Gegnisht asht shumës eshtna. Tosknisht njëjësi mungon, shumës eshtra. Tosknisht syri, gegnisht syni, synoj, jo syroj. Germa rr në gjuhën standarde nuk ekziston ma. Gegnisht arra, tosknisht ara që nuk ban dallim në mes të arrës që hahet e arës së mbillet. Tosknisht e gjuhë standarde nxënës, Gegnisht nxanës, Gegnisht me nxanë, Tosknisht me mësue. Gegnisht nxansi nxen, Tosknisht nxënësi mëson, mësuesi mëson. Gegnisht nxansi nxen, mësuesi mëson. Gegnisht unë zjarri, Tosknisht urë zjarri. Urë njisoj si urë mbi ujë, përdorimi i e-së pazane në gjuhën stadarde shkakton mosdallimin e disa fjalve. Gegnisht shum, shumë e para shum ndajfolje e dyta shumë paresh. Gjuhë standarde shumë ndajfolje, shumë, shumë paresh pra të dyja njisoj, pra siç mund të shihet në mjaft raste e-ja pazane në Gegnisht përdoret në raste të nevojshme me u përdorë e jo si në gjuhën standarde vend e pavend, përsa i përket kësaj germe që gjuha standarde shqipe e shqipton duke e quejtë e. E e zëshme, francezët e gegët e quejnë e pazane. Francezët e përdorin, por nuk e kanë fare as në alfabet. E pra në qoftë e e zëshme, siç e quen gjuha jonë standarde duhet me u shqiptue gjithkund e në qoftë e pazane, siç e quejnë francezët e gegët nuk duhet me u shqiptue askund. Tani le të vrejmë shqiptimin e numrave. Gjuha standarde “një”, Gegnisht “nji”. Sipas gjuhës standarde do të duhej shqiptue “njëzet, njëzetenjë, njëqind, njëmbëdhjetë”. Tingëllimi i shqiptimit të papërshtatshëm i detyron edhe vetë përkrahsat e gjuhës standarde t’i shqiptojnë si getët “njizetenji”. Gegnisht “dhetë”, gjuhë standarde “dhietë”. Asht e pakuptueshme pasja e dyzanorshit “ie” pasi gjuha jonë nuk e ka natyrën e gjuhëve me dy zanorsha të shumtë si bie fjala anglishtja. Gegnisht “njimdhetë” gjuhë standarde “njëmbëdhjetë”, pra ka dy shkronja ma shumë se shqiptimi në gegnisht, “b, i”, e të dyja në këtë rast tingëllojnë antifonetike. Si bie fjala “nëntëmbëdhietë”. Tash vimë tek paskajorja të cilën gjuha jonë standarde e ka flakë tej duke ia mohue të drejtën e ekzistencës. Lind pyetja: Pse paskajorja asht në themelin e gramatikës, së çdo gjuhe të përparueme?! Dihet se marrja shembull e gjuhëve që nuk e kanë paskajoren u ba për hir të Tosknishtes që të justifikohej standardizimi i saj… e ky standardizim t’i jepte të drejtën me u quejtë gjuha standarde shqipe, gjuhët që nuk e kanë paskajoren nuk e patën dhe nuk hoqën si ne, por ato nuk e kanë sepse nuk e patën kurrë, përkundrazi ne e patëm dhe e hoqëm e rolin e saj ia ngarkuen vetës së parë të foljes. Kështu sipas gjuhës tonë standarde veta e parë e foljes përveç rrolit të saj, tash kryen edhe rrolin e paskajores, pra imparare-mësoj, imparo-mësoj. E pra me e pasë paskajoren e me e heqë a asht pasunim gjuhsor, apo vorfnim, a ekziston ndonji justifikim bindës për heqjen e paskajores?! Nëse jo, si mund të hiqet pa shkak bindës?! Si ka mundësi të thuhet “Unë kam qenë” kur nuk ekziston folja “me qenë”?! Shembujt e argumentave të pamujtun me u kundërshtue janë krejt të mjaftueshëm megjithkëte ligji mposhtë argumentat. Përse nuk hidhen poshtë nji për nji këto pretendime?!

Epilog

Ti me gjasë Nagdominici

S’din si ecë n’ketë jetë cicmici

Padër Gjergj un e kam ditë

Por kam dashtë t’provoj përvojen

Që më thotë: Tash lene lojen

Lene lojen e mbyll gojen

Se nuk qet kurgja në dritë

Se ka thanë nji plak dikur

Me nji gur nuk bahet mur

Ma shqiptar se t’tjert nuk je

Gegnishten ma gja s’e ke

Sa për me t’veçue me gisht

E me t’tall si gja batalle

Kqyre kte që shkruen gegnisht

Bashkë me ta po hy në valle

E po kcej si t’bijë lodra

Por si shumë të tjerë nga Shkodra

Sa me rrahë ujë me havan

Kurr kujtë sfidë ma mos i ban

Tha nji thanje nana Drande

Në mos bash si t’tjerve u kande

Ke ma ba të zezen tande.

Gjokë Vata

Liria është për të gjallë

Si nuk duel nji Krye prej Dheut?

Me i bashkue Kokat pa i gëdhend!

Po thejm kamtë bregut kti Sheut,

Tuj u përla me Ujk me Qen!

Se u krijuen kta kojshi,

Na qetsi nuk kena pasë!

Mburren për Fe kta faqezi!?

Por kurr Fe ata s’kan pasë

Fjala e Krishtit erdh prej Zotit;

Tash dymi vjet na tingllon Zani.

Mos rrini njerz nan hijen e idiotit.

Se ata janë të shtytun prej Satani.

Tash dymi vjet jem tuj luftue,

Per drejtsi dhe barazi.

Por Satani i mallkue,

Po gjan shokë do faqezi!

Mir Hitleri e vrau veten;

Po Milloshin kush e vret?

Akuzojn UÇK-në të shkretën!

Që kanë mbrojtun fmitë e vet!

Gjykata e Hagës ajo don drejtsi.

Se ata kot s’e kanë krijue.

Nuk duhet të pyesin në Serbi!

Se ka u duhet me dënue!

Që kurë erdhi komunizmi;

Fjalët e Biblës janë ndalue!

Por erdhi shpresa nga Perëndimi,

Që i madhi Zot i ka ndihmue.

Ne për Botën s’kem si shkruejm,

Masi punt tona janë ma zi!

Fatos Nana është i huej.

Prandej në Shqipni nuk ka qetsi.

Kemi nji fjalë që populli thotë:

Ujku ndrron qimen se vesin jo.

Kjo fjalë dihet në krejt ket botë.

Feja Sllave thot po, por dalin jo!

Serb civil në Kosovë s’ka pasë,

Vetëm grupe militare!

Tuj vra fmit e pleqt dhe gratë!

Tash Kosova paska (faje)!?

Se na ka shit Evropa plakë!

Se u friksuen prej Rusisë.

Tash ngatrrojn Gjyqin e Hagës,

Se Klintoni u prini ushtrisë.

Presidenti Bush ka thanë nji fjalë:

Fjalët e Zotit duhet zbatue,

Është Liria për të gjallë

Kush s’pranon ka me u pendue.

Pal Delia – New York

Sponsor reklama “Fakt”

Duke parë suksesin e gazetës “Shqipëria Etnike”, në redaksinë tonë ka ardhur një kërkesë për reklamimin e spotit elektoral të Partisë Socialiste të titulluar “Fakt”, por ky spot shkruhet duhet të jetë vetëm për Malësinë e Madhe. Gjithashtu kërkesa e PS-së ishte që spotin “Fakt” ta fillojmë që me qeverisjen e parardhësve të socialistëve, pra të komunistëve, pasi siç thotë kërkesa, sukseset e viteve 1945-1991 i përkasin një pjese të madhe të anëtarësisë së sotme të PS-së, dhe nëse nuk do të reklamonim këto, thonë socialistët, do humbnim një pjesë të elektoratit që në këto zgjedhje e kemi në ballë të propagandës dhe “fitores” në zgjedhjet parlamentare të 3 korrikut. Por, pasi ramë dakord ta botojmë “Faktin”, na u tha se dëshira e socialistëve është që ta botojmë në rubrikën “Haberet e akshamit”, dhe ne sigurisht si të paanshëm që jemi me politikën po ua plotësojmë dëshirën socialistëve, që për të mirën tonë e kërkojnë fitoren e tretë radhazi, që, siç thotë populli “E treta dhe e vërteta”…

Fakt – Malësi e Madhe (1945-2005)

PKSH-PPSH-PSSH

Së pari: Fakt 1945-1991 në Malësi të Madhe PK-PP

Fakt 1. Pushkatoi për bindje politike 150 malësorë nga familjet më të dëgjuara të Malësisë, ku dhjetë nga këto ishin femra.

Fakt 2. Burgosi për bindje antikomuniste plot 400 malësorë të cilët i kalojnë 3000 vite burg, që për nga trajtimi, Aushvici dhe Mat’hauzeni ishin parajsë kapitaliste, ndërsa Spaçi, Burreli, Ballshi, Qafë-Bari e të tjerë ishin një parajsë e vërtetë socialiste. Madje disa nga këta të burgosur i trajtuan aq mirë sa nuk pranuan të dalin kurrë të gjallë…

Fakt 3. Internuam rreth 500 vetë, sepse ata dhe familjet nuk e donin Partinë e Punës dhe të parin e të gjitha kohërave, të pavdekshmin Enver, me shpirtin e të cilit betohen sot të gjithë socialistët. Nga këto kampe internimi shumë nga malësorët që patën këtë fat nuk u kthyen më, edhe pse disa ishin fëmijë e pleq…

Fakt 4. Përkundër të gjitha këtyre që Partia i bëri për të mirën e Malësisë, kolektivizoi, shtetizoi e shpronësoi gjithçka duke i detyruar malësorët, si gjithë shqiptarët, të marrin bukën me racion dhe vetëm misri, si dhe të punojnë për një gjysëm kilogrami sheqer në ditë, në fakt as këtë nuk kishin ku ta merrnin. Ndërsa prodhimet bujqësore e blegtorale vinin me listë dhe me tallon, ashtu si në qytet, dhe këtë e bëmë për të zhdukur ndryshimet mes fshatit e qytetit.

Fakt 5. Ndërtuam në malësi 7700 bunkerë, që i kishim për t’u mbrojtur nga armiqtë apo një koalicion i tillë, provat se si mbroheshin njerëzit në këto pozicione i bënë shpesh kuadrot tonë lavdiplotë…

Fakt 6. Nga Malësia punësuam në Sigurimin e Shtetit plot 1300 malësorë, të cilët kontrollonin gjithçka, edhe pse populli në heshtje i përbuzte e i quante spiunë, ndërsa ne i quanim “Njeriu ynë i Ri, vepra më e shkëlqyer e Partisë P.”.

Fakt 7. Persekutimi e deklasimi në gjithçka ishte një hiç para qëllimit të Partisë P…

Së dyti: Fakt 1997-2005 PS

Fakt 1. Larguam nga Malësia e Madhe të gjitha institucionet e ndërmarrjet, duke i kolektivizuar në Shkodër si nëna jonë PP-ja për 45 vjet.

Fakt 2. Malësinë e Madhe e kthyem nga Rreth që e patën bërë demokratët (1992-1996), në një krahinë pa emër…

Fakt 3. Me shkatërrimin e rrethit ne socialistët bëmë që malësorët të mos rrinin pa shkuar në Shkodër me javë apo muaj, por gati çdo ditë, për një punë të vogël, apo për një shkresë apo problem të madh. Ne dimë se kështu malësorëve u duhet të sorollaten me ditë të tëra, por edhe të harxhojnë para për të kryer punë, por këtë e kemi bërë për disa arsye, ku më kryesoret janë: a. Duke u sorollatur me ditë, malësorët rrinë pa punuar dhe janë të çlodhur për mitingjet e Partisë Socialiste; b. Duke harxhuar para për të kryer punë lehtësojnë xhepat dhe eliminojnë rrezikun e borgjezimit; c. Duke qenë se shumica e drejtuesve në Shkodër nuk janë malësorë, intelektualët e kësaj treve janë të lirë për novatorizëm…

Fakt 4. Ne kemi çuar në emigracion rreth 19 mijë malësorë, ku po të mos ishim ne që i varfëruam me qëllim edhe sot e kësaj dite do të ishin këtu. Disa gojë të liga thonë se emigracioni ka pasur një kosto të lartë me jetë malësorësh, natyrisht kjo është e vërtetë, por nuk ka “luftë” pa dëshmorë, dhe ata janë dëshmorët e emigracionit, ku nëse fiton PS-ja kemi në program t’i shpallim të tillë, madje t’i pranojmë në paktin tonë (të vdekjes), çfarë do të thotë të shkojnë në “parajsë” pranë shokut Enver…

Fakt 5. Të gjitha ato pak institucione apo ndërmarrje të reduktuara që kanë mbetur, ne i drejtojmë nga militantët tanë që japin shembullin personal duke vjedhur gjithçka, por ama me lejen e partisë, dhe duke i paguar hakun “udhëheqjes”. Kështu pra pasurohen militantët tanë, por edhe japin shembullin personal të pasurimit…

Fakt 6. Nëse dikur merrnin ato pak ushqime që kishte në dyqanet tona me tallone, sot, ndonëse dyqanet janë plot, një pjesë e madhe e malësorëve ushqimet i marrin me listë… E nëse votoni sot për PS-në do t’jua paguajm ne ato lista, dhe të tjerat do t’i hapni vetë.

Fakt 7. Gjatë mandatit 8-vjeçar arritëm që 1kg duhan malësorët ta shesin 1000-1500 lek, nga 5000-10000 që e shisnin në kohën e Berishës. 1kg bimë etervajore e mjeksore ne bëmë që të shitet me 500-800 lekë nga 2000-5000 që ju u detyruat ta shisni në kohën e PD-së. Natyrisht kështu ndodhi me ne për të gjitha produktet bujqësore e blegtorale, pasi kjo është politika jonë vërtet e varfërimit ekonomik, por ama e pasurimit ideologjik, që u mëson si ajo shoqja prej Beratit…

Fakt 8. Ne kemi bërë shumë investime në rrugë, ujësjellësa, rrjet elektrik etj. këto investime disa gojë të liga i quajnë formale, pasi p.sh. thuhet se Ujësjellësi i Shkrelit gjithçka mund të sjellë, veç ujë jo, edhe pse u harxhuan gati njëmiliard lekë (të vjetra). Gjithashtu, për rrugët kudo që janë bërë thuhet se janë bërë pa cilësi dhe është vjellur në sasi e përmasa, ndërsa për Urën e Rrjollit harxhuam dy herë nga 100 milion lekë, por për këtë e kishte fajin shiu dhe reshjet që ranë e jo ne, ku për inat të tyre kishim prishur urën dhe pastaj e lyem me bojë dhe na kushtoi rreth 800 milion lekë. Për të mbyllur inatet e malësorëve firmën që i mori këto para e sollën nga Tirana, ndërsa gojët e liga thonë se është firma e Ministrit Spartak Poçi, por edhe nëse është, ju malësorëve s’ka ç’ju duhet, se ai është bir i lavdishëm i PS-së.

Fakt 9. Ne si PS, 1300 spiunët jo vetëm nuk i kemi lënë në rrugë të madhe, por pjesën më të madhe i kemi anëtarësuar në Shoqatën e Veteranëve të Luftës “Nac.-Çl.”, dhe ktë e kanë merituar pasi ata kanë luftuar e zhvilluar luftën e klasave që ishte forma lëvizëse e shoqërisë sonë. Në fakt edhe sot e zhvillojmë këtë luftë, ku demokratët e vërtetë i privojmë nga punësimi, strehimi, ndihma ekonomike, barazia para drejtësisë dhe taksave për ata që janë biznesmenë etj…

Fakt 10. Ne si socialistë kemi arritur të mbyllim dhjetra biznese e afarizma demokratësh dhe kemi forcuar ato tonat, ndërsa nuk kemi lënë në këmbë asnjë afarizëm nga bota dhe Europa Perëndimore.

Fakt 11. Siç e keni marrë vesh para disa ditësh ne kemi deklaruar se kemi sjellë nga Pulja-Itali rreth 20 biznesmen italianë, të cilët do të marrin 70 ha tokë në Koplik ku do të punësojnë 100 mijë punonjës, pra sa dy herë krejt popullsia e rrethit dhe 20 herë më shumë se është sot popullsia e qytetit Koplik, këtë do ta bëjmë realitet sapo të na jepni votat, sepse tash 8 vite nuk kemi pasur kohë dhe kot nuk thonë se çfarë bën dekiku (minuti) nuk e bën motmoti (viti)… Disa dashakeq të PS-së kanë filluar të thonë se premtimi jonë është një gënjeshtër elektorale, por ne socialistët progresistë ju përgjigjemi se nuk dimë të gënjejmë dhe se ky investim do të bëhet realitet, pasi garancinë e kemi tek afaristët puljezë që janë nipat e Fosco di Nucit, mikut të madh të Enverit Tonë, dhe ish-pronarë të Levante Compani, që zoti Nano i ka pasur miq dhe miqësinë e ka provuar në vitin 1991 që sollën ato ndihmat me të cilat Nano në atë kohë fitoi 10 milion dollarë dhe pasi u dënua nga Berisha në vitin 1998 fitoi përsëri edhe 70 milion lekë të tjera. Pra malësorë, votoni për ne se do të fitoni…

Fakt 12. Për t’ua bërë realitet premtimet tona këto ditë fushate kemi sjellë disa transformatorë që do të përmirësojnë furnizimin me energji elektrike, madje ky përmirësim ka filluar që tani pa i vendosur në punë… Ne mohojmë gojët e liga që thonë se tranformatorët janë rrangalla të prishura e të dala boje, dhe jo vetëm që nuk janë blerë me para, por na janë dhënë para për t’u pastruar oborrin e uzinës…

Fakt 13. Gjithsesi PS e ka për detyrë t’ju gënjejë, ju e keni për detyrë të besoni dhe për alternativat e saj të votoni… Fakt.

Fakt 14. Për t’ju qartësuar fitoren tonë në këto zgjedhje, ne si PS kemi ngritur dy grupe sondazhi (jo shantazhi), që nuk i emërtojmë si në Tiranë “Mjaft” dhe “Gallup”, por “Llap” dhe “Llagup”, të cilët në një media tonën çdo natë telefonojnë në favor të fitores sonë e të kandidatëve tonë… që ndonëse janë krijesat tona na e bëjnë zemrën mal ne socialistëve, se kot nuk thonë fjala e mirë është e mirë… për ditë të vështirë.

Fakt 15. Mbro të ardhmen, e jo të ardhurat si na e deformojnë demokratët, pasi të ardhurat me kohë i kemi të mbrojtura pasi i kemi transferuar në bankat e miqve tanë në Nairobi e Madagaskar… Fakt (apo në fakt).

Përgatiti për botim këtë reklamë “Fakt”

Ndue Bacaj

Gjergj Kastrioti, Kryeprijës i Arbërit dhe “Atlet” i Krishtit

Duke shfletuar gazetën “Shekulli” të datës 14 maj 2005, ndeshemi në një artikull të shkruar nga Gazmend Shpuza me titull: “Gjergj Kastrioti, jo vetëm i të krishterëve, por edhe i muslimanëve”.

Si fillim dëshiroj t’i kujtoj prof.Shpuzës, që këtë vërejtje apo sugjerim duhet t’ia kishte drejtuar kolegut të tij (musliman) Hysamedin Ferraj, i cili me të gjithë forcën e pendës së tij “anemike” u mundua të baltojë atë që ju e ne të gjithë e njohim si “Heroi i Kombit”, Gjergj Kastriot. Një gafë të tillë e patët bërë edhe ju prof. Shpuza kur “thurët” atë “palo-histori” të Haxhi Qamilit. Askush nuk guxoi t’ju qortonte kur atë rebel anadollak, përveç se deshët ta ngrini në piedestal veprën e tij të turpshme, u munduat ta “ndërkombëtarizonit”, me një analogji sa absurde, aq dhe qesharake, duke e krahasuar me Pugaçovin rus, dhe këtë vetëm për ta quajtur rebelin turkoshak, “revolucionar”. Ndërsa ndërkombëtarizimi i njërit nga strategët më të mëdhenj të kohës së tij, Gjergj Kastriotit, ju paskësh shqetësuar kaq shumë! E vërteta është se krenaria dhe mburrja për veprën e tij madhore i përket mbarë kombit, ndërsa asaj që ju quani “parcelë” (dhe që faktikisht në raport me pjesën tjetër të madhe që u konvertua në fenë e pushtuesit) kjo realisht është “parcela e qëndrestarëve”, ndaj dhe krenaria e saj ndaj Heroit dhe “Atletit” të Krishtit është e dyfishtë dhe nuk duhet t’i krijojë aspak xhelozi pjesës tjetër, e cila nuk pati guximin që bashkë me atdheun të ruante edhe fenë 1500-vjeçare.

Sipas studimeve tuaja, Gjergj Kastrioti na “rezulton” ortodoks! Kujt do t’i interesonte më tepër se sa Fan Nolit një deklarim i tillë po të puqej me realitetin?! Cilin mund të bindni ju, z.Shpuza, se e njihni historinë e Skënderbeut më mirë se Marin Barleti dhe Fan Stilian Noli, i cili me këtë histori mbrojti doktoraturën në Boston të SHBA-së në vitin 1947?!

Ju, duke na “lakuar” disa herë Rilindjen dhe rilindësit, kërkoni të vendosni “ripetitorë” për të përforcuar mendimet tuaja antihistorike. Ju, duke shfrytëzuar “aksiomën” e Pashko Vasës: “Feja e shqiptarit është shqiptaria” (në mënyrë indirekte) kërkoni që shqiptarët t’i deklaroni të pafe!

Dua t’ju kujtoj se sistemi që lamë pas duke spekulluar në mënyrë abuzive mbi këtë postulat të Pashko Vasës deshi të justifikonte rrafshimin që iu bëri kishave e xhamive, por sot ato veprime nuk mund t’ua servirësh lexuesve (as në formën e një përralle). Ju, disa herë thirrni në ndihmë Fishtën, gjoja për të “argumentuar” vërtetësinë e konkluzioneve tuaja. Ju që deri më dje e denigruat figurën e këtij kolosi, sot e thirrni në ndihmë vetëm për komercializëm, duke “lëpirë” atë që deri dje e keni pështyrë…

Zoti Shpuza, nëse e keni vërejtur me kujdes satirat e famshme të At Fishtës duhet të keni lexuar edhe këtë epitaf therës: “Për budallë merrni Inglizin, atdhetar merrni Hafizin”… Nuk duhet të harroni se Fishta, bonimin Fe-Atdhe asnjëherë nuk i ka ndarë nga njëri-tjetri, dhe se atdhedashuria nuk është asgjë tjetër veçse “sinonim” i patriotizmit dhe patjetër edhe ky “postulat” i vjen në ndihmë “parcelës” qëndrestare. Vlen t’ju kujtojmë se nga kjo “parcelë e vogël” dolën “prodhimet” më cilësore me të cilat mburremi para botës: Barleti, Buzuku, Budi, Bogdani, Bardhi, De Rada, Fishta, Gjeçovi, Gurakuqi, Doçi e deri tek Nënë Tereza, janë “bij” të kësaj “parcele”. Nuk do të zgjatem shumë, por vlen t’ju kujtoj se po të mos ishin Fishta, Gurakuqi, Doçi, Mjeda, Logoreci e të tjerë, ju, historiani Shpuza, do të shkruanit me hieroglifet arabe ose me ciriliket greke. Titulli që papët e shekullit XV i vunë Gjergj Kastriotit duke e quajtur “Atlet i Krishtit” nuk e cënon por e ngre në piedestal krenarinë tonë kombëtare. Nëse ju kërkoni të gjeni ndonjë “atlet” që i ka shërbyer Turqisë, ju rekomandoj Ballaban Pashën, i cili me një kërcim “akrobatik” u hodh nga Mati në Kostandinopojë duke thyer “rekordin” e tradhëtisë më 29 maj 1453, duke fituar garën në atë “kros pranveror”.

Profesor, më vjen keq që duke na treguar “etalonin” e shumicës, na kujtoni “forcën” e kolektivit dhe “vijën e masave”, reminishenca këto të një të kaluare që nuk ia vlen ta kujtojmë, ndërsa termi “komb” që aq shumë e lakoni, vjen nga arabishtja dhe tek ne u përdor pas Lidhjes së Prizrenit, pikërisht në atë periudhë kur filloi të zgjodhet ndërgjegjja e asaj pjese që ju (jo pa mburrje) e quani shumicë, e që një pjesë jo e vogël e saj fjeti gjumë letargjik mbi “divanin” perandorak osman… Kjo shumicë u zgjua vetëm atëherë kur Perandoria Osmane filloi rrokullisjen.

“Të mos njohësh historinë nuk përbën ndonjë mëkat, por ta njohësh dhe ta shtrembërosh ose ta manipulosh, është faj dhe përgjegjësi para brezave”.

Unë ju dhashë një përgjigje të shkurtër dhe përgjithësuese, ndërsa një përgjigje më të zgjatur dhe të detajuar jua ka dhënë dr.Zef Mirdita, profesor universiteti në Zagreb, në fjalën e tij me rastin e 600-vjetorit të lindjes së Gjergj Kastriotit.

Duke bashkuar shpresën, dëshirën dhe bindjen se nacionaliteti, të cilit i përkas është tërësisht europian, (pavarësisht besimeve të ndryshme) askush nuk do të mund të ndryshojë rrjedhën e kohës, apo rrugën e historisë. Me Europën na bashkon gjithçka, duke filluar nga kufinjtë gjeografikë, nga historia, mentaliteti dhe etnokultura. Çdo “mur” ndarës është i destinuar të shembet. “Postulati” i rinisë studentore: “E duam Shqipërinë si gjithë Europën”, i cili u manifestua fuqishëm në dhjetorin e “acartë” të vitit 1990, është kthyer në një realitet të pashmangshëm.

Jam i mendimit që ju, si profesor dhe pedagog, duhet të bëheni shembull në realizimin e kësaj aspirate.

“Atleti i Krishtit”, Gjergj Kastrioti dhe “Nobelistja” e “Shenjtëresha” e ardhshme, Nënë Tereza, janë dy “nyje” të pazgjidhshme që “xhuntojnë” shekullin XV me shekullin XX, duke mbushur “vakumin” pesëshekullor që na shkaktoi pushtimi osman, por që nuk arriti asnjëherë të na shkulë nga bazamenti europian dhe për këtë një meritë e veçantë i takon “parcelës së rendimenteve të larta”… Pa asnjë pikë dyshimi, në rezistencën pesëshekullore anti-osmane, meritat nuk i përkasin vetëm “parcelës” së lartpërmendur. Ka edhe nga shumica figura të shquara, të cilët ndonëse e ndërruan fenë, atdheun nuk e shitën asnjëherë. Askush nuk mund të mohojë apo të anashkalojë “fatosat” e Lidhjes së Prizrenit: Iljaz Dibrën (Kryetar i Lidhjes), Ymer Prizrenin e Sulejman Vokshin, të cilët shkëlqejnë si tre “yje” në “altarin” e kombit. Çdo atdhetar i ndershëm do të mburret me Mic Sokolin e Krasniqes, i cili mbushi Valbonën me koka asqerësh turq dhe në fund i “vulosi” grykën topit të sulltanit duke i vënë gjoksin e tij kreshnik. Nëse ajo pjesë (që ju, profesor Shpuza e quani shumicë) do të kishte ecur në gjurmët e këtyre patriotëve (dhe nuk do të kishte derdhur gjak për hesapin e sulltanëve), Shqipëria nuk do të kishte dalë e fundit nga zgjedha osmane, por do ta kishte fituar pavarësinë para serbëve e grekëve. Ne qëndrestarët dimë t’i dallojmë mirë edhe kualitetet e pamohueshme të shumicës së “konvertuar”, të cilët gjithnjë u pozicionuan në krahun e “parcelës” së vogël dhe natyrisht këta ishin vizionarë dhe vetëdija e tyre anonte nga Perëndimi. Do të fillojmë me poetin e madh, Naim Frashëri, i cilime “postulatin” e tij: “O diell, që lind nga perëndon”, do t’ju tregonte shqiptarëve se nga duhej të shkonin; Faik Konica, Tajar Zavalani, Mustafa Merlika, Arshi Pipa, Sami Repishti, Ibrahim Rugova, Kajmak Gazidede e deri te Kadareja, të gjithë “pionierë” të qytetërimit oksidental.

Besoj se nuk do të quhet i tepërt një fragment nga mesazhet e shumta të profesorit të shquar shkodran, Sami Repishti, ku ndër të tjera thotë dhe kështu: “Megjithë shkëputjen 500-vjeçare nga Europa, megjithë vuajtjet dhe privacionet që pësuat gjatë pesë shekujve të pushtimit osman, dhe gjatë sundimit totalitar, ju, vëllezër katolikë, gjithmonë keni qenë në ballë të qëndresës. Me ju janë miliona muslimanë në të gjithë botën dhe nga të gjitha besimet e tjera. Ju do t’i prini Shqipërisë dhe proceseve demokratike drejt Europës, sepse do të shkojmë të gjithë së bashku”. (Sami Repishti, New York City, Nëntor 1997). Së fundi, jam i mendimit se ju, profesor Shpuza, duhet të ishit ndër të parët “përcjellës” të këtyre mesazheve që kanë në qendër atdhedashurinë, integrimin dhe prosperitetin e shqiptarëve dhe jo të bëheni pjesë e regresit duke i servirur lexuesit të pavërtetat dhe anti-historinë. Askush nuk mund t’ju besojë se titulli “Hero Kombëtar” që iu dha Gjergj Kastriotit “sfumohet” apo zvogëlohet nga titulli që i dhanë papët e shek.XV “Atlet i Krishtit”.

Jam i mendimit se shpallja e Gjergj Kastriotit “Atlet i Krishtit” është i barazvlefshëm me shpalljen e Nënë Terezës “Nobeliste”, dhe të dy së bashku lidhin pesë shekujt me një “fill të artë” lavdie duke na dhënë “pasaportën” e një nacionaliteti cilësor dhe duke e bërë të pashmangshme rrugën e atdheut të këtyre dy “yjeve vezullues” drejt “majave” më të larta të Europës së qytetëruar.

Së fundi, Gjergj Kastrioti është dhe mbetet kryeprijësi gjenial i Arbërit, mbrojtës i Krishtërimit dhe qytetërimit europian. Duhet t’i kujtojmë prof. Shpuzës se Arbëria njihet që në fillimin e shek.II, prandaj ta quash Epirotos, do të thotë ta kalosh “emigrant” në Greqi… gjë kjo që do t’ia dëshironin grekët…

Mark Bregu

FRANCEZI, TUR  ME  BIÇIKLETE  PERRETH  VENDEVE  TE  MESDHEUT

Nga  Arben  Lagreta

SHKODER: E rrallë por e vërtetë.Një francez 55-vjeçar është nisur nga jugu i vendit të tij me biçikletë me synim që të përshkojë rreth 10 mijë kilometra në të gjitha vendet që lagen nga deti Mesdhe.Dhe kur mësojmë se profesioni i tij i mirëfilltë është kuzhinier, për momentin çudia shtohet edhe më shumë.

Georges Arent pasi ka përshkuar Italinë, Slloveninë, Bosnjën dhe Malin e Zi ka mbërritur pardje në Shkodër ku dhe ka ndenjur dy ditë.Deri në këtë pikë të itinerarit të tij të paracaktuar, kilometrazhi i biçikletës shënon plot 2292 kilometër nga nisja në jug të Francës.Kështu, kuzhinieri nga qyteti Nime, i cili shtrihet në jug të Francës, jo shumë larg Marsejës dhe Montpeljesë, ka ndër mend siç edhe shprehet, të përshkojë në këtë tur 3 kontinente; Evropën, Azinë dhe Afrikën ose të kalojë në 19 shtete që lagen nga ky det.Mesa duket i mirëinformuar, Georges thotë se “ky tur përbën një risi të dyfishtë; ai do të jetë turi i parë me biçikletë përreth Mesdheut si dhe po i pari tur në përgjithësi në këtë itinerar ku nuk është zhvilluar asnjë”.

Ndërkohë, sipas planeve qw ka z. Arent, përvoja e fituar nga ky udhëtim prej Magelani do t’i shërbejë edhe për të shkruar sa më me kopetencë një libër kuzhine për llojet e ndryshëm të peshqve të këtij pellgu detar si dhe mënyrat e ndryshme të gatimit të tij për vende të ndryshme.

Pra, në rastin e George kemi të bëjmë me një udhëtim maratonë në të cilin bashkohen sporti burrëror i çiklizmit, profesioni si dhe turizmi që konsiston në dëshirën e tij për të njohur me kultura, mënyra jetese, tradita dhe popuj të ndryshëm.

Georges ka punuar rreth 15 vjet, deri në vitin 1989, në profesionin e tij në vende të ndryshme të Amerikës Latine si Kolumbi, Panama, Kosta Rika e Venezuelë por edhe në ishujt tropikatë të Guadalupës dhe Martinik ose alias në Francë si pasojë e kombësisë franceze që gëzojnë edhe sot popullsia e tyre.Eshtw kjo arsyeja qw ai ka vendosur botimin mw vonw edhe tw njw tjetwr libri pwr gatimin e llojeve tw ndryshwm tw peshqve, tashmw sipas kuzhinws latinoamerikane.

“Kam njohur mjaft njerëz të ndryshëm dhe kjo ma ka shtuar akoma më shumë dëshirën për të udhëtuar”, vijon Georges.

Gjatë dy ditëve të qëndrimit të tij në Shkodër ai pati rastin të vizitonte kalanë 3 mijëvjeçare “Rozafa” e cila e impresionoi mjaft si dhe mjaft monumente të tjera kulturore të këtij qyteti.

Kështu, z. Arent, tashmë ka lënë prapa qytetin e Rozafës duke udhëtuar i vetëm me biçikletën e tij “besnike” drejt Durrësit, Elbasanit dhe Korçës.Për tu hedhur në vijim në Greqi si vendi i radhës mesdhetar, siç dhe e tregon me gisht në hartë.Radhë nga e cila mund të devijojë mbase vetëm Izraelin.”Atje ka pasur shumë probleme kështuqë ka shumë mundësi ta shmang nga itinerari im”, nënvizon ai.

Ndërsa fundin e këtij turi të guximshëm i cili do të mbyllet pas kalimit me traget të ngushtisës 17-kilometërshe të Gjilbraltarit, Georges e ka parashikuar në dhjetor të këtij viti, me rastin e festës tradicionale të Krishtlindjeve.”Sidoqoftë deri atëherë ka kohë pasi kam shumë rrugë përpara”, përfundon ai, i vendosur në misionin e guximshwm dhe unikal që i ka vënë vetes.

Shqipëria e vogël e krimeve të mëdha

Po afron 3 korriku, po afrojnë zgjedhjet parlamentare. Situata është tejet e tensionuar. Demokratët ndihen të terrorizuar. Por shumë prej tyre edhe mungojnë sot. Edhe ky çift, Kreshnik Osmani dhe Manjola Zojza, që dashurinë e lidhën përmes një kalvari vuajtjesh e persekutimi, nuk do të votojnë, pasi kanë marrë rrugën e emigracionit për të shpëtuar nga vdekja. Po si qëndron tragjedia e tyre?

Më 31 mars 1994, Kreshnik Osmani është pranuar anëtar i Shoqatës “2 Prilli”. Më 11 janar 1995 është inkuadruar në Shoqatën Politike Antikomuniste “13 Dhjetori 1990”, ku u bë anëtar. Është aktivizuar politikisht ku në takimet më tepër se në veri, në jug të Shqipërisë, kanë qenë të dendura. Jugu shqiptar, bastion i komunizmit ka qenë për Kreshnik Osmanin dhe demokratët e tjerë, vendi ku janë zhvilluar takime me kryetarët dhe këshillat e organizatave të ndryshme si në Korçë, Pogradec, Vlorë, Memaliaj, Gjirokastër, Tepelenë, në fshatrat e Dropulli, Patos, Fier, Lushnje, Berat. Ekskursionet kishin dy qëllime: së pari, përçuarjen atje të ideve patriotike dhe së dyti, shkëmbimin e eksperiencave me forcat demokratike në ato qytete. Këto lëvizje organizoheshin veç e veç nga këto dy shoqata, por shpesh herë edhe së bashku.

Shkodra, si kryeqendër e Veriut, e kulturës dhe antikomunizmit shqiptar, ka qenë e viktimizuar që në 1944, por persekutimi antinjerëzor i pashoq u shfaq mbas vitit 1997, vit kur social-komunistët, që ende janë në pushtet, uzurpuan shtetin. Biznesi, kryesisht i xhaxhait të Kreshnikut, ishte i suksesshëm nga viti 1992 deri më 1997. Biznesi i miellit i kësaj familjeje në qendër të Shkodrës qe shtrirë edhe në Durrës e Fushë Krujë. Por marsi i 1997-s shkatërroi çdo gjë. Në Durrës bandat e Fatos Nanos bastisën e pastaj u vunë zjarrin magazinave të miellit. Kreshniku, më 17 mars 1997 niset nga Shkodra për të shpëtuar magazinat e miellit në Fushë Krujë, por e marrin forcërisht, e dërgojnë në komisariatin e policisë në Krujë. Mbas 3 orësh një shef i thotë se pse nuk ka liruar magazinën. Pasi e lirojnë, edhe aty magazina e miellit bastiset e digjet. Është kthyer ilegalisht në Shkodër, pasi mund të vritej rrugës.

Si anëtar i PD-së që më 1995, ka marrë pjesë aktive në zgjedhjet, si ato të pushtetit qendror ashtu edhe lokale. Më 14 shtator 1998, kur u varros Azem Hajdari, para televizionit kombëtar arrestohet nga dy policë, çohet në Komisariatin Nr.3 në Tiranë, ku jo vetëm merret në pyetje politikisht, por edhe rrahet.

Më 20 tetor 1998 thirret në Komisariatin e Shkodrës, ku gjatë hetimeve goditet në kokë duke marrë fraktura në pjesën e prapme të saj dhe plagë të rënda në pjesën e majtë, ku bëhet kontigjent i spitalit.

Më 1997 nisi studimet në Universitetin “Luigj Gurakuqi”, ku si student dallohet në propagandimin e ideve demokratike. Në zgjedhjet parlamentare të 24 qershorit 2001, reflekton pjekuri politike duke bërë thirrje publike kundër komunizmit. Më 15 shtator 2002 niset nga kryetari i PD-së Shkodër për veprimtari politike në Bajram Curri. Në Tropojë takohen me Azgan Haklajn dhe anëtarë të tjerë të këshillit të PD-së. Në kthim, më 17 shtator 2002, duke hyrë në Pukë, dy policë ndalojnë Kreshikun dhe shokun e tij dhe i çojnë në policinë e Pukës. I ndanë veç e veç, i pyesnin për aktivitetin politik, i torturonin. Më 20 shtator i lirojnë të dy.

Në tetor 2002 demokrati Kreshnik Osmani njihet me aktivisten dhe anëtaren e PD-së që nga viti 2001, zonjushën Manjola Ndue Zojza. Manjola rridhte nga një familje antikomuniste dhe ka patur probleme me policinë më shumë si anëtare e Unionit të Rinisë Studentore pranë Universitetit “Luigj Gurakuqi”. Më 2 prill 1992, Unioni Studentor organizon përkujtimoren e 2 prillit 1991, për të nderuar katër dëshmorët Bujar Bishanakun, Nazmi Kryeziun, Besnik Cekën e Arben Brocin, por Manjola atë mbrëmje arrestohet për t’u pyetur e rrahur e për t’u liruar më 8 prill 2002. Kjo vajzë arrestohet edhe në Koplik në tetor 2002, ku rrahet e i bëhet edhe presioni psikologjik.

Në mbrëmjen e 30 nëntorit 2002, në shtëpinë e Manjolës arrestohet edhe Kreshniku. Të dy rreth orës 8⁰⁰ të mbrëmjes merren në pyetje dhe torturohen, pasi dy ditë më parë, më 28 nëntor kishin marrë pjesë në festimin e këtij përvjetori. Kreshniku lirohet më 3 dhjetor, pas shumë torturash, por nuk dinte gjë për fatin e Manjolës, tashmë të fejuarës së tij. Gjithsesi, merr vesh se atë e kishin liruar natën e arrestimit, pas tre orësh tortura, ku një hetues i kish bërë presion jo vetëm të mos merrej me politikë, por të ndahej edhe nga Kreshnik Osmani, pasi ishin fe të kundërta. Edhe konfliktet ndërfetare që dirigjohen nga politika janë një fenomen për shoqërinë shqiptare. Por Kreshniku e Manjola tashmë duheshin. Më 25 dhjetor 2993, natën e Krishtlindjeve, ata kishin vajtur në kishën tek Arra e Madhe. Dikush i kish thënë djaloshit të largohet nga aty. Jashtë ka gjetur gomat e para të makinës të çara me thikë dhe xhamin e shoferit të thyer, por edhe një letër “Mos hajde më në kishë…”.

Manjola është mbajtur nga 11 prilli deri më 14 prill 2003 në komisariat me akuzën banale se është ofenduar Kryeministri shqiptar Fatos Nano. Po dy ditë më vonë, më 16 prill 2003, thirret në komisariat Kreshniku. Pas rreth 6 orësh pyetje e përgjigje, hetuesi degjeneron duke i thënë Kreshnikut: “Qysh kur ju myslimanët vendosët të merrni vajza katolike?! Fejesa jote nuk do të ketë jetë të gjatë!”, dhe urdhëron policët ta godasin me shkop gome. Kërcënatat kanë vazhduar një pas një, por më 5 gusht 2003, duke u kthyer nga Berdica, fshat rreth 6 km larg Shkodrës, Kreshnikun e Manjolën, tek Harku i Berdicës i kanë rrahur tre djem me shkopinj druri, u kanë shpuar biçikletat. Me atë rast detyrohen të qëndrojnë në ilegalitet për njëfarë kohe. Por me rastin e Pashkëve të vitit 2004, ata vendosën të shkojnë në Kishë të Madhe. Eh, në rrugën “3 Heronjtë”, ndalon një makinë nga ku dalin dy djem me pistoleta në duar. I futin në një mercedez të zi, i çojnë jashtë qytetit, në fshatin Boks, ku i rrahin, i kërcënojnë se nëse i shohin më bashkë do i vrasin dhe ashtu i lënë pa ndjenja. Pasi janë përmendur, meqë kish rënë nata dhe s’dinin ku janë, janë orientuar me një dritë ku pas 25 minutave rrugë kanë shkuar tek një shtëpi. Aty kanë marrë ndihmën e parë, kanë fjetur atë natë dhe të nesërmen falë Zotit kanë shkuar në shtëpi. Por ky çift, duke parë tepër të rrezikua jetën, ka marrë rrugët e perëndimit, ndoshta për të mos u kthyer kurrë më në Shqipërinë e vogël të krimeve të mëdha.

                                                                                                                                                                                                                    Rifat Ymeri

PRONESIA E TOKES: NJE TJETER VRASJE NE MALESI TE MADHE

PAS VITIT 1990, kur ne Shqiperi fi8ulluan procesed Demokratike,nje nga proceset themelore ishte ai i pronesise.Kjo,pasi per me shume se 45 vjet ,rregjimi komunist kishte shpronesuar tegjithe pronaret e ligjshem, duke i kthyer te gjithe ne ”te barabarte”,por edhe ne vitet me vone,pra edhe tasti ,problemet nuk jane zgjidhur.Ato u thelluan e po thellohen ,ne menyre te vecante me tokat bujqesore dhe trojet sidomos ne fshatra e komun a.Shkak i konfklikteve ku jane rregjistruar qindra e qindra vrasje ,eshte ligji famekeq 7501 ,i cili ne vend te zgjidhe ceshtjet e pronesise ,i ka ngaterruar edhe me keq.Ky Ligj,megjithese i kritikuar nga shume organizza Nderkombetare,vazhdon te jete ende ne fuqi dhe Parlamenti shqiptar nuk duket se ka qellimin qe ta ndryshoje.Pra ,ceshtjet e pronesise ,po stimulojne dhunshem fenomenin mesjetar te vrasjeve,te ngujimit te familjeve,te konflikteve qe po e cojne Shqiperine gjithmone e me  mbrapa.Pak dite me pare,me 1 Qershor ,u rregjistrua nje tjeter viktime per ceshtjet e pronesise.Gjin Narkaj  nga Kastrati vrau per ceshtje te pronesise se tokes,bashkefshatarin e vet Fran Lulati.Ngjarja e rende ka ndodhur ne Lagjen Ndrecaj te fshatit Bajze ,Komuna Kastrat ne Malesi te Madhe.Mjaftoi kaq dhe pas kesaj vrasjeje,sic ndodh rendon ne keto treva ,hyn ne fuqi fenomeni i Gjakmarrjes,duke perfshire te gjithe familjen e Gjin Narkajt,vellezerit e tij,nipa e kusherinj.Keshtu Nikoll Narkaj ,i dtl.08.05.1961 ,lindur ne Vukpalaj te kastratit,vella me vrasesin Gjin,u detyrua te kaloje per te jetuar ne ilegalitet te plote.I kercenuar me jeten e tij,por edhe te familjes e te te afermve nga njerezit e viktimes,ai jeton i fshehur. Te njejtin fat te keq pesoi edhe vellai tjeter Luigj Narkaj,familjarisht.Te afermit e viktimes Fran Lulati,sipas zakonit kerkojne te marrin hak.Pra,vrasja e diteve te fundit ka bere qe jo vetem Gjin Narkaj qe vrau per ceshtje prone Fran Lulatin,por edhe vellezerit e tij Luigj dhe Nikoll Narkaj ,familjarisht te ngujohen apo te jetojne te fshehur,pasi askush nuk ua di adresen .Nga ajo dite dhe ne vijim,familjet Narkaj dhe Lulati ,jane ne konflikt te hapur ,i cili nisi me pronesine e tokes dhe tashme eshte i renduar nga fenomeni i gjakmarrjes.Te gjithe meshkujt e familjes Narkaj,kudo qe mund te takohen nga njerezit dhe te afermit e familjes Lulati,do te qellohen me arme per t’u vrare.Eshte ky rregulli kryesor i  Kanunit te Leke Dukagjinit,fatkeqesisht  me shume autoritet ne zonat rurale si ajo e Dukagjinit dhe e Malesise se Madhe.

Pra,ndodhi nje vrasje qe nuk dihet ku e ka fundin.Si ne shume raste te tjera edhe kjo mund te marre shume jete te pafajeshme.

Vasel Gilaj

Nuk mjafton të dalësh në ekrane të TV-ve apo në shtypin e shkruar, por duhet të krihesh, të vishesh shik dhe të kesh sa më shumë prezencë te publiku. Tashmë që jemi edhe në fushatë elektorale duhet ta tërheqësh me sharm elektoratin shqiptar.

Butikët më të famshën në kryeqytet, përveç VIP-ave veshin me shumë shije edhe politikanët tanë. Vera ka hyrë në kohën e saj kulminante me vapën dhe veshjet e holla. Një këmishë e hollë me vija ose kuadrate të ndërthurura mban stampën e “Nino Vitalit” për Gramoz Ruçin, Bamir Topin dhe Edi Palokën, ndërsa “Firence” servir pantallona shik dhe këpucë ultraklasike për Arben Malajn, Spartak Poçin dhe Igli Toskën. Këto janë disa nga informacionet e marra në këta butikë për politikanët tanë që shpenzojnë shumë në butikët  super të shtrenjtë të kryeqytetit, për t’u dukur sa më afër modernes dhe luksit. Por ka edhe nga ata që shooping-u në kryeqytet nuk i tërheq shumë dhe shtrytëzojnë vizitat e tyre jashtë vendit për të bërë një rrugë e dy punë: edhe mbarojnë porositë e qeverisë, edhe vishen bukur. Kastriot Islami, ministri ynë i Jashtëm, vesh kostume të “Versaçes” e të “Valentinos”: klasikë, modernë dhe kryesisht të zinj; ai i gjen ato në butikët e Evropës. Meqenëse e ka pak të vështirë të gjejë një numër të përshtatshëm për trupin e tij tepër të shkurtër, ministri ynë bredh shumë nëpër Evropë për të kapur një masë që i përshtatet, por që e bën dhe ministër.

Këmishat dhe kollaret

Këmishat e kësaj vere për këta politikanët tanë janë të bardha e me kopsa të shkëlqyeshme, por ka dhe nga ata që i kanë origjinale e me kristale zvarovski. Një nga politikanët më me sharm në veshje është ministri i Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, Blendi Klosi (ky rezultat është dhënë nga femrat që punojnë në kabinetin e tij). Por Blendi ka një të metë, të thonë ato: ai është i gjatë, por ecën shumë keq dhe kjo ia prish disi sharmin e kostumit apo aromën e parfumit. Por atë e sheh edhe sportiv në luk, dhe ashtu duket më këndshëm. Nejse, Blendi është i ri dhe modern, ndërsa Braçe vuan nga shtati i tij i shkurtër dhe, për këtë fakt, nuk e sheh asnjëherë të kombinuar ashtu siç duhet. Erioni i vogël pëlqen shumë bluzat me mëngë të shkurtra, xhinsat e grisuara, këmishat kryesisht me kuadrate; por kollaren e ka bezdi, pasi gjithmonë në Parlament e ka të çrregullt. Në rastet më serioze të vendimmarrjes parlamentare nuk e përdor fare, duke treguar “rebelimin” e tij prej mistrec Berati. Kampioni i kollareve të rregullta është kryetari i PD-së, Berisha, i cili po s’pati kollaren nuk del fare në konferenca shtypi; këtë e kanë vënë re të gjithë. Kollarja për një politikan si ai për atë është shenjë serioziteti dhe burrërie. Ajo që kujdeset për to është bashkëshortja Liria, të cilën ai e ka aq shumë përzemër, saqë e përmend gjithmonë në mitingje elektorale “Rroftë Liria!”. Kryeministri shqiptar Nano imiton shumë në veshjen e tij djemtë adoleshentë dhe trendista. Ai ka filluar të heqë dorë nga kostumet allaberluskon dhe vishet me bluza me ngjyra, syze matrix dhe pantallona të holla. Por dhe këmishat përbëjnë 80% të garderobës së tij: ato janë të gjitha firmato, kryesisht të gjigantëve të modës italiane e franceze. Mos harrojmë këtu se Nano po i ngjan më shumë Bleona Qerretit dhe Alketa Veisiut, për nga operacionet plastike dhe liftingun që e ka ndryshuar shumë në pamje.

Nano nuk do të plaket kurrë, megjithëse e “ka plakur” një popull të tërë me qeverisjen e tij.

Parfumet

Rekordin për parfumet më të shtrenjta dhe më të mira e mban kryetari i PDR-së, Genci Pollo. Genci është i vetmi që përshtatet me lukun e tij në çdo ambient, por ajo që e bën atë më të veçantë është parfumi i tij që ndryshon sipas stinës dhe markave evropiane. Këtë gjë e konfiromojnë dhe disa pjesëtarë të partisë së tij. Kryetari i PDR-së e ka të pamundur të dalë nga shtëpia pa aromën karakteristike të parfumeve franceze dhe spanjolle. Ndërsa ministri i Turizmit dhe Territorit, Bashkim Fino, përveç zyrës së tij ultramoderne dhe sekretares seksi, ka edhe parfume që e lënë aromën e tyre që te roja në katin e parë e deri në korridoret e pafundta të kësaj ministrie. Nga informacionet tona Fino preferon të bëjë shooping për lukun e tij në kryeqytetin helen, Athinë. Një luks i tillë ministrit i shtohet dhe nga një ekran gjigand TV-je, i cili ndahet në katër pjesë, dhe në çdo cep të tij shihet vetëm sport.

Parfumet për të janë më afër aromave karakteristike të tendencave bregdetare: të lehta, por shumë eksplozive, megjithëse Fino nuk evidentohet në veshje të hijshme për fizikun e tij të shkurtër.

E si mund të lëmë pa përmendur këtu kryetarin e Bashkisë së kryeqytetit, Ramën (një nga personazhet më trendi të Portokallisë): çdo gjë në garderobën e tij e ka të lidhur më Francën. Ngjyra, vija pa fund dhe pantallona allasoje e shoqërojnë ngado, duke përfshirë këtu dhe parfumin e tij të firmës “Paris”, me aromën e kopshteve të Luigjit XIV. Ndërsa bukuroshja e tij Magjistari, që e shoqëron shpesh, ia shton atij më shumë alegrinë dhe elegancën.

Femrat e politikës

Nuk janë shumë, por dallohen lehtë për nga luku dhe veshja ultramoderne. Bukuroshen me sy të përgjumur ngjyrë qielli, Arta Dade, e sheh kudo me larmi kostumesh firmato, kryesisht “Donatela Versaçe”, dhe “Nina Richi”, pa harruar të kopsisë lart në jakë karficat e mëdha Madelen Ollbrajt (nuk dimë në ia ka marrë copyright-in zonjës së nderuar amerikane). Kjo politikane ka preferuar të vishet me shijet femërorë të gjigantëve italianë, por nuk përjashton këtu edhe “Guçin”. Për Daden kanë shumë rëndësi flokët dhe këpucët; garderoba e saj ka më shumë këpucë sesa kostume të kushtueshme. Dade është një shembull i mirë për shefen e marrëdhënieve me publikun në PS, Valentina Leskajn, e cila e kopjon në detaje lukun dhe veshjen e Dades. Për të Dade është një idhull; madje ajo merr shpesh edhe informacione për parfumet që përdor Dade, e më pas porositë që t’i ketë edhe ajo. Nga ana tjetër, zv.ministrja e Pushtetit Vendor, Natasha Paço, pret rastin që bashkëshortja e kryeministrit të shfaqet në TV për të matur me të gjatësinë e flokëve të saj të ngjitura, dhe më pas të porosisë menjëherë një kostum të ngjashëm me të Xhoanës. Madje, edhe kraficat e kushtueshme që përdor Xhoana Nano i gjen edhe te Paço (mbase te Pacco janë kallp), të cilat janë identike, por me ngjyra të ndryshme. Te të dyja gratë sheh kustume me ngjyra të forta pjeshke, rozë e të gjelbërta. Seks simboli i PD-së, Jozefina Topalli, është disi e veçantë në luk. Ajo nuk kopjon, por prefron të mbetet vajza “Lolitë” e viteve 60-70: moderne, çapkëne dhe plot sharm. Jozi përdor edhe parfume shumë mbresëlënëse (këtë e konfirmojnë burime të brendshme të kësaj partie). Ajo është e vetmja që preferon t’i kthejë sytë edhe nga ndonjë stilist shqiptar i kohëve të fundit. Megjithëse është një femër mjaft tërheqëse, Jozi nuk ka hequr dorë nga dialekti i saj shkodran, duke e bërë ndonjëherë jo shumë të preferuar, përsa i përket mënyrës se si shprehet. Ministrja e Integrimit, Ermelinda Meksi, është gruaja tradicionale shqiptare në veshje dhe në luk. Preferon kostume klasike që nuk bien shumë në sy: ndonjëherë të stolisura me ndonjë lule në jakat e xhaketave ose krafica të kushtueshme, sigurisht të blera jashtë vendit.

Për Meksin nuk ka shumë rëndësi luku sesa integrimi i Shqipërisë, që nuk shihet gjëkundi. Por nejse, kjo është çështje e tendencave kryeministrore dhe jo e Meksit. Ajo që e mbyll sfilatën e grave të politikës shqiptare është fërst ledi Xhoana Nano. S’ke se si i shan kostumet e saj: të gjitha klas dhe me elegancë, pasi zonja kryeministrore preferon t’i blejë ato në Evropën Perëndimore. Por ajo që e bën atë me të vërtetë një femër të bukur, si te pikturat e Bokaçios, janë bizhuteritë e saj të larmishme, të gjitha me gurë të çmuar dhe diamante shumë karatshe.

Dikur nënat e gratë i vishnin me lesh të palarë dhije, edhe për t’ua hequr ftomat dhe reumatizmin, por sot që janë bërë VIP-a i kanë harruar adetet dhe porositë e tyre, për t’u dukur sa më “evropianë”, të pëlqyeshëm e mendjeprishës.

Sfilatat e fushatës elektorale tashmë kanë filluar  më shumë se kurrë: politikanët pozitarë dhe opozitarë po i shpalosin bukuritë e tyre “marramendëse” në çdo vend, por harrojnë se ky popull po gdhihet e ngryset me idenë se si do ta ngrysi këtë jetë që po ju duket tepër e gjatë.

Klodiana Bufi  

Si e dorëzoi librin para pak ditësh ish- Ministri i Punëve të Brendshme tek botuesi Bujar Hudhri. Rrëfimi i detajuar i përkthyesit për librat që përkthente me detyrim në burg

Rrëfen Pjetër Arbnori: Hekuran Isai më ka ruajtur librin në shtëpinë e tij

Si shfrytëzoheshin njohuritë e të burgosurve

Mirash Ivanaj, Kuteli, Gjon Shllaku, Vexhi Buharaja…

Në vitet e burgut, intelektualët shfrytëzoheshin për t´i shërbbyer pushtetit. Udhëheqësit donin të dinin c´ndodh në botë, me historinë, mendimin, letërsinë, ekonominë, politikën, shërbimet sekrete, etj. Për këtë shërbenin njohuritë e shumta të Mirash Ivanajt, Mitrush Kutelit, Gjon Shllakut, dhe shumë eruditëve të tjerë, të cilët ishin të detyruar të përkthenin librat që iu duheshin pushtetarëve, të cilët i mabnin vetëm për vete. Ata libra nuk botoheshin për masën dhe nuk dilnin kurrë jashtë rrethit të ngushtë të udhëheqjes. Njëri nga këto libra “Ngritja dhe rënia e Rajhut të tretë” i publicistit Uilliam Shirer ishte ruajtur deri në këto ditë nga Hekuran Isai, ish-Ministri i Punëve të Brendshme, në shtëpinë e tij. Para pak ditësh, ai, ndërsa dëgjonte përkthyesin e këtij libri Pjetër Arbnori të fliste në televizion për këto përkthime, vendosi ta nxjerrë nga raftet e tij këtë libër dhe e dha për botim. Të gjithë historinë që nis nga ky gjest e deri në vitet e vështira kur punohej në dhomat e përkthimit në burg, Pjetër Arbnori e rrëfen për gazetën “Panorama”, në një material që do të shërbejë edhe si parathënie e librit që pritet të dalë në qarkullim nga shtëpia botuese “Onufri”. a.p.

Një mbrëmje më ra telefoni.

– Alo, jam Bujar Hudhri, botues. Zoti Arbnori, a mund të pimë një kafe bashkë diku?

– Me kënaqësi.

– Në cilën kafene?

– Më mirë se në shtëpinë time s’ka vend tjetër.

– Për një çerek ore jam gati. Kam për t’ju bërë edhe një surprizë.

– Po jam me bashkëshorten.

– Edhe unë jam me ba    shkëshorten. Kafen e pjek të mirë, rakinë e kam të zgjedhur.

Për çerek ore erdhi zoti Hudhri me zonjën. Në dorë kishte një torbë të mbushur me diçka.

Filloi biseda. Unë nuk flas kurrë për historitë e burgjeve në sy të njerëzve të mi, aq më pak në sy të fëmijëve, por kur më vijnë shokë, gjuha shkon ku dhemb dhëmbi. Por gjithmonë bisedoj për anën humoristike të problemit. U fol për gjuhët e huaja, si i kisha mësuar, si i ruaja librat, si i kopjoja me dorë, madje edhe fjalorët. Më pyeti për përkthyesit e burgosur që njihja dhe për veprat, të cilave u kisha dalë për zot.

– Pjetër, ju kam dëgjuar një natë në televizor, duke folur për përkthimet e burgut. Ishte interesante. Ju ka dëgjuar edhe dikush tjetër që s’jua merr mendja, Hekuran Isaj, ish-ministri i Punëve të Brendshme. Kur thatë se nuk keni në shtëpi asnjë libër të përkthyer në burg, ai më mori në telefon dhe më tha: Veprën e Uilliam Shirerit “Ngritja dhe Rënia e Rajhut të Tretë” e kam unë në shtëpi të përkthyer nga Pjetër Arbnori. Më vjen zor ta takoj, po do t’jua jap ju, që t’ia dërgoni.

Dhe nga torba e mbushur, Bujar Hudhri nxori një nga vëllimet e vjetra, të zverdhura, të shtypura me makinë shkrimi. E njoha menjëherë dhe u gëzova kur pashë emrin tim si përkthyes. Më kishin ndihmuar për disa kapituj dy shokë të burgut.

– Dua ta botoj se është libër me vlerë. Do të dëshiroja që të bënit juve një parathënie, ku të tregoni se si bëheshin përkthimet në burg.

– Qoftë e bërë – i thashë.

Tani po shkruaj disa faqe me kujtimet e atyre ditëve të vështira. I faleminderit Bujar Hudhrit, i faleminderit edhe Hekuran Isajt. Më 1955, kam qenë ushtar në repartin 9808 në Skelë, Vlorë. Aty erdhi edhe një rreshter me emrin Hekuran Isai, i cili rrinte me këshilltarët sovjetikë se kishte bërë një kurs 6-mujor në Armeni apo Azerbajxhan. Më vonë, atë e ngritën nga tre shkallë, deri sa e zgjodhën Sekretar të Komitetit Qëndror dhe Ministër të Punëve të Brendshme.

Në shtator 1983, bashkë me shumë shokë të mirë, fillova një grevë urie 19 ditëshe, sepse na prenë ushqimet e familjes “me qëllim që t’i lehtësojnë familjet e të burgosurve”. Lejohej vetëm një pako me 2 kg në muaj me biskota, marmelatë, margarinë, sheqer. Asgjë tjetër. Pra, ishte një vdekje e ngadalshme urie.

Ne qëndruam. Presionet e kërcënimet e komandës, ishin të tmerrshme. Një ditë, erdhi një helikopter që zbriti afër burgut. Thanë se erdhi ministri i Brendshëm, Hekuran Isaj. Nuk hyri brenda. Në darkë, na komunikuan se do të kishim të drejtë të blinim një gjysmë kilogram djath në muaj dhe gjysmë kile zarzavate, ose fruta në dyqan. Sigurisht, me paratë tona. Ne e ndërpremë grevën…

Pas tetë vjetësh, në 1991 si Nënkryetar i Komisionit për të Drejtat e Njeriut, shkova në Burgun e Ri për vizitë. Drejtor burgu gjeta Ismail Mustën, ish-drejtorin tim të burgut të Burrelit, i cili besoj se e mban mend sa herë më ka futur në birucë me çimento, në dimër. Nuk i dhashë të njohur. Vizitova Nexhmije Hoxhën, për të cilën kam shkruar një artikull, vizitova edhe Hekuran Isain në qeli. I pyeta çfarë më takonte, a i rrihte njeri, a i jepnin ushqim, a u bënin takim, a kishin rroba të mjaftueshme fjetjeje. Hekuran Isai sado që nuk i dhashë të njohur, më njohu dhe më tha:”Si unë, si ju, e dimë ç’ka qenë përpara dhe si është tani. Kërkoj vetëm një gjë: Kam mbaruar hetuesinë. Pres të dal sa më parë në gjyq. Nëse mudn ta shpejtoni procedurën do t´ju falenderoja. I thashë se nuk ishte kompetenca ime.

Kaq janë marrëdhëniet e mia me Hekuran Isain, që nga viti 1955. Më erdhi mirë që nuk dha urdhër për të qëlluar demonstruesit, kur u rrëzua busti i diktatorit Enver Hoxha në 20 shkurt 1991.

Më erdhi mirë kur ma dërgoi përkthimin tim të librit të Ë. Shirer: Ngritja e Rënia e Rajhut të Tretë. (Pak kapituj janë përkthyer edhe nga Abdulla Sollaku e Daut Gumeni).

Në pranverë të vitit 1951, ime motër Antonjeta, u burgos për të dytën herë politikisht. Mbasi ndjenji shumë kohë e izoluar dhe pak kohë në burgun e madh të Shkodrës, e dënuar me dhjetë vjet, një ditë na erdhi në shtëpi një zarf i hapur me adresën e saj të re: BURGU I ARMIQVE TE POPULLIT. PUNETORIA QENDRORE E ARTIZANATIT E MINISTRISE SE PUNEVE TE BRENDSHME, TIRANE.

Pritëm sa mori nëna rrogën e pesëmbëdhjetëditëshit dhe u nisa me dy trasta, njëra me ushqime, tjetra me rroba për të takuar motrën time njëzetvjeçare. Si arrita me të pyetur te Medreseja, zbrita poshtë në një fushë të larë, ku më zuri syri një kamp përqendrimi të rrethuar me mure të larta, tela me gjemba dhe korrenti dhe kulla rojash.

– Te ajo dritarja me hekura e katit të dytë, roja vrau kot së koti Kasem Zhupën, diversantin e hedhur me parashutë bashkë me Ethem Çakon, – na shpjegoi një ish i burgosur që kthehej për të marrë vërtetimin e punës.

– Ndërsa në arën aty përballë, te shtëpia përdhese, ku dallohet një pllakë mermeri, qe rrethuar dhe vrarë Qemal Stafa dhe qe arrestuar nga fashizmi e fejuara e tij, Drita Kosturi, komuniste e orëve të para.

– Drita Kosturi – ndërhyra unë për t’u shitur se di edhe unë diçka – tani është dënuar përsëri njëzet vjet nga shteti komunist si “spiune e imperializmit”. Tani ka ardhur këtu nga Shkodra bashkë me motrën time dhe paska çdo ditë përballë vendin ku iu vra i fejuari dhe u arrestua vetë. E dhimbshme shumë!

– E dhimbshme, po sa më pak të flasësh, aq më mirë është për ty!

Te porta e madhe e hekurt, pranë një kanali me ujë të ndenjur, ishin ngulur si kryqe ca dërrasa të shkruara me të zeza: ARMIQTE… ORDINERET… OFICINA… RROBAQEPSIA… MESAGJERIA…

Pranë secilës dërrasë, ishin grumbulluar sopratasa dhe torba me emra të varur që prisnin radhë, për t’u futur brenda portës. MESAGJERIA kishte më pak torba, dhjetë apo pesëmbëdhjetë. Ish i burgosuri më tregoi se në atë sektor, gjendeshin përkthyesit.

Akoma nuk e kam marrë vesh, përse ai sektor quhej “Mesagjer”, sado që kam kontrolluar shumë fjalorë të huaj dhe sado që mbahem se kam përkthyer libra nga katër gjuhë të huaja.

Pas shtatë vjetësh, kur motra kreu dënimin e dytë më shpjegonte nder të tjera: Ishin herë dy, herë tri dhoma përkthyesish. Në to ishin të mbyllur njerëz ndër më të nderuarit e burgjeve, qoftë nga dituria, qoftë nga pozita që kishin pasur. I shikoja nga larg, por e kishim të ndaluar të komunikonim me ta. I pari, ishte Mirash Ivanaj, ish-ministri Reformator i Arsimit i kohës së Zogut. Më 1945, Enver Hoxha e ftoi të vinte nga mërgimi nga… “për të ndihmuar atdheun”. E thirri në zyrë, diskutuan gjatë bashkë, nuk u morën vesh në asgjë dhe diktatori Hoxha e dërgoi të ftuarin në burg, e dënoi, e la të vdiste nga sëmundjet dhe uria. Eshtë proverbiale që te tabela MESAGJERIA, nuk dukej kurrë një torbë apo një sopratas me emrin e Mirash Ivanajt, por është edhe më proverbiale fakti që çdo drekë, idealisti Ivanaj shtronte një mësallë të pastër, një copë bukë, një pjatë me bollgur të neveritshëm, një vezë të zier, kurrë të qëruar, gjithmonë të mbështjellë, me muaj pa u ngrënë, një copë djath të thatë që gjithnjë e çonte te goja, po kurrë nuk e kafshonte, në mënyrë që të mos i jipte njeriu gjë, e as të mos pranonte një ushqim prej të tjerëve. Në këto kushte, përktheu me muaj e vite profesori i nderuar dhe ne, nxënësit e asaj kohe, mësonim dispensa të përgatitura prej tij dhe shokëve të tij, derisa ai dha frymën e fundit. Në Mesagjeri punoi edhe shkrimtari i shkelqyer Mitrush Kuteli alias Dhimitër Pasko, një stilist i përsosur dhe njohës i shquar i gjuhës shqipe dhe gjuhëve të huaja. Aty përkthente edhe Ali Cungu, nxënës i dalluar i shkollës teknike amerikane, Beqir Haçi, Gjon Shllaku, përkthyesi i Homerit, Vexhi Buharaja, e shumë e shumë të tjerë.

Pushteti i ri i “popullit”, e filloi veprimtarinë e vet, duke burgosur dhe pushkatuar intelektualë të njohur, duke dërguar nëpër kampet e vdekjes, në miniera dhe kanale qindra të tjerë, duke u dhënë në vend të penës nga një kazmë e lopatë. Por sapo kaluan tre a katër vjet, nevoja e pazëvendësueshme për njerëzit e ditur, i detyroi xhahilët të grumbullonin një pjesë të atyre që kishin tepruar, t’u hiqnin lopatat dhe kazmat nga duart dhe t’u jepnin nga një laps, fjalor, libër special, makinë daktilografike apo ciklostil.

Nëpër kampe, komisarët u porositën të pyesnin: Cili dinte gjuhë të huaja: anglisht, frengjisht, gjermanisht, italisht, latinisht, greqishte të vjetër apo turqisht. Gjuha e parë për të cilën pyetej, ishte rusishtja, por asnjeri prej të burgosurve të parë, nuk e dinte atë. Shumë autodidaktë, u vunë për ta mësuar atë me ngutje, meqë më 1949 rusishtja u bë gjuhë kryesore përkthimi. Më vonë, u zgjidh problemi thjesht: U arrestuan pas 1961 shumë prosovjetikë, që kur nuk u pushkatuan si spiunë, u vunë të shërbejnë si përkthyes nëpër biruca.

Thirrja për gjuhë të huaja, solli rrëmujë në fillim. Në disa kampe, të dënuarit, duke pasur frikë nga zhdukjet e pabesa të intelektualëve të bëra nga sigurimi fshihnin shkollën e vet, diturinë e vet, biografinë e vet, paraqiteshin si katundarë të trashë. Më vonë, kur u mor vesh që në Burgun e Vjetër, në Burgun e Ri dhe në Punëtorinë Qendrore te Artizanatit, u krijuan dhoma përkthyesish ku zakonisht nuk të rrihte njeri, nuk të dënonin kot me birucë, ku kishte gjellë “sa të duash”, “supë me mish”, bukë të grunjtë sa të ngopeshe, dolën aq shumë përkthyes vullnetarë sa komandat e burgjeve u çoroditën dhe kërkuan seleksionim.

Akademia e Shkencave kishte mbetur pa specialistë, ministria e Arsimit kishte mbetur pa tekste. Ministria e Punëve të Jashtme pa konventa të përkthyera. Partizanët entuziastë mund të vrisnin për një minutë dhjetra njerëz të ditur, por nuk mund të krijonin me “normë” shkollarë të përgatitur.

Kam dëshmitarë Engjëll Çobën, Drita Kosturin, time motër Antonjetën që përkthyesit nuk i rrihnin gjatë punës (mua më kanë futur shpesh në birucë), por që i ushqenin kryesisht me “bollgur” e që kurrë nuk e kanë parë mishin me sy.

U ndërruan brezat. Në fillim të vitit 1961, u arrestova dhe gjeta shumicën e brezit të vjetër të vdekur, të kaluar nga burgu në internim, apo “të lirë” që gjallonin si “mumje”, as shikonin, as dëgjonin, as flisnin për të mos përsëritur burgun që megjithatë u gjindej sebepi për t’iu futur dy herë e tri herë brenda. Pas katër vjetëve izolim dhe dy vjetëve kamp ndërtimi, më transferuan si të pabindur e të pakorigjueshëm në Burgun e Burrelit. Çdo dimër kisha racion dënimin me birucë në çimento, zhveshur, pa batanije, as ditën, as natën, deri në minus pesëmbëdhjetë gradë.

Një ditë, ne që ishim më veshhollë, dëgjuam urdhrin “të gjithë brenda”, zhurmën e nallaneve që shpejtonin me ngut dhe simfoninë e shulave të rëndë që mbylleshin me kyçe. “Mos arrestojnë njeri?” tha njëri që kishte vënë veshin mbrapa portës. Pastaj qetësi… Një derë u hap lehtë dhe një palë nallane ecën drejt derës së jashtme, në komandë. Heshtje, kthim, thirrje e të dytit, të tretit. Takim nuk është. Dera e depos së ushqimeve nuk u hap. Fatlumët! Nuk e mbajtën asnjërin në birucë. Këpucët e rënda të rojes, po afroheshin në korridor. Shikova me bisht të syrit djathtas e majtas. Nxora një palë çorape të leshta nga nënkresa dhe i vesha. Futa dy-tri shami hundësh në xhepa. Pa bërë zë, i mora një shoku një zhile të leshtë. Kërciti dera dhe u thirr emri: Pjetër Arbnori në komandë! Në të ngritur, kapa xhupin e pambuktë mes dyshekëve që ta kisha për çdo rast.

Një numër oficerësh madhorë, përballë meje në zyrë. Në qendër një zëvendësministër i Punëve të Brendshme. Mbi tryezën e ndritshme, një turrë librash të rinj, me kopertina të shkëlqyera botimesh të huaja.

Buzëqeshje. Isha mësuar me buzëqeshjet që mund të dukeshin si parathënie të dyshimta.

– Si jeni? Si shkoni? Si sillet komanda me ju? Nëna, motrat a vijnë t’ju takojnë? A keni libra për të lexuar? Ju dini nja katër a pesë gjuhë të huaja, apo jo?

– I zmadhojnë gjërat, zotëri! Diçka di, po jo aq shumë.

– Hajt, hajt! E dimë që dini shumë. Jeni specialist.

Heshtje.

– Ju kemi sjellë për të përkthyer disa libra që na duhen. Merrini, shikojini.

I mora nëpër dorë. Zemra më trokiste fort në gjoks, po për natyrën time, nuk e tregova veten, madje edhe shtrembërova lehtë, lehtë fare buzët. U habita. Vite të freskëta. Edhe të vitit në vazhdim. London, Neë York, Paris, Roma. Shtëpi të famshme botimi.

Pjetër Arbnori

Malësia e Madhe dhe deputeti Pjetër Arbnori, dy simbole antikomuniste që nderojnë demokracinë dhe i duhen ndryshimit

Tashmë zoti Pjetër Arbnori është zyrtarisht kandidati për deputet i Partisë Demokratike në zonën nr.1 të Malësisë së Madhe. Kjo zgjedhje faktikisht është gjetja më koherente e dy simboleve antikomuniste që ndonëse kurrë nuk jetuan bashkë u sakrifikuan gjatë për të njëjtat ideale, të cilat janë ato të lirisë, demokracinë e shqiptarisë. Malësia e Madhe që në janar të 1945 u hodh në kryengritjen e parë kundër djajve të kuq që sapo kishin ardhur në pushtet e premtonin selametin e prunë gazepin. Natyrisht kjo kryengritje për arsyet që dihen dështoi materialisht, por kurrë moralisht, duke shënuar njëkohësisht kryengritjen e parë antikomuniste në tërë Europën Lindore… Ndërsa Pjetër Arbnori kaloi gati tre dekada nëpër burgjet e tmerrshme të komunistëve, por pa u thyer kurrë, madje me shpresë tek Zoti, liria e demokracia… Sakrificat e Malësisë e Pjetër Arbnorit zgjatën jo pak, por gati gjysmë shekulli, por deshi Zoti e komunistët e djallit thyen qafën përkohësisht, e tani në 2005 besojmë përjetësisht.

Një ndihmë e madhe në këtë fitore të demokracisë do të japin patjetër dy simbolet tashmë të bashkuara, Malësia e Madhe dhe Pjetër Arbnori, si deputet i saj.

Kundërshtitë e disa demokratëve nuk janë shenjë e humbjes por e fitores, e demokracisë së brendshme të Partisë Demokratike.

Përkundër kësaj forcat e majta, e veçanërisht Partia Socialiste nuk ka forcën, kurajon apo diçka tjetër të kundërshtojë katapultimin e kandidatëve të saj që as sot e kësaj dite nuk i njohin se nga shkojnë e vijnë nëpër korridoret e errëta të padronit të PS-së me emrin Nano…

Gjithsesi kundërshtia e disa demokratëve tregon se ata janë të lirë, ndërsa bindja e verbër e socialistëve tregon se janë të nënshtruar, e pas kësaj të fundit dihet: Liria (demokratët) do të sjellin bashkimin e fitoren, ndërsa të nënshtruarit do të korrin humbjen e PS-së, që aq shumë e dëshirojnë shqiptarët e veçanërisht Malësorët që në themel të lirisë e demokracisë kanë qindra dëshmorë, martirë, vite të gjata burgu, internimi, shpronësimi, persekutimi, që mjerisht edhe nëse duan t’i harrojnë (për hir të progresit), Malësorëve ka 8 vite që ua kujtojnë e shpesh i zbatojnë mbi shpinën e tyre pasardhësit e komunistëve të 1945-s, por tashmë me emër të ri, Socialistë… Mirëseerdhe zoti Pjetër Arbnori në trevën simbol të antikomunizmit e shqiptarisë, Malësi të Madhe, pasi ju vërtet gjetët këtu një simbol, por simbol i demokracisë, lirisë e antikomunizmit jeni ju, që shpesh ju quajnë Mandela i Shqipërisë, por pa dyshim ju e meritoni të quheni Mandela i Ballkanit e pse jo i krejt Europës. Malësia e Madhe që ndër shekuj ka ditur të nderojë e respektojë miqtë e saj të vërtetë duke u dhënë besën, edhe ju si mik e bashkësimbol Malësia ju mirëpret dhe ju garanton fitoren tuaj duke ju quajtur që tani pa frikë deputeti i Malësisë së Madhe… Duke qenë se ne jemi zona e parë zgjedhore në Shqipëri, pra fillimi, populli thotë: “Fillimi i mbarë gjysma e punës së kryer”, natyrisht nuk ka si ndodhë ndryshe edhe me ne shqiptarët…

Ndue Bacaj

Intervistë  me z. Agron Luka, kandidat i Partisë Demokristiane në Zonën Elektorale Nr. 5 të qytetit të Shkodrës

Pyetje: -Z. Agron, pse dhe si u vendos të kandidoni ju për Partinë Demokristiane?

Përgjigje: -Duke e filluar me pak humor shkodran, po them se “fatkeqsisht” nuk mund të ketë aq vende për kandidatë sa ka edhe shqiptarë të gatshëm pretendentë për deputetë…E lëmë me kaq humorin, sepse sipas një trainimi që kemi bërë dje me një ekspert amerikan, në fjalimet dhe intervistat politike nuk lejohet shumë vend për batuta komike, madje as për shkodranët! Shkurt, mua ma propozuan përfaqësuesit e kësaj partie, këtë kandidaturë dhe zonë elektorale. Pra unë vij drejt e direkt nga shoqëria civile e pa punë e drejt e në “thela”.

Si më normalisht, që të tregohem i sinqertë unë jam disi i majtë demokrat, por në shkrimet e mija gjithmonë kam qenë në simpati edhe me linjën moderne demokristiane republikane. Këndej edhe nuk e pata të vështirë ta pranoja këtë si ta them gjysëm kandidature ose kandidaturë gjysmake kompromisi, me një Deklaratë noteriale…

Duke e përjashtuar modestinë, sepse këtu duhet të jem sa më rracional dhe  konçiz, po deklaroj se e ndjej veten mjaft të aftë intelektualisht dhe në parametrat e tjerë për ta kryer këtë detyrë ndaj qytetarëve të mij dhe për t’i sfiduar kandidatët e tjerë rivalë të “partive të mëdha”, të cilat pak gjë kanë bërë për Shkodrën, ndërsa kanë kontribute madhore në rrënimin e Shkodrës, në premtime boshe dhe në atë që quhet “mbushje e xhepit”, për ta mbyllur me kaq si fillim…

Ta them me keqardhje e haptaz Shkodrës qytetare i mungon zëri qytetar dhe më në veçanti qytetarisë katolike i mungon edhe më shumë. Kështu pra mbasi u mendova nja një ditë, në fakt, vetëm gjysëm dite se natën ia kam këputur gjumit për shtatë palë qejfe si “kandidat deputet”, unë edhe për natyrë jam shumë i qetë, kështu pra i dhashë një OK, me “gjuhën moderne” kuptohet dhe ata më dhanë OK-un e tyre me atë bishtin mbrapa.

Aktualisht kemi bërë edhe trainimin në Hotel Dajti, mësuam si të sillemi si politikanë, si të mos na thahet fyti, si t’ia lexojmë tjetrit mendimet në bazën e ngjyrës së syve, se si duhen çorapet pak të gjata etj, mësuam plot gjëra me ta thanë të drejtën, por nuk e ndigjuem kund se si duhen “dorezat” të shkurta a të gjata a me nder pa ato fare, meqenëse rroga asht mjaft e majme, ka edhe viza diplomatike…Kaq.

Pyetje: -Po pse thatë “kandidatutë gjysmake”, z. Agron, nuk ju pëlqen edhe aq Partia?

Përgjigje: -Ti ke të drejtë që e bëre pyetjen, në fakt për të sqaruar votuesit e Zonës Nr. 5, por unë mendova se ti si veteran i demokristianeve, kishe dijeni për “kompromisin historik” midis Partisë Demokristiane të vogël që lufton për mbijetesë dhe superfuqisë Partisë Demokratike. Pra, të mos më pëlqente Partia, i kisha thënë një “Jo” shqip dhe aq. Partia më pëlqen, veç të tjerave se edhe me këtë shkon në “Kuvendin Popullor”, Parlamentin, Foltoren siç e quan nganjëherë shtypi ynë, ose “Muhabetoren e Miletbaçes së Republikës”, siç e kam quajtur unë me humor shkencor…

Pra sipas “Marëveshjes”, kandidatët e Partisë Demokristiane nuk kanë emrat e tyre në lista, për ata duhet vetëm vota për Partinë Demokristiane. Në rast fitorjeje të Partisë, për hatrin e kandidatit, atëhere edhe këtij kandidati mund t’i hidhet ndonjë kofshë a copë krahu nga proporcionali. Me një fjalë, kësaj i thonë “kur s’ke pulë origjinale ha (ndërhyn intervistuesi: Ha sorrë.)..a jo jo, ha pulë inkubatori” ose “futboll me porta hungareze”!

Por, prit t’i them edhe nja dy mendime serioze si me shaka, PS-ja me Nanon personalisht dhe me tërë rracën e jeniçerëve enveristë e don Shqipërinë të “Çliruar” si në 44-trën nga Partia Demokristiane, pastaj ti e di se si e ka edhe tel me Nikollën, kur u prishën fill mbas atij koncertit triumfal në Lezhë, në fakt Nanua do edhe t’ia shtojë PS-së një bisht si PSF dmth Partia Socialiste Fetare, me qëllim që të shkojë si i shtëpisë edhe tek Papa edhe tek Patriarkana e Stambollit e pse jo edhe në xhaminë e kryeministrit turk …Nga ana tjetër frika e kolltukofagjisë e ka detyruar profesor Doktorin t’i imponojë një “marëveshje” pak si poshtëruese, duke na hequr emrat…

Një k/deputet korçar më duket, (që kishte ardhur edhe me “staf elektoral” i kërkoi Nikollës edhe dietat, drekën dhe fjetjen në Hotel Dajti…) pasi e mori “mandatën” i bëri një pyetje trainerit amerikan: “A ka të tillë kandidatë pa emër në demokracinë perendimore amerikane dhe evropiane?” Dhe amerikani iu përgjegj: “Sa di unë nuk ka, por ja që paska në Allbenia”! Pastaj na dha falas ca mendje se si veprohet kur Partia nuk ka fonde për fushatën elektorale…E shkreta Parti Demokristiane e Varfër as Zoti nuk e do…

Kur vajtëm të hanim “drekën”, kafe bollëk me kripë, ca biskota dhe ndonjë shishe qumështi, disa k/deputetë qejfprishur që tashti e morën vesh “thembrën e Akilit” ishin tym të mërzitur, filluan të thoshin: “Çfarë fituam nga qo punë?” Unë ndërhyra me pak humor: “Si s’fituam, fituam nga një dosje dhe kafe me kripë për të mos na u tharë fyti”…

Ia dhashë pak zemër si Menipi atyre të mjerëve që udhëtonin në varkën e Karonit në lumin e nëndheshëm në rrugë për në botën e përtejme…

Pyetje: -Agron, a the se nuk lejohet humori në intervistën politike!

Përgjigje: -Thashë, por kjo ishte për trainigun amerikan, sepse ti, megjithse ne jemi shokë e njihemi ka mot, nuk e din se unë kam bërë edhe një “training evropian”, pastaj e harrove Rimëkëmbjen që më ka etiketuar edhe si “Agjent të Vatikanit”!

Pyetje: -Pra ka edhe ndonjë mënyrë që me humor të bollshëm mund të fitosh si deputet edhe me kandidim gjysmak?

Përgjigje: -Ka mor ka, ka mënyra gjithfarësh. Por unë kam prap biografinë e keqe… A e din ti se në 97-tën unë e “përmbysa” Berishën dhe jo Nikollë Lesi, me një intervistë që i dhashë senatorit të NATO-s për të drejtat e njeriut, z. Xhanxhakomo Migone te 15 katëshi, kur i thashë se “ne shqiptarët fatkeqsisht jemi mësuar që të zgjedhim midis mutave, mutin më të mirë” dhe ai e kishte kuptuar fillimisht si “erë muti”, por pastaj e kuptoi dhe tha: “Z. Fasino mendon se muti më i mirë është Nano, Berisha duhet të shkojë”. Unë heshta dhe ai trap që na kishte qenë edhe si ish maoist, e mori si aprovim…kot s’i thashë se muti më mirë ishte Berisha, por mu tha fyti, megjithse as njëri e as tjetri nuk më bënë deputet…pa le po më dëmtuan edhe ekonomikisht deri në nivelin zero, bile nuk më japin as borxhet as pronat, pa le se edhe më rrahën në 95-sën sa kam ndenjur tre orë e gjysmë në operacion…dhe s’po e përmendim se sapo më kërcënuan përsëri me vdekje për 9 maj 2005, në prezencë edhe të prefektit që e kam edhe kundërshtar… E sheh se ka edhe humor tragjik…

Kërkesë: -Do të dëshironja diçka nga shkrimet tuaja në lidhje me Kushtetutën dhe simbolet nacionale e lokale, pastaj i rikthehemi përsëri humorit.

Përgjigje: -Po, ja po i bie shkurt e po mundohem të jem sa më i përmbledhur, sepse i kam stërshkruar. Shqipëria njëherë ulurinte “E duam Shqipërinë si gjith Evropa”, pastaj erdhi ai sekretari amerikan që ia morëm makinën hopa dhe e futëm edhe në xhaminë e Et’hem Beut, pastaj një vizitë lampo e hajdutçe te “Konferenca Islamike”… “Skemat e Letrave me Vlera”, “Skemat Piramidale Rentjere”,”Trazirat”, “Trupat Paqeruajtëse”,  “UÇK-ja…Y,Z,ZH-ja, Meidani pa “J”, “Kushtetuta e 98-tës” dhe mbi të gjitha ping-pongu Berisha-Nano…

Sipas “Preambulës” shkruhet: “Ne Populli i Shqipërisë…”, pra aktualisht ne duam të shkojmë në antarësimin dhe integrimin evropian, me një biçim kome mileti ku përzihet edhe vatani edhe dini e imani, afërsisht siç ishim në atë kohën e parë “kena nisë me u ba milet”, kur edhe vetë termi i ri gjeografik Shqiperi s’kishte shumë kohë që na ishte prezantuar në atë bejten “Seferi Humajum” të Hasan Zyko Kamberit. Dmth edhe pse kaluam afro një shekull me një drejtim proçesi evropian, (parametrat e parë të këtij proçesi në shek XV u tronditën derisa u ndërprenë e madje u hodhën në regres drejt proçeve orjentale islame) ne nuk ishim bërë tashmë një nacionalitet dhe nacion i dalluar në Evropë! Hajde marshalla kushtetucionalistë Imami me Islamin e kallamkusurin…e Venecias! Nga Kushtetuta përjashtohen edhe emrat tradicionalë të formacionit “Albania, gjuhë albanishte, popull alban”, sepse sipas formulimit zyrtar të kopjuar direkt e dogmatikisht nga Çabej, ata “ishin të zhdukur nga pozicioni nacional”. Ndërsa në realitet, megjithse nën çensurë, ata kanë qenë gjithmonë të gjallë dhe veprues e madje mbas 1912 u shumëfishua përdorimi i tyre. Me çfarë emri vetprezantohemi ne të lutem, në UNO, në Olimpiada e në të gjitha sferat internacionale, po në atë kopje përkthimin për Komisionin e Venecias?! Atëhere, more zotëri siç do të shprehej me indinjatë avokat Ngjela, të bëj punën më paguaj hakun, më fut në Kushtetutë! Por emrat s’kanë gojë që të ulurasin, deputetët jo e jo! Pastaj ne kemi edhe një këngë: “Dua më shumë Shqipërinë”…

Dhe çfarë është edhe më kulmi, si etimologjia e emërtimeve të reja kombëtare, nuk pranohet as shqiponja e as një turrë tjetër etimologjish e me gjithë proçeset e kronologjitë që i shoqërojnë ato, për të arritur deri te pohimi aktual në fuqi i Demirajt “etimologjia mbetet e errët”. Një kulm edhe paradoksi: edhe emra të rinj edhe të pa kuptimtë, të errët. Dhe për të vazhduar me një anomali tendencioze e antishkencore ku në të gjitha dokumentet e përkthimet e materialeve historike “Albania, alban, albanishte”, na përkthehen automatikisht me emrat e rinj, aty ku ka “heroi nacional GJ. K. Skënderbeu” fill me “heroi kombëtar” e deri te përkthimet dorë për dorë Albania-Shqipëria! Ka ardhur koha që kësaj anomalie tendencioze t’i jepet zgjidhja sa më e pranueshme dhe e arsyetushme.

Unë kam demostruar që në flamurin tonë nacional duhet të jetë një nga formë shqiponjat më përfqësuese të shek XV, të heroit nacional Gj.K.Skënderbeut, sepse ai i kishte marrë ato atributet e para si mbarënacional, qysh nga ajo kohë. Kështu ky flamur do të kishte edhe një vlerë origjinaliteti edhe një kronologjike, dhe përmbi të gjitha do të shpëtonim njëherë e mirë nga ajo prodhimtaria shqiponjatare e shek XX, me përmbi 70 copë. Ju i mbani mend ata deputetët e PS-së dhe PD-së me turra formë shqiponjash në kutija bananesh…dhe fundi na lanë me një shqiponjë të re të Rexhepit…Pastaj stema e republikës me përkrenaren me kokë sqapi/dhie është një simbol i kultit të njeriut bir-zoti/perendi dhe një imitim i kultit të autokracisë feudale, gjithsesi një simbol jo republikan. Gjene mirë që “Briri i thyer” i dhisë Amalteze është edhe si “briri i bollëkut” dhe deputetët tonë po ia shohin hajrin mirë.

Kurse për stemën e qytetit Komuna e Shkodrës, ku kombinohej tradita legjendare, ajo antike dhe ajo republikane mesjetare e qytetit tonë, mbi bazën e zbulimit të ri të albanologes L. Nadin dhe të studimeve të mija, ti e di mirë se u bë edhe një Peticion, ku printe firma autoritare e Vili Kamsit, pastaj dr. prof. Mikel Prendushit, dr. prof. David Luka, dr. Ahmed Osja, deputeti Ferid Hoti etj për zëvendësimin e asaj që ishte vendosur e madje edhe ajo e fallsifikuar nga me yll gjashtëcepash në një më të pranueshëm “tetë cepash”..Dhe të pa truve as iu erdhi zëri, sepse ka diçka që i ndalon këta njerëz. Pushtetarë të PS-së dhe PD-së…!? Shiko rregullimi këtyre nuk kushton pothuajse fare vlera monetare. Vazhdo me pyetje me seriozet.

Pyetje: Z.Agron, çfarë ju premtoni votuesve të zonës suaj po qe se zgjidheni si deputet?

Përgjigje: – Formulimi juaj po më pëlqen dhe po më duket disi i lehtë, sepse disa e formulojnë se çfarë ju premtoni dhe çfarë do të bëni si paradhënie që t’jua japin votën. Me këtë pyetjen tuaj unë mundem t’i premtoj një turrë gjërash me formulime sa më demagogjike e sofiste, me bllofe e stratagjema, strategji e taktika etj dhe pastaj mbasi ta kem marrë votën as të mos ia var fare. Por, “Marveshja” pa emrat tanë, ne na penalizon që edhe të investojmë.

Unë jetoj në qytet, në Piacë me një dyqan modest, pra nuk kam nga ato fondet madhore të bosave të ndryshëm si blu e si të kuq/rozë e deri te ai “me drapër e çekan” i Angjelit, ku era e portokalleve dhe e qitrove që ndihej deri në KPD, tash ka mbërritur edhe në Shkodër e deri në Vermosh…Nuk kam ndonjë karkalec, fadromë apo eskavator të gërvish ndonjë kilometër rrugë fshati a varrezash dhe ti hedh ca zhavor të nxjerrë nga shtrati i Drinit…

E di çfarë premtoj unë, i ftoj qytetarët e zonës time të hartojmë me ndihmën e një konsulence juridike, një Dosje-CD ku të regjistrojmë të gjitha pronat industriale të pa kthyera, të gjymtuara, të kaluara nën pronësinë e militantëve dhe fajkojve partiakë, pronat tokësore, shtëpitë “Të Zëna” dhe pronësi të tjera të konfiskuara e të pakthyera e të pa shlyera, arin e grabitur. Të hartojmë një lloj Fature sado aproksimative. Unë vetë do jap disa shembulla praktike, se si duhet bërë kjo. Pra të sigurojmë një bazë për zë. Ka edhe mënyra më të thjeshta për ta zënë mat qeverinë me gjith atë tallje kolosale që iu ka bërë e iu bën qytetarëve që i trajton tamam si rajatë e djeshëm. Ja një: Të kjofshin falë dynymët e tokave, më jep vetëm 1 dynym në bregdet!  Ja një tjetër: Mbaje “shtëpinë e zënë”, me jep vilën e këtij “Të Pa Strehut” në Velipojë …Gjithsesi: Qeveri Nano na Faturën, më ke borxh ti, prandaj as ta paguaj as dritën dhe as taksat, hajde të kusurohemi reciprokisht kështu! Këtë le ta mbajë edhe Berisha!

Propozoj të caktohet një Taksë fikse e pranueshme për gjith biznesin e vogël dhe pa ato turrë bidatet burokratike, të përjashtohen zonat e dëmtura dhe të plaçkitura në Shkodër për një farë kohe. Bëhuni realistë: hapni sytë, vini dorë populli nuk i përballon dot edhe sigurimet shoqërore…Po ktheheni si në 46-tën me tatimet e jashtzakonshme, kur më shumë kushtojnë letrat tuaja të “lejes feudale” se sa vetë makina e sjellë nga jashtë!

Duhen më në fund njerëz për kontrollin lokal të fondeve publikë që vidhen e vidhen e s’po ka gja që e ndal këtë hemoragji. Si mor të digjen edhe ato dy qyqe fondesh për shkollën. E din, pa qenë kërkund ky propozimi për “kandidaturë” (po me thonjza) shkova te lagjia për kuriozitet, atje mund të hapej një vend sa për shkollë aty në shkamb me disa shkallë të gjera, ashtu ma mirë me shkollë se sa pa shkollë.

Shiko, deputeti aty te zona e ka detyrën, ato “shkencoret e parimoret” ta thashë janë pa pare, populli pret një përmirësim të dukshëm dhe të rrufeshëm, investime potenciale në Shkodër.

Pyetje: Çmendim keni për sloganin që prezantoi z. Nikoll Lesi: “Investime dhe arrestime”, nuk ju duket pak si i egër në kontrastim me natyrën e butë të demokristianes?

Përgjigje: Edhe pse kam fare pak ditë që po dëgjoj e vërej, kam formuluar disa mendime e ide të para, por sigurisht dhe absolutisht nuk më takon mua, aq ma tepër në këtë kohë të jap sëpaku ndonjë mendim konsultues. Për pyetjen që më drejton, sigurisht se sloganin e ka menduar shtabi elektoral i partisë, sepse as mund të mendohet se e improvizoi z. Nikollë Lesi aty për aty. (Me të qeshur) Unë vetë nuk arrestoj njeri.

Shiko investimet potenciale dhe emergjente për Shkodrën edhe unë me idenë time i kisha formuluar pa e ditur fare slloganin e Partisë. Pastaj për “pjesën e egër”, pavarësisht se ndoshta ashtu tingëllon ajo është pjesë e detyrimit ligjor Nr. 1 në një shtet që do të bëhet shtet, duhet madje edhe dënimi mbas arrestimit dhe vërtetimit të fakteve. Kuptimi i madh i brendëshëm, siç më duket mua është “Investime shtetërore, kontroll dhe dënime ligjore për abuzuesit e vjedhësit e fondeve publike”. Besoj se aty nuk flitet vetëm në “kohën e ardhshme të përparme”, por edhe “në të shkruarën retrospektive”, apo jo…

Unë për vete, që të lehtësoj një pyetje, i them votuesve: “Më jepni mundësinë që t’ju përfaqësoj dhe do të bëj maksimumin e mundshëm”, më thjeshtë “VOTONI NË ZONËN NR. 5 PËR PARTINË DEMOKRISTIANE”!

Pyetje: Çfarë do të veçonit me pak humor nga parlamentarët e kaluar si më tipike?

Përgjigje: Shiko, po ma bën pyetjen gati si ndonjë ish deputeti a deputeti. Tipikë nga ata  ka aq shumë. Por, ja se ç’po më pjell mendja nja dy tipike. Dy Berishat, njërit që s’ia dimë zërin aspak dhe tjetrit që edhe ujin në gotë e pi sikur po ia vjedh kujt, se i shkon koha, për të folur pa mbarim. Caci me stilograf, me çantën e fakteve dëng e duke iu derdhur edhe faktet edhe pështyma prej goje dhe Tosi, pa çantë e pa stilograf fare…dhe me sa duket tashmë pasurimi KPD-ar ruan nivelin si në enët komunikues.

Pyetje: Do të debatonit direkt me Prefektin dhe kandidatët e tjerë?

Përgjigje: Po ta kisha emrin edhe ndoshta do t’i kisha ftuar në debat me paratë e mija, se televizionet janë me para apo jo, por po të më ftojnë ata mua pse jo shkoj të debatojmë për mirë për Shkodrën tonë. Sidoqoftë një emision televiziv do ta bëjmë edhe ne sepse nuk jemi edhe aq fukarenj, pastaj se mos çojnë shumë kandar televizionet e posterat. Nanua nuk gaboi shumë kur tha se ka gabuar Ramizi që më la mua majtas e Berishën djathtas, se duhet të na i kishte ndërruar krahët, dua të them se punët vendosen tjetërkund…

Pyetje: Me çfarë do ta mbyllim?

Përgjigje: Me humor mor burrë, se as unë e as ai që do të zgjidhet nga zona Nr. 5 edhe sikur ta nxjerrin në selamet këtë Zonë, nuk e shpëtojmë dot Shqipërinë dhe më veçanërisht Shkodrën nga ky hall i madh që e ka pllakosur dhe e keqia më e madhe është se as nuk ka ndonjë fije shprese për të ardhmen me gjith këtë rrënim që ka aktualisht.

Përgjat trainingut shoku nga Pogradeci, që kisha në krah, më thotë: “A nuk bëhet gjë pa para në këtë vend ore”! Unë i tregova një ndodhi nga “Qeveria e Vlorës”. Ministri i arsimit Petro Poga, propozoi të hapej në Vlorë një Akadhemi. Të nesërmen në kasaba të Vlorës mileti po diskutonte me zjarr këtë haber dhe dikush i thoshte edhe si Hamidie etj, kur ia mbërriti njëri: “Qysh i thonë more asaj të mallkuare fjalë që nxori djethinaj z. Pogë dhe nga sa do të na paguajnë”.

Kur morëm me dalë në pushim, mbasi pas nja dy orë e kusur që grinte amerikani, shoku që kisha në krah më pyeti :

-Hë si tu duk leksion-fjalimi?

-Ka harruar edhe diçka të vogël. Xhoxh Bernard Shou ka shkruar, se edhe fjalimi më serioz në botë mund të kthehet si më komiku e më qesharaku me disa xheste të mimikës e përdredhje të zërit”!

Në realitet na ishte ngjitur paksa gaz, qëkurse njëri na imitoi Arbnorin, i cili sidoqoftë ka edhe emër e proporcional jo si ne demokristianët që s’kemi as emra. Mirë ne që e kthejmë me gaz, po ai rreziku me “staf elektoral” që donte edhe dietat…

Dhe më në fund, sa për të vërtetuar se nga ngjyra e syve nuk kuptohet asgjë, qyshse hyra te ai Hotel Dajti, kisha një ndjenjë humori të brendëshme. Mu kujtua se një gazetar italian kishte shkruar këtë ndodhi: “Shkova në Albani për të intervistuar Presidentin Ramiz Alia. Atje më thanë se ishte shumë i zënë e vetëm mbas nja një jave, mund të lirohej. Më sistemuan te Hotel Dajti, që ata e mbanin për të madh, por në realitet ishte edhe më poshtë se një hotel katundi. Ulem atje në lokal i mërzitur, kur po më vjen një tip me një anglishte të pjerdhur: -A po ma bani nji intervistë mue, se do t’ju qeras unë?  Mbas nja dy orëve i kisha marrë vesh të gjitha punët e Shqipërisë dhe sekretin e madh të saj. Nxora celularin dhe preva biletën e kthimit po atë mbasdite për Itali. Ky njeri ishte Sali Berisha dhe sekreti madh ishte se albanezët/shqiptarët janë shumë mikpritësa se atje një kafe nuk kushtonte me nder as një merda…Hajde ta pimë nga një kafe.

Me humor: ftoj Berishën dhe Nanon, me që jam edhe i rregjistruar, të ma japin një vend deputeti nga proporcionali dhe unë ta mbaj me humor “Kuvendin e Burrave” të Republikës së Shqipërisë! Sa për majtas-djathtas kur e bëjnë tropojanët dhe gjirokastritët si nuk e bën një shkodran…

PS-në në opozitë mund ta çojë Meta me Monikë

Kur ndeshen elefantët në stepë, drumiset bari. Dy elefantët e politikës shqiptare, Nano dhe Berisha kanë ngritur feçkat lart dhe janë gati për ndeshjen e tyre të madhe, ndoshta të fundit duel në tapetin e politikës së tyre dramatike, pasi me siguri njëri nga këta dy dragoj dhe natyrisht këmishëgrisuri do largohet nga arena politike 15-vjeçare.

Të gjendesh mes Nanos dhe Berishës siç gjendet LSI-sti Ilir Meta është një fatalizëm rrënqethës, pasi deri më tani askush nuk ka arritur të mbijetojë i vetëm apo aq më tepër të neutralizojë këtë bipolaritet të mëdhenjsh. Bijzat e së djathtës dhe të së majtës kanë mbijetuar si rriqnat në brirët e nënës dhi kanë mbijetuar si mizat që u ngjiten në rrëzë të bishtit pelës apo lopës kush t’i dalë përpara dhe si penetrues të tillë shquhen Zogaj, Pashko, Imami, Ngjela, Pollo, etj., të cilët duke hedhur mënjanë moralin politik kanë zgjedhur të kthehen në të shkuarën e tyre tek nëna që i polli dhe i rriti, dhe tek babai autokrat që i rrahu e i shqelmiti. Ilir Meta sot ndodhet në momentin më të vështirë të aventurës së tij dhe pothuaj ka fare pak zare për të luajtur. Një nga alternativat e tij të hidhura është të mirëpresë ftesën “bujare” të Nanos, pra të kthehet në një aleancë me partinë nga ka dalë, duke harruar tramet që ka ngrënë dhe duke ngrënë të pështyrat e veta që ka hedhur mbi ish-taborrin e vet të “lavdishëm”. Meta ka edhe një alternativë tjetër të dytë, të rreshtohet në anën e Berishës, armikut të tij të kahershëm, gjë të cilën nuk mund ta bëjë dot hapur kurrsesi, në qoftë se në prapaskenë ekziston një aleancë Meta-Berisha socialistëve s’u mbetet alternativë tjetër veç të ngrejë flamurin e bardhë! Deri tani Meta duket se nuk lëkundet që t’i bashkangjitet asnjërit kampion por pozitat e tij janë tërësisht difensive. Sistemi maxhoritar i zgjedhjeve LSI-së nuk i lejon alternativë fitoreje, pavarësisht deklaratave shumë optimiste të ish-kryeministrit. LSI nuk ka ku t’i gjejë votat tjetërkund veç shportës së majtë elektorale dhe rrjedhimisht në mënyrë të paevitueshme u dhuron ato (në sistemin maxhoritar) PD-së. Në qoftë se Meta kërkon me çdo kusht rrëzimin e Nanos, kjo është e vetmja fitore që mund të arrijë, një fitore e hidhur që do provokonte humbjen e së majtës, ku padyshim merita kryesore do t’i atribuohej Metës, jo Berishës, i cili shihet akoma me skepticizëm nga votuesit deri tek të tijtë, të cilët për të mbetur në politikë nuk kanë shans tjetër veç të rrinë gojëkyçur si çiraku para ustait.

Në fakt ekziston edhe një alternativë e tretë ku Meta shpreson të fitojë një numër të mjaftueshëm deputetësh, gjë të cilën edhe do ta arrijë padyshim dhe kështu do të ketë luksin të jetë guri i peshores, të jetë pra në gjendje të përcaktojë kushtet për formimin e një qeverie të re të së majtës. Por ky variant mbetet shumë në pikëpyetje pasi nuk dihet dot a do të jetë në gjendje PS të korrë një fitore të mjaftueshme që do ta detyronte t’i shtrinte dorën Metës, ndërkohë kur Dushku i ri do të vihet në zbatim nga të dyja kampet, fenomen që favorizon aleatët e vegjël PSD, PAD, PA të cilët ndonëse pa elektorat janë në pozita shumë komode dhe nuk mund të rrezikohen asnjëherë siç mund të rrezikojë Meta i cili me përbuzje vuan ndëshkimin e tradhëtarit. Një e panjohur tjetër e këtij viti elektoral është edhe LZHK-ja e cila edhe ajo do t’i heqë vota PD-së, gjysmëhënës së Berishës. LSI dhe LZHK do të zbusin bipolaritetin PS-PD, por kurrsesi nuk kanë shans të dalin si forcë e tretë ekuilibruese. Humbja më fatale për Metën do të ishte një fitore e PS-së pa patur Metën brenda, e njëjta gjë duhet thënë edhe për LZHK-në, një fitore e PD-së  pa LZHK-në brenda do ishte humbja më e keqe e mbretërorëve.

Është vështirë të parashikohet oroskopi i kësaj stine politike ngaqë optimizmi i shqiptarëve është në parametrat më minimal se kurrë, ku protesta e tyre besoj se do të shfaqet me refuzimin për të votuar në një masë më të madhe se kurrë. Por gjithsesi mercenarët dhe militarët do të votojnë pa asnjë mëdyshje dhe në bazë të vullnetit të tyre pasionant do të konfigurohet parlamenti dhe qeverisja e ardhshme. Të gjithë hamendësojnë se kush do të jetë fituesi, një PS e konsumuar që s’meriton dot një mandat të ri tek e cila e vetmja rreze shprese që ka mbetur është zëri i vetmuar i Edi Ramës. Nga ana tjetër një PD e mbushur me mëkatarë që veç qimen kanë ndërruar, shkurt llafi ujqërit e vjetër të dy kampeve vallëzojnë të veshur me lëkurë qengji, të cilët po luten, përgjërohen e kërkojnë falje për të shkuarën 15-vjeçare që na lanë jashtë Evropës të cilën mendonin se do ta arrinin brenda ditës. Janë pikërisht këta ujqër që hiqen si engjëj që i sollën këtij vendi humbje e fatkeqësi më shumë se Lufta e Dytë Botërore, janë pikërisht këto kurva që na sollën vitin kopil të ’97-s, ndërsa sot secila betohet për virgjëri, ndërsa nesër nuk pjerdhin fare për votuesit e tyre por turren si hamshorë të tërbuar për të poseduar monopolet që u servir shteti i tyre privat, rozë apo blu qoftë. Ftesa e Nanos ndaj metistëve difton qartë se anija socialiste po ndjen lëkundje të forta. Ju “trima” socialistë kur dje të dehur nga pushteti i mbyllët shtigjet çdo fraksioni, përse legalizuat tani në mbarim të kulaçit qeverisë? Socialistët ndjehen të trembur, hija e Berishës i tmerron, një rikthim i të cilit do të thotë falimentim i turpshëm i tyre. Nga ana tjetër Berisha ndjehet i pasigurtë për të marrshuar drejt fronit kryeministror, prandaj thërret gjithë të rebeluarit, i përgjërohet LZHK-së dhe është gati të bashkëpunojë edhe me djallin veç të shporrë Nanon nga pushteti, ndërsa një rifitore e Nanos do të thotë vdekje pa nderë e lavdi për kryetrimin Berisha, që pret tash tetë vjet të nusërojë edhe njëherë që ka përdorur të gjitha mjetet e luftës politike që nga rebelimi i 14 shtatorit, gurët, shishet dhe tani më së fundi në rolin e moderatorit të hapur e luajal dhe më afër se kurrë pushtetit pas rrëzimit të tij të trishtuar. Sot për sot dimë që jemi në muajin maj, një muaj para përplasjes së madhe, të presim gjakftohtë se çfarë do të sjellë 4 korriku.

Prelë Milani

Fisheku qorr i Kryeministrit

Sa më shumë afrohet dita e zgjedhjeve të 3 korrikut 2005, aq më tepër shtohen drithmat e etheve për pushtet.

S’ka ditë që në emisionet e lajmeve të mos dëgjojmë sharje, fyerje pa doganë e premtime marramendëse për kulla të fildishta e pallate shumëkatëshe, sa po t’i besojë njeri s’të bën zemra ta lësh këtë vend. Premtimet bëhen nga të dy krahët, sa majtas-djathtas, a thua se flasin për njerëz që jetojnë jo në Shqipëri, por diku tjetër.

Të çuditiin ankesat prej kukuvajke të “këpëdarëve” socialistë që vazhdojnë t’i bien fyellit të ndryshkur në të njëjtën vrimë duke përsëritur si papagallë ngjarjet e ’97-ës që erdhën si rezultat i rënies së piramidave mashtruese që ata vetë i ngritën duke i mbledhur paratë popullit fukara nga frika se prite Zot po pasurohet.

Baballarët e socialistëve, që drejtuan institucionet shtetërore e kooperativat bujqësore, qenë ata që mbushën thasët me para dhe u zhdukën pa lënë gjurmë si kripa në ujë. E pastaj, po ata nxitën popullin në revolta për t’i kërkuar qeverisë paratë që vetë ua vodhën. Pa pikë turpi e ndere thërrisnin nëpër rrugë: “Kapeni hajdutin!”.

Cili është ai trutharë që u beson më socialistëve se do të sjellin parajsën e humbur?! A s’ishte vetë lideri i socialistëve që u premtoi shqiptarëve se do t’ua kthente paratë qind përqind?! E tash del Braçja e thotë në Televizionin “Klan” se s’kishin ku t’i merrnin që t’ua kthenin paratë shqiptarëve, sepse vetë huadhënësit ia kishin marrë njëri-tjetrit. Populli thotë: “O fol e mba(je), o p… e mos ha!”.

Mos kujtojnë zotërinjtë pushtetarë socialistë se prapë populli ynë (ai që ka mbetur pa u arratisur) është me mendësitë e viteve të para ’90-s kur drejtonin e mashtronin baballarët e tyre të cilëve populli u “besonte” symbyllur!

Në fshatin Barbullush të Shkodrës, në një tubim ku po i merrej fytyra fshatçe një të riu që nuk dilte në punët e kooperativës bujqësore, mbledhjedrejtuesit ftoi të atin e djalit plangprishës që t’i jepte dënimin e merituar të birit.

-Ta çoni në Amerikë, atje ku njerëzit vdesin për bukën e gojës! – dha dënimin për të birin plakshkreta që u besonte fjalëve të brigadierit.

Sikurse atij plaku, shumë vetëve u qe mbushur mendja se pas “çlirimit” do të hanin me lugë ari, ose në kooperativë bujqësore do të punonin sa të mundnin e të merrnin sa të donin…

S’këndohen këngët e reja me avazin e vjetër, zotërinj pushtetarë.

Me slloganin e ’97-s e bëtë “zgjidhjen” në nëntëdhjetetetën, me anatemimin e ’97-s u përqyrrët në zgjedhjet parlamentare të parlamentit të “Dushkut” në 2001-shin e prap për përrallën e vjetër të ’97-s doni të merrni votat e 2005-ës. Populli do programe të reja: luftë korrupsionit me ndershmëri, se me qeverisjen tuaj janë pasuruar bythëshqyerit që s’kanë ditur të lidhin ushkurët e brekëve të veta, institucione të besueshme shtetërore, frenim i prostitucionit dhe i poshtërsirave të tjera që erdhën nga keqqeverisja, jo vetëm e juaja, por edhe paraardhësve tuaj, pseudodemokratëve që menduan se shteti ishte çiflig për të mbushur xhepat ashtu siç po bëhet sot.

S’është parë e dëgjuar prej ndonjë kryeministri si ky i yni që paradite të shanë, të poshtëron, të përçudnon e ta nxjerr bojën me të parë e të mbramë, ndërsa pasdite “të fton”: “Eja të bashkëqeverisim!”.

Së fundi, Kryeministri nxori nga sepetet e “pajës” së vet fishekun qorr të mauzerrit, “pelegrinin” e “zonave folklorike, bajraktare, arkaike e kanunore” të Veriut, zotin Rama, i cili me gjatësinë e tij do të mund të mbërrijë edhe majat e bjeshkëve tona kryelarta e ta “shpëtojë” nga fundosja barkën e rënduar nga dhjami i këtyre 8 viteve në pushtet.

Fryn era për ndryshime, zotërinj socialistë. Boll zhurmë, shumë zhurmë për asgjë! “Uji i ndenjur qelbet!” – thotë populli. Lëshojeni pushtetin me të mirë, pa sharë, pështyrë e fyer ashtu siç i takon një udhëheqësi të emancipuar që vetëkrahasohet me  Toni Bler, (bashkëmoshatar), por të lindur e rritur njëri ku “lind” e tjetri ku “perëndon”. Lëreni këtë vend të shkojë atje ku dëshiron, në Evropën e Bashkuar, se me rrena, broçkulla mashtruese e mjekrra të parruara, s’ia mbushim mendjen askujt se kemi sy për “Qabe”.

Le të kakarisë kuke e vetme sa të dojë Meksja zonjë, se kemi filluar “negociatat” për “asocim e stabilizim” (fjalë të mëdha për një politikane), por s’bëjnë para në tregun ku duan të shiten.

Është mirë që këtij populli t’i shkulen nga truri vargjet lapidar të Fishtës: “Qe besa burra, nuk kam nga t’mbaj,/mbasi do thirrun sot derri dajë”.

Broz Simoni

Jeta është e pasigurtë në Shqipëri

Sundon anarshia në Shqipëri. Jeta e qytetarëve është e kërcënuar. Edhe në mesditë, edhe në mesnatë mund të grabitet tjetri, mund të dhunohet, mund të vritet. Kështu ngjan me shtetasin Stak Mirash Demaj. I moshuar, mbi 60 vjeç, më 20 maj 2005, teksa po shkonte tek vjehrri i vajzës në Bajzë së bashku me gruan e tij, Lajde Demaj, ndalohet në rrugë dhe rrahet barbarisht pa asnjë shkak. Edhe e shoqja qëllohet kafshërisht. Duhna nga persona të paidentifikuar, ka qenë aq e ashpër saqë Stak Demaj mjekohet në Spitalin e Shkodrës.

Ja pra, ndërkohë që fushata elektorale reklamohet si “elegante”, jeta e qytetarëve shqiptarë është e rrezikuar.

Zog Hysenaj

TJETËRHERË KUR TË FLISNI PËR EKSTREMISTËT SHQIPTARË, MOS HARRONI PA THEKSUAR EDHE KRIMINELËT SERBË!!

Zotni Oliver Ivanoviç, në rolin e përfaqësuesit të listës të votuesve serbë në Kosovë, tha në TV se janë bërë ca përparime, në krahasim me fillimin e punës në Prlament, kur as komunikonin me shqiptarët; kurse sot edhe komunikojnë…por nuk po dihet se kur do të kuptojnë ekstremistët shqiptarë, nevojën për normaliizimin e situatës? Ata që kanë vra serbë, nesër mund të vrasin edhe shqiptarë?- gajlohet Ivanoviç, as pa i vajtur mendja të theksonte krimet serbe në Bosnjë e në Kosovë etj.!?!

Po atë ditë, Republika Srpska pranoi masakrat serbe në Srebrenicë, kur janë masakruar 8731 myslimanë!!!

Kurse ne shqiptarët mbase nuk i kemi harruar masakrat serbe të tashme dhe të dikurshme: msakrat e Toplicës më 1878; msakrat çetnike në Keqekollë e në Prapshticë më 1921, masakrat çetnike në Gjilan 1945, masakra serbe në Kazermën e Praqinit më 3 shtator 1987, në ora 3 të mëngjesit, kur oficerët kriminelë serbë futen në fjetat nr. 41 e 42 dhe vrasin ushtarët e shënjua paraprakisht, nga çdo Republikë nganjë: për ata bindur Vendin dhe Botën, kinse, “për atentatin e shqiptarëve kundër Jugosllavisë”!!!-dhe masakrat çetnike në Kosovë e në Bosnjë aktualisht, për çfarë disa nga krimnelët serbë gjenden në Hagë e të tjerët duhet të arrestohen.

Me një pikëpyetje të madhe: mos edhe vetë zotni Olivet Ivanoviç ka marrë pjesë në masakra, sikur që është thënë dhe është shkruar!?! Po edhe nëse s`ka marrë pjesë në ato krime, vetë paraqitja e tij në TV, fjalimi i ti është inkriminues dhe i dënueshëm, vepër penale për tentim të fshehjes të krimeve monstruoze serbiane.

Shih-Azem Hadini-Xani:”Tragjedia e Tivarit”-1990.

Në vitin 1989, kur lëvizja social-shoviniste serbe ishte në kulmin e promovimit të saj publik dhe medial dhe mistifikohej si lëvizje unitariste e shpëtimit të Jugosllavisë, në një takim-festë fëmijësh për 8 Marsin në Berlin, ku kishte nxënës të shkollës së MP, atëbotë nga të gjitha gjuhët e popujve të YU-së, e edhe shqiptarë dhe ku unë isha mësues, një kolege nga Beogradi, në një rast, më ankohet shumë nervoze se si nxënësit shqiptarë s’ po e kuptojnë fare dhe s’din se si të merret vesh me ta. I qetë, ia ktheva se fëmijët shqiptarë dijnë shkëqyeshëm gjuhën gjermane / të cilën kolegia ime nuk e dinte fare/ si dhe gjuhën e tyre amtare, gjuhë e cila në shtetin e quajtuar Jugosllavi flitej nga jo më pak se 3 milionë banorë, ndërsa kjo si mësuese nuk e din asnjë fjalë të kësaj gjuhe dhe as të gjuhës gjermane, sado që në Gjermani ka tashmë 3 vjet që jeton, por me megalomaninë e saj mendon se gjithë bota duhet ta dijë serbishten e saj. Thënia “Govori jezik u koji te razume celi svet i bog” (Fol gjuhën në të cilën të merr vesh gjithë bota dhe zoti) ishte një nga marrëzitë serbe, e njohur në ish Jugosllavi, prapa të cilës s’ ka dyshim fshihej edhe aspirata serbe hegjemone, e cila më vonë rezultoi me vdekjen e afro 200.000 njerëzve dhe zhvendosjen e milionave.

Kadri Osmani

Në Europë nuk shkohet me vese

Për fat të keq, ne shqiptarët, më shumë se asnjë popull tjetër në Ballkan, po “ripërtypim” veset më perverse që na i lanë në “derë” pushtuesit e të gjitha ngjyrave, e në veçanti ato që na lanë pushtuesit osman! Vërtet është për të ardhur keq kur konstaton se edhe sot mabs 93 vjetësh pavarësi, “ushqehemi” nga veset e lartpërmendura dhe më konkretisht trashëgojmë demblellëkun, hatërllëkun, nepotizmin e mbi të gjitha tarafllëkun. Siç e thamë më lart, këto vese dhe fenomene ekzistojnë dhe në vende të tjera, por (për fat të keq) tek ne kanë pushtuar çdo qelizë të jetës qytetare në të gjitha qelizat e shoqërisë dhe ç’është më e keqja edhe pjesën dërrmuese të administratës shtetërore, nga baza deri në kupolë…

Kur flasim për dembel-llëkun i referohemi epitafit mjaft të njohur dhe të përdorur në çdo kohë: “dembel Stambolle”. Kur flasim për hatërllëkun apo rehatllëkun, ky i fundit nënkupton parazitizmin dhe ky “infeksion” na vjen nga i njëjti “virus” i lartpërmendur. Nepotizmi është shfaqja më evidente dhe fenomeni më negativ i cili vë në efiçencë paaftësinë duke e çuar shoqërinë drejt degradimit, ndërsa shtetin drejt greminës. Dhe janë pikërisht këto vese të trashëguara në shekuj që vazhdojnë t’i zënë frymën shoqërisë dhe shtetit shqiptar duke na rradhitur në fundin e “tabelës”, madje jo vetëm në Europë, por dhe në shtetet fqinje të Ballkanit!… E gjithë kjo vetëm sepse kërkohet që njeriut t’i gjendet puna dhe jo punës njeriu…

Duke ndjekur emisionin e lajmeve të orës 20⁰⁰ të dt.10 maj 2005 në RTV publik Shqiptar, ndër të tjera pashë dhe mbjelljen e tri pemëve para Akademisë së Shkencave. Një pemë i kushtohej Buzukut, një Bogdanit dhe një Papës Gjon Pali II (Vojtilës). Këtij evenimenti sa simbolik aq dhe madhështor i bëri komentin Drejtori i Muzeut Kombëtar, z.Moikom Zeqo me një ligjëratë mjaft bindëse, me fjalë të zgjedhura jo vetëm si retorikë, por me paraqitje faktesh me një kompetencë të lartë shkencore, ku çdo figure i evidentoi vlerat duke shpalosur aftësitë e një studiuesi serioz. Ajo që më ngacmoi (pse jo dhe më emocionoi) ishte krahasimi që autori i bënte Papës Vojtila me Papët e shekullit XV dhe lidhjet e tyre me strategun gjenial të tokës arbërore, Gjergj Kastriotin. Në ato lartësi që ata (papët) patën ngritur Kastriotin duke e quajtur “Atlet i Krishtit”, edhe Papa Vojtila ngriti veprën e Shenjtëreshës së ardhshme, Nënë Terezës. Kjo ligjëratë e shkurtër por mjaft e ngjeshur e Zeqos më riktheu kujtesën tek disa figura pseudohistorianësh dhe pseudopolitikanësh (emrat e të cilëve s’ia vlen t’i citojmë) sa herë janë munduar t’i baltojnë Kastriotin e Bogdanin, madje kanë patur paturpësinë të akuzojnë dhe Krenarinë e Globit, Nënë Terezën, si “agjente e Vatikanit”!?… Jam i bindur se sa më lart të ngrihen këto (tri) pemë të mbjella para Akademisë së Shkencave, aq më shumë do të “zbehen” vlerat e asaj Akademie që ka doktoruar antihistorianin e Skënderbeut, Sabaudin Ferraj dhe ka “graduar” “Profesor” autorin e antihistorisë së Haxhi Qamilit… Në demokraci kushdo mund të shkruajë por jo gjithçka mund të “pjellë” fantazia e mendjeve të sëmura ose të atrofizuara…

Akademia e Shkencave dhe Fakulteti Histori-Filologji para se të testojnë ata që u jep tituj e grada “gratis”, duhet të testojë dhe reformojë vetveten… Duke i qëndruar besnik titullit të shkrimit, gjykoj se puna realisht (mes shumë të tjerëve që nuk i njoh) u është gjetur tre intelektualëve të shquar:

1) Aurel Plasarit – Drejtor i Bibliotekës Kombëtare

2) Moikom Zeqos – Drejtor i Muzeut Kombëtar

3) Edi Ramës – Kryebashkiak i Tiranës.

Këtë mendim e jap thjeshtë me gjykimin e qytetarit, pa asnjëlloj paragjykimi partiak, krahinor apo religjioz.

Dhëntë Zoti që “kombinati” i kulturës shkodrane të na “dhurojë” të tillë intelektualë.

Mark Bregu

Filozofia e kurthit

Një kurth i sofistikuar duket ishte përgatitur për ta eliminuar fizikisht këtë familje prej pesë personash. Është Lin Rrusti, gruaja e tij Mimoza, dy djemtë Ervis dhe Elton si dhe vajza Ermelinda që u përballën me kërcënime me eliminim fizik kohët e fundit, deri sa gjetën mundësinë e braktisjes së vendit të tyre. Kërcënime me telefon, me letra, por edhe me breshëri plumbash në drejtim të shtëpisë së tyre. E vetmja shpresë jete, rruga pa rrugë e ikjes. Një plagë kjo që përbën një fenomen në Shqipërinë postkomuniste, ku anarshia e pasiguria janë permanente. Lin Rrusti, vëllai i policit Eduard Rrusti, punonjësit të policisë që falë edhe bashkëpunimit me zbulimin inteligjent amerikan, arriti të zbulojë “celulën” serbo-shqiptare të kontrabandës së lëndëve eksplozive C4, është bërë objekt i vëmendjes së gazetës sonë edhe një herë tjetër. Por sot familja e Lin Rrustit nuk ka fare adresë. Ne e kemi thënë shqetësimin dhe shteti shqiptar ka përgjegjësi për dhunën e ushtruar, siç edhe ka përgjegjësi nëse struktura të po këtij shteti dekonspirojnë ata që bashkëpunojnë me shërbimet perëndimore dhe më pastaj të afërmit e tyre vihen në shënjestër për t’u eliminuar. Nuk mund të themi për hakmarrje bandash apo për ndonjë qëllim që vetë ky shtet fsheh. E vërteta është kokëfortë dhe filozofia e kurtheve për të vrarë njerëz të mirë apo për të përmbushur dëshirat e kontrabandistëve nuk mund të fshihet.

Kjo tregon se pasiguria për jetën, konkretisht e familjes Rrusti, që nuk ka adresë as pas publikimit botërisht të hakmarrjes mbi të, është produkt i vetë shtetit shqiptar që përditë e më shumë po e largon Shqipërinë nga integrimi europian.

Albert Vataj

Intervistë me krijuesin e ri Bruno Mema

Pyetje: Me pak fjalë, kush është Bruno Mema?

Përgjigje: Në fakt e kam të vështirë të flas për veten. Megjithatë mund të them se jam një njeri i thjeshtë. Aktualisht maturant dhe më pëlqen të shkruaj. Përveç kësaj i adhuroj shkencat politike dhe studimet. Adhuroj të udhëtoj nëpër amfiteatre, veçanërisht ato të jugut të Shqipërisë dhe Malit të Zi. Kam pasur ëndërr të veçantë futbollin, por për një arsye a për një tjetër mund të them se kjo ka mbetur thjesht një ëndërr e imja edhe pse jam munduar ta bëj realitet në të gjitha mënyrat, por…

Pyetje: Fëmijëria juaj?

Përgjigje: Fëmijëri normale, e karakterizuar nga një jetë tepër modeste. Më pas mbarova klasën e tetë, ku një pasion i çmendur për futbollin më detyroi që të konkuroja në shkollën e Mjeshtrisë Sportive “Loro Boriçi”, ku fatkeqësisht nuk fitova. Kjo nuk i erdhi si shkak i mospërgatitjes sime, por për aryse që mendoj se mund të kuptohen pa dashur të bëj komente, megjithatë nuk u dorëzova por u aktivizova me ekipin e të rinjve të Vllaznisë, edhe pse për një kohë relativisht të shkurtër sepse nuk kisha mundësi.

Pyetje: Po adoleshenca juaj?

Përgjigje: Nuk kam patur një adoleshencë normale në jetën time personale. Mosrealizimi i disa gjërave që dikur i kam pasur pasion, më bëri që unë t’i futesha rrugës së letërsisë. Mendoj se është e vetmja gjë që të ndihmon t’i thuash gjërat në atë mënyrën e pakufizuar, ashtu si ti vetë i koncepton. Përfshij këtu edhe zhgënjimet e këtij realiteti monoton. Ky konkluzion më çoi tek poezia nën atë dhunën e verbër të jetës në art.

Pyetje: Krijimi juaj i parë. Në qoftë se kujtoni llojin dhe titullin.

Përgjigje: Krijimi im i parë ka qenë i pafajshëm. Ka qenë prozë. Një prozë e trishtuar, e ndrydhur… Më e bukura është se unë i kam vënë si titull një fjalë që nuk ia dija kuptimin. “Melodrama” është fjala që unë e përvetësova nga një këngë e Andrea Bocellit për të titulluar krijimin tim të parë pa e ditur në të vërtetë kuptimin e kësaj fjale.

Pyetje: Mos ju ka shtyrë dikush tjetër t’i futeni kësaj rruge?

Përgjigje: Si fillim ishin hartimet e shkollës 8-vjeçare. Aty unë fillova ta ndjeja krijimin më pranë vetes. Gjithashtu këtë e vuri re edhe mësuesja ime e letërsisë Migena Corri, e cila më dha shtysë që unë të vazhdoja më tej. Kjo ka ndikuar relativisht shumë tek unë.

Pyetje: Sa e rëndësishme është për ju të krijoni?

Përgjigje: Në kohën që jetojmë mendoj se të krijosh është moment relaksi dhe kënaqësie. Dhe kam arritur në përfundimin se më pëlqen kur njerëzit shijojnë poezitë e mia. Ndoshta po të më pyesnit përpara nuk do ta besoja kurrë se do të arrinte një ditë që unë do të shkruaja poezi për të tjerët por ja që ndodh edhe të ndërrojmë krejtësisht mendim mbi diçka. Është vetë jeta që na ndryshon. Është shumë e lodhshme për të qenë i ndjeshëm. Vjen një kohë kur letërsia të do për vete dhe ti duhet t’i jepesh asaj.

Pyetje: Mos doni të thoni që poezia erdhi tek ju si rastësi?

Përgjigje: Jo, erdhi si për të sfiduar realitetin e padurueshëm.

Pyetje: Tani jeni maturant. Planet tuaja për të ardhmen?

Përgjigje: Së pari shkolla e lartë, ku mendoj të vazhdoj juridik apo shkencat politike. Kam një shije të veçantë edhe për publicistikën. Megjithatë nuk i dihet.

Pyetje: A e shihni të ardhmen tuaj tek poezia?

Përgjigje: Mundohem ta shoh.

Pyetje: Aktiviteti juaj krijues.

Përgjigje: Kam botuar në disa gazeta të ndryshme lokale të Tiranës, në Revistën “Test”. Kam botuar në internet në Mal të Zi. Gjithashtu kam pasur kënaqësinë e veçantë të kontaktoj me anë të telefonit me një nga vartësit që punonte në Vatikan, pasi edhe atje kam botuar diçka. Ishte një telefonatë falënderimi dhe mirënjohjeje.

Pyetje: Si është Brunoja në të përditshmen me shoqërinë, familjen, në rrugë…

Përgjigje: Në të gjitha rastet nuk jam poet, por vëzhgues. Jetoj të përditshmen me normalitet kudo dhe mundohem të integrohem në këtë normalitet edhe pse shpesh herë të krijon përshtypjen sikur është paksa e vrazhdë.

Pyetje: Koncepti juaj mbi jetën, realitetin dhe sa mundësi i ofron ky realitet poetit të ushtrojë aktivitetin e tij?

Përgjigje: Jeta më duket si detyrë, si provë, ose si një letërsi që nuk ia vlen që të krijojmë aq shumë. E, përsa i përket mundësive ato janë të pafundme në dy anë. Në anën negative ku ndodh ai procesi ku pena e ftohtë rroket nga dora e ngrohtë e poetit. Ekziston një çast magjik që poeti shkrihet i tëri në përrallën e absurditetit të kohës. Ndërsa në anë pozitive ku unë gjej edhe frymëzimet e mia, janë galeritë e arteve, koncertet e mirëfillta, gëzimet familjare e shoqërore, ku mundohem të ngjiz vargjet popullore.

Pyetje: Para disa muajsh keni promovuar edhe librin tuaj të parë me titull “Emri apo fryma”. Një titull abstrakt ky, pse?

Përgjigje: Ndoshta një sqarim të mirëfilltë do ta gjeni tek poezia ime e parë, po me këtë titull që hap librin tim. Megjithatë ideja është kjo që njeriu është në dilemë. Nuk arrin ta përcaktojë a ka jetuar me frymën apo me emrin… Dua të shtoj gjithashtu se edhe kopertina e librit tim është vetë një poezi abstrakte.

Pyetje: Libri juaj mban firmën e një poeteje të njohur, Mimoza Ahmeti, dhe në atë libër përveç vlerësimeve shkruhet edhe “Kolana e zërave të rinj”. Si ndjeheni?

Përgjigje: Kolana e zërave të rinj do të thotë bashkimi i zërave të rinj. Kjo është një sigël e Shtëpisë Botuese “Marin Barleti”. Sinqerisht ndjehem krenar që jam pjesë e kësaj kolane dhe ndjehem shumë i vlerësuar nga kritikë të njohur të zonës dhe me ato që kam pasur rastin të rri me ta, por dua të theksoj se nga ana tjetër libri ka pasur vështirësi për t’u kuptuar.

Pyetje: Planet tuaja më të afërta.

Përgjigje: Kam përfunduar një libër të dytë me poezi. Kam provuar të shkruaj në gjuhën Gege edhe pse e di që është shumë e vështirë për t’i dhënë tingullin origjinal të Gegnishtes. Mendoj se brenda këtij viti libri im i dytë do të jetë në duart e lexuesve.

Pyetje: Dhe në fund, një mesazh tuajin për lexuesit e gazetës “Shqipëria Etnike”.

Përgjigje: Duhet të lexoni sa më shumë. Kjo është këshilla ime, sidomos për rininë e sotme. Për shembull emrat e mëdhenj botëror rus dhe francezë. Emrat e mëdhenj shqiptarë që janë baza e zhvillimit të letërsisë. Në këto krijime mund të takojmë personazhe me më tepër njerzillëk se personazhet që takojmë në rrugë. Unë personalisht ndër më të preferuarit e mi nga letërsia shqipe, ose më mirë për të thënë më i veçanti është krijuesi i fjalës artistike Migjeni. “Shqipëria Etnike” më pëlqen shumë. Është një gazetë që inkurajon edhe të rinjtë.

Intervistoi Emiranda Lukaj

Iku, s’e lanë apo s’deshën ta linin?!

Ekziston në tërësinë e vet të shkruar në mes të xhentëlmenëve (kuptohet kur merren vesh) një pikë rreziku, p.sh. kur sipërmarrësi bën zgjedhjen e specialistit për biznesin, politikën, artin apo në fusha të ndryshme nevralgjike të jetës, pra që në momentin e përzgjedhjes në këtë rast, pronari hedh zaret në njëfarë mënyre i futet nëse mund ta quajmë kështu biznesit të rrezikshëm i cili edhe mund ta nxjerrë nga bataku ku ka rënë apo në të kundërt merr pikjatën që me rastin më të keq merr përsipër shkatërrimin total e të ngadalshëm nga ndërhyrja vend e pa vend apo e zgjedhjes së gabuar të tij siç edhe ka ndodhur rëndom, në shumicën e rasteve me njerëz të ditur, të cilët kanë rënë shpesh pre e antivlerës së pasur, që gëlon me të gjithë metastazat me kohën e antivlerës që po kalojmë.

E bëmë këtë parantezë sepse shkak për këtë jo vetëm u bë titulli që cituam më lart “Iku, s’e lanë apo s’deshën ta linin”. Por në kompleksitetin e vet problemi i këtij vëzhgimi ia vlen të nënvizohet në gazetën tonë për vetë faktin se personaliteti i padiskutueshëm artistik i objektit të shkrimit tonë, siç është në rastin konkret Aleksandër Ruçi, aktor, regjisor, producent i njohur në nivel lokal, kombëtar, e pse jo edhe ndërkombëtar nga diaspora e cila e mban si relike krijimtarinë e tij, u nëpërkëmb si duket pikërisht nga trysnia e antivlerës që na rrethon.

Sepse s’ka si të jetë ndryshe mbasi kohët e fundit Sandri fillon dhe fiton për 60 ditë një tjetër betejë artistike, këtë radhë si drejtor i një televizioni lokal me zë në qytetin tonë. Për 60 ditë televizioni fiton një audiencë të jashtëzakonshme falë aftësisë, organizimit, talentit artistik dhe inteligjencës bashkëkohore të Sandrit, tashmë edhe gazetar me kualitet (fushë kjo e panjohur nga ne deri në ditën e transmetimit direkt në studio të ceremonisë së varrimit të Papa Vojtilës), pikë për të cilën do të flasim më poshtë. Me zhanret, format, siglat, folësat, emisionet e rinj, kualitetin artistik dhe ekipin me perspektivë për një variete brenda përbrenda institucionit, ky televizion për 60 ditë rriti kualitetin 60%. Jo pak, përqindje që e kanë zili ndoshta edhe televizionet më prestigjioze në rang kombëtar (përshtypje kjo e shumicës së komunitetit).

Për të arritur kulmin e vet në pasqyrimin e saktë plot performancë, e kompetencë, vërtetësi e profesionalitet të ditëve kur Papa Vojtila u nda nga jeta. Këtu duket se antivlera, regresivja, mllefi e fondamentalizmi, paaftësia e dashakeqi dikë trembi apo u tremb nga realiteti i madhështisë befasuese të Sandrit, tashmë edhe si gazetar, kur për tri orë direkt në studio, përballë mijëra shikuesve komentoi me nivel të lartë funeralin e Papës, duke kontribuar sadopak për këtë figurë madhështore siç ishte Papa, që në fund të fundit si gjithë botës së qytetëruar, i përkiste edhe qytetit tonë, si për vizitën, bekimin, shugurimin e meshtarëve dhe dashurinë për martirët e kishës katolike. Ishte direkt merita e Sandrit që i dha vendin, kohën dhe vlerësimin e duhur kësaj figure madhështore që ndoshta ndonjë televizion tjetër në të njëjtën kohë dha emisione 360 gradë në krah të kundërt (e drejtë e tij).

Pra, pas gjithë këtyre meritave të arritura në një kohë kaq të shkurtër na befasoi fakti i dorëheqjes, largimit, përzënies apo eliminimit (në thonjëza) të këtij talenti që ka dhënë kaq shumë për Shkodrën, të këtij idealisti që gjithçka e ka vënë në shërbim të artit. Dhëntë Zoti që antivlera të mos jetë krenare për fitoren e radhës. Dhëntë Zoti që Vojtila i madh të mos jetë shkaku, gjë që s’mund ta besojmë, sepse njëmend Sandri iku nga televizioni, por me vete mori lavdinë e hirin e Zotit, bekimin e tij e të Papës së madh, sepse Sandri pati privilegjin e madh se ishte në vendin e duhur si drejtues pikërisht në një ditë historike të lamtumirës së Papës në tokë e ngjitjes së tij drejt jetës qiellore. Kjo është vlera e Sandrit që qëndron madhështore mbi antivlerën. Ky është realiteti ynë, kjo është Shkodra jonë, ku i paafti ka aftësi të jashtëzakonshme të mbulojë paaftësinë e vet. Pra iku, s’e lanë, apo s’deshën ta linin?

Edlira Kuka

Haberet e akshamit në gazetën “Shqipëria Etnike”

Përse u vendos 5 Maji dita e dëshmorëve?

Prej rreth 60 vjetësh në Shqipëri është vendosur që data 5 maj të jetë dita e dëshmorëve, që në fakt është 5 maji i vitit 1942 kur u vra Qemal Stafa. Pas një hetimi këmbëngulës të gazetës sonë, se përse u vendos kjo datë kaq e vonë si dita e dëshmorëve, ku në fakt kemi qindra mijëra dëshmorë të rënë në vite e data më të hershme në luftë për mbrojtjen e trojeve tona nga pushtues të ndryshëm. Në redaksinë tonë papritur vjen një letër me nënshkrimin “Veterani”, ku thotë në ndihmë të investiguesve të 5 majit. Ne menduam të botojmë atë pjesë të letrës që “mbyll” hetimin tonë. Pa koment:

-Së pari ishte propozuar që dita e dëshmorëve të jetë 6 prilli i vitit 1911, kur ishte ngritur flamuri në Deçiq pas 450 vjetë robëri otomane, por ky propozim ishte hedhur poshtë se kjo luftë ishte bërë kundër Turqisë e sulltanit të saj, që heroi model i Enver Hoxhës, Haxhi Qamili kishte luftuar në vitin 1914 për t’i rikthyer në Shqipëri.

-Së dyti ishte propozuar që si ditë përkujtimore për dëshmorët të përzgjidhet një datë nga vitet 1912, 1913, 1914, kur shqiptarët kishin luftuar në Veri me forcat shovene serbo-malazeze, ndërsa në Jug me Andartët e shovenët grekë. Sa e kishte dëgjuar këtë, i dërguari i Titos në Tiranë kishte thënë se ata shovenët në Veri jemi ne sllavët që ju kemi krijuar Partinë Komuniste dhe ju kemi pru në pushtet, ndërsa grekët janë miqtë tanë ortodoksë të cilët me urdhërin tonë as nuk do të përmenden për luftërat kundër Shqipërisë së Jugut. E ndërsa fliste kështu Velimir Stojniç, vitin 1920 që kishte pasur një luftë të tmerrshme mes shqiptarëve e serbo-malazezëve nuk e përmendi Byroja Politike. Në vazhdim, për të caktuar ditën e dëshmorëve Stojniçi u dha edhe një porosi që as nga luftërat me gjermanët nuk do të zgjidhej një datë e tillë, pasi gjermanët (Gjermania Lindore) do të jetë pjesë e kampit tonë socialisto-komunist. Atëherë Enveri e kuptoi situatën dhe tha ditën e dëshmorëve do ta caktojmë nga lufta me italianët që nuk kemi asnjë lidhje, madje për ta bërë këtë sa më sinjifikative unë mendoj që si datë të merret 5 maji, kur fashistët e “Vatikanit” vranë heroin tonë komunist, birin e “Allahut” Stalin, Qemal Stafën… Pas kësaj kishte një duartrokitje të gjatë që e shoqëroi edhe i dërguari i Titos… i cili duke qeshur tha: “Rroftë 5 Maji!”.

Rrahësit e socialistëve në 1996, mbrojtësit e unitetit të PS-së në 2005!

Në shumë zona zgjedhore në Shqipëri, Partia Socialiste ka kandiduar për deputetë të saj ish-“Policë të Berishës”, ku veçanërisht në maj të vitit 1996 ishin treguar aktivë në rrahjen e masakrimin e protestuesve socialistë në sheshin “Skënderbej” e tjerë.

“Fatin” e këtyre rrahjeve e kishin provuar jo vetëm socialistët e thjeshtë, por edhe kuadro e drejtues të PS-së të Shqipërisë. Kur Fatos Nano kandidoi disa nga këta rrahës për partinë e tij, disa nga drejtuesit e rrahur prej kandidatëve për deputetë patën guximin dhe i thanë shefit të tyre se këta janë policët që i kishin rrahur në 1996, e si mund të bëhen nga “Çomangë të Berishës” në deputetët tanë?! Nano sapo i dëgjoi qeshi në mënyrën e tij të njohur dhe pa vonuar u përgjigj: “Shokë socialistë, këta vërtet ju rrahën, por ju rrahën në emër të Berishës, dhe ju pas kësaj rrahjeje krijuar atë urrejtje na mban të gjithëve të bashkuar me një ideal, që ne të luftojmë me të gjitha mjetet për të penguar PD-në e Berishën të vijnë në pushtet, se po erdhi do të na rrahë me këta policë që ne po i bëjmë deputetë apo të tjerë.

Gjithashtu ju kujtoj se ata që nuk u rrahën nga “Berisha” kanë ikur nga partia jonë dhe formuan LSI-në, ndërsa ju të rrahurit jeni besnikët e mi e të PS-së… Gjithsesi, vazhdoi Nano, këta rrahësit tuaj në PS do t’ju mbajnë gjallë ato kohëra kur rrahja ishte në modë, madje po të jetë nevoja këta rrahës do t’ju rrahin edhe sot, por tashmë me urdhërin tim, dhe kjo rrahje do të quhet e Partisë që ju e thirrni Nënë, e rrahja e nënës kujtdo i bën mirë…” Socialistët që bënë këtë pyetje ulën kokën të kënaqur dhe thanë nën zë: “Rrofshin rrahësit tanë të 1996, që mbajtën unitetin tonë deri sot në 2005”…

Shoqja e PS prej Beratit infekton Malësinë e Madhe

Që nga ajo ditë kur një socialiste prej Beratit deklaronte se nuk kërkon asgjë nga Partia Socialiste e qeveria e saj përveç unitetit të partisë, kanë kaluar disa kohë dhe nga shumëkush mendohej se kjo shoqe e sakrificës po harrohej së bashku me inisiativën që PS boll ia propagandoi. Por pikërisht kur ky mendim “ogurzi” për PS po kristalizohej në Malësinë e Madhe shpërthen fuqishëm përkrahja e inisiativës së shoqes nga Berati. Tashmë kjo inisiativë jo vetëm përkrahet siç e thoshte beratsja, por pasurohet me elementë të rinj. PS-së nuk i kërkohet as punë, as bukë, as ujë, as drita, vetëm të rrijë në pushtet e unitet, ndërsa thuhet se më mirë pa asgjë me PS-në se ministër i pasur me PD-në… Kjo inisiativë menjëherë u regjistrua nga Partia Socialiste si inisiativë me vlerë, madje nga partia lokale u kërkua që të mos quhet kopje e shoqes nga Berati, por inisiativë e socialistëve malësorë… Siç merret vesh këtë inisiativë ia përcollën shef Fatosit, i cili kur e pa u gëzua. Mirëpo kur pa në fund të letrës se kërkohej të jetë inisiativë origjinale e socialistëve veriorë, shefi ngrysi vetullat dhe tha: “Mos e miratoni si inisiativë të malokëve, se ata nuk dinë të bëjnë kësi novatorizmash, por shënojeni si përkrahje të inisiativës sonë, d.m.th. të ne jugorëve, që jemi truri i Shqipërisë…” Ne si gazetë nuk kemi marrë vesh asgjë më shumë për fatin e kësaj inisiative, që me thanë të drejtën na “gëzoi” edhe ne si bashkëbanorëve të trevave të Veriut…

Gazeta “Shqipëria Etnike” “acaron” marrëdhëniet e veteranëve me kandidatët socialistë për deputetë

Pasi numri i parafundit i gazetës sonë botoi disa curriculume të kandidatëve për deputetë të Partisë Socialiste, ku Tomë Dashin e Paulin Sterkën i quajti se vinin nga familje e fise të persekutuara nga shteti komunist, e si rezultat ishin pinjollë të antikomunizmës së hershme në Shqipëri, por që ishin bashkuar me PS-në e rinovuar. Pas kësaj në redaksinë tonë kanë ardhur e vazhdojnë të vijnë dhjetra letra proteste, të cilët bashkohen në një pikë duke na akuzuar se kemi mashtruar me curriculumet e kandidatëve për deputetë të PS-së. Pasi siç shkruajnë ata, këta kandidatë jo vetëm nuk vijnë nga shtresa të persekutuara nga regjimi komunist, por janë nga familjet, fiset dhe disa nga ata vetë ndër më të privilegjuarit e sistemit komunist, të cilit i kanë shërbyer me ndërgjegje të plotë siç shërben një komunist apo Çekist i vërtetë. Madje, siç thuhet është lidhja e pazgjidhshme e këtyre kandidatëve me komunizmin e socializmin kriteri bazë me të cilin u besuam dhe i kandiduam, ndonëse edhe e kanë dredhur pak bishtin në kohën e Salës… Duke përfunduar këto letra veteranësh të gjitha në fund na kërkojën që sa më parë t’u kthejmë përgjigje, se a janë të vërteta ato që ne shkruajmë, apo ato që thonë veteranët, ku nëse qëndron vërtet persekutimi ata shprehen se do t’i braktisin kandidatët antikomunistë e të persekutuar… Ne si gazetë nuk kemi qëllime të prishim marrëdhëniet e askujt, përkundrazi mundohemi t’i rregullojmë, prandaj veteranëve që na shkruajnë u japim haberin se me shkrimet e gazetës sonë të parafundit kemi sjellë curriculumet që shihen dhe jo ato që fshihen. Shqip, ju keni të drejtë e ne kemi të drejtë. Më 3 korrik s’meritojnë të votohen.

Kandidatët e majtë për deputetë kopjojnë Fatos Nanon

Kandidatët e majtë për deputetë kanë filluar fushatën më shpejt se ata të djathtët. Në takimet e tyre me anëtarësinë apo elektoratin vihet re se të gjithë flasin dhe premtojnë parajsën nëse ata bëhen deputetë. Madje për këtë kërkojnë që vetëm të flasin zgjedhësit dhe sa hap e mbyll sytë (si në ëndërr) do të zgjohen në parajsën socialiste që ka 60 vjet që shqiptarët e shijojnë (e disa gojëligj thonë akoma nuk u ngopëm). Nëse do të vazhdonte kështu pa u vënë re gjithçka do të shkonte mirë për këta kandidatë, por disa zgjedhës kanë filluar të shqetësohen se premtimet apo fjalimet e kandidatëve të gjitha bëhen pa letër e laps, pra nuk janë të shkruara e nuk shkruhen askund, ku siç thotë populli, këto janë fjalë që i merr era. Një ditë të bukur zgjedhësit ua thonë kandidatëve këtë fenomen që i bën të dyshojnë… Gjithsesi kandidatët për këtë vërejtje të zgjedhësve (apo të popullit) u justifikuan se kjo është metoda e shokut Fatos Nano, ku siç e patë ju në kongresin elektoral foli një orë e njëzet minuta pa letër, pa laps dhe këtë e bën pasi nuk ka nevojë t’i shkruajë premtimet dhe objektivat në letër se i ka të shkruara në zemër e shpirt për ju që i jepni votën e i siguroni karrigen… Natyrisht, thanë kandidatët, edhe ne si Fatosi jemi… Zgjedhësit nga këto përgjigje gjithkund po mbesin me gojë hapur, mirëpo tash së voni kanë filluar të kujtohen se jo vetëm premtimet, por edhe përgjigjet nuk shkruhen në letër, por thuhen vetëm me gojë… në erë.

I mblodhi këto habere me ndihmën e një komunisti shkodran prej Puke, Ndue Bacaj

Burri nga Fierza

Fierza ndodhet në Rrethin e Pukës. Në këtë fshat është ndërtuar hidrocentrali i Fierzës ku kemi punuar e jetuar disa vjet me radhë e kemi ndërtuar këtë vepër të madhe. Shumë herë të ka zënë syri në këtë vepër një burrë të madh, i veshur me rroba malësorësh, me kësulë të bardhë që vinte nga fshati në hidrocentral, por nuk punonte këtu. Ai ishte Mark Dedosh Jaku. Kishte lezet të flisje me të. Fjalët e tij të urta kishin lezetin e tyre. Të dëgjoje urtësinë e tij të bënte përshtypje por ky burrë malësor vinte rrallë në vepër sepse një hije e zezë e ndiqte prapa disa vite me rradhë.

Mark Dedosh Jaku kishte disa vjet që kishte kaluar në burgjet e diktaturës komuniste. Ai ishte djalë i ri, i pashëm dhe trim, kishte përcjellë, kishte ushqyer me bukë dhe ushqime nacionalistët e kësaj treve, kishte përcjellë nëpër rrugë e shtigje kalime duke iu shmangur Sigurimit famëkeq, kishte ndihmuar e punuar me nacionalistët vite me rradhë, por Sigurimi dhe spiunët e tyre Markun e ndoqën këmba-këmbës dhe në fund, një ditë pranvere, kur dielli ndriçonte tokën e lagur nga shiu pranveror, lulet, bari dhe gjethi i gjelbër hijeshonte toknë që po avullonte nga nxehtësia diellore, Marku filloi të punonte punët bujqësoer të stinës së pranverës. Sigurimi i shtetit diktator erdhi në fshatin Fierzë dhe morën këtë djalë bukurosh, e vunë në pranga dhe për shumë kohë e lanë në birucat e Degës së Brendshme të Pukës. Ai akuzohej për gjithçka, për Pal Bibën, për luftën e Gojanit, për strehim e përcjellje nacionalistësh e shumë e shumë akuza nga më të ndryshmet. Populli i fshatit Fierzë u mërzit për këtë djalë të bukur dhe fisnik, bujar dhe trim. Sigurimi e lodhi nga torturat, por ai nuk e hapi gojën se me kë kishte punuar, kë kishte përcjellë dhe kështu i vuajti vetë torturat. Ai u lirua mbas disa kohësh, por përsëri hijet e zeza i vinin prapa. Ata e sulmonin shumë haptas dhe fshehtas, por ai nuk u dorëzua kurrë. Kur erdhi puna në hidrocentralin e Fierzës, Markun nuk e lejuan të punonte sepse ishte njeri në shënjestër të Sigurimit, por qëndroi burrë i mirë, fisnik dhe trim. Populli kishte, edhe sot ka nevojë për urtësinë e tij. Atë e marrin për të pajtuar gjaqe e ngatërresa në fshatrat përreth. Fëmijët dhe familja e tij janë shembull i mirë i fshatit Fierzë. Ai ka miq në të gjithë këto fshatra përreth. Në këtë trevë malësie emri dhe figura e tij është e nderuar. I shkruajmë këta rreshta në gazetën “Shqipëria Etnike” për të kujtuar emrin e burrit të mençur, të urtë, Mark Dedoshi. Fierza ka një figurë burrërore në fshat dhe krahinë.

Shan Sokoli

Një mirditas në Vatikan

Para disa vitesh pashë një poster elektoral me titullin joshës “Kush është ky burrë”. Flitej për zotin Gjon Gjomarkaj, për jetën dhe veprimet e tij. Aty njoha pak a shumë figurën e një intelektuali të mirëfilltë. Më vonë rastet dashamire më dhanë të tjera informacione për zotin Gjon Gjomarkaj. Por libri që kemi sot në duar me titullin e bukur “Një mirditas në Vatikan” plotëson në maksimumin e mundshëm portretin e zotit Gjon Gjomarkaj.

Autori i këtij libri, Nikoll Toma me sa kuptoj unë nuk e ka pasë të lehtë formimin struktural të librit. Në përgjithësi librat biografikë janë disi të lehtë, merren disa dokumenta, disa të thëna dhe hidhet jeta dhe veprimet e personazhit në libër. Nikoll Toma ka realizuar një libër të veçantë që mbështjell në brendësi biografinë, monografinë dhe theksin e vazhdueshëm shkencor. Është kjo mbështjellje që e bën librin tërheqës dhe të lexueshëm përnjëherë.

Pikërisht në këta tre përbërës të librit dëshiroj të analizoj disa veçori.

Biografia

Shkurtimësia që jep autori në këtë libër, korigjohet me vlerat që ai jep në pak faqe. Duke dhënë pak tregues personal të Gjon Gjomarkajt, autori na jep shumë informacion të fisit të tij. Me këtë fis janë marrë autorë të huaj, si H.H.Lamb dhe Artur Moor. Tabela gjenealogjike e hartuar prej studiuesit H.H.Lamb është studiuar vazhdimisht po nga të huajt dhe ka krijuar ide dhe mundësi të ndryshme interpretimi. P.sh. i dërguari i gazetës londineze “Time” Artur Moor shkruan që në 1904 se “Ajo (tabela gjenealogjike) më dha të përdor edhe shumë informata të tjera mbi subjektin e mirditasve. Prej kësaj do të shihet që një vijë direkte është përmbajtur prej familjes sunduese ç’prej të 17-tit shekull e deri në vdekje të Bib Dod Pashës në 1868”.

Tamam për këto mendime, Nikoll Toma shkruan në librin e tij të ri se:

“Janë pikërisht këto tradita të Mirditës dhe aftësia e prijësve të saj, Gjomarkajve që kanë bërë këtë krahinë të jetë e njohur dhe e afirmuar jo vetëm në Mirditë e Shqipëri, por edhe në Stamboll, Vjenë, Cetinje, Beograd, Romë e Paris…”

Prandaj autori i librit, Nikolla, na mëson se duke analizuar jetën e një personi, analizon automatikisht jetën e një familjeje, pastaj të një fisi, të një krahine e në fund edhe të vetë Shqipërisë. Edhe ky përcaktim nuk vlen vetëm për fisin e gjomarkajve, por edhe për fise të tjera.

Janë të gjitha mundësitë e analizave të pastra të historisë sonë të kaluar. Më parë të huajt shkruanin për ne, më vonë komunizmi nuk i lejoi këto studime, e tani është koha për veprim. Sot, me sa di unë, Mirdita ka shumë studiues të nderuar dhe të zotë, që shkruajnë të lirë, pa peshën e ideologjisë, kushdo qoftë ajo. Krijimi i një “shpirti skuadre” është krejt i mundur që të ndërmerren studime me tema nga më interesantet, të cilat do na tregojnë ne shqiptarëve dhe pastaj të huajve historinë origjinale të të parëve tanë.

Shembuj konkretë ekzistojnë siç është rasti i studimit të italianit Carlo Padiglione, që ka studiuar pasardhësit e Skënderbeut të migruar në Itali mbas Motit të Madh.

Kështu mund të vazhdojmë me argumentimin e mundshëm shkencor të kalimit të Dukagjinëve në Gjomarkaj. Pra këto na thotë zoti Nikollë në këtë libër të vogël si vëllim por të gjerë në ide.

Monografia

Duke e lënë pak mënjanë anën biografike, autori analizon një seri vetish të Gjon Gjomarkajt. E vetija e parë është atdhedashuria e parë në kuptimin më të sinqertë të kësaj fjale. Nikolla për Gjonin shkruan: “Në çetat antikomuniste në vitet 1944-1945 u përfshi dhe Gjon Pjetër Gjomarkaj, si një nacionalist besnik i idealeve të tij”.

Dhe kur ai i besoi amnistisë së shpallur dhe ata e futën në burg, Gjoni pyet veten: “Si asht e mundur, më asht premtuar liria dhe si shpërblim po marr torturën?”.

Për të përforcuar këto vuajtje, autori Nikollë jep një pasazh shumë letrar dhe të gjetur: “Edhe koha në burg për të burgosurit ishte e arrestuar”.

Nacionalizmi i Gjon Gjomarkajt ndeshet në krejt librin dhe ndeshet patjetër gjatë gjithë jetës së tij, edhe sot. Kjo vërteton vetitë e shqiptarëve të vërtetë por dhe të një intelektuali origjinal. Harry Lamb që para 100 vjetëve shkruante: “Shqiptarët janë e vetmja racë në Ballkan që dëshmon të vërtetën”.

Brenda monografisë, në libër del tema e madhe e Kanunit të Lekë Dukagjinit, dhe kjo e ndërthurur me çështjet e religjionit. Në mënyrë sistematike autori na shpjegon këto dy tema që u përgojuan për të keq në sistemin komunist. Janë dy tema ku figura e Gjon Gjomarkajt kalon si nëpër kuadrot e një filmi. Lufta e tij parimore prej politikani inteligjent e mbrujtur me besimin te Zoti dhe përulësia ndaj Tij, ndeshet në çdo faqe të librit jo vetëm për periudhën e jetës në Itali, por edhe mbas vitit 1990 në atdheun mëmë e sidomos në Mirditë. Veprimtaria intelektuale e realizuar për një kohë të gjatë në Radio Vatikan zbulohet krejt natyrshëm në penën e Nikollë Tomës. Aty nuk është thjesht puna teknike e radios, më tepër është mpleksje e disa problemeve shqetësuese që kalonte populli shqiptar në periudhën e komunizmit. Dhe pastaj flitet për shkollat shqipe. Libri si një studim i mirëfilltë prek një nga problemet më delikate të historiografisë së sotme shqiptare. Roli i fesë katolike, ka qenë vendimtar në hapjen e shkollave shqipe jo vetëm në Veri të Shqipërisë, por edhe deri në Himarë, nga i çuditshmi prift Nil Katalani, figurë e madhe e kulturës, që vdiq dhe u varros në Himarë në 1694. Këto preokupime për shkollat shqipe nuk i bënte as Patriarkana e Stambollit dhe as Dhespoti i Janinës.

Theksi shkencor

Libri me 101 faqe i Nikollë Tomës ka brenda shumë fotografi që janë si të thuash “shkrime ndryshe”. Ato plotësojnë vërtetësinë e librit dhe jetës së personazhit Gjon. Duke lëvizur lehtshëm midis biografisë dhe monografisë, Nikolla cek disa tema shkencore që Gjon Gjomarkaj i ka ndërmarrë në jetën e tij. Studimi i tij “Kisha shqiptare dhe martirët e saj dje e sot” është përpjekje e domosdoshme për gjithë studiuesit tanë, sepse historia e Shqipërisë, popullit të saj është e pandarë nga ngjarjet e kishës, nga vlerat e klerit. Me pak fjalë, në libër Nikolla e ka përshkruar krejt studimin e bërë nga Gjon Gjomarkaj.

Po kështu punimet për Zojën e Këshillit të mirë, emisionet në Radio Vatikan dhe të tjera punime me bazë shkencore janë trajtuar nga Nikolla me durim dhe saktësi. Kjo mënyrë trajtimi ka kompetencën e një studiuesi por edhe një shkrimtari. Kjo gjë vihet re sidomos në trajtimin që i bën veprës më të fundit të Gjon Gjomarkajt “Lumnimi i Nanë Terezës, kush ishte kjo grua?”. E njëjta gjë vihet re në bashkëpunimin me italianin Sisto Capra për “Kanunin e Lekë Dukagjinit”. Analiza që bën Nikoll Toma për këto studime të zotit Gjomarkaj, është e këndshme sepse lexohet dhe kuptohet lehtë, pothuaj nga kushdo.

Duke menduar se diçka kam dhënë për librin e Nikollë Tomës, dëshiroj të lexoj thjesht fjalët e cituara në libër nga Gjon Gjomarkaj:

“Përshtypje më e fortë e më e fuqishme është se në brendësi të njerëzve është ende e gjallë vlera shpirtërore si njeri, si besimtar, si pjesëtar i shoqërisë shqiptare.”

Fatmir Minguli – Durrës

Gjakmarrja nuk luftohet me “besëlidhje”

Këto ditë u mbajt në Malësinë e Madhe një kuvend, “Besëlidhja e Malësisë”, kuvend që synonte frenimin e gjakmarrjes, duke vendosur që ritualin e detyruar të marrjes së gjakut ta kufizonte vetëm tek vrasësi (dorasi) dhe jo tek të gjithë pjestarët e familjes apo të fisit, siç e përcakton Kanuni që nga zanafilla e deri më sot. Në kuvend morën pjesë edhe autoritete zyrtare nga ekzekutivi, gjyqësori, presidenca dhe nga organizata të ndryshme jo-qeveritare. Ky kuvend, për mendimin tim, tregoi qartë falimentimin e shtetit ligjor në raport me të drejtën zakonore të ngulitur thellë në ndërgjegjen e shqiptarit, si “domosdoshmëri” jetike e së drejtës në kushtet e një shoqërie pa shtet. Sot nuk mund të ketë gjëmë më të madhe për shtetin tonë se sa vetëdalja jashtë orbitës ligjore dhe shkarja në vetëgjyqësi makabre e shtetasve shqiptarë. Në aspektin njerëzor, social dhe human është për t’u përshëndetur iniciativa e misionarëve malësorë, që synon ndalimin e ndëshkimit kolektiv në gjirin e familjes që vret. Si nismë është fisnike dhe mbetet e tillë përderisa kërkon që zbusë dhimbjet e një plage të vjetër që kullon akoma gjak. Si alternativë është utopike dhe praktikisht e pamundur të zbatohet, ky “reformim” i vonuar i Kanunit është vështirë të kapërdihet në kushtet e sotme të një shoqërie në anarkizëm të thellë mendimi e veprimi. Termi Besëlidhje e Malësisë sikur na sjell edhe një herë në skenë tribute, fiset, bajraqet që sot nuk mund të konceptohen më si njësi funksionale në kushtet e një shoqërie të hapur, por vetëm si atavizma të mesjetës. Natyrshëm lind pyetja: A kanë mundësi këta misionarë të amendojnë Kanunin, a kanë mundësi të bindin të pabindurit, a kanë forcë dhe a ua lejojnë ligjet ekzistuese këtyre misionarëve të ndëshkojnë shkelësit e Besëlidhjes? Ta pranojmë sikur kjo Besëlidhje zbatohet në Malësinë e Madhe ashtu siç duan misionarët, çfarë vlere do të ketë kur nuk do të zbatohet kurrkund në trevat simotra të veriut? Në qoftë se një kelmendas vret një dukagjinas, mos vallë vëllezërit e këtij vrasësi janë të garantuar nga kjo Besëlidhje, se dukagjinasi që i beson Kanunit klasik nuk do t’i vrasë për të marrë gjak? Në Shqipëri fenomeni i ngujimit dhe i gjakmarrjes po manipulohet qëllimisht nga shtypi për sensacione dhe shoqatat për qëllime përfitimi. Raporti i vrasjeve të zakonshme me vrasjet për gjakmarrje është një me njëmbëdhjetë apo dymbëdhjetë. Gjakmarrja nuk luftohet me Besëlidhje, por me ligje të rrepta, të zbatuara me përpikmëri, duke dënuar maksimalisht vrasësit, gjë të cilën nuk na e garanton dot gjyqësori jonë i korruptuar. Nga ana tjetër, është mjaft e vonuar mbajtja e një referendumi popullor që t’i linte shteg miratimit të një ligji fiks të Kodit të Procedurës Penale, ku çdo vrasje për motive gjakmarrjeje të dënohej me burgim të përjetshëm, kjo është rruga e vetme e frenimit të këtij fenomeni të trishtë, rrugë e cila është e gjatë dhe do kohën e domosdoshme të evoluimit si koncept që përbën një neurozë për shoqërinë e sotme shqiptare, pa kufi të qartë ndarës. Imitacionet e tipit “Anton Çeta”, apo të shqiptarëve të Malit të Zi për kushtet konkrete të vendit tonë janë më tepër utopizma dhe shartime dështake, se alternativa të zbatueshme. Sot, fatmirësisht kemi dhjetra e qindra kisha, xhami, teqe, mijëra shoqata, si kërpudhat pas shiut, që të gjitha në unison predikojnë “mos vra!”, “mos vidh!”, “të integrohemi!” etj., ndërsa këtu ngjet krejt e kundërta. Ka ardhur koha të bindemi dhe të zbatojmë atë që vetë populli e ka nënvizuar në frazeologjinë e tij se “Perëndia i vërtetë” përtokë është ligji dhe shteti.

Prelë Milani

Kryeredaktor i gazetës “Dukagjini”, Shkodër

Ka 15 vjet që flasim e synojmë në ndryshimin e madh, ka 15 vjet që çapitemi të kapërcejmë kapërcyellin e varfërisë, me shije, interesa, vlera e antivlera, qëndrime e zemërime, ku votuesit e hedhin “kokrrën” pro atyre që u ngjajnë, apo edhe përpiqen t’u ngjajnë. Por kjo formë nuk dha fryte. Kapërcyelli nuk u kapërcye.

Ndryshe ngjau me të zgjedhurit. Ata, të tërë arritën standarde tejet të avancuara ekonomike. Paçka se iu rrasën politikës me pampersa nëpër shalë, u bënë bosë. Bosë që nuk po pranojnë t’i largohen kurrsesi politikës, së cilës në zgjedhjet parlamentare të 3 korrikut, po i kërkojnë përveç “helmetës” e “kundragazit”, e dhe gjoksore me “fishekë”.

Shqiptarëve të thjeshtë, ky votim i kushtëzuar, me kandidatë interesash, normalisht i duket i bezdisshëm, i athët, si puna e zborit dikur. Asokohe zboristi kishte një karabinë për të “mbrojtur atdheun”, sot votuesi ka një votë për të “ndërtuar të ardhmen”. Ndryshimi është se nuk ka apel. Pra sot numri i votuesve është tepër i vogël. Votojnë në rresht ata që turbullojnë ujërat drejt Europës.

Është krijuar ideja se të sjellësh në Shkodër një gabel që s’di shqip veç gabelçe, fiton PD-ja. Është krijuar ideja se të kandidosh në Jug një komunist të sapodalë nga çmendina, fiton PS-ja. Dhe çuditërisht ka diçka të vërtetë në këtë plan, apo jo?!

Përballja me ngjarjet e deritanishme disfatiste, është mirë të jetë e madhe, gjithëpërfshirëse, duke eliminuar e kapërcyer fobitë, frikësimet, dilemat, plogështitë, duke përdorur si medikament votën e lirë, pro kandidatëve të besueshëm për deputetë, pasi aktualtët janë poshtë nivelit mesatar të votuesve.

Është hedhur në treg “kartmonedha” për fillime të reja, për shpresa të reja, për ndryshime të mëdha, duke bërtitur se është konsumuar politika. Dakord, ashtu është, se në këtë pol po jemi, po nëse u konsumuan politikanët e jugut, të cilët kanë abuzuar me pushtetin duke lënë tepër të varfër Shqipërinë, e veçmas veriun, a nuk janë konsumuar edhe të veriut? Normalisht po, tërësisht kjo klasë politike, që në veprim mbetet e pandryshueshme. Pra, kush ofron oferta nga përfaqësues me karakteristika që s’japin efekte ndryshueshmërie, pasi janë provuar, konkurenca nuk ka shanse të përballet në sensin e kontrollit e vetëorientimit, për tendenca drejt një qeverisjeje e jete më të mirë.

Të prezantosh sllogane herë pas here nuk mjafton. Të bërtasësh, edhe përmes intelektualëve servilë, se këtë vit kumbullat do prodhojnë ullinj, nuk ke kontribuar as në afrimin me elektoratin, por as ke përmirësuar imazh politik.

E pra, reagueshmëria vërehet edhe në ritmicitetin e shumë viteve, në nivelin e ulët të votimeve. Por, me rritjen e vëllimit vëmendësor, edhe mund të kapërcehet kapërcyelli i ekzistencave kritike, edhe pse ka premtime të çuditshme nga politikanë që kanë shumë vite veprim shpërfillës, abuzues.

Abuzimi si proces, kur zhvillohet, e shoqëron njeriun përgjatë tërë jetës, paçka se popujt e varfër e kanë të vështirë ta kuptojnë, ashtu sikundër frkën nga vdekja e kanë më të vogël në luftë.

Është koha pra, për veprime seleksionuese në zgjedhjet e 3 korrikut, ku vota duhet t’u shërbejë qëllimeve të votuesve, jo të shkojë si deri tashti në “koshere” të përvojave të hidhura, sipas konstruktit të kufizuar politik. Njerëzve, por edhe kafshëve, u lindin probleme, u zhvillohen e rriten zemërata, kur pengohet mirësia e tyre e lindur. Asokohësh harrohen partitë, nuk besohet më verbërisht, por vihen në efiçencë kthjellësimet psikologjike, bëhen të ndjeshme ndjenjat, duke krijuar afrimësi, shkathtësi të guximshme, inteligjente. Kjo do të thotë, se është me pasoja t’u jepet vota atyre që nuk kanë bërë asnjë punë të përshëndetshme, atyre që vijnë pranë elektoratit vetëm kur u duhet vota, atyre që kanë mashtruar, duke vjedhur edhe lirinë e shumicës së shqiptarëve.

Antishqiptarizmi fshihet me kujdes nga këto monstra. Fshihet edhe pas “antiberishizmit”, edhe pas “antinanoizmit”. Neritan Ceka, Skënder Gjinushi, Ilir Meta, Genc Pollo, Ekrem Spahia, Tritan Shehu, Arben Imami, Preç Zogaj, Dashamir Shehi, Fatmir Mediu (Medihoxhaj) etj., janë monstra të konsumuar, pasi sillen e përdridhen e asgjë nuk kanë investuar në interes të shqiptarëve. Po, ata kanë sjellë veç virilitet, pra turbullime, zemërim, agresivitet politik.

Sokol Pepushaj, Albert Vataj

Nuk mund të ketë kod “etik” kur shqelmohet kodi “moral”

Për këtë opinion u bë shkas firmosja e partive politike tek Presidenti Moisiu, i kodit “etik”.

S’ka kod etik pa kod moral. Edhe sot për qeverinë shqiptare zot për ta është “paraja” dhe pushteti. Qeveria shqiptare pothuajse sot është në fazën e sundimit të Jul Çezarit, perandorit të Romës, ku ai sapo mori pushtetin, veprimin e parë që bëri konfirmoi veten si vijon: Për prodhimin e lekut (parasë) dha urdhër të prodhohej me fytyrën e tij.

Mos ta dija se kush të ka bërë o “para” do të të thërrisja o zot. Politika (shteti) vetë i lëshon terren “korrupsionit”, drogës, prostitucionit, skafeve etj., për një qëllim që në vetvete është në interes të tyre, vetë të pasurohen me çdo kusht. Kurse populli të rrijë me “gisht” në gojë. Nano si politikan “modern” kërkon të krijojë tek populli një lloj “mashtrimi” moral i politikës shqiptare me kërkesën e tij, mirëseerdhe o Edi Rama.

Kryeministri kërkon të “shkatërrojë” opozitën e vjetër me në krye dr.Berishën, këtë  urrejtje e tregoi në takimin e dt. 4.05.2005 me gazetarët. Populli shqiptar nuk u beson më fakteve dhe sfidave të kohës, që na ka gatuar “kuzhina e Nanos” për 8 vite.

8 vite janë 8 ditë për kohën që iku, por zemra e popullit shqiptar rreh vetëm për demokracinë e moralshme demokratike. Kush e njeh bukurinë e detit në dimër më mirë se Fatos Nano me shokët qeveritarë, dhe bardhësinë e borës në verë!

Këta janë deputetët-qeveritarë socialistë ku kanë të drejtë etike dhe hiç morale të improvizojnë çfarë t’u dojë bytha, dhe secili bën për veten e vet. Në çfarë mënyre të nxjerrë fitim më të madh i lind “ideja Nanos” me shokët qeveritarë, dhe e dyta shkathtësia e të pasuruarit, koha është “flori”.

Objekti i shkathtësisë të të pasuruarit për të gjithë juve ishte “paraja” dhe pronat aksionere, konçensionet dhe monopolet e ndryshme, prej nga mund të fitohen më shumë para.

Kjo shkathtësi për 8 vite ju krijoi juve z.Nano dhe anëtarëve të Qeverisë një “pasuri” dhe një “thesar” që të dalë në “mida” ku çdo gjë do ta ktheni në “ar” nga dëshira e pangopur “etika” dhe të pamoralshme, ku fundi i kësaj pasurie do të shkojë në Hagë.

Duhet të posedojnë kod “moral” të gjithë duke filluar nga Nanoja, Berisha, Meta, Shehu, Lesi, Mediu etj., por duhet të kenë një kuptim, por gjithsecili sipas qëllimit për cilën parti kanë krijuar, nuk patën kurajo t’i japin dorën njëri-tjetrin kur firmosën.

Të gjithë këta kryetarë partie duhet të jenë të pajisur me një kod moral të përkryer për të zbatuar kodin etik nga ku asnjëri nuk e ka. Mikun e kam mik, armikun e kam armik, ky është kodi moral i shqiptarit.

Erion Braçe dhe mustaqet e Çelos nuk do të ngelen më në pushtet, 11 vite që nuk merr leje për të folur, me një kapadaillëk “laif” prej bimbashi.

Zoti na ruajtë prej mjekrroshëve dhe të gjithë socialistëve me rradhë.

Hasan Kurtaj

Mallkimi për të qenë,

o të parët, o të fundit

Përgjatë gurëve kalendarikë të jetës, gjithmonë mbetet jashtë kësaj analize dhe këtij këndvështrimi, një bilanc ndryshe. Ai i shpejtësisë së zhvillimeve që shënjojnë tendencën e sukseseve apo dështimeve të një shoqërie, shteti a kombi, në raport me ato të qytetarëve të tij. Një kurbë imagjinare, që e bëjnë edhe Shqipërinë, të dallojë në rrjedhën e viteve, nga shtet e tjetra.

Dallime këto, jo në aspektin e gjuhës, dokeve, zakoneve, kulturës, territorit, kushteve klimaterike, gjerësisë apo gjatësisë gjeografike ku jemi vendosur, apo kujt qytetërimi i përkasim. Por, ato që lindin nga shpejtësia apo ngadalësia e ecjes së individëve, në raport me shtetin të cilit i përkasim, të cilat gdhendin në vazhdimësi, atë që mund të quhet harta e ADN-së së një vendi. Një hartë që në fund të fundit, është portreti i performancës së një populli dhe e shtetit të tyre, në raport me rrjedhën e zhvillimeve globale.

Individi dhe shteti

Në këtë këndvështrim, ajo që bie në sy gjatë 2004, janë disa arritje ose mosarritje të spikatura, të cilat na bëjnë ne shqiptarëve, të jemi individë të sukseshëm,- brenda dhe jashtë vendit,- të një shteti që renditet përgjithësisht e fundit në listat e arritjeve të shteteve të rajonit e më tej. Një renditje, që si një mallkim i hershëm i fatit, e përforcon edhe me shembujt e këtij viti, destinin tonë, për të qenë o të parët, o të fundit. Duke i dhënë profilit tonë, penelatat e një kombi, që përbëhet nga individë konkurues rajonal e global, por bij të një shteti, që renditet në radhët e fundit në klasifikimet e ecurisë pozitive dhe ndër të parat, për tendencat negativiste.

Këtu mund të përfshihen psh, çmimi i votuesve të një faqe interneti me qendër në Londër, që e shpallën në dhjetor, qytetarin numër një të Tiranës Edi Rama, “Kryebashkiakun më të mirë të vitit në Botë”. Pavarësisht se ky çmim nuk ka kurrfarë rëndësie dhe peshe zyrtare në arenën ndërkombëtare, vlerësimi sado simbolik dhe vetë puna e Ramës gjatë këtyre 4 viteve, për ndryshimin e dukshëm të pamjes së Tiranës, gjithësesi na shërben për diçka. Për t’ia bërë të qartë shqiptarëve, se qeverisja e çdo niveli, nuk është arti i fjalëve, por i veprave dhe se politika, nuk është aftësia për të premtuar ura edhe atje ku mungojnë lumenjtë. Por, efektiviteti i saj, matet shumë thjeshtë; me mënyrën e administrimit të taksave që dalin nga xhepat tanë dhe faktin se sa prej këtyre parave, kthehen në vepra që ndryshojnë cilësisht jetën kolektive të secilit prej nesh.

Shembulli i Edi Ramës në këtë aspekt,- megjithë rezervat e shfaqura edhe kundër tij,- mund të vihet përballë deklaratës së 9 dhjetorit në Tiranë, nga Harri Birnholz, Drejtori i USAID-it për Shqipërinë i cili tha se “qeveria juaj, është ndër më të korruptuarat në Europë”. Për të kuptuar efektet negative të këtij fenomeni mbi qytetarët shqiptarë, mjafton të citohet një raport i ditëve të fundit nga “Zëri i Amerikës”, i cili thotë se “korrupsioni shteron thesaret dhe vonon zhvillimin, madje ka lidhje me përqindjen e lartë të vdekshmërisë foshnjore… Të dhënat më të fundit tregojnë se në vendet e varfëra, edhe përmirësimet më modeste në kontrollin e korrupsionit, mund të katërfishojnë të ardhurat për frymë” të popullsisë.

Në korrik të 2004, falë ambicjes mediatike dhe investimit të pronarit të televizionit privat “Top Channel”, në Shqipëri filloi transmetimi dixhital tokësor, në një kohë kur vetëm 8 vendet më të zhvilluara europiane, e kishin nisur këtë iniciativë. Ndërkohë që në një vend si Franca, ky transmetim i kushtueshëm dhe i një teknologjie që konsiderohet si e të ardhmes, pritet të fillojë në mars të 2005. E gjitha kjo “aventurë” e iniciativës private, po realizohet në këtë vend, i cili renditet në grupin e shteteve të fundit të listës në Europë, për nivelin e jetesës së popullsisë, ku sipas Bankës Botërore, rreth 50% e qytetarëve të saj, kanë një nivel konsumi, më pak se 2 euro në ditë.

Po gjatë këtij viti, në këtë vend ku gjendja e fushave të futbollit dhe e terrene sportive në tërësi, janë të tilla që Hans Peter Brigel i ka cilësuar si më të mjeruara se ato të kategorive amatore në Gjermani, 11 djemtë e tij kuqezi, më 4 shtator, mundën në Tiranë ekipin e Greqisë, të saposhpallur kampion i Europës në futboll. Përkrah tij në këtë fitore historike, Kryeministri Nano, kishte në tribunën e “Qemal Stafës”, Luan Krasniqin, kampionin e kontinentit në boks, i cili pasi mbrojti titullin pak javë më parë në Gjermani, synon që në 2005, të ringjitet në ring, për kurorën e kampionit të botës. Ndërsa një “versnik” i tij, Kreshnik Qato, katër vjet pasi emigroi nga Shqipëria në Londër, arriti që në mënyrë private, të fitojë në Jaltë, nën flamurin kuqezi, brezin e artë të kampionit të boksit, për Europën Lindore.

Bardhë e zi

Këto dhe shumë bilance të tjera triumfuese të talentit dhe punës së individit shqiptar gjatë 2004, bëjnë një kontrast të thellë me arritjet e shtetit dhe qeverisë së tyre. Në relacionin e paraqitur në Parlament, për Projektbuxhetin e Shtetit të 2005, ekspertët parashikojnë se për këtë vit, të ardhurat mesatare për frymë të popullsisë, të jenë 2 567 USD. E nga ana tjetër, me një ritëm të rritjes së Prodhimit të Brendshëm Bruto (GDP) prej afro 6-7% në vit, Shqipëria përcaktohet nga organizmat financiarë ndërkombëtarë, si vendi me rritjen më të lartë të këtij treguesi në rajon.

Ky optimizëm shifrash zyrtare, për të ardhmen e shpejtë e të lumtur që po na troket, bëjnë një kontrast të thellë me konkluzionet e një studimi të OECD, i paraqitur në nëntor pranë Ministrisë së Ekonomisë, sipas të cilave rezulton se ekonomia informale në Shqipëri, përbën 60%, ndërsa ajo zyrtarja, vetëm 40%. Nga ana tjetër, në këtë vend, eksportohen 6 hërë më pak prodhime, në raport me ato që importohen nga jashtë. E ku në këtë listë, hyri për herë të parë këtë vit, edhe blerja e barit për bagëtinë, nga Maqedonia.

Të ardhurat, për frymë të popullsisë, edhe nëse janë realisht mbi 2 500 USD në vit, për shtresat e varfëra të popullsisë, vijnë kryesisht nga emigracioni, e janë stimuluara artificialisht gjatë 2004, nga kursi i këmbimit valutor për shkak të zhvlerësimit historik të dollarit në raport me euron, e për rrjedhojë edhe me lekun. Pa harruar këtu, që në të ardhurat e përgjithëshme, ndikon edhe fluksi i lartë i parave që rrjedhin nga krimi i organizuar.

Megjithëse duhet parë me shumë rezerva, deklarata e pak javëve më parë, e ish- komisionerit europian për politikën e Jashtme Kris Paten, se “Shqipëria është qendra e krimit të organizuar në Europë” apo Botë, gjithësesi në të ka edhe një dozë të së vërtetës së hidhur brenda. E cila shpjegon edhe frenimin e ritmeve të integrimit tonë në BE, për shkak të asaj që zyrtarët ndërkombëtarë, e kanë cilësuar si “kapje të shtetit” nga mafia. Pasojat e së cilës, nëse nuk shërohen nëpërmjet operacioneve të thella politike, sociale dhe të drejtësisë, rrezikojnë ta shndërrojnë Shqipërinë, në një “dele të zezë” të tufës së kontinetit të bashkuar, në vathën e së cilës ëndërrojmë të futemi.

O të parët, o të fundit

Këto dhe shumë raste të tjera që e ruajtën këtë tendencë gjatë këtyre 365 ditëve që po lemë pas, na rikthejnë në vëmendje shembuj të ngjashëm përgjatë historisë sonë të largët dhe të afërt. Historinë e shqiptarëve që u bënë Papë apo kardinalë në Vatikan. Apo si ato të Mehmet dhe Ahmet Pashë Qyprilliut, dy pinjollëve të një familje nga fshati Rushnik i Beratit, që pasi ikën nga një vend me organizim shoqëror fisnor e të pushtuar prej shekujsh nga Turqia, arritën të bëhen dy prej kryeministrave më të fuqishëm të Perandorisë Osmane, në mesin e shekullit të XVII. Për të futur më pas Qyprillinjtë, në librin e historisë, si një familje që “prodhoi” thuajse një dyzinë kryeministrash e vezirësh që drejtuan perandorinë më të fuqishme të kohës dhe më jetëgjatën e historisë së njerëzimit.

Një histori e sukseseve thuajse individuale e shqiptarëve, që u shkëputën për ta shpallur të fundit nga të gjithë fqinjët, pavarësinë e shtetit të tyre, në një kohë kur bijtë e saj si Ferid Pashë Vlora, veziri i fuqishëm i Stambollit, kushëriri i parë i Ismail Qemalit, tentonte pa sukses në agimin e shekullit të XX, të ruante ende fuqinë dhe kufijtë e Perandorisë. Për ta mbyllur këtë kapitull me Njazi e Enver Beun, protagonistët e lëvizjes xhonturke për modernizimin e hapësriës së gjysëmhënës, e deri tek udhëheqësi më i madh i Turqisë moderne me origjinë shqiptare, Mustafa Qemali, që hodhi bazat e republikanizmit në vitet ’20. Themele që e bënë këtë vit Turqinë, të gatshme për të filluar negociatat e pranimit në Bashkimin Europian.

Për të vijuar më pas me historinë e Mehmet Ali Pashës, njeriut që duke drejtuar ushtrinë turke, më së shumti të përbërë nga luftëtarë shqiptarë, mundi trupat franceze dhe hyri triumfator në Kajro, derisa u bë Mbret i Egjiptit dhe themeloi një dinasti që e drejtoi këtë vend për 140 vjet me radhë. E deri tek shembulli i Vaso Pashës, poetit të së famshmes “O moj Shqypni”, që u bë Guvernatori i Përgjithshëm i Libanit. Për të lënë pas, dhjetra e qindra shembuj të tjerë të kësaj epoke, të shtrisë edhe përgjatë qeverimit të Mbretit Zog, të përshkruara nga penda brilante e Eqerem Bej Vlorës, në dy vëllimet e kujtimeve të tij të çmuara.

Kjo listë e individit të sukseshmë shqiptar, me aftësitë dhe ambicionin superb për të arritur majat, ka vijuar më pas edhe gjatë shekullit të kaluar, me një varg shembujsh sesi një vend i vogël në këtë cep të Ballkanit, kërkon të lerë sadopak gjurmë lavdie, për mirë apo për keq, në historinë e përbotshme. Për të renditur këtu një varg shembujsh si ato të krijimit në Pezë të së parës çetë partizane në Europë, gjatë Luftës së Dytë Botërore, periudhë ku vlerësohemi si i vetmi shtet që nuk i dorëzoi fashistëve, asnjë hebre gjatë holokaustit. E më pas, për tu bërë i pari shtet në Botë, që e ndaloi me Kushtetutë fenë gjatë aksidentit tonë historik, kur Enver Hoxha tentoi deri aty sa të deklaronte, se ishim i vetmi vend komunist, që po ndërtonim socializmin me forcat tona.

E në këtë kohë të errët ku shkeleshin të drejtat më elementare njerëzore e kur tentohej të klonohej “njeriu i ri”, nxorëm nga gjiri ynë, Nënë Terezën, simbolin e përbotshëm të humanizmit njerëzor dhe një shkrimtar si Ismail Kadare, që është cilësuar si një ndër 100 më të mirët e historisë së letërsisë botërore. E si për ironi të fatit tonë, në mesin e viteve ’80 kur socializmi ynë po jepte shpirt bashkë me diktatorin e diktaturën, shteti që po e detyronte popullin “të hante bar për të mos shkelur parimet”, dinte të manipulonte aq përsosmërisht me shifrat zyrtare, sa detyroi edhe FAO-n, të bënte ndoshta gafën më të madhe në historinë e këtij lloji për OKB-në, duke i dhënë Shqipërisë, çmimin për mirëushqimin e popullsisë.

Mallkimi që vazhdon

Por, kur Muri i Berlinit u rrëzua e bashkë me të, për Shqipërinë e shqiptarët erdhi koha të vetkorigjojnë defektet dhe gabimet e të kaluarës së tyre historike, duket se edhe pas 15 vjetësh nga orientimi ynë drejt Europës së qytetëruar, ende nuk jemi bërë aq koshientë, sa ti largohemi mallkimit tonë të zi, për tu lëkundur sërish mes dy ekstreme. Për të qenë sërish; o të parët, o të fundit.

Individi shqiptar i dha me dhjetra e me qindra herë shembujt, gjatë këtyre viteve të tranzicionit. Që nga fitoret e medaljeve të arta të kampionëve olimpikë, botërorë e europianë të sportistëve tanë që garojnë për flamurin e Greqisë, si Pirro Dhima, Luan Shabani, Mirela Manjani etj, e deri tek pushtimi i Mediasetit, ëndrrës sonë italiane, nga balerinët Kledi Kadiu, Leon Çino, Ambeta Toromani e Ilir Shaqiri. E kështu, deri tek nobelisti amerikan me origjinë shqiptare, Ferdi Murati, që shpiku viagrën, ilaçin që stimulon rikthimin e potencës seksuale të gjysmës së njerëzimit.

Shembuj modestë këto, ku potenciali ynë i brendshëm genetik si popull, kontrastojnë dukshëm me arritjet në planin social- ekonomik dhe politik të shtetit shqiptar. Siç e ka përcaktuar albanologu i shquar, jezuiti italian At Zef Valentini “shqiptarët janë një popull i çuditshëm. Të huajve u duket se kanë një tërësi ligjesh e parimesh që kundërshtojnë njëra- tjetrën, konflikte të pashërueshme, grindje të brendëshme ku ndryshimet fetare, rajonale dhe kulturore, nxisin impulse të papërmbajtshme shkatërruese, mirëpo pas kësaj, kur bëhen gati të shprehin një gjykim negativ mbi mundësinë e mbijetesës kombëtare, vërejmë se si shpërthen papritmas prej thellësive të shpirtit të tij, një ndjenjë e fortë e vëllazërimit që të shtang e të magjeps”.

Shembuj të tillë, u dhanë edhe pas viteve ’90, atëherë kur Shqipëria e dalë nga regjimi më i egër e totalitar komunist, me rritjen prej 10- 12% të prodhimit të përgjithshëm vjetor, u cilësua si vendi me ritmin më të lartë ekonomike në të gjithë Europën Lindore. Por, në ’97 ndodhi ajo që nuk ishte hasur kurrë në analet e historisë së krimit ekonomik botëror, ku 90% e qytetarëve të Shqipërisë, humbën kursimet e tyre në skemat mashtruese piramidale të cilat çuan në rrëzimin e shtetit, me shpejtësinë e shkrirjes së akullores në diell. Dhe vetëm dy vjet pas kësaj, atëherë kur bota e kishte vënë sërish në dyshim aftësinë tonë shtetfromuese, ndodhi një nga ato shpërthimet tona që “të shtangin e të magjepsin”; hapja e shtëpive shqiptare, për pritjen e rreth një milionë refugjatëve, të dëbuar nga genocidi serb gjatë luftës në Kosovë.

Një manifestim i madh i ndjenjës kombëtare, por edhe i humanizmit të rrallë që i kanë bërë shqiptarët, në zemrën e një rajoni të gjakosur nga luftrat etnike, të cilësohen si populli me harmoninë më të madhe fetare, jo vetëm në Ballkan. Kjo është pasqyra më e mirë, për të treguar se harta e ADN-së së këtij populli dhe këtij kombi, nuk kanë pësuar asnjë defekt a deformim, që ta na pengojë, të jemi të denjë për të qëndruar përkrah popujve dhe vendeve më të zhvilluara të botës së qytetëruar.

Këto, por edhe shembujt e pafund të aftësive konkurruese të qytetarit tonë, si dhe bilancet tona negative shtetërore e qeverisëse, edhe gjatë këtyre 365 ditëve që po lemë pas, tregojnë se defekti ynë më i madh që na ka shoqëruar nëpër histori, është klasa politike që na ka qeverisur. E cila është treguar e vazhdon të tregojë mungesë të theksuar vullneti politik, për të qenë e aftë, që të ngrithet në lartësinë e detyrës që i jep vota e zgjedhësve shqiptarë. E për të ndërtuar në vite, mekanizmat efikasë dhe një sistem të tillë shtetëror dhe qeverisës, që do ta bënte Shqipërinë një vend normal, në lartësinë e vlerave më të mira, të qytetarëve të saj.

Vota për Nard Ndokën, votë për deputetin më të paaftë në botë

Nardi s’di të flasë jo në gjuhë të huaja, por as shqip

Nardi e kishte filluar me gëzim të madh të shkretën “karrierë” për deputet i Partisë Demokratike në vitin 1997, ku qyteti i Laçit të Vaut të Dejës, së bashku me zonat përreth e dërguan deputet në parlament për “marshallah”.

Deputeti Ndoka, elektoratit të tij i “mbylli” gojën vetëm me fjalë të bukura, duke mos shkuar në takim, në bashkëbisedim, me u qa hallet as edhe një herë. Ka një gjuhë të foluri që nuk e merr vesh njeri, bën gabime gjuhe dhe populli thotë: “Do shumë kohë që uji të kullohet”.

Kjo nuk është histori e vjetër që po shkruaj, por ka shumë probleme edhe me të sotmen. Edhe dy muaj na ndajnë nga zgjedhjet parlamentare. E mira do të ishte të shkruaj siç do Nardi, por s’ja kam kuptuar hala një fjalë që ka folur në parlament deri në katër fjali dhe e humb “çokun”, duke folur “korr e mos lidh” derisa edhe goja fillon e i merret. E kam dëgjuar Nardin në parlament që e ka “pisk” për të njohur dhe folur gjuhët e huaja, por pa njohur shumë mirë gjuhën shqipe dhe për të shkruar, kur s’e njeh mirë analfabetin shqip, ngatërron fjalën “gishti” me “gjishti” ose “ni me zbrit ni” bajnë “kurrni”.

Nga një takim me një delegacion parlamentar francez, mbas takimit e pyeti Genc Pollo, si shkoi takimi. Mirë shkoi, isha me ca anglezë, dhe Genci qeshi duke parë që deputeti i tij nuk njihte as edhe një gjuhë. Një emër që s’e kisha dëgjuar kurrë, rrallëherë në parlament.

Nard Ndoka thonë që ka qenë një axhustator i mirë në atë repart, por ju jeni në parlamentin shqiptar, jeni duke përfaqësuar një elektorat që të ka besuar shumë, ku ti nuk e ke justifikuar dhe as nuk e justifikon më atë.

Le të shohim çështjen se kush është intelektual, ata me diplomë, o ata pa diplomë, le të luftohen polemikat e gjata dhe veprimet e tyre në PD. Me të vërtetë ju keni marrë një diplomë në juridik si shumë zotërinj të tjerë duke mos shkuar as në provime. Ju iu betuat elektoratit, unë nuk do të ndahem “kurrë” nga “Guri i Laçit të Vaut të Dejës”, por kur morët shtëpi në Tiranë dhe hape biznese të ndryshme, fillove të flisje me vete çfarë më duhet “Guri i Laçit të Vaut të Dejës” ku nuk ke çfarë të hash? Elektorati i zonës kishte besim të madh deri dje tek Nard Ndoka, kurse sot jo dhe jo. Duart e tij kanë punuar me hekura si axhustator, dhe jo me letra të shkruara. Partia e dërgon kontroll hetimor si anëtar i komisionit parlamentar në Bashkinë e Tiranës, i cili bie në kompromis për abuzimet e bashkisë në vitin 2003, i cili nuk merrte vesh nga dokumentat e kontrollit.

Vitet shkojnë si uji në lumë, por ju, z.Nard e keni kaluar shpejtësinë e ujit me respektin, me interesimin që keni patur ju për elektoratin, u ke treguar “bërrylin”. Mos harro se edhe ti ke qenë fshatar i varfër si të gjithë ne, fshatar denbabaden, pavarësisht se jeton në Tiranë, mos të duket vetja “aga”; që deri në vitin 1990 keni jetuar me bukën thatë e me opinga. Jo, more Nard! Partia të mësoi si “komunist” jo vetëm të fshatit, por edhe ata që vinin nga qyteti na tregonin që mua dhe shokëve të mi u dukeshin të pabesueshme fjalët që dilnin nga goja jote për dr.Berishën me pseudonimin “Shpati”, si Enver Hoxha.

Me thënë të drejtën e shpirtit çka ka barku i qet bardhaku, boll 8 vjet të shkuara e të harruar jo, por të shkuara e të paharruara. Luftëtari i demokracisë nuk dorëzohet, ose më mirë nuk e tradhëton idealin siç e tradhëtuat ju dhe shumë të tjerë.

Nuk është çudi që PDR e Genc Pollos në kompromis me dr.Berishën të çojnë edhe “axhustatorë” për “specializim” në parlament. Le ta themi shqip, më ka mbetur gozhdë në zemër kur ju z.Nard me z.Genc nga “divorci” i PD dolët në deklarata duke i bërë presion se do të bashkëpunoni me PS-në e Nanos, ku filluat me luajt bishtin si “dhelpra” dinake deri sa ratë në godi me dr.Berishën me ju lënë 3 zona të lira. Tirana – Genc Pollo, Durrësi – Ferdinand Xhaferi, Shkodra, zona nr.8 – Nard Ndoka.

Ne që shkruajmë nuk kemi frikë prej kujtdo, shkruajmë atë që shohim dhe që dëgjojmë për cilindo, populli thotë “buka e thyeme nuk ngjitet ma”. Ne duhe të bëjmë sytë katër, ku të flasim për të metat e dobësitë tuaja. Më dt.29.04.2003, kur avioni Vjenë-Tiranë, ku nuk ju lanë me zbritë, u nisën për Slloveni. Mezi keni qëndruar një natë në Slloveni ju janë lutur si deputet dy zonja me i ndihmue si shkodrane dhe ju “jo, jo, jo”. Z.deputet, populli është arma ku juve ju asgjëson!

Ëndrra e “tretë” e Nard Ndokës për deputet

Dy herë me radhë na ishe deputet. Disa herë kish dashur të flasë, por kurrë nuk i digjte “miza” Nardit për elektoratin. Elektorati i zonës nr.8 ku do të kandidojë për deputet në Laç të Vaut të Dejës, Shllak, Guri i Zi, Hajmel, Mnelë-Vig, i gjithë populli fukara dhe i papunë, nervozizmi sa vjen dhe shtohet.

Viti 1997 – marj 2005, më në fund mbas 8 vitesh, deputeti Ndoka vjen për të takuar elektoratin për ta mashtruar me marrë votën për herë të “tretë”. Raporton njërin, raporton tjetrin deputet duke mashtruar siç e ka zakon. Deputet e bëri zoti Pjetër Arbnori, ku sot pranon me i lanë edhe zonë të lirë, nga ku Nardi mundohet me një formë apo tjetër me ia “futë nënkamcen” z.Pjetër Arbnorit. Por ëndrra e “tretë” Nardit do t’i mbetet përgjysëm se elektorati i zonës nr.8 nuk zhgënjehet. Si e pa ëndrrën e “tretë” që nuk do të dalë deputet! Edhe vendlindja e tij në vitin 2001 e ka shpërblyer me 54 vota. Po në vitin 2001 kandidon kundrejt deputetit Pjetër Arbnori që mori 9.200 vota – 79%, kurse Nard Ndoka që mori 2.020 vota – 9,8%, kush peshon më shumë.

Për çudi Nardi nuk ia ka shfaqur këtë mendim dr.Berishës dhe Pollos, ai e shikon veten të mërzitur, se rrezikon të fitojë në socialist i PS-së ose një skraparlli i inatosur i LSI-së. Mos të kujtojë Berisha se ka gurin dhe arrën në dorë, se ka fituar gjithmonë por rrezikon të humbë, mos luaj me një rrisk të madh. I kujtojmë deputetit Nard Ndoka se nuk do të vjedhë vota një natë para zgjedhjeve, si më 23-24 qershor 2001, duke dalë në prita me breshëri automatiku. Kam qenë dhe jam simpatizant i PD-së dhe dr.Sali Berishës, Pjetër Arbnorit, Azem Hajdarit etj. Duhet të uleni dhe të bisedoni dhe të trajtoni çështjet kombëtare, të dimë se ku jemi dhe ku duhet të shkojmë.

Të votohet për deputetin më të paaftë në botë, do të thotë të ecësh me ndërgjegje mbrapa.

Hasan Kurtaj

Fenomeni ne Keshillin Bashkiak Shkoder

Drejtorja Fanko (PS) trondit mazhorancen (PD)

Keshilli Bashkiak I Shkodres I nderpreu punimet e tija serish kete te merkure (4 maj 2005). Si gjithmone, shkak zyrtar ishte mungesa e nje mazhorance gjate nje procesi te rendesishem votimi sic eshte zgjedhja e perfaqesuesve te qytetit ne Keshillin e Qarkut Shkoder.

Per dy vende duhej te kandidonin kater persona: Tonin Gjuraj (PD), Lodovik Dega (PD), Burhan Agri (PLL) dhe Meri Fanko (PS). Gjithcka pritej te zhvillohej normalisht. Mbetej fillimi I procesit te votimit. Ne kete moment, kryetari I keshilltareve demokrate Shyqyri Selhani kerkoi qe te mos votohej. Zyrtarisht, Selhani ishte I shqetesuar nese socialistja Fanko duhej te merrte pjese ne votim, me sakte a ishte I ligjshem kandidimi I saj per keshilltare qarku. Dilema ishte vertete shume qesharake (per te mos perdorur ndonje term tjeter). Ne mbledhjen pararadhese, Fanko kishte kandiduar me te njejtet emra, madje kishte dale edhe e dyta me numer votash.

Pergjigja ndaj “shqetesimit” te Selhanit, erdhi nga vete kryekeshilltari Anton Leka (PD) I cili ftoi komisionin e votimit te zinte vend per te filluar procesin e zgjedhjes se dy antareve te keshillit te qarkut. Ne kete moment, Selhani deklaroi se grupi I tij nuk do te merrte pjese ne votim, pra do te bojkotonte. Duke iu bindur vendimit politik te partise se tij, edhe kryetari i Keshillit Anton Leka u largua per te mos u kthyer me, qofte edhe per te mbyllur zyrtarisht punimet, sic edhe i hapi. Per mungese te numrave, votimi per keshillin e qarkut nuk u zhvillua. Bashke me te, u shty edhe votimi per te nderuar mediat vendore te Shkodres me titullin “Mirenjohje”, por edhe votimi per dhenien e nje kredie per familje te pastrehe, balotazh ne mes familjeve Lluja dhe Franja.

Kjo ishte pjesa zyrtare e mbledhjes dhe e deklarimeve te bera. Realisht, kete here PD-ja ne Keshillin e Bashkise Shkoder, u trondit nga Drejtorja e Drejtorise Arsimore Rajonale Meri Fanko. U pa qarte se keshilltaret e PD-se nuk plotesonin numrat e nevojshem per te fituar alternativa e tyre per ne Keshillin e Qarkut. Prej muajsh kjo force, e cila si rregull duhet te kete mazhorancen ne Bashkine e Shkodres, nuk eshte e afte te marre vendime apo edhe te plotesoje thjeshte numrat e pjesmarrjes. Nese do te zhvillohej votimi, vecanarisht pas fjales se mbajti disa minuta para votimit, Fanko do te ishte fituese dhe perfaqesuese e PS-se ne Qarkun e Shkodres nga Bashkia. Nje fakt i tille, i cili nuk eshte cudi te ndodhe ne mbledhjen e ardhshme, do te shenonte zgjedhjen per here ne pare qe nga ekzistenca e Keshillit te Qarkut te nje keshilltari socialist, perfaqesues i Bashkise me te madhe te veriut.

Gjithsesi, PD-ja eshte tronditur serish. Kete here tronditjen mazhorances se qytetit tone, ia ka dhene thjeshte nje keshilltare socialiste. Mbledhja e rradhes paraqitet mjaft interesante, sigurisht ne driten e zhvillimeve te reja.

Blerti DELIJA

Episode tragjike

Përditë e përnatë vriten njerëz të pafajshëm, dhunohen, grabiten të tjerë. Ditët e fundit u gjet një kokë e prerë gruje në Sukth të qytetit bregdetar të Durrësit. Njerëzit janë më afër vdekjes se sa jetës. Edhe Ernest Shkoza është bërë viktimë e një atentati për vrasje. Më 15 korrik 2003, makinën me të cilën udhëtonte, e qëllojnë me plumba, ku Ernesti plagoset dhe i biri 17-vjeçar, Nikolin Shkoza që ndodhej bashkë me të atin, terrorizohet. Shkaku i atij atentati për vrasje si duket ka qenë zbulimi i një grupi trafikantësh dhe denoncimi në Gjykatë nga ana e Ernestit, punonjës i policisë financiare. Por jeta e tij bëhet përditë e më e vështirë, përditë e më e rrezikuar. Më datën 5 dhjetor 2004, i vihet lëndë plasëse në shtëpi, dinamit, ku për fat s’ka patur viktima. Në kushte të tilla Nikolin Shkoza detyrohet të marrë rrugët pa rrugë të emigrimit për të siguruar diku në Perëndim atë që s’ia siguron atdheu i tij, jetën, ndërsa prindërit e tij jetojnë në ilegalitet.

Këto episode tragjike të jetës aktuale shqiptare janë produkti i vetëm i terroristëve komunistë që po e çojnë Shqipërinë gjithnjë mbrapa.

Vasel Gilaj

Jeta në mëshirë të dhunës

Megjithëse demokratët shqiptarë investojnë për një shtet ligjor, liria për ta është një synim i pamundur. Kështu është sot, kështu ishte edhe përgjatë diktaturës së Enver Hoxhës. Ndër familjet më të persekutuara në qytetin e Shkodrës gjatë regjimit Enverian, ka qenë edhe familja e Frank Mondit në fshatin Dheu i Letë. Gjatë diktaturës së Enver Hoxhës, Frank Mondi dënohet me 10 vjet burg politik, sepse nuk u pajtua me atë sistem. Në vitet 1990, kur në Shqipëri filluan lëvizjet e para demokratike, familja e Frank Mondit, e materializoi dëshirën për liri, duke investuar në lëvizjen e madhe për përmbysjen e komunizmit dhe instalimin e një shteti pa dhunë e pa padrejtësi njerëzore. Në demonstratën e 2 Prillit 1991, kundër votëvjedhjes së ish-Presidentit komunist Ramiz Alia, ku në qytetin verior, Shkodër u vranë katër vetë, Arben Broci, Bujar Bishanaku, Nazmi Kryeziu e Besnik Ceka dhe u plagosën rëndë 163 qytetarë që kërkonin vetëm liri, Frank Mondi bashkë me të birin, Aleksandër Mondi, ishin aktivë dhe Aleksandri keqtrajtohet nga policia që atë ditë qëlloi edhe mbi njerëzit me plumba. Ishte e shkurtër qetësia në jetën e familjes Mondi, vetëm gjatë viteve të qeverisjes së Partisë Demokratike. Viti 1997, vit kur Partia Socialiste rimerr pushtetin me anë të një revolucioni të armatosur, tipik social-komunist, është fillimi i një kalvari tjetër persekutimi edhe për familjen Mondi. Viktimë bëhet Aleksandër Mondi.  Humbi sërish liria e tij. Më 14 shtator 1998, në ceremoninë e varrimit të liderit demokrat Azem Hajdari, të pushkatuar në mes të Tiranës, pak metra afër selisë qendrore të PD-së, Aleksandër Mondi arrestohet, ku mbahet një javë në Komisariatin Nr.2 të Policisë së Tiranës. Aty torturohet kafshërisht. Edhe në zgjedhjet lokale të 1 Tetorit të vitit 2000, Aleksandër Mondi është njëri ndër veprimtarët kryesorë të Partisë Demokratike, ku u vu në shënjestër të policisë dhe shtetit socialist. Ai, tre ditë para zgjedhjeve arrestohet dhe mbahet për dy javë në Komisariatin e Policisë së Shkodrës. Qëllimi ishte manipulimi i zgjedhjeve në atë zonë.

Në vitin 2001, në zgjedhjet parlamentare Aleksandër Mondi ishte anëtar i komisionit në Qendrën Nr.10, ku rreth orës 19 e 15 minuta, forca të shumta policie shkojnë në atë qendër votimi dhe arrestojnë e keqtrajtojnë Aleksandër Mondin. Qëllimi ishte të manipuloheshin votat për të nxjerrë fitues kandidatin e Partisë Socialiste, pasi Aleksandri nuk e kishte lejuar një gjë të tillë. Pushteti i dhunshëm social-komunist gjeneron vetëm raprezalje për të ruajtur karriget e krimit. S’mund t’i vëmë tjetër emërim më të lehtë, pasi në ato momente që arrestohet e keqtrajtohet Aleksandër Mondi, duke qenë se e shoqja e tij Ardiana Mondi ndodhej afër qendrës së votimit, goditet nga forca policore aq rëndë sa nga dhuna e ushtruar mbi të humb edhe fëmijën që kishte në bark dhe priste për ta lindur e rritur, me dashurinë e një nëne të mirë. Janë këto arsyet e një njeriu që e do jetën, por që s’mund të kishte fat tjetër veç atij të vdekjes, që e detyrojnë Aleksandrin të largohet nga Shqipëria. Në vitin 2005 Aleksandër Mondi vjen në Shqipëri, ku përballet sërish me persekutim. Ai arrestohet dhe mbahet dy ditë në polici, duke i bërë presione se ku ishte larguar dhe ku ndodhej familja e tij në atë momente. Një trishtim të tillë, një pasiguri për jetën vazhdon të përjetojë Aleksandër Mondi, pasi strategjia e pushtetarëve është të dhunojnë, të mos u lënë të qetë jetën, por edhe t’i eliminojnë fizikisht, kundërshtarët politikë të tyre.

Edlira Kuka

PS zgjedhjet i bazon në shkeljet e ligjeve

Me vëmendje ndoqëm nënshkrimin e Etikës Morale për Zgjedhjet, para Presidenti të Republikës nga partitë politike. Lind pyetja: Një parti e cila aktualisht është në pushtet, pavarësisht se ky është plotësisht i korruptuar dhe i diskriminuar, si mund të firmosë për etikë morale në zgjedhje në një kohë kur në dispozicion të tyre prej kohësh ka vënë institucionet dhe personat e depolitizuar në kundërshtim me ligjet.

Një shembull fare i thjeshtë, i cili krahasuar me qindra të tjerë mund t’ju duket fare simbolik, për të mos thënë asgjë:

Shtëpia e Oficerëve në Shkodër, sipas ligjit (Kushtetuta e R.SH., Neni 12, p.2, fq.6, n.167, p.1, fq.58) është institucion i depolitizuar, është kthyer ai plotësisht në qendër (të pajisur me zyra) partish politike, si të asaj AD etj., deputetësh të PS-së, firma biznesmenësh të cilët për kompensim të votave të jashtëligjshme janë strehuar në këtë institucion duke ia humbur edhe emrin që ka. Kohët e fundit, në oborrin e saj u vendos edhe një kioskë, në një kohë kur në çdo vend po prishen kioskat, biles edhe pallate shumëkatëshe. Po kështu, ushtarakë të policisë, me grada të ndryshme merren me aktivitete partish politike, sepse për këtë qëllim janë veshur edhe pse janë liruar nga reforma.

Prandaj suksesin e këtyre zgjedhjeve PS e bazon në shkeljen e ligjeve.

Me të drejtë rrallë sheh ndonjë ushtarak që pijë qoftë edhe ndonjë kafe në lokalet e këtij institucioni. Pra, ata kuptojnë dhe njohin ligjet se duhet të jenë të depolitizuar lokalet dhe ushtarakët.

Ruajna Zot, se në zgjedhje, M.Mbrojtjes, si anëtar i Kabinetit Qeveritar mund të përdorë tanket, vetëm të fitojnë zgjedhjet.

Ndoc Dodaj

Kjo botë e madhe, pse kaq e vogël?!

Të ndërtosh një botë brenda katër mureve. Mos vallë kjo është e mundur!… Ndoshta nganjëherë mundësitë sfidohen nga realiteti. Nga ky realitet që vret më shumë shpirtin se sa trupin.

Por, si ndërtohet një botë e tërë brenda katër muresh?!…

Mos vallë do të ishte aq e lehtë sa të ndërtosh një ndërtesë të thjeshtë? Jo!!! Aq më tepër kur bëhet fjalë për një botë tënden, një botë të brendshme. Një botë ku askush nuk të kërkon as justifikime, as shpjegime, ku nuk të flet askush, e ku as ti nuk ke të drejtë të flasësh me askënd. Një botë memece, pa fjalë… Nga do t’ia nisësh?!… Nga do të vendosësh ti hedhësh themelet e kësaj bote që ti duhet ta ndërtosh me pahir? Do ta ngulësh thellë truallin në një dysheme lustruar me dhimbje, me dhimbjen tënde. E ajo dysheme për ironi të fatit është e mbuluar me një qilim të zi. Kështu edhe dyshemeja e botës tënde do të marrë atë ngjyrë të kobshme, ngjyrën e zezë. Dhe po ajo dysheme i bie të jetë baza e themelit të botës tënde. Do të ndërtosh kufinjtë fantazëm që mbahen pas atyre katër mureve që heshtin bashkë me kohën, me fjalët që e braktisën dhe morën arratinë. Nëpër ato mure të heshtura qëndrojnë të varura disa kuadro të çuditshme me kafshë që ngjasojnë si njerëz, por që nuk flasin.

Megjithatë, mos të të duket çudi, as njerëzit nuk flasin më për ty. Së paku ke shoqërinë e kafshëve apo ndoshta… janë edhe njerëz, njerëz memecë… Dhe gjitha këto i ke në kufi me botën tënde, përbëjnë edhe kufirin e saj. Do ta ngresh atë botë deri aty ku tavani ta ndalon, dhe bota jote do të kufizohet. Si pa dashje do të lexosh në hapësirë të zymtë të atij tavani shkronja. Ndoshta… janë të tilla… ndoshta janë edhe… numra ndoshta… por ti nuk i njeh. E sheh që pikërisht këto të panjohura për ty, të papara ndonjëherë, të largëta janë ato që kufizojnë botën tënde. Një botë e kufizuar. Një botë e vogël, me të panjohura. Do të të duhet të mbledhësh të djeshmen tënde, të sotmen dhe të nesërmen për të formuar kështu kalendarin, sensin e botës tënde. Do të të duhet të grumbullosh neverinë, urrejtjen, mërinë, frikën për të formuar ndjenjat e botës tënde. Do të të duhet të grumbullosh shpresën, lirinë, lumturinë, gëzimin, dëshirat për t’i dhënë kështu ndjenjën e ëndrrës. Sa shumë gjëra do të të duhet të grumbullosh dhe t’i futësh aty, në botën tënde. Stinët do të duhet t’i rreshtosh sipas intuitës tënde. Do të duhet të ndërthurësh dimrin e ftohtë, vjeshtën e vyshkur, verën e nxehtë dhe pranverën e gjelbërt. Por ja që kjo bota jote pranoka një stinë të vetme, sepse fundi i fundit është një botë e kufizuar. Dhe një verë e nxehtë në atë botë të akullt nuk qëndron, e aq më tepër një pranverë e gjelbërt ku asgjë brenda nuk tregon natyrë.

Një botë pa natyrë?! Mos vallë mund të quhet e tillë?! Është dimri që sjell bardhësinë e dëborës që as ai nuk mund të jetë pjesë e botës tënde. Stinët që sjellin kontradikta me botën tënde. E vetmja stinë që të mbetet është vjeshta. Është kjo stina që të përshtatet me botën tënde. Kjo stinë e vyshkur e cila është gati të bëhet stina e botës që ti me pahir do të ndërtosh. Vjeshta e vyshkur, monotone, e mekur që karakterizon stinën e botës tënde. Bien gjethet e botës tënde të thara dhe të dënuara nga stina e saj. Stina jote. Dhe ashtu do të jetosh me këtë realitet që të zvarrit. Dhe ti me këtë realitet zvarritës do të pagëzosh ajrin e botës tënde, ajrin që do ta thithësh çdo ditë, ajrin e kufizuar por të pafund.

Ndërsa në netët e tua do të guxosh, edhe pse pa asnjë të drejtë, të mendosh për dëshirat e tua. Do të pyesësh veten nëse me të vërtetë këto dëshira ekzistojnë në botën tënde. Sikur të kisha… Sikur të bëja… Sikur të isha… Sa shumë “sikur” që enden nëpër mendjen tënde. Por ato “sikur” që ti i pagëzon “dëshira” mbeten aty brenda, në mendjen tënde të kufizuar. E, në ndodhtë që pa dashje por e shtyrë nga s’di se çfarë do ta pëshpërsisë vetëm një herë të vetme buza jote atë “sikur”, ajo sërish do të mbetej brenda botës tënde të kufizuar. Do të mërzitesh me atë “sikur” që i bindur se nuk do të vihet në jetë asnjëherë, do ta flakësh jashtë botës tënde. Kështu ti do të ndërtosh një botë tënden pa dëshira. E pasi ke flakur tutje dëshirën që s’të përket më, do të duash të gjesh arsyet. Do të sillen në mendjen tënde disa fjalë të pakuptimta, që ti do t’i emërosh “arsye”. Sepse ndoshta… Sepse do të ishte… Sepse… Sa shumë “sepse” që ti kërkon t’i kuptosh por nuk ia arrin. Arsye pa kuptim, që dashje pa dashje mendja jote i krijoi dhe këtë radhë buza jote i tha rrëmbyerazi, pa frikë. Megjithëse arsyeja mori arratinë nga mendja jote, mbeti peng në botën e kufizuar. Por ti e flake edhe arsyen, sepse nuk e kuptove asnjëherë. Dhe kështu e përjashtove arsyen nga bota jote. Ja një botë e jotja, pa arsye… Do të kalojnë kohët. Kohë të ndryshme dhe ti do të jetosh. Ose më mirë ti do të mbijetosh çdo ditë në botën tënde të kufizuar. Kohë që vret por që jeton me ty në botën tënde kohë e pamëshirë. Një ditë do të lindë një ndjenjë vetvetiu. Çuditërisht ti e kupton këtë ndjenjë dhe nuk e flak tutje si të tjerat. E shtrëngon fort brenda në gji. Dhe kësaj ndjenje, të çmendur ti i vë emrin “mall”. Por, për kë ndjen mall?! Ndjen mall për një botë tjetër, një realitet tjetër, një stinë tjetër, një kohë tjetër. “Kam mall për diellin”. E thua këtë fjali si pa kuptim, por… ky është malli yt…

Malli për diellin, shkatërron botën tënde të kufizuar. Atë botë që nuk e përmbante brenda as dëshira, as arsye, atë botë që një fat pa origjinë të detyroi ta ndërtosh në një minutë të panjohur, dhe pa të dhënë arsyet të dha të thithësh ajri helmues të vetmisë, harresës…

Atë botë që të miqësoi me të pamundurën, me frikën, me të panjohurën me injorancën, padijen, dhimbjen, lotin, vuajtjen.

Atë botë që të fshehu nga koha reale dhe të ofroi një kohë të përbindëshme që të gjykoi, poshtëroi, që të harroi dhe të mohoi dhuratën e quajtur jetë pa asnjë të drejtë. Sot do të shkatërrosh botën që të vrau shpirtin, që ditët t’i ktheu në shekuj pa kuptim e minutat në ditë neveritëse. Sot ti po shkatërron një botë që të mohoi Lirinë, që të mohoi dëshirën e zjarrtë për të parë diellin, e që këtë dëshirë me një realitet çnjerëzor ta ktheu në Mall. Dhe është pikërisht ky mall që sot kërkon të sfidojë këtë botë, të shpartallojë kufinjtë e botës së kufizuar. Dhe ky mall i then ato kufinj të hekurt. merr arratisjen për të gjetur diellin, për të shuar mallin për të. Dhe kjo ndjenjë e mallit të jep krahë të fluturosh për të takuar diellin…

Dhe ja, dielli… më në fund një dëshirë e jotja e realizuar dhe një arsye e shpjeguar. Kënaqu me diellin, shuaje mallin për të, dashuroje, shijoje… Por… një krisëm e fortë dhe për ironi të fatit ti ke ngrirë, e bashkë me ty ngriu edhe buzëqeshja. Bie ashtu i vdekur, dhe dëshmitar kishe diellin, atë që për të kishe aq mall.

Ti pate forcën të shkatërroje kufinjtë e një bote të kufizuar, dhe vrapove për të shuar mallin për diellin, por sot kjo krismë e pamëshirë nuk pyeti aspak për mallin tënd dhe kufizoi me padrejtësinë më të madhe jetën tënde. Të paktën buzëqeshjen e diellit e more me vete…

Emiranda Lukaj

Perballja Nano- Berisha: 1997-a kunder antikomunizmit

Shpatat jane zhveshur ne mejdanin e politikes shqiptare. Kongreset apo Kuvendet e dy forcave kryesore PD dhe PS kane treguar edhe armet me te cilat tentohet fitorja ne zgjedhjet politike te 3 korrikut. Ndersa premtimet elektorale, ne rastin me te mire, jane thjeshte utopite e rradhes, serish tentohet ardhja (mbajtja) e pushtetit permes kartave te vjetra.

Risia e pare erdhi nga Kuvendi i PDSH-se. Me sugjerim apo me iniciative personale, lideri Berisha tentoi evitimin e emrit te Fatos Nanos apo edhe te PS-se nga fjalimi i tij. Risia e dyte erdhi nga Kongresi i PSSH-se. Si rradhe here, ne kongres u paraqiten dy lider te mirefillte, pse jo te barazvlefshem: Edi Rama dhe Fatos Nano. Madje, ky i fundit shperndau aq shume falenderime por edhe ndjesa, sa nuk ka shperndare askush keto vite ne Shqiperi. Kongresi i PS-se, filloi dhe mbaroi me nje kryefjale: Berisha dhe PD-ja, ne tehun e sopates se akuzave te socialisteve dhe gjithcka duke u kthyer 8 vite pas: 1997!

Me keto 4 numra te rreshtuar njeri pas tjetrit dhe me te cilet personifikohet viti i kolapsit me te thelle te shqiptareve, ndoshta ne te gjithe ekzistencen e tyre ne kontinentin plak, PS dhe Nano, por edhe Rama E. tentojne edhe nje mandat te trete qeverises rradhazi. Gjate 45 viteve te komunizmit hoxhian, gjithcka qe arrihej ne socializem, krahasohej me vitin 1938. Ndersa tani, cdo arritje te tyren PS-ja e krahason me vitin 1997 edhe pse fare mire mund te krahasoheshin arritjet e mandatit te dyte (nese ka) me ato te mandatit te pape po socialist. Te gjitha mekatet sipas socialisteve, i faturohen vetem nje individi: Sali Berishes.

Jo aq shume ne instanca te larta te PD-se, por me shume ne baze, demokratet kane si parrulle te tyren kunder PS-se antikomunizmin. Rrezimi i qeverise socialiste apo Nano, do te thote rrezim i komunizmit. Fantazma e kesaj teorie dhe praktike qe shkaterroi per mese 45 vite Shqiperine e shqiptaret, tentohet te perdoret serish nga Berisha dhe PD-ja si argument per te kerkuar rrezimin e Nanos dhe PS-se. Mesa duket, permes antikomunizmit tentohet te “zemerohen” militantet e PD-se, por edhe te tjere “te djathte” per te grupuar votat ne dem te socialisteve. Duke filluar qe nga korrupsioni, krimi, rryshfetet dhe deri tek « komunisti » me i fundit, te gjitha personifikohen me nje individ : Fatos Nanon.

Keto dy variante, jane provat me te mira dhe me te besueshme se politika shqiptare, jo vetem nuk ka ndryshuar por ka regres. Njera pale shfaq ne publik pamje te ngjarjeve tragjike te vitit 1997 (ku duhet pranuar se kishte fajtore, por edhe bashkevuajtes), ndersa pala tjeter tund dordolecin e « antikomunizmit » (mendoj se edhe vete Enveri po te ishte gjalle, do te pendohej per 45 vitet e « lulezimit te komunizmit » ne Shqiperi).

Shqiptaret edhe kete here, nuk do te duhet te zgjedhin, ose nuk do te mund te zgjedhin ne mes alternativave konkrete zhvillimore. PD-ja kerkon te karikoje shqiptaret si ne vitin 1992 duke u thene se duhet te shembim komunizmin. PS-ja u fut friken shqiptareve me vitin 1997 duke kerkuar pengimin e ardhjes ne pushtet te PD-se. Dy dinosauret e politikes shqiptare kane humbur cdo kontakt me realitetin. Jetojne ne vitin 2005 (mijevjecari i trete), por mentalitetin e ruajne si te vitit 1990.

Sigurisht dikush nga te dy, do te fitoje, nese nuk do te kete ndonje mrekulli (ndodhin, por shume rradhe, sidomos ne Shqiperi). 1997 apo Antikomunizmi? Qe te dyja jane te dala mode, por shqiptaret jane te detyruar te zgjedhin vetem mes tyre. Edhe sa kohe shqiptareve do tu duhet te therrasin « O tempora, o mores » ?

Blerti DELIJA

Mund të luftohet edhe me armë të thyeme, por jo me duer

Para së gjithash duhet me përshëndetë nismën e të ndjerit Don Simon Filipaj për me përkthye në shqip atë kryevepër monumentale siç asht Bibla që i mungonte gjuhës tonë, si nji nga mungesat ma të pajustifikueshme. Gjithashtu i duhet vlerësue lart merita e kryemjes së nji angazhimi me nji randësi kaq të jashtëzakonshme, qoftë edhe sikur realizimi i përkthimit len me dëshrue artin e përkthimit, mbasi qëllimi i tij kryesor, sigurisht ka qenë me folë Ungjilli edhe shqip. Por ajo që i len vend diskutimit asht zgjedhja e gjuhës së përkthimit. Kjo zgjedhje e këtij prifti të nderuem tregon përputhjen e mendimit të tij me vendimin e kongresit të ashtuquejtun “Drejtshkrimor” i 1972, përkthimi i nji kryevepre të tillë në gjuhën e vendosun tiranikisht dëshmon besimin e plotë të përkthyesit në të ardhmen e shqipes ashtu si e kanë paracaktue komunistat, në kongresin gjoja gjuhësor të thirrun prej tyne, të drejtuem prej tyne e të vulosun prej tyne. Kjo masë shtypëse e përdorimit të gjuhës, a do të duhej të kishte ndikue në vendimin e zgjedhjes së gjuhës së përkthimit të Biblës? Unë them po. Sadoqë duket i suksesshëm parashikimi komunist i së ardhmes së gjuhës shqipe unë e ata që mendojnë si unë shpresojmë të mos dalë e ashtu qoftë, se dalja e parashikimit komunist do të banin që koha e padrejtësia të ecnin krah për krah, e ne dëshrojmë që kjo padrejtësi e djeshme që ka invadue edhe të sotmen të gozhdohet në epokën komuniste. Gjuha duhet pa si guri themelor i kulturës së nji populli e jo si lodër me të cilën mund të luejnë teket lokaliste të individëve të papërgjegjshme ndaj ndërgjegjes. Kongresi i “Drejtshkrimit” të 1972-shit ishte gershana e premjes që nji gjuhe përgjysëm. Shumë prej nesh nuk duen ta shohim atë gjak e disa e shohin me indiferentizmin ma të papranueshëm as prej akullit. Por meqë ajo gjysëm e preme ekziston gjithnji, mund të shpresohet se kirurgjia e drejtësisë të së ardhmes ka me e ngjitë me pjesën tjetër të gjuhës e ka me u ba vazhdimësia e shprehjes së frymëzimeve të mëdha si ato që përbajnë diellin e traditës tonë letrare, e dritën e atij dielli thesari ka me ia shtue e ardhmja letrare e shqiptarëve. Njohja e përmasave të këtij thesari nga Don Simon Filipaj, na shkakton çudi të papërfshishme nga përmasat për nji zgjedhje të tillë të gjuhës për përkthimin e Biblës, duke e pasë fare të qartë se në mullinin e kujtë çon ujë kjo zgjedhje. Në sajë të këtij uji e përshëndesin dhe e nderojnë përkthyesin në fjalë ithtarët e Kongresit Gjuhësor të 1972-shit, e sidomos edhe komunistat që sakrifikojnë edhe qëndrimin e tyne kundrejt Biblës veç si e si me e mbajtë të gjallë qëllimin e tyne të arritun dje me forcën e ujkut e sot të mbajtun në atë cak me taktikën e dhelpnës. Lind pyetja: Çfarë e ban ma të dejë gjuhën e përkthimit të Biblës se gjuhën e nxjerrun jashtë ligjit nga Kongresi Gjuhësor i 1972-shit? Mos vallë kjo gjuhë e autorëve të veprave ma madhore të letërsisë shqipe nuk e paska forcën shprehëse të gjuhës së përkthimit të Biblës nga Don Simon Filipaj?! Si përgjigje të kësaj pyetjeje, injoruesat e argumenteve gjuhësore kanë zgjedhë heshtjen e injorimit e struken brenda saj që asht edhe njikohësisht bunkeri në të cilin Kongresi i 1972-shit ngujoi gjuhën shqipe. Shekspiri me të drejtë thotë: “Mund të luftohet edhe me armë të thyeme, por jo me duer thatë”, e duert thatë janë ma bosh se bosh. E duert e përkrahësave të Kongresit “Gjuhsor” të 1972-shit janë aq thatë, sa nuk janë në gjendje të flasin as edhe nji fjalë të vetme, apo të shkruejnë as edhe nji rresht të vetëm kundra së vërtetës tonë kur i fton me u ballafaque me të. Ata shndërrohen në shurdhmemeca me duer të paralizueme kur del në qarkullim libri i z.Mehmet Elezit “Gjuha Shqipe në bunker”, apo kur botohen shkrimet e z.Migjen Kelmendit, të Gjokë Vatës e ku u ecë mundohet me ua nxanë frymën fjalëve të së drejtës. Ata mundohen me i bindë mendjeletët se argumentet tona “shprehin mllef, duke e ditë shumë mirë se antiargumenti asht mllef”. Kush mundet me besue se komunizmi, ndërtuesi ma i zellshëm i shtetit të së padrejtës ndër të gjitha të padrejtat e tija, “paska ba drejtësi vetëm me Kongresin Gjuhësor të 1972-shit”. Kjo a nuk do të ishte njisoj si me thanë: “djalli ne 100 punët e tija, 99 i bani të këqija, por 1 e bani të mirë”.

Dihet pra se errsina nuk prodhon asnji rrexe drite, nësa prodhon drita terr. Bibla asht pasqyra e doktrinës katolike e 99 përqind e shtetasve shqiptar të këtij besimi banojnë në trevat veriore, pra ku flitet dialekti Gegë, ose gjuha në të cilën u shkruen kryeveprat e letërsisë shqipe. Ky fakt a nuk i vlen pse-hit të përkthimit të Biblës në gjuhën e ashtuquejtun standarde përveç pikëpyetjes edhe pikën e çudisë ma të madhe?! Po të ishte se ne duem me nderue përkthyesat e kryeveprave botnore në shqip, do t’i akordonim nji titul nderi Pashko Gjeçit, përkthyesit të “Komedisë Hyjnore”, që asht vepra ma e vështirë për me u përkthye. Por Pashko Gjeçin nuk e nderon kush ngase përkthimi i tij asht në Gegnisht. Gjon Shllaku nuk u nderue me titull kur e përktheu “Iliadën” në Gegnishte, nderimi i munguem iu ba vetëm kur e ripërktheu nga Gegnishtja në Toskënishten e standardizueme, së cilës i kanë dhanë emnin “Gjuha Shqipe”. E pra, ndonse shërbimi i Biblës asht ma madhështori në këtë jetë, përkthimi i saj nga Don Simon Filipaj nuk kundërmon artin e nji përkthyesi të talentuem, por na paraqet vetëm vlerat morale të kësaj kryevepre me nji art mjaft modest, si prirja e tij në këtë fushë arti. Kontributi i tij çon plotësisht në vend qëllimin e përkthyesit e të lexuesit prandej siç e kam thanë në fillim të këtij shkrimi meriton përgëzime e falënderime por jo lëvdata kundrejt nji përkthimi që mund të ishte shumë ma artistik. Jam thellësisht i bindun se Don Simon Filipaj po ta kishte përkthy Gegnisht edhe po të ishte ai përkthim kryevepër siç asht vetë Bibla, përkrahësat e Kongresit “drejtëshkrimor” të 1972-shit do ta kishin injorue siç injorojnë argumentat e Gegnishtes. Do të dëshiroja që ky shkrim të ishte frymëzues replikash dinjitoze që të tregojnë se kundërshtarët e pikëpamjeve tona për këtë çështje nuk janë si ata të cilëve Shekspiri u drejtohet: “Luftohet edhe me armë të thyeme, por jo me duer thatë”.

Gjokë Vata

KESHILLI  I  EVROPES, SESION PER TE DREJTAT E NJERIUT

NGA  STRASBURGU,  ARBEN LAGRETA

Para pak javësh në Qendrën Evropiane të Rinisë në Strasburg zhvilloi punimet sesioni njëjavor me temë “Të drejtat e njeriut në veprim”, organizuar nga Youth PLANET me seli në Paris.Aktiviteti në fjalë subvencionohej nga Këshilli i Evropës në partneritet me organizatën rinore të mesipërme.

Përgjigja pozitive pas një aplikimi të hartuar me ngut si pasojë e mbylljes së shpejtë të afatit të pranimeve, në lidhje me një aktivitet të rëndësishëm rinor në kryeqytetin parlamentar të Evropës, Strasburg, më drejtoi për herë të dytë brënda 9 muajve të fundit drejt ambasadës franceze në Tiranë për procedurën e marrjes së vizës…

Kaloj rreth një gjysmë ore në barin e bllokut të ambasadave së bashku me Atasheun e Sigurisë së Brëndshme pranë kësaj përfaqësie diplomatike,  Jean-Marc Falcon.

“Ndonëse vizita e vjetshme kishte në vetvete charmin e saj si hera e parë, kësaj radhe do të kënaqesh më shumë”, më porositi miku im duke shtuar: Niorti që pate rastin ta shihje është një qytet i këndshëm por Strasburgu është një mrekulli”…

Ndërkohë akrepi i minutave pushtoi atë të orëve, kohë në të cilën konsullata franceze jep vizat.Ose refuzimet…

Rinisem drejt Shkodrës.Në radhë të parë për tu “shkundur” ashtu si përpara një daljeje nga kafazi.Drejt zemrës së Evropës kontinentale…

STRASBURG

Rreth 40 të rinj e të reja nga Franca, Belgjika, Austria, Irlanda, Skocia, Suedia, Finlanda, Letonia, Estonia, Polonia, Rumania, Moldavia, Kroacia, Serbi-Mal i Zi, Maqedonia, Shqiperia, Kosova e deri nga Tahiti i largët i ishujve të Polinezisë Franceze patën rastin të shkëmbenin eksperiencat e tyre dhe të diskutonin në lidhje me të drejtat njeriut në ambientet e Qendrës Evropiane të Rinisë në Strasburg, pas fjalës së shkurtër të mirëseardhjes, mbajtur nga Presidenti i Youth PLANET, Thierry Fresnay.

Kështu, në bazë të specifikave të vendeve përkatëse u trajtuan në veçanti aspekte të të drejtave të fëmijëve, të grave të minoriteteve etj., duke u ndalur në shkeljet e konstatuara dhe racizmin që është present ku më shumë e ku më pak në kontinent.Ideja për të cilën pjesëmarrësit ranë përgjithësisht dakord ishte se kushtet social-ekonomike janë ato që ndikojnë në një masë të konsiderueshme këto fenomene të rënda e negative.Po ashtu u vu në dukje edhe roli negativ që po luan në këtë drejtim edhe fenomeni i egër i globalizimit.Në të njëjtën kohë, siç edhe u pohua, një shkelje e të drejtave të njeriut në Perëndim mund të konsiderohet qesharake në vendet e botës së tretë e mbase më gjerë.

“Për askënd nuk duhet të kuptohet si privim respektimi i traditave dhe i kulturave të vendeve dhe popujve të ndryshëm”, u nënvizua nga të prnishmit duke sjellë në vëmendje si të tillë procesin e pakthyeshëm të Bashkimit Evropian i cili po përfshin dalngadalë në vetvete krejt kontinentin.

Agjenda e larmishme e këtij aktiviteti përmbante edhe përshëndetje dhe referime nga përsonalitete të ndryshëm të Këshillit të Evropës, Gjykatës së Instancave të Larta të Strasburgut si dhe të Zv/Presidentit të Forumit Evropian të Rinisë, Xhejms Doorley.

Po ashtu pjesmarrësve iu shpërndanë edhe materiale të hartuara për të drejtat e njeriut qysh pas luftës së dytë botërore kur edhe doli në plan të parë nevoja e bashkëpunimit të vendeve më të zhvilluara të kontinentit plak.

Nga ana tjetër bashkia e Strasburgut dha një pritje për pjesëmarrësit në ambientet e saj si dhe u sponsorizoi edhe një shëtitje me motobarkë përgjatë lumit që përshkonte këtë qytet, duke parakaluar monumentet dhe konstruksionet e shumta ku mbizotëronte stili sakson i ndërtimit.Kjo, si pasojë e qenies për disa dekada të këtij qyteti si pjesë e Gjermanisë deri në mbarim të luftës së parë botërore kur edhe u rimor nga Franca si fuqi fituese.Po kështu, mjaft mbresëlënës ishte edhe parakalimi përgjatë institucioneve më të rëndësishme të kontinentit si Parlamenti Evropian, Këshilli i Evropës dhe Pallati i Drejtësisë.

Në mbyllje të punimeve, këshilltarja pedagogjike praën Qendrës Evropiane të Rinisë, Inge Stuer u shpreh: “Ishte një sesion i mirëorganizuar për të drejtat e njeriut me një shtrirje të gjerë pjesmarrësish në nivel rajonal e kontinental.Mendoj se pati diskutime mjaft cilësore dhe çdo gjë shkoi mirë.Duhet të jetë e qartë për këdo se të gjithë aktivitetet që zhvillohen në Qendrën Evropiane të Rinisë janë të një niveli mjaft cilësor, kjo edhe në sajë të përzgjedhjes së rreptë të aplikantëve të shumtë nga edhe ku seleksionohen persona me nivei të lartë kualitativ.”

Ndërsa Presidenti i Youth PLANET, Thierry Fresnay duke folur për aktivitetet e ardhshme të planifikuara për këtë vit mga kjo organizatë ndërkombëtare rinore, informoi për aktivitete të ngjashme me parlamentet dhe këshillat rinorë në Belgjikën frankofone, Skoci, Poloni, Kroaci, Maqedoni e Kosovë.

PARIS

Rikthehem me tren në Paris, ashtu si erdha si pasojë e të qenit i vetmi pjesëmarrës nga Shqipëria në këtë aktivitet.Një takim i paracaktua në Gare de l’Est-një ndër 6 stacionet e trenit të metropolit francez-me Profesor Ardian Marashin ose as-in e letërsisë, siç e quanim në fillim të viteve ’90 profesorin e letërsisë së huaj.

I shpjegoj dëshirën për të vizituar gjatë gjithë pasdites dhe mbrëmjes disa nga momumentet dhe sheshet që nuk kisha arritur t’i shihja vjet si pasojë e kalimit tranzit për së dyti në Paris.

Pas disa shpjegimesh marr metronë drejt Luvrit.Atje, për rreth 4 -5 km në këmbë parakaloj piramidën e qelqit, kopështin e Tyilërive, sheshin Konkord, Asamblenë Kombëtare, bulevardin famoz Shamp Elize dhe për të përfunduar në sheshin “Sharl de Gol” buzë Harkut të Triumfit.Ndërkohë kishte rënë mbrëmja.Këtu përfundonte edhe “lista” e vizitave të mia pasi kullën Eifel e kisha vizituar vjet.Por ama ditën.Në moment vendosa të marr sërish metronë drejt saj..

Edhe rreth një orë përgjatë parkut të gjerë poshtë këmbëve të gjigandit metalik që shkëlqente nga ndriçimi ashtu si mijëra turistë të ardhur enkas në këtë vend.

Ndërkohë, instruktimet për tu kthyer i marr pa problem nga një zonjushë xhentile…

Tre ndërrime trenash në metronë pariziene, poshtë bulevardeve, katedraleve e gradaçielave do të duheshin për të mbërritur atje ku u ndava me profesorin.

I bëj një telefon..

-Hë Ben, ku ke mbetur ?, ma pret me të parën Ardiani.

-Kërkund.Të mora për të thënë natën e mirë dhe mirupafshim në Shkodër.E më vonë po këtu…

Të nesërmen një takim i shkurtër me Michelin, përfaqësues i një organizate humaniste me të cilin kontaktoja prej 18 muajsh në internet.I shpreh impresionet që ka kaluar kushdo që ka shkelur metropolin e atdheut të pesë republikave.

-Mund të rrish edhe disa ditë, ma pret aty për aty.

…Parisi duket më i bukur kur vendos ta vizitosh gradualisht.Përndryshe, nëse tenton ta ngjeshësh axhendën me shpresë se do ta shijosh më shumë, aty vjen rënia sepse mundesh.Dhe keqas madje.

Falenderoj kolegun dhe i sajoj një justifikim diplomatik.Pastaj, pa e vrarë mendjen shumë marr linjën drejt drejt aeroportit “Sharl de Gol”.Terminale pas terminalesh, një qytet më vete.

Rreth orës 14 Boing-u gjigand i shoqërisë ajrore “JAT Airways” iu drejtua pjesës juglindore të kontinentit.Pas një ndalese disa orëshe tranzit në Beograd, edhe një orë fluturim për të zbritur në orët e vona të mbrëmjes andej nga isha nisur.

Agron Luka

“Disk Feste” në Shkodër autentik apo kopje?

“Me mihë në Bunë”…

Në Shkodër, për një punë të kryer keq, e cila duhet ripërsëritur nga fillimi, sepse rrëzohet, thonë: “A ç’ka po punojshin tre vllazën” dhe sigurisht me këtë rast janë të nënkuptuara edhe ato tre nuset e proletarëve mesjetarë e më thellë-thellë, ato tri motriat ora-rojzat fatije. Ndërkaq ka edhe një tjetër thënie, të lidhur me po atë truall aty: “Me mihë në Bunë” dhe kjo përdoret edhe si një lloj vlerësimi kur me kokfortësi, vazhdon si ta themi me një tjetër fjali të urtë: “Me rrahë ujë në havan”.

Mendoj se këto tri fjali të urta, vlejnë në lidhje me shkrimin me titull: “Etruskët: Popull enigmatik i lashtë apo fis ilir?” me autor Skënder Kajoshaj, botuar në “Illyria”, New York, dt.3-6, Dhjetor 2004. Vështruar në rendin e podiumit të nderit, ky autor pretendon të ketë vendin e tretë dhe madje para njërit që duhej të ishte i pari fare…. E dyshojmë disi “medaljen e bronzit”, sepse na duket se nuk ka dijeni as për Nr. 1 dhe as për një adash bashkpatriot me mbaresën e patronimit me “aj”! Por, me thanë të drejtën “indinjata” me të cilën sulmon “shkencëtarët evropianë” ia kalon të gjithve bashkë dhe më në fund ia kalon edhe në “risinë faktografike e artefaktet” e fjalëve primordiale “turrko-shqip”, të cilat siç më rezultojnë mua “vërtetohen edhe me matematikë” (Vetë kompozita  turrko-shqip ka vlerën numerike plot 1900, pra 19×100, duke shtuar këtu edhe nënkuptimin se turra shkon edhe si shqipe. Për këtë do paraqesim një “studim” në numrat e ardhshëm…)

Pra, le të diskutojmë pak rreth këtij shkrimi dhe rreth këtij super problemi shkencor, i cili për këta argonautë (ose agronautë nga ishulli Kos…) ka pothuajse e në mos më shumë, rëndësinë e zbulimit të Atllantidës në sipërfaqe respektivisht të hapësirës evropiane e pse jo pastaj edhe më shumë se të vetë Amerikës…(Shih Preloc Margilaj, “Ilirët flasin shqip-shqiptarët flasin ilirisht”, Podgoricë 2000, f 418)

Divergjenca më kryesore në mes këtyre, më duket se qëndron te pika “A”, se ku u formua e ku lindi për herën e parë ajo “koka me tru të urtë hyjnor”, ku shtegtoi pastaj e ku i la ato vezët e artefakteve, pastaj ka edhe divergjenca më të vogla që nuk ia vlen me u marrë me to. E rëndësishme është se të gjithë konvergojnë në atë që e quajnë “gjuha pellazge, shqipe, turrke/trojane, ilire, etruske. Nuk e kam kuptuar akoma se në cilën pikë ka dashur t’a vendosë “levën-lëvizësen e botës”, Z. Kajoshaj, por sidoqoftë meqënëse ai e nis me “Artefaktin Diskun e Festës së Kretës”, jam i detyruar t’ia bëj me DIE=19, se në atë vend ka lundruar më përpara Preloci. Dhe po ja citoj: “Së pari me prejardhje nga bregdeti lindor Adriatik, (nga fisi i Mezapëve dhe Dardhanëve) pohon fakti se në një monument varreze në Kretë është zbuluar pllaka me gravurë të xhubletës-veshje e malësores së Malësisë së Madhe…toponimi e etnonimi Mezap, vjen nga verbi “me zaptue’’, me pushtue, me plaçkitë…vetë Kreta ose më shqip Kandia=kanë+dija ose “Kanë uri për dije”…  (Cit. f 455; 453; f 424-425)

Më duhet t’a mbështes paksa Prelocin, se “zaptuesit arnavudë të Kandies” i përkujton edhe Evlija Çelebiu, porse i poshtri kërkon të na zaptojë edhe vetë fjalën me një lloj taksidari turqishte si “Zaptiexhiu”… Sidoqoftë atje ka qenë edhe labirinti i dijes, me minotaurin-demin minuk të zi që ulurinte edhe si ujk, një lloj kau-demi që shkaktonte edhe tërmete, pastaj atje në ato prozhme lisat e Gortynas, Zeus demi ia rrasi Evropës, bijës së Feniksit Agenor, hallës së Ilirit, nga i vëllai Kadmi me Harmoninë (mere si ta marrësh “djali i burrit të dajës”…) Atje ishte edhe ai “filli i Adrianës”… Sidoqoftë ka akoma topikë që gjenerojnë die/zaptikane robë=plaçka a rob=robos skllevër, si psh ai toponimi “Viqidoli, afër “Fushë Trojës”, që me shqipe do të shkonte “viçi, damni, taroçi, ujki zi doli, ra”, me sjellë epidamnin, dije, dritë demniakrraci=361=19×19 dhe “ujkikracien”=646=19×34, në Tyronën Mikene Nr. 3…

HALLALL=722=19×38, ALL’LLAH=722=19×38, që ia arritëm kësaj kohe me “INTERRNIETA”=931=19×49=MAGAZINA A IDE=113+1+19=133=19×7 ose në kuptimin MATEMATIKE + FILOZOFI= 722+1197=1919=19×101, = ANTIEJETA E TERRIT=1501=19×79…

Do të ishte një “mosmirënjohje kolosale” po të linim këtu pa përmendur “BABA-in” e shqipo-pellazgji-teukro-etruskologjisë, meqënëse tash u zbuluan edhe fjalët e kulluara shqipe priamare si “BABA e ANE”…

“Veza e Kolombit” dhe i ashtuquajturi “Fundi i Misterit Etrusk”!

Dihet se K. Kolombi, zbuloi zyrtarisht për Evropën, kontinentin Amerikan, ndonëse ai kujtonte se kishte gjetur rrugën e shkurtë detare për në Indi, duke u bazuar në botën glob. Më pas ai u bë i famshëm edhe për disa “zbulime” të tjera, si përshembull ajo “veza e Kolombit” e ato “prangat e Kolombit”. Por, ai nuk ia zbuloi qartë botës edhe disa të vërteta të tjera…

Mbas asaj pritjes triumfale, Kolombi filloi të pretendonte se vetë “shpirti i shenjtë” ia kishte zbritur si frymëzim atë lundrim-zbulim! Kolombi filloi të maskonte të vërtetën që, ai ishte bazuar në atë lundrim në literaturat e autorëve antikë. Dhe bash në këtë pikë, Kolombi nuk ishte bazuar te autori origjinal i llogaritjes së perimetrit të tokës, te Eratosteni nga Aleksandria i shek. III p.e.r., por te një autor kopjac i mëvonshëm i cili për më tepër e “korigjonte” e kështu e nxirrte tokën një glob shumë më të vogël.

Ndër literaturat antike, pëveç Herodotit, Platonit e të tjerëve, kishte edhe një lloj tregimi fantastik ku përshkruhej një lundrim për në kontinentin matanë Oqeanit Perendimor të Shtyllave të Herakliut. (Fenikasit më përpara i kishin quajtur “Shtyllat e Melkartit”) Për një çudi koinçidence të habitëshme lundrimi kishte zgjatur 80 ditë, diçka e përafërt sa kishte zgjatur edhe ai kolumbian. Po kështu lundërtarët e supozuar të shek II kishin frikë se do të rrëzoheshin poshtë, atje ku oqeani derdhej në qiell…Dhe, atje gjetën tokë dhe madje pësuan edhe një lloj zhgënjimi, të them si ai i Skotit ndaj Amundsenit në Anktardita. Atje, në atë “fund bote perendimore” në atë tokë kishin mbërritur më parë Herakliu me Dionizin, ku na kishin lënë edhe një shtyllë me pllakë bronzi me mbishkrime! Në mënyrë të habitëshme atje gjetën gra amazona e gra që flisnin edhe në gjuhën lidiane e madje edhe indiane”! Dhe befasia dhe fuqia e koinçidencave nuk mbaron me kaq, që nga ai vend këta lundërtarë shkojnë edhe në Hënë…por edhe atje gjejnë një palo grek që kishte arritur më përpara, i cili fliste një greqishte të kulluar. Ndërsa fjaloseshin me të, befas u dëgjua një lloj ezani Zeusi në pallezgjishte të kulluar…Si ishte e mundur kjo, kur zani nuk e kishte shpejtësinë më të madhe se 300 metra në sekondë! E,

bukuroshja hëna e stolisur me një hyll aty pranë, na ishte një glob si toka, dritën e kishte të vjedhur pa para nga dielli… Dhe e përsërisim, ky shkrim ishte i Lukianit të shek II. (Shih në “Lukiani, Vepra të Zgjedhura”, 1979”)

E filluam disi me epokën kolumbiane me atë frymëzimin sensasional të “shpirtit të shenjtë”, ç’ka u kthye pastaj si një lloj karakteristike tipike amerikane, duke mbuluar pararendësit, duke “mbuluar si macja” atë etjen për ar, ç’farosjen e autoktonëve, rikthimin e skllavopronarisë, ndërtimin e mundimshëm të një vendi dhe shoqërie të zhvilluar etj.

Mendoj se edhe shkrimi i z. Kajoshaj përmban diçka nga ato cilësitë e “sensasionit”, mos citimin e literaturës pararendëse dhe për më tepër edhe korigjime e përvehtësime. Ai shkruan a thua se po shkel i pari në atë tokë, ku papritmas dëgjon se flitet shqipe e kulluar… Z. Kajoshaj ankohet dhe ka kritikuar rreptë tekstualisht “disa qindra shkencëtarë të huaj”, të cilët me qëllime denigruese etj, nuk na paskan parë në shkrimet etruske, “një gjuhë shqipe të kulluar” dhe në anën tjetër nuk ka përmendur e cituar asnjë prej tyre! Ka plot mundësi të rreshtohen nja njëqind antialbanë-antishqiptarë, por gjithashtu ka një realitet tjetër ku mund të gjesh nja njëqind autoritete shkencëtarë evropianë, ku e deklaroj pa asnjë lëkundje, se tek ata i gjen tej e mbanë, çeshtjen pellazge, etruske, ilire, albano-shqiptare e deri në ditët tona. Nuk ka asnjë çip që të mos jetë trajtuar dhe në këtë mes kontributet tona, aty nga fundi i okupacionit osmano-turk e këtej, në rastin më të mirë në shumicë ishin ripërsëritje, erudicione e rinventarizime, kishte edhe plot trajtime foshnjarake e banale e më në fund fatmirësisht arritëm edhe tek kontributet tona. Mund të citohen plot nga ata librat përgjithsues, por sa për të hapur horizontin mendoj se për një shkrues si puna e z. Skënder Kajoshaj do të mjaftonte libri i Edwin E. Jacques, “Albanët”, përth. shqip 1996.

Duke ecur në gjurmët e të ndjerës Z. Nermin Falaski Vlora, si në ato “gjurmët e shputës së Herakliut”, ai nuk e merr as mundimin t’ia citojë e t’ia lëjë asaj si vëndase sëpaku ndonjë nga ato “merita deshifruese” me tërë ato volume, se sa për autorët evropianë, “Kokën e Zeusit” dhe plakun Preloc, as që bëhet fjalë! Dhe në këtë mes duhet të tërheqim vëmendjen se edhe një shumicë dërrmuese e atyre deshifrimeve dhe ideve të z. Nermin nuk qëndrojnë dhe po ashtu nuk qëndrojnë një turrë nga ato deshifrim-leximet “epokale” të Preloc Margilajt. Ky autor e shtrin pellazgologji- ilirologji- etruskologjinë deshifruese nga Afganistani/Guristani e deri në Portugali e deri ku S’KANDINAVI=S’ka ma vij lundrimi”…megjithse një turr’ mbrapa e një të kapracyer të Oqeanit e kish bërë më parë Nermineja…

Ja një nga ato deshifrim shqipkëndimet ku dy vendasit e shquar konvergojnë pavarësisht nga njeri tjetri: “IAAPAYJNORISNIRO”= shqip “IA DHUROVA YJNORIS KUR RONJA ose KUR ISHA NË JETË”. Pra duhet ta kuptojmë sikur këtë mbishkrim e këtë stelë varrimi, autori i varrit, tashmë i vdekur, e kishte pregatitur sa qe gjallë. Në fakt me këtë metodë e duke u bazuar besnikërisht në teknika-rekomandimet e Nerminesë, ne mund ta lexojmë edhe në disa këndvështrime të tjera, sepse nuk na ngjan se shohim ndokund atë “fjalëzën dhurim e as vetë dhuratën”! Mund të ishte kështu psh: “ZOTI-IA/HYJI APA-BABAI YJNORIS-HYJNOR NIRO-NIRIT/NJERZVE ose “IA-I’A APA-JAPA YJNORIS-HYJNORIT NI-NJI RO-RROJTJE/JETË”. Ndërkaq ajo “dhurata e blatuar” na ngjan si një lloj korruptimi, ku i vdekuri po dërgon një lloj mesazhi nga andej, ku po rikonfirmon dhuratën që e kish bërë kur ishte në jetë… Po jua kujtojmë se për transportin që kryente lundërtari Karoni përmes Akherontit, lypsej paguar një taksë me monedha në gojë, dmth ishte si të thuash një lloj ekonomie tregu në bankën qielloro-tokësore…Dyautorësisht-njëkohësisht duket se ishte zbuluar edhe interpretmi “ETRURI=E+TRURI”, pra populli me “E TRURI”, me të cilën indigjenët e maahnitur nderuan ardhësit PELLAZGË ILIRË MEZAPË dhe për nderim u lëshuan bregun e TYRRENIT (me tapi a pa tapi?!). Preloci me modesti ia lëshon vendin Nerminit në zbulimin tjetër epokal në inversionin “I URTRE”! Megjithse ne nuk po na ngjan se e zbaton besnikërisht rendin invers. Bile kemi një trini, sepse “I” simbas Nermines simbolizon Zotin. Sidoqoftë kuptojmë se lejohet leximi e prishja e rendit në invers e madje mundet t’i shtosh edhe disa germa simbas kuptimit që dëshiron t’i japësh. Dhe kjo na ka dhënë disa rezultate sensasionale edhe ne…Sa për meritat e Prelocit, as ka nevojë t’i përmendim ne fare, se ato i ka pllakizuar/gurizuar një tjetër Preloc: “Shkrimi (alfabeti) ilir bëhet matricë për alfabetet e popujve mesdhetarë e kontinentalë…alfabeti ilir bëhet “mëmë” e alfabeteve të popujve të Mesdheut…dhe këto gurë i ka vendosur Preloc Margilaj”… (Cit. f 18; f 22)

Kishte të drejtë i ndjeri Homer, kur shkruante se “mbas Luftës Trojane/Ilione, filluan t’i bijen deteve kryq e tërthor, me anije/nava, karava, lundra, lundrica, varka, barka e flluga e trapa me vela edhe ato fiset malësore që me punë deti as ishin marrë fare”…porse trapi qorr shurdh-memec kishte bërë sikur kishte harruar se ku e kishte mësuar atë linearin A dhe linearin B…Me që ra fjala, t’ia kujtojmë atij, se Gerionin e Trefishtë me tre koka e tre shiponja të murrme –zeshkane, e kishin degdisur helenët nga Epiri, në Gjibraltar. (Shih studimin tonë: “Shqiponjat epirote të Zeusit dhe Geryonit të Trefishtë”, bot, në “Shqipëria Etnike”, në gaz. “55” dhe “Illyria”, New York, dt 28 nëntor 2004). Me atë rast zaptiexhinjtë e Herkulit/Hekurit i vodhen lopët, demat, viçat, buajt e buallicat, bile edhe disa nga të “Bukurat e Dheut” të Faraon dr. prof. Busirit dhe në rrugën e kthimit i ranë nga etrurët e Tyrrenit e pastaj ata mafiozët syçilianët ia vodhën ni viq-taroç për farëzim, por kishin harruar se hajni hajnin e vjedh pak me zor, në saje të viçilencës së Nanit, një stërnip I Apa Pellazgut (Sip. Prelocit, cit. f 165)

Dhe ja ku na del me vranësira, vetëtima e bumbullima, Z. Kajoshaj! Ky duke i marrë “artefaktet disqe-pllakat” si të ishin CD a pllaka gramafoni e bën aq të thjeshtë leximin, aq sa rrezik edhe një çfarëdo do t’i bënte direkt një lexim-këndim si të një flete libri. Kështu z. Kajoshaj kapë copra e pjesëza, ku t’i dalin, në fillim, në mes a nga fundi i pllakës e diskut. Ai na paraqitet sikur e paranjeh historinë etruske, emigrimet, gjuhën, paranjeh deshifrimin etj dhe së fundi deklaron plot gojë: “Gjuha e etruskëve të lashtë vërtetë ishte shqipja”!

Dihet se shkrimet etruske (ose edhe ato ekuvalente që autorët evropianë përpara, dhe Vlora/Falaski më pas i quajtën edhe si pellazge-ilire), ishin në shumicën e tyre bustofredike, dmth me fillim lexim majtas-djathtas ose anasjelltas dhe me rreshtim alfabeti të pandërprerë. Mirëpo deshifrimi i këtij lloj shkrimi nuk mund të jetë i krahasueshëm sikur të kemi të bëjmë me një copë trakt muri, apo me copa të thyera amfore në arkeologji, nga ku mund të hetojmë se si kishte qenë i tërë objekti.

Por Z. Kajoshaj pretendon tash se ka zbuluar “vezën e Kolombit” dhe madje edhe Amerikën etrusko-pellazgo-ilire-shqiptare! Kështu ai ka “zbuluar një përputhshmëri magjepsëse të gjuhës shqipe dhe leksikut të saj me atë të gjuhës dhe leksikut të lashtë etrusk”! Kësisoj i armatosur bën edhe “deshifrime 100%”! Duke “okupuar si hapësirën jetike” etrusko-pellazge, tërë teritorin e tre gadishujve mesdhetarë e tutje andej nga Kaukazi, është fare e lehtë që edhe tërë ishujt mesdhetarë të bien aty brenda, megjith “të shkretën Kretë”, të cilës i përket edhe “Disku i Festës” dhe siç e veçonte edhe i ndjeri Homer “gjithfarë gjuhësh e popujsh aty jetojnë”, ku ishin edhe “dorët e trefishtë”. (Dhe atë etimologjinë e profesionin e dorës të neoheraklidëve Dorë të Doridës me Dy Hylleisa e ka të sakttë Preloci). Dhe kur ndodhte kjo bashkëekzistencëjetesë popujsh e gjuhësh “në të voglën Kretë në mes të Mesdheut”, atëhere merre me mend se ç’ndodhte në tokë. Oh, ç’popull madhështor e ç’gjuhë të madhe e të mendëshme Zoti paskemi pasur! Të poshtrit na kanë inat se jemi…

Por ndërsa kapardiset kështu, Kajoshaj papritmas çuditet dhe ofendohet me një tallje të cilës i refererohet vetë (pa e cituar se kujt i përket?!) se “edhe banorët e Atlantidës së fundosur, duhet të kenë folur shqip”. E pse jo, deri sa ka hipoteza se kjo Atlantidë ka qenë një ishull i madh në Mesdhe, në hapësirën pan shqiptare, dhe pastaj është fundosur nga një shpërthim gjigand vullkanik, që ka shkaktuar edhe atë dallgën e madhe biblike etj!

Një rrjedhim-zbritje që del nga shkrimi i z. Kajoshaj është se “gjuha shqipe, ka evoluar pothuasje pak e aspak”, si ta themi e krahasuar me atë gjuhën e zgjedhur arabishte, për të cilën gjithashtu thuhet se s’ka ndryshuar fare. Ndoshta kjo do të shkonte në sintoni edhe me “gjuhën e zgjedhur shqipe-pellazge të Zeusit” (ZeuV=418=19×22) dhe me atë “deshifrimin shqip zoti me mendje të madhe” bërë nga Kajoshaj, ose nga ai me germën “I” nga N. Vlora! (“Shkodra dhe gjuha pellazgo-ilire”, Sem. II, “Shkodra në shekuj”, Vëll. II, f 5-11)

Shiko, është e vërtetë se Homeri, mendjelarti, shkruan për një lloj gjuhe të shenjtë “sanskrite” qiellore ose më drejtë orakulltare, si psh. “një bokë e lartë ngritur mes fushës para Trojës, që në gjuhën njerëzore quhej Batije, ndërsa nga zotat quhej “Varri i Mirinë truphedhurës” (“Iliada”, bot.1979, f 41, K. II, v.977-980)  Në një rast tjetër për një emërtim shpezi-zogu shkruan: “te Çuka e Gargarit në Malin e Idës, plot me burime,  ka një shpez me zë të thekshëm, i cili strukej nëpër degët e shpeshta të bredhave dhe në gjuhën e hyjnorëve quhej Kalqid, ndërsa në atë të njerëzorëve Kaçubet e quajnë”. (Iliada, po aty, f 250, K. XIV, v. 354-357).

Tashti ne edhe mund ta bëjmë ndonjë lloj provëze nga ato që quhen “supozime pune”, mund edhe ta botojmë, por me të gjith relativitetin e mundshëm dhe pa dalë nga supozimi ose edhe nga hipoteza. Në rastin konkret ne e kemi bërë një gjë të tillë, duke kërkuar edhe të falur nëse e kanë provuar më përpara të tjerë. Në shembullin e parë te “Mirina” ne kemi veçuar, pararendësen e Shën Mërisë, Shmrien, Mrinë, një ish nuse gjijfryrë si koresondente e AQE-Athinasë kukuvajkës dhe në bokë-tumën Batije shohim një lloj varri si të orave-rojzave Fatijeve. Ka një farë bazimi të mendohet se ndërtimet, mitologjitë e terminologjitë gjuhësore të një shtrati trojan edhe imitoheshin, pra diku edhe mund t’i gjejmë ndonjë paralele të ngurtësuar, e të magazinuar në gjuhën tonë, siç kemi edhe plot fjalë të greqishtes së vjetër, siç kemi imitime të kështjellave me simbole me luanë, dema etj. Janë autorët evropianë ata që shkrimin etrusk alfabetik e sjellin si një import nga Kalkisi i Eubeas e nga ai hinterland dhe po ashtu kanë qenë ata të parët që hodhën idenë se mbishkrimet e gurta të Kretës mund të provoheshin edhe me gjuhën shqipe. Në shembullin e dytë, që kemi nxjerrë nga Homeri, përsëri kemi: “gjuhën hyjnore-qiellore të zotave politeistë”; Gargari do të shkonte me shqipen e sotme si një vend burim Gurrë me gurgurimë a me zhurmë si gargari fyti; zogu “Kaçubet” do të shkonte si një zog i strukur nëpër kaçube (Ndoshta edhe pak trim si Kaçubej?). Kishte një zog feniks simbol, lundrimesh i fenikasve hyjnorë, kishte një shqiponjë postiere lajmëtare pellazge-epirote të pellazgëve hyjnorë, kishte një zogu Kosi në Dardani, të kishte edhe një zog Kalkid?! Por, finalja mbetet thjesht një supozim, i cili duhet mbështetur akoma drejt një hipoteze e më pas akoma drejt një formulimi më solid. Por, mos harrojmë se megjithkëtë kësaj i thonë të bësh linguistikë me vesh, ndërsa ajo e Kajoshit është akoma më keq, sepse vepron jo vetëm me fantazi por edhe me “përfundime të përfunduara e me kritika të rrepta”. Nxënësi fare fillestar do të mësojë autoritetet, për më tepër më duket edhe me punën e të tjerëve, sepse në fund fare në kllapa e shkruan “(Përgatitur nga Skënder Kajoshaj)”, ndërsa edhe ankohet se ka pak vend, për vërtetimin 100% të deshifrimeve në instancë të fundit!

Nga se duhet ta dimë ne kahun e leximit, për të bërë lexim-deshifrimin, nga sa dhe si duhet t’i bashkojmë rrokjet. Të përmendim këtu edhe faktin që alfabeti etrusk, nuk kishte shumë shenja të posaçme diakritike e specifikime të tjera. Ata vetë i kanë lexuar sepse e dinin kod-gjuhën e gjallë të tyre bashkë me sekret shkurtimet, duke shtuar edhe faktin se kryesisht ishin mbishkrime nekropolesh. Duhet pasur parasysh se tekstet etruske kanë qenë relativisht të shkurta (nuk ka deri më sot ndonjë shkrim madhor të gjatë), pra kemi të bëjmë me kronologji të fillimeve. Në garën italike për supremaci etruskishtia e pastër, siç duket u shkri, u integrua, të themi edhe se e përfundoi misionin e saj. Etruskishtja e shkruar ashtu sikundër hitishtia, aramaishtia etj, sot mbahen si gjuhë të vdekura dhe deshifrimi i tyre është tepër i diskutueshëm, shpesh i pamundshëm, dmth sekreti ka përfunduar bashkë me të vdekurit. XAIPE DRITE & RAHMET=2185=19×115

Duhet pasur parasysh se në një farë mënyre autorët antikë termin pellazgë e barbarë e përdorin në disa raste edhe në kuptimin e banorëve të lashtë të vjetër si ish pronarët e hershëm, “të pjellurit, të lindurit, banorët e atyre dherave” dhe jo se veçonin ndonjë ish popullsi me etnos, gjuhë e hapësirë gjigande tokësore të unifikuar, siç e bëjnë shumë autorë, ndër ta edhe Jacques. Se sa për fantazistët Vlora e Margilaj dhe amatorialin Kajoshaj as diskutohet!

N. Vlora-Falaski jo vetëm që deklaron “ETRUSKISHTIAGJUHEGJALLE”, por i pëqen ta ricitojë si me mburrje se “pellazgun Zoti, dmth All’llahu e bëri para Hënës”…në atë sensin a thua se pellazgjishtia na ishte “guri primordial” i gjuhëve! Por, se mos kaq? Jo,dale, “dale se ka prap dava Janina” : “…I pari që lindi mbi tokë ishte Pellazgu…Duke sjellë një peshqesh të bukur, Toka lindi së pari Pellazgun Hyjnor, shumë më parë se të lindte hëna… Shkronja I është kyç I=Zoti…”I” dhe ADAM të turqishtes: I= e mira, ADAM= njeri, pra I ADAM=njeri i mirë. Ja, pra ku na paraqitet një shembull i pamohueshëm i monogjenezës së gjuhëve”! (Cit. po aty) Rasti konkret pra e ka fjalën për monogjenezën gjuhësore turko-shqiptare dhe megjithse po urtësojmë trurin e po i kapsallisim mjaft sytë, as e shohim e as e kuptojmë këtë shembull të pa mohueshëm monogjenetik”! Sikur qe hebre-çifut ai mutmoti mollëngrënësi Adami prej argjilekuqi, dree, na paska qenë shqiptar-pellazg/teukër! Hajde për Hajër na kjoftë, i ka vërtetuar autorët antikë e mbesa e Ismail Qemalit me disa monodeshifrime unikale…jo ka ngritur flamuret në Vlorë (Të Al’ladro Kastriotit e të Spiridhon Illos e Marigosë…), por ka ngritur në Raihshtagun Universal… monoflamurin turko-shqiptar! I mbetet detyrim shkencës së antropologjisë ta përcaktojë tipin racor të piellazgomononjeriut të parë, sepse si më zakonisht Zoti e parapëlqente si semitike, racën e pejgamberrëve dhe duhet pasur edhe parasysh se nganjëherë pamja e jashtme e fytyrës të gënjen, Gjithsesi Nermineja e dhe ai e dinë më mirë! Ne na bie detyrimi t’i vendosim numrin rendor me shkencën e nëntëmbëdhjetografidimensionalit, pra Adahm/Adham=1+4+1+600+40=646=19×34!

Ndërsa Preloci dhe Nermineja janë kujdesur për etimonin e vet, z. Skender, për modesti nuk e ka bërë këtë.  Me mënyrën etruskishte emërmbiemri i shkruesit, shkon SKENDERKAJOSHAJ.  Shikoni tani se çfarë na sjell një koinçidim kombinim rastësor. E marrim të mirëqenë kahun e leximit dhe me shqipe puro lexojmë si “Ske+nder+ka+joshaj”, dmth “S’ke nder ka/h/kur bën joshaj/joshje.[dashurie a shkencore]”. Në rastin tjetër e krahasueshme me turqishten ortaken e Kajoshit e të N. Vlorës kemi “I+ske+nder+ka+joshaj”, dmth “ZeuV s’ke nder [kur bën] Ka  [metamorfizim si dem, ka, taroç] joshje [me lajka]”. Dhe në invers lexohet “Jah sojak re[n]d n’eks”!

Dhe atë Aleksandrin e Madh, Skjap/Cjap-Dhinë e “Dhi-Atës së Vjetër”, Daneli e parashikoi/profetizoi e apokalipsizoi si “Biri Skjap, I Zeus piqumshtit të Amaltea-Malltezes Dhi në Shpellën e Kretës”…se atë imitonte edhe Pirro shqiponja briskjapi dhe me Atë “Iskender” Dhulkarnejnin/Dybrirëshin e Kur’anit a.s. Sami Shemsetin Frashëri, duke u bazuar te vetë shkolla mesjetare turke e Sulltan Muratit II e Mehmetit II e identifikoi me Iskender Zul Karneyn=Aleksandri i Madh. Atë imtoi edhe Gjergji Kastrioti epo qashtu edhe Zogu (oglli) I e me ner me thanë qat simbol kok skjap/dhie kuveni ia v’noi përmi kryet shqiponjë krenares dopio si “simboli republikan I Republikies Shqiponjatare Skiapatare”, kur Lukiani i shek II, shkruante se “Shqiponja e zezë i rri përmbi krye Zeusit e gati sa s’ka bërë folenë aty”! Pale na e keni lyer edhe edhe me ngjyrë ari në të verdhtë jeshile skjapin me gjith shqiponjë…dhe thoni se nuk ekziston evolucioni…Ku duron shqiponja gja mbi krye, mor të trashë e aq ma pak ni kokë êdhi-kedhi pa ETRURI e pa IURTER…êêêêê…

Por, le t’ia propozojmë shkencëtarëve se mos e kalojnë edhe atë “Murin e Madh” kinez, përtej guroreve të BUDA Afganistanit, që me demek na paskësh ndërtuar Dhulkarnejni, sepse le që Buda deshifrohet e lexohet mjaft mirë, por edhe ai UJGURI…sepse edhe ka një çikëz Yçtamamlezet, ta ribëjmë shqip edhe “Udhëtimin e Magelanit” [Të madhit mago të lanun peng, pa varr e pa stelë pellazge]. Me metodën deshifruese të rrokjeve e korespondencave të koinçiduara mund të okupojmë edhe Kinën, si psh  “Çu En Lai”, jo vetëm me atë famozen Çuni Lalës, por edhe si “Çu/n ose Ç[o]u En [ët] Lai”, ose “Liu Shau Çi= A/liu shau [Çan] Çi [nin]”; “KAN SHEN shkon si {KAN/UJK I SHEN/TË}si mik i Enverit e me kllapa gjarpërushe me qenë se ka qenë si qen-ujk ministër i brendëshëm. Ashtu edhe ÇEN PO TA kishte t’thyer diskun do shkonte si BABA ÇENI HAIPE…ndërsa kamboxhiani POL POT do të shkonte si TOP LOP si Salla Hanëme e Thertores, pastaj nga Polinezia te Atllarët e Arës së Pashkës e drejt e në HA MERR IK etj!

Z. Kajoshaj, e ka filluar, hapur “studimin” me një lloj postulati: “MADE IN MENDYA”, ku “gjuha latine e derivatia italishte, helenishtia e greqishtia” nuk hyjnë asfare në deshifrimin e etruskishtes ose “të vendit e njerzve me tru, të ndriçuarit”, siç i ka dalë hesapi i hilmihabereve z. Vlora, apo (alihoxha) “Zotit të Madh në Mendje”, siç i ka rezultuar Kajoshajt. Pra ai niset apriori se vetëm shqipja mund të përdoret si çelësi origjinal e asnjë lloj tjetri, as si kopil! Dhe si mundet të ndodhë kjo, kur vetë albanishte-shqipen e mbajnë si një gjuhë me afërsisht nja 60% me leksik me prejardhje me bazë latine!? Je n’vete ne atje jemi si n’shtëpinë tonë, ja mësyjmë sa herë të kemi nevojë, atje kemi lanë edhe trutë e kokës, kurse këtu kemi vetë trupin pa kokë…

Por, pse thotë Nermin Vlora Falla-ski se duhen përjashtuar fjalët latine e greqishte e duhen marrë ato si autoktone të një substrati të shqipes, apo se ajo zhytet edhe më thellë nëpër fantazitë e një ish gjuhe pangjea e të një substrati bashkëtakimi shqipetaro-turk dhe pse ajo ka lëshuar të tilla receta rekomandime duhet të veprojmë ashtu?! Po ja t’jua kujtojmë juve atë krahasimin “ment’ e kres”, mêñdê/mendje me drejtshkrim shqip= me “mentum” lat.; “më vjen në mende” shqip.= “mi viene in mente” it; “kokë/koka” alb.shqip.= me “kokus” lat.; “faqe”, alb.shqip.= me “facis”,  “kamba” alb. shqip.= gamba it. etj, etj. Po e ke harruar perendeshën Mentis, me të cilën Zeusi e ngjizi Athinanë dhe pastaj e polli ai vetë nga koka?! Po Mentorin! Po kaq lehtë harrohet se edhe në lashtësi, përmes kanalesh të ndryshme, depërtonin fjalë, terminologji etj e si të thuash ishin si këto internacionalet e sotme! Ja psh “lundra” shqip e “londra” në abrucishten antike; karava anijet helene, Karavanti, komandanti i flotës ilire, vëllai i bazileusit Genthios, Karavasta këneta, apo mali Akro Karava, si një karavë e ngurtësuar që e jep edhe Homeri në legjendën e Korfuzit, pa përmendur pastaj drapanon-drapën-drapër etj, etj, e deri edhe te ajo “mnia-mëria” me të cilën hapet Iliada.

Prandaj mos të fluturohet aq me shpejt e lart (in alto=naltë) me “diskun fluturues” të “I’KARIT”! Nëqoftë se supozohet e hipotezohet se ka pasur edhe ndonjë substrat/nënshtrat gjuhësor gadishullor ilirik që ka furnizuar me gjuhë dukshëm gadishullin italik, në rastin konkret që mendohen etruskët, japigët, mëzapët, kjo nuk realizohet kështu kaq lehtë. Ju mund t’a kishit lexuar edhe në tekstet e reja italiane, ku ka ca kohë që po kritikohet ajo ish mënyra romano-centriste e këndvështrimit të historisë. Flitet për një emigrim të konsiderueshëm nga bregu Adriatik, në veri në luginën e Po-s, në Italinë e mesme e deri në Japigji, aty rreth shek XI-XII p.e.r., shoqëruar edhe me shigjeta në hartë. Studimet me ide të reja duan, sidomos vërtetime, argumente dhe jo ide në ajër.  Ne psh kemi shkruar e botuar një studim për origjinën e emërtimit të detit Adria-Adriatik, ku me citimet e vetë autorëve antikë si Hekateu, Teopompi, Aristoteli etj, del e përmbysur teza e origjinës dhe e lokalizimit italik e Varronit të shek I p.e.r. Lumi, qyteza. mali Adria, fisi Adrian, banori Adriates rezultojnë në Iliri. Dhe këtë nuk e ka bërë as Çabej. E kemi botuar vjet edhe te gaz. “55”, dhe fjalën e fundit sigurisht ia kemi lënë autoriteteve.

Gjithsesi, puna nuk duhet vështruar “me atë syrin e keq” e me “pa drejtësitë kolosale” që na paskan bërë “shkencëtarët evropianë e fqinjë të huaj”, siç bën Kajoshaj. Nuk duhet harruar se ishin ata që na e rizgjuan “shkencën e albanologjisë”, kur ne ia kishim këputur një gjumi të rëndë letargjik e rajallëku nën injorancën turko-anadollake.

Tashti z. Kajoshaj na ridel edhe një herë, përveç me disa fjalë që i kanë stërtrajtuar autorët evropianë, por edhe me ato me nder “fjalët e lashta turko-shqipe”!  Disa i merr te N.Vlora, si “maraz, hajër, Hajrudin [Hajro+Din], nga të cilat ka një barrë edhe Preloci, pa le pastaj edhe ato të El Kaurderrit si Muhjiu, Halhylli… dhe duke i bërë edhe disa gjetje harresa revoltuese si atë me BABA, ANE, Z[H]EMIL…! Po me çfarë teksti, bazamenti të shkruar të ilirishtes, apo edhe të shqipes mesjetare para turke e vërtetoni ju prezencën e kronologjinë e tyre?! Përse fjala HAIPE, që gjindet shpesh në nekropolet, duhet të merret ekuivalente dhe origjinare domosdo me shqipe-turqishten habertare të gëzueshme! Le që ajo fjalë është edhe arabe. Po pse nuk ju del ky kod në vetë mbishkrimet etruske në ETRUSKI!?  (Po sikur ndonjë trap ta deshifronte duke vetmarrë si primare trajtën italike ETRUSKIA që me shqipe do t’i shkonte “E TRU SHKIER”…) Pra ka vend edhe për pista të tjera. Greqishte e shqipe AIP është ajri sot, por aso kohe ishte ekuvalente edhe me shpirtin! Ju ndërkaq duhet edhe ta kishit vërtetuar se “maraz”, “baba”, “at”, përshembull vetë turqishtia i kishte marrë nga substrati anatoliano/teukrean-ujkian/trojan a nga bizantinishtia e pastaj t’ia ngjeshnit atij deshifrimit etruskisht=shqipirisht. Pse shqipe e quani ju edhe atë “shqipen e bejtexhinjve”, “ajan kush pat folur shqip, bejan e bëri Nezimi”? Dale, ndale pak, se edhe vetë termi “gjuhë shqipe”, nuk na del askund më poshtë se shek XV, pa le pastaj se “Shqipëria” është kryekëput një emërtim i ri fund shekullit XVIII a fillim shekullit XIX! Ndërkaq ka edhe supozime se me ishkipxhinj quheshin shkipetarët myslimanë të Yshkyp/Ishkipilisë/Shkupit. Apo kur nuk keni ku t’ia rrasni deshifrimit tjetësoj, për “të zgjidhur ekuacionet linguistike” e keni lejen edhe t’ia shqiptarizoni ca fjalë turqishtes?!

Përse me ç’do kusht duhet të dalë ngjizje fermentimi i parë i popullsive ilire, andej nga Anatolia, tale-kuale siç i dilnin baballarëve panshqiptarë Vaso Pashë Shkodranit e Naim Be Frashërit?! Hajde për hajër na qoftë, Aferim, Afrim, Afërditë! Apo quani autoktone edhe konjarishten me konjazxhinjtë nga Konja dhe derivatet tona me Konjara, ku Bajo Topulli dhe Halim Xhelo e përflitnin edhe vetë origjinën e ndonjë nga të Vlorajve, “që jo vetëm kishte bërë betimin si sadrazëm se ishte me origjinë nga Konja”, por edhe ndërhyri të mos hapej shkolla e mesme idadije, sepse i duhej të ktheheshin në vend-origjinën e Konjës”…

Me këto hulumtime hulumendje “etruskologe-pellthazgole” ka qenë marrë edhe i madhi, njëshi Enver Hoxha, madje edhe me “diskutime-kopjime” me tërë seriozitetin e thellësinë fytyrore të dijetarit, me Baba Stalinin Visarionoviç Xhugashvilin, ku si shqipe i servir në vend të “DHUR’ATË” edhe një “PESHQESH=1710=19×90” si ”pesh/k qensh”!

Ah, ja ç’na paskësh qenë sekreti: Visar+Viçi e paska nuhatur/epokalipsuar “Peshqeshin Pellazgteukër ADAM” dhe për t’u siguruar e pyeti Hoxhën:

-Si thoni asaj fjalës “apa-jap vullnetarishte diçka”?

-Ë, a po, po Peshqesh, tovarish Stalin!

-Pse turq jeni ju shqiptarët?! –unë kujtoja se ishit vetëquajtur ashtu si mercenarë…!

-Jo, jo shoku BABA STALIN, kemi edhe fjalën tjetër Dhuratë, Donator, Bakshish, Bashibozuk…

Kur i dhuroi Ismailit, atë fundin e serialeve “Fundi i Misterit Etrusk” të Zaharija Majanit”, nga fisi i Zahariajve të Matjanit, Enveri e ngalasi edhe Ismailin të merrej me pellazgollasjen…

Në burimet osmane, që ka përkthyer S. Pulaha, ka nja dy vende ku okupatorët turq e shkolla e tyre islame mesjetare, përpiqet të na gjejë edhe një ish origjinë të përbashkët gjenetike e vllazërore, duke i shfrytëzuar e shtrembëruar ato hipotezat fantaziste mesjetare për një ish lidhje me Albaninë e Kaukazit. Kronikani arab Aliu Çelebi, duke iu referuar “Verifikuesve të njoftimeve të vlefshme”, shkruante këtë legjendë: “Ishin tre vëllezër Arabi, Kiso-Këpçaku dhe vëllai i vogël Arnavudi, që ishte arratisur në brigjet e Mesdheut… të tre këta ishin bijtë e Baba Beshe-s”. (S. Pulaha, “Lufta shqiptaro-turke në shek XV, Burime Osmane”, 1968, f 274-276)

Nga këto “stërgjyshër arabë të arnavudëve”, me lidhje me Kurjeshitët, si puna e atij Xhebeli Elhimes “me gurë varri e vende dëfrimore” në Elbasan”, na gjen edhe Evlija Çelebiu. Aso kohe gjirokastrive u kishin vdekur burrat dhe qanin natë e ditë dhe Çelebiu e pagëzoi qytetin ku lidhnin macet, si “Qyteti i Vajtimit”, në fakt ata këndonin   labçe…dhe sidoqoftë edhe pse kishte disa vërejtje perverse, mblodhi mjaft vullnetarë e redifë me para për të shtypur kryengritjen në Kandie…(“Shqipnia para dy shekujsh”, përkth. S. Vuçiterrni, 1930, f 114 etj).

Dhe për të përfunduar pastaj te Loci Prelë, që edhe fjalën Besarabi, Bosna e Besanin e Elbasanit i lidh me Besë e me Gur Bese primordianin meteorit etj, etj. Po ai, toponimin Janinë e lidh si vendin e Zeusit e Ali Pash Tepelenës dhe këtyre dy despotëve u gjen edhe një etimologji të denjë, një lloj gjelle “jahni patatesh”! Pra Janina=Jahni me mish e patate! (Cit. f 68) Ndërkaq toponimin “që parashihet se është i hershëm” Kosova e lidh ose me zoonimin, zogun Kosi, ose me vetë kosin, një lloj nënprodukti qumështi, por kësaj të dytës ia ka vënë syrin, sepse “krahina (KSAJ-RK) nuk e ka marrë emrin nga Zogu Kosi, por nga karakteristikat gjeografiko-topologjike të fushës…krahina e lindi zogun jo e kundërta! Toponimi KOS ishull e qytet në Egje është krijuar nga Pellazgët parahelenëve, ky fakt dëshmon që toponimi është pellazg! ( Cit, f 73-74)

Ë më të lumtë Truri I Urtë I Vogël, ERE, HAIPE! Po kos-nënprodukti qumështor delje, dhie a lope, a hyn në karakteristikat topologjike gjeografike të Fush Krahinës Socialiste Autonome të ish Jugosllavisë apo të Republikës së Kos’ovës?! Cili nga të tre kosat, me shije dardhe krijoi Kosovën me qenë se kanë eksiztuar para saj?! Loci, siç ia ka gjetur edhe vetes etimonin pellazg, aq i mjafton edhe për Kos+ova, për pjesën tjetër “ova-vezë” as e rruan, e as nuk i bëhet fare vonë se ku e “varnin rrëshiqin me kos” apo kosoren kosovartarët!

Dhe kur tashmë ne e dimë se pellazgu ishte parahënor e para gjysmëhënor, atëhere i bie që të prishim jo vetëm tërë postulatet e Shënjta të Dhi-Atës dhe Kitabit a.s., por edhe ata të atyre materialistë-darvinistëve harramsyza e dinsyza…  (Dhe Zeusi IZMK “maje thanës” e çon në qiell…)

Në mitologji ky ishulli KOS njihet edhe për një djal mbreti me emrin Agron, i cili përbuzte perenditë trashamane helene dhe besoj se ky mitoartfakt e vërteton katërcipërisht se ai ka qenë pellazg ilir shqiptar. Dhe kështu trapi I=Zeus/Ibrahim Rrugova, në vend që të fusë edhe një zog Kosi dy krenar a ndonjë tavë kosi elbasanllie paragjysmëhënore, vete e na futë edhe një rrotë e ndonjë simbol dardhano-pellazge të Trojës…  Hajde për Mbarë I’sh Allah! Po pse histori e shkencë linguistike i thonë kësaj?! A nuk kanë ardhur patatia dhe kallamboqi i miellit të ballakumes nga kontinenti amerikan dhe kosi nga Kosova dhe hallmaxhinjtë e Ka’vajës?!

Në atë kronogji ku zhytet z. Kajoshi, te 1700 p.e.r. nuk kishte as etnos helen të dalluar, pa le pastaj për etnos ilir, nga ku të shkëputet një llokmë e madhe kompakte etruske si fis me gjuhë shqipe të formuar e të unifikuar, pa përmendur se ai gjen pastaj edhe individualitete dialektale! Dhe si ndodhi që këta etruskë shqipëtarë aq të kompletuar edhe me gjuhë të shkruar e harruan aq e shpejt gjuhën shqipe? Ah, qyqe shkencë!

Por, inshalla ja qëllon edhe Kajoshaj ndokund…

Disku i Festës së Kretës në Shkodër!

E pikasa, e njoha dhe e lexova me një frymë, megjithë ato të metat. E keqia sidoqoftë më solli një kuriozitet. Tash që po shkruaj në kompjuter është 1 Maji, e për këtë arësye e vura këtë nëntitull edhe pse sot ma dha gazetën “Illyria” miku im Cuf Hoxha që sapo është kthyer nga New Jorku. Kajoshaj ka botuar fotokopjen me “Diskun e Festës” vetëm me një anë, ndërsa tjetrës si ka dhënë rëndësi. Me atë kompetencën, për të cilën sidoqoftë përgjigjet vetë, ka interpretuar disa emërtime të gatshme të nxjerra nga simbolet piktografike e nga disa të tjera që duhet të jenë germa, por nuk jep asnjë referencë se nga i ka nxjerrë ato!

Para disa muajsh më ranë në dorë nga një argjendar, dy objekte argjendi. Njëra ishte një nga ato monedhat me viç e lopë e me atë topuzin e Herakliut, ndërsa tjetrës nuk i jepja dot shpjegim, sepse për monedhë nuk e besoja! I Zoti i mallit mi la t’ia verifikoja autenticitetin dhe realisht më dha një pazar (kjo është fjalë arabe) që sot po e qaj “me lot” edhe sikur të ishte siç e mendoja një lloj fabrikimi profesionist. Në parantesë miku im Moikom Zeqo më ka thënë njëherë, ruaju se ta hedhin, në Greqi bënin plot palaçollëqe të tilla kopjesh. Ne realitet edhe literatura e shkruan se sidomos objektet prej argjendi fallsifkohen lehtë e madje edhe Lukiani i shek II që e përmendëm shkruante për ata sarafët fallsifikatorë. Edhe fjala sarraf, besoj se nuk është shqipe.

Ai e ngriti çmimin më lart dhe unë duke pasur edhe një bindje, se mund të ishte nga ato kopjet që nxjerrin institucionet numizmatike, as nuk ia bleva fare. Sidoqoftë unë e skanova, për ç’do rast dhe ja po e botoj. Krahasojini edhe ju vetë, se janë shumë shumë të ngjajshme, të thuash identike në shumë simbole, me atë botimin e Kajoshajt, por jo identike në kompozimin e përgjithshëm dhe as identike në dy faqet e veta. Fillimisht me hamëndje e mendonja si ndonjë zvogëlim në argjend të ndonjë ish loje antike me ndonjë zar, prapaktheu etj a diçka të krahasueshme si ai “trik-traku” i Akilit me Odieseun. Literatura tregon se monedhat e para që ishin prerë në Eubea, kishin edhe disa simbole me shkronja si të alfabetit fenikas, se shkronjat kishin edhe vlera numerike, tregon se ilirët e kishin plaçkitur njëherë edhe vetë thesarin e tempullit të Dodonës, epirotët atë të orakulltores së Tarantit etj (Siç edhe thesarin e shtetit në fund shek XX…).

Në studim të dr. M. Zeqos shkruhet për zbulimin e 19 copë simboleve enigmatike, të gjetura në shpellën e Lepenicës, si dhe për disa shkrime në pllaka terrakote në Tartaria të Rumanisë. Ai sjell një surprizë sensasionale kur raporton se sipas analizave me karbonin C 14, ekspertëve amerikanë këto shkrime I’u kanë rezultuar rreth 1000 vjet më të hershme se shkrimet më të hershme të qytetërimeve asiro-mesopotame! A nuk do të ishte e mundëshme që t’u kërkohet ndihmë këtyre ekspertëve aleatë të na i kryejnë edhe ne disa matje kronologjike e autenticiteti, kështu që pasi të jemi të siguruar për atenticitetin, t’i hyjmë atyre diskutimeve deshifruese?!  Kemi debatuar disi edhe me Zeqon për një statuetë terrakotë antropomorfe me mbishkrim, në muzeun e Shkodrës. (Botuar vjet në gaz.”55”, ku jo korrektësisht redaksia e kishte fabrikuar-falsifikuar e “deshifruar” vetë titullin…!)

Nuk mund të jap ndonjë gjykim tjetër e aq më tepër deshifrues. Kam porositur një literaturë për atë diskun e Kretës e besoj se do të shkruaj përsëri, sëpaku sepse me Kretën na lidh ai demi, demi Zeus me hallën Evropë me nipin Ilirin, djalin e Kadmit…dhe më veçanërisht ai demi nëntokësor i tërmeteve…(kemi shkruar edhe për këtë…)

Ndërkaq për t’a mbyllur, e kam me të dëgjuar, se një shkrimtar arbëresh në fund të shek XIX e fillimin e shek XX, ka jetuar në Shkodër dhe se ai qenë një etruskolog i apasionuar e se ai na paska bërë edhe ndonjë provëzë shkrimesh me pllaka-tulla të pjekura, meqënëse e dinte alfabetin etrusk…kështu thonë…pastaj kemi pasur edhe në Shkodër një deshifrues të një pllake-tulle me një tekst sensasional…

Sidoqoftë gëzuar “Festën e Diskut”, e cila në këtë 1 Maj 2005 shkon si një Trifestë dhe nuk ka të krahasuar me atë të “Verës së Elbasanit”, së cilës duhet t’ia mbyllësh sytë në faqen e ashik-dylberave te “Burimet Osmane” dhe atyre të Çelebiut…

Agron Luka

Përmbledhje e librit “Coptimi i Shqipnisë”

(“The dismemberment of the Albanian Nation”)

1967

Parathanëja e autoreshës

Kjo biografi e ka per qellim, prej burimevet të materialit të ketij studimi, me skjaru jeten dhe vepren e Ippen fort ma pak të njoftun per meriten e tij si diplomat dhe gjurmusë i kultures shqiptare.

Burimet kryesore të vepres së Ippen deri me 1918 janë xjerrë prej Wienner Haus-, Hof, und Staatsarchives. Permi jeten e tij mas vjetit 1918, nuk kam mujtë me marrë njoftime ma të gjana sepse nuk m’asht dhanë mundesija me gjurmu materialin e arkivit të mas atij vjeti.

Per të gjatë Luftes Parë Botnore, per shkakun e humjevet të materialit prej burimevet të tija, nuk më kje e mujtun me marrë njoftime prej Arkivit të Luftes në Vjenë sadopak per mungesen e njoftuninavet të tija ushtarake sidhe të nerlidhjevet me zyren e Shtatmadhorisë.

Në fun, dokumentim’i vlefëshim i tij personal hasi ner veshtirsina të medha sepse nuk u gjet asnji leter personale dergu nonji mikut ose familjarvet të tij.

Permi menyren e shkrimit të emnavet të Venit ose emnavet të personavet sherbehet ne bazë të ketyne rregullavet. Emnat e perveçim ne gjermanisht si p.sh. Scutari, Belgrad, janë shkru ne formen e zakonëshime, kurse emnat gjeografike të lokalitetevet sllave shkruhen si emna personale dhe transliterohen me bazë shkencore. Emnat e mirënjoftun shqiptare dalin ne formen e zakonëshime simas shtetit zyrtar turk të kohnavet, ose ne menyren si i shkrunte Ippen ai vetë, të futuna ner kllapat me emnat shqip ose ne formen turqishte. Titujt e gjuhes turke ne lidhje me emnat personale janë shkru ne formen e turqishtes së re.

Pa nihmen e vlefëshime të shumëkujt dhe të personavet të nryshim dhe të Institutevet, kjo veper nuk kishte mujtë me dalë në dritë. Kesisojit dishiroj t’u shprehi të gjithëvet falenderimet e mija per nihmen aq të vleftëshime qi ata kanë ba per të ma lehtesu punen t’eme. Nji falenderim i posaçim i shkon shkencetarit të shumëvlefshim Z.Prof. Dr. Georg Stadtmüller i cili e nxiti perpunimin e ketij studimi dhe qi mori pjesë personalisht aq shum deri ne perplotësimin me keshillat sidhe drejtimet e tija të vazhdushime me nji kontribut të vlefëshim.

Per nihmen e veçantë dhe njoftuninat speciale, falenderimet e mija u a parashtroj Z.Prof. Alois Schmaus (Mjunik), Z.Prof. Franz Schnabel (Mjunik), Z.Prof. Franz Babinger (Mjunik), mbeses së Ippen, Zojes Helga Windschiegl (Vjenë), Z. Minister a.D. Eduard Ludwig (Vjenë), Z. General a.D. Rudolf Kisling (Vjenë), Z. Minister a.D. Theodor von Hornbostel (Gmunden), Z.Prof. Arthur Haberland (Gmunden), Z.Dr. Rudolph Schwanke (Vjenë), Z.Dr. Zdenek Tésar (Troppan), Z.Dr. Martin Camaj (Mjunik), Z.Dr. Gerhard Grimm (Mjunik), Zoja Ella Pfeiffer (Ingolstadt) si dhe Z. Arthur Roland (Mjunik).

Jo ma pak jam tejet e detyrume per mirënjoftjen e Institutevet e Bibliothekes ne sallat e të cilavet m’asht dhanë mundesija me vazhdu studimet e mija dhe bashkpuntoret e mij, me shenja miksore më kan dhanë nihmen e tyne, e po gjithashtu Wienner Haus, – Hof, und Staatsarchieven, arkivat e Luftes t’Austrisë ne Vjenë, Archivat e Bashkisë së Vjenës, Bibliothekes Kombëtare, Bibliothekes së Parlamentit sidhe Bibliothekes së Kryeministrisë ne Vjenë, Shoqnisë Gjeografike të Institutit të Gjeografisë ne Vjenë e si po ashtu dhe Institutit per gjurmimet shkencore të hapsines së Danubit ne Vjenë, Sekretariatit Nerkomtar të Komisjonit të Danubit ne Budapest e Slovenska Arkivna sprava, Bratislava. Drejtorisë së Ujnavet e të lundrimit në Regensburg, Bibliothekes Komtare të Bayern e të Bibliothekes të Universitetit ne Mjunik. Institutit të Europes Lindore ne Mjunik sidhe Archivit Sekret të Shtetit të Bavarisë. Per nihmen e vlefëshime t’akordimit t’udhëtimit të Haus, – Hof – und Staatsarchiv ne Vjenë, detyrohem me falenderu Shoqninë Fritz-Thyssen.

Anneliese Wernicke

Biografi e Shkurtë

Kush ishte Theodor Anton Ippen?

Theodor Anton Ippen leu me 29 Nantor 1861 ne Sezemice afer Pardubitz ne Bohmen (Bohemi). Ai ishte prej origjines Jahudijsh kethy ne katholiçizem. Prindet e tij, Salomon e Marie Ippen, lé Krasa, perveç nji pasunisë toket, ata kishin edhe nji fabrikë alkoholike.

Gjymnazin e pergjithëshim e deri ne Matura ai e perfunoi ne K.u.K. ne Prag shkelqyshim e me 26 Shtator 1879 u regjistru ne Akademinë Orientale ne Vjenë. Ne ket Akademi Orientale duket haptaz qi ai ishte i pajisun me nji pregaditje ma sëmirit sidomos ne lamen gjuhësore si p.sh. çekisht, rusisht si edhe frengjisht e anglisht dhe keto gjuhë ai i zotnonte shum mirë.

Ne Akademinë Orientale ne Vjenë, Ippen u tregu mjaft i zellshim dhe me 9 Maj 1883 bani nji hap të shpejtë perpara.

Ippen kishte shum talent per gjuhë, sidomos ai tregonte nji interes të math per gjuhet orientale dhe per bujqësinë.

Me 7 Korrik 1884 i u nenshtru provimevet per punet Konsulare në Akademinë Orientale me notat të shkelqyshime. Gjatë kesajë periode, ai j’u nenshtru edhe ushtrimevet ushtarake. Me 20 Maj 1880 mori pjesë vullnetarisht ne Regjimentin e Artileriusë Nr.2; me 1882 mori pjesë ne kavalerinë e regjimentit të Ulanëvet Nr.2, dhe me 1883 u gradu “Toger i Rezerves”.

Zhvillimet ushtarake e cilesunë Ippen si nji ushtar të zotin tuj i dhanë atij pamjen e pergjithëshime të personalitetit të tij. Profesorat e tij e percaktunë si nji njeri tejet i bindun ne punë, serioz, me nji karakter të fortë, i bindun para superioravet të tij, i kujdesëshim per ushtarët qi ishin nen urdhënat e tij, i shoqënushim dhe nihmues me bashkëpuntoret me të cilet ai u njoft si nji shok (kamerad) i dashtun.

Sidomos, fizikisht ishte mjaft i zhvillumë dhe ket cilesi e tregonte ne gjymnastikë dhe ne “Duel”. E perveç ketyne cilsinavet ai ishte edhe nji kalorës mjaft i aftë.

Zotësinë e parë, Ippen e tregoi ne “Gjyqin e Mehallës”, të qytetit të Vjenes, por aty kah funi i vjetit 1884 u gradu Konsulli Pergjithëshim në Shkoder ku arrijti me 17 Janar 1885. Kjo detyrë asht e para qi ai mori ne Ballkan ku, per të gjatë vepres së tij, zgjoijti ne te nji interes të jashtëzakonëshim per Shqipninë. Ne Shkoder Ippen qendroi deri ne Marcin e vjetit 1903 – datë ne të cilen ai u transferu ne Kapstadt.

(Shenim i perketh.: Kjo asht vetem nji biografi tejet e shkurtë e Ippen. Zotësinë e tij të shkelqyshime e tregoi gjatë Konferencës së parë të Londonit 1912-1913 dhe, bashkë me Konsullin e Pergjithëshim t’Austro-Hungarisë Frhr. von Giesl i cili ishte njiherit i dergumi i Legates ne Cetinje, ishte nji njoftes i mirë i Turqisë europjane dhe rrethanavet ballkanike. Von Giesl kishte pasë pregaditë me nji kujdesje të madhe nji kartë ethnografike të Shqipnisë të cilen Ippen, ne Konferencen e Londonit e perdori me aq aftesi per të provu venbanimet e popullates shqiptare. Von Giesl ka kenë nji ner miqët ma të mirë të Shqipnisë dhe per nihmen e tij të paçmushime, malazezët i kishi pas ngrehë nji kurthë per t’a vra, por deshti Zoti e ai shpetoi prej kurthet. Von Giesl ka kenë vazhdimisht krahu i djathët i Ippen per të gjatë Konference së Londonit e, të dy sëbashkut njiheshin ner specialistat ma të zotët e asaj Konference. Von Giesl ka perpunu, gjithashtu dhe nji kartë gjeografike të Shqipnisë, prej atyne ma të miravet botu deri me sot, së ciles nuk i gjindet ma shoqja perveç nonji karte e cila mund të ketë tepru sot ne Vjenë. Veprimi i zotësinavet të tyne asht i sjellun ne gjuhen shqipe prej faqevet 66-93 të ketij libri).

Dy fjalë

Shqipnija, qyshë prej Konferences së Berlinit pat kenë konsideru prej Fuqinavet të Medha si nji “fuçi barotit”. Shqiptaret, nji ner popujt ma të vjeter të Ballkanit kishin dhanë prova të gjalla se ishin në gjendje me luftu per ti dalë Zot trojevet të tyne tuj fillu me Balshajt e Zetës e deri te heroi kombetar Gjergj Kastrioti – Skanderbeu, heroi e strategu Shqiptarëvet i cili per 24 vjet rresht e bashkoi popullin shqiptar dhe kje i zoti m’e majtë frontin kundra fuqisë ushtarake të Osmanllijvet, fuqija ma e madhe ushtarake e asaj kohe.

Kurë Fuqitë e Medha t’Europes Kristjane diktune se Fuqija Ushtarake turke u shpartallu ne luften Ballkanike me 1912-të prej Fuqinavet Sllave të Bashkume të Ballkanit dhe per të nalë ngatarresat dhe konfliktet si mund të ngjajshin midis popujvet ballkanat me zaptu tokat e njeni-tjetrit, e sidomos tokat t’ona shqiptare qi kishin metë per gati 500 vjet nen sundimin osman, menunë, sidomos Austro-Hungarija e Britanija e Madhe me kriju nji Konferencë të perbashket me Fuqitë e tjera t’Europes bashkë me Rusinë Cariste per me asgjasu konflikte midis ketyne popujvet ballkanat të cilet tuj u ngatrru midis vedit, mund të shkaktohesh nji luftë Botnore n’Europë per me da plaçken shqiptare. Ketu u duk kjartas se Fuqitë e Medha veprojshin ne bazë të interesavet të tyne kombtare se sa n’udhen e drejtë per të caktu kufijt ethnikë të seecilit komb ne Ballkan. Kjo punë ishte nji e metë e madhe se, prej kesaj Konference e cial me shkrola të Medha u qujtë “Konferenca e Ambasadorvet ne London”, e qi e filloi punen me 15 Dhetor 1912 dhe perfunoi me 12 Gusht 1913.

Kufijt e Shqipnisë u murojten prej Austro-Hungarisë ne Verilindjen dhe në Juglindje edhe prej Italisë e, megjithate e prapseprap Shqipnija e 1913-tës doli nji komb i cungumë sepse prej gjiut të sajë u shkeputen: Qytetet e bregut të detit Adriatik Tivari e Ulqini deri ne breg të Bunes, marë Kosova me Gjakoven, si qendra ma e madhe e asaj krahine, Dibra e Madhe qi sot quhet Makedoni dhe ne jugë krejt Çamuria dhanë Greqisë, kurse shtetet sllave e gelltiten pjesen Veriore dhe Verilindore të Shqipnisë.

Kjo Konferencë i gjeti shqiptaret ushtarakisht krejt të papregaditun. Konferenca e Londonit e Ambasadorëvet nuk e njofti shpalljen e pavaresisë shqiptare ne Vlonë prej Ismail Qemalit sepse ajo urdhënoi formimin e nji Komisjonit të Perbashket per rindertimin e Shtetit të Ri Shqiptar. Lista e Komisjonit austro-hungarez asht botu ne fun të studimit të kesaj pjese. Nerkaq ideja komtare ne shpirtin shqiptar ishte tashma e formume pa kurrfarë dyshimit.

Nersa vazhdojshin bisedimet ne London t’Angliterres, Shkodra ishte e rrethueme prej ushtrivet serbo-malazeze per gjashtë mujë rresht. Shkodra murohesh ne ket çast prej ushtrisë turke, nen komanden e Hasan Riza Pashes dhe vullnetarvet shkodranë dhe nen kondita tejet te zorëshime per mungesen e ushqimit e të bukes, nersa anmiqt malazez ishin t’armatosun dhe të furnizumë me ushqime të bollëshime prej Rusisë per ma se dy vjet.

Ketu dishiroj me thanë disa fjalë permi Hasan Riza Pashen, murojtesin e Shkodres sidhe vrasjen e tij prej dores shqiptare.

Hasan Riza Pasha ka kenë Rrethkomandanti e Vali i Shkodres. Ai erdhi ne Shkoder me 1911. Pytja del vetvetiut se kush ka kenë Hasan Riza Pasha: Leu ne Bagdad – Kryqytet i Irakut – me 1871 dhe atje u rrit. Pra ishte Arab me origjinë. I ati, Namik Pasha, kje Vali i Bagdadid. Masi maroi shkollat ushtarake me radhë, ne vjetin 1892 u gradu n/Toger prej Akademisë ushtarake të Stambollit. Ne vjetin 1897, kreu shkollen e Shtatmadhorisë me graden “kapiten”. Me 1897 mori pjesë ne luften Greko-Turke. Ne vjetin 1899, u dergu ne Gjermani me plotesu studimet e nalta dhe “Aplikacjonin”. Kreu Shkollen e Luftes (Kriegsakademie), ku u dallu per zotesinë e tij mes të gjithë studentavet osmanllij dhe gjermanë. Shtatmadhorija gjermane leshoi raportin e funit per të ndjerin Hasan Riza Pasha, pat shkru edhe keto fjalë: “Me të drejtë mund të themi se mund t’a drejtojë Krysinë e Shtatmadhorisë së Madhe Turke”.

Me 7 Marc 1912, u emnu Vali e Komandant i Governatures ne Shkoder.

Hasan Riza Pasha, me zotesinë e tij strategjike pat fitu nji nderim nerkomtar. Harta ushtarake e strategjike e murojtjes së Shkodres, perpilu simas udhëzimevet të tija ndodhet e ekspozume, ne reliev, ne Muzeumin Ushtarak ne Zwicer. Vetë Lumo Skando, (Mit-hat Frasheri) e ka pohu se e ka pa kurë e kishte vizitu at Muze.

Hasan Riza Pasha banonte ne Shkoder ne shtepinë e të ndjerit Adem Tahiri ne Fushë Çelë. Per ballë baneses tij, banonte Esad Pash Toptani ne vilen e Hasan Bekteshit.

Hasan Riza Pasha u vra prej tre personavet kur po kethente ne shtepi të vet, mas vizites ne shtepinë e Esad Pash Toptanit, mas jacijet (lutje fetare myslimane). Poezija popullore per at çast thot:

Ranë dy pushkë mas jacijet,

Si t’na bite rrufeja Zotit.

Hasan Rizaja u plagos randë dhe nuk vdiq menjiherë. E bajten ne shtepine e vet ku menjiherë erdhen mjekët per t’a vizitu. Ata deklarunë se Hasan Riza Pasha nuk kishte shpetim. Dy pluma i kishin ra ne krahënurë dhe nji plum i tretë i kishte ra veshkes. Hasan Riza Pasha e pohoj vetë me gojë se kishin kenë tre veta, po ne errësinen e nates nuk kishte mujtë me i dallu se kush ishin. Posa kishte kalu dy hapa, e kishin gjujtë mas shpine, së parit dy herë dhe mas nji çasti e kishte gjujtë i treti. Hasan Rizaja kishte vu doren ne revolverin e vet por i pafuqishem me gjujtë.

Kjo vrasje tragjike nodhi me 20 Janar 1913 ora 18.45 e mramjes.

Esad Pasha Toptani e vazhdoi luften i rrethumë prej malazezevet me të cilët bashkëpunonte edhe nji pjesë e mirë e malcis katholike të thymë me pare e të premtumë se posa t’a nxjerrëshin perjashta fuqinë turke, malazezët kishin me çu flamurin shqiptar e me deklaru Shqipninë e pavarun. Kto fjalë ishin vetem premtime boshe sepse serbët e malazezët nuk e kan pasë kurr nji ide të tillë. Ata kan vepru gjithnji ne damin e Shqipnisë per çdukjen e sajë si komb i pavarun. Historija asht edhe ka kenë dishmitare per veprimet e tyne. Edhe tash para disa vjetëvet masakrimi i popullit shqiptar kosovar asht nji provë e gjallë e terrorizmit serb. Nuk duhet harru se feja ne ket rast ka lujtë nji rrol me randesi komtare.

Esad Pasha Toptani, mas tre mujvet rrethimi e thirri parinë e Shkodres dhe u tha se, per mungesen e madhe t’ushqimit dhe të bukës nuk ishte ma ne gjendje me qindru ma gjatë. Nersa ne London t’Angliterrës, vazhdojshin bisedat per me e pranu Shkodren si pjesë e padame e Shqipnisë. Esad Pasha Toptani pa e marrë pelqimin e shkodranvet, filloj marreveshtjet me ushtrinë malazeze per me dorëzu Shkodren dhe nenshkroi ramjen e qytetit me “kondita” e pa shprazë asnji furshek. Ushtrija turke u la e lirë të kthehet n’atdhenë e tyne dhe Esad Pasha doli i lirë me njerzit e vet. Ushtrija malazeze hyni triumfuse ne Shkoder me banden e saj muzikore dhe Krajl Nikolla i Malit të Zi urdhënoi me qitë 21 topa prej kalasë Shkodres. Trupat malazeze e moren Shkodren me daten 23 e 24 Prillë 1913. Kjo fitore nuk zgjati shumë kohe, se mas gadi dy javëvet, ata moren urdhen prej Konferences së Ambasadorëvet ne London me e liru Shkodren sa ma parë. Me ket veper, diplomacija austrijake doli ma triumfuse se pazarlleku i malazezëvet me Esad Pashë Toptanin e miqt e tij.

Dorëzimi i Shkodres Malit të Zi, bashkë me vrasjen e Hasan Riza Pashës i u pat ngarku Esad Pash Toptanit i cili kishte ambicjen ma të madhe me sundu permi nji Shqipni edhe ma shum të cungume se kjo qi asht sot: Ashtu të qujtun: “Shqipnija e Mesme Myslimane”, bash si ka me e pa lexusi i ketij libri ne pjesen e dytë të Konferences së mësheftë të Londonit me 1915-1916, mas plasjes së Luftes Parë Botnore. Ate qi Perandorija Austro-Hungareze ndertoi me mundime të medha, Fuqitë e Medha të ENTENTES deshten me e shpartallu pa meshirë, po të mos kishte kenë nerhymja e Presidentit të Math të Shtetevet të Bashkume t’Amerikës Z.Woodrow Wilson, i cili i a naloi hovin Italisë, Frances dhe Angliterrës me shpagu kelyshët e tyne ne kurrizin e tokavet shqiptare dhe të popullit shqiptar.

Me daljen e malazezëvet, ushteritë nerkomtare moren ne dorzim qytetin e Shkodres. Malazezët para se me e lanë Shkodren me zemër të thyme, ia vunë zjermin tregut të vjeter. Kesisojit ata e tregunë edhe nji herë shpirtin e tyne mizurë. Por, para se t’a myllim ket parathanëje të shkurtë dishiroj me thane edhe disa fjalë se çka nodhi me malsine e Siper-Shkodres.

Kur Hasan Riza Pasha e pa se nihma e malsorëvet i nepte krah malazezëvet ne rrethimin e Shkodres, ai u vu ne kontakt me Ipeshkëvin e Shkodres Imzot Jakë Serreqi qi të lidhesh me Vjenen e me Vatikanin per t’ja mushë menen malcorvet me ia kethy pushken malazezëvet. Per ket punë, Imzot Serreqi, krejt mëshehtas dergoi nji “kasnec” (lajmtar) ne Vjenë per me marrë nji venim të tillë, mas shumë bisedimesh edhe me Vatikanin, kasneci u kethy me lajmet ma të mira, sepse per ket gja kerkohesh nerhymja e Kishes Katholike shqiptare e cila mori lejen per nji nerhymje ne ket mes. Kur kasneci arrijti ne Shkoder, shkoi fillë ne shtepinë e Esad Pashë Toptanit. Atje shkoi edhe Hasan Rizaja per me venosë drejtimin e veprimevet të tyne ne marreveshtje me Kishen Katholike shqiptare. Kur Hasan Rizaja po kethente ne shtepi, ai u vra prej dores trathëtare. Populli i Shkodres ia la fajin Esad Pashë Toptanit i cilime anen e Osman Balit, Met Kavajen dhe nji Teofik… prej Shqipnisë Mesme e gjujten ne Fushë Çelë. Kurse Dom Ndoc Nikaj, nji prelat katholik e shkrimtar i njoftun, ne librin e tij: “Rrethimi i Shkodres”, ia len fajin disa malcorëvet të cilëvet Osman Bali i a hapi shtegun dhe i la me kalu n’anen tjeter, tek malazezët. Kujt me i besu ma parë? Sidoqoftë, trathetija del ner të dy anet. Populli i Shkodres nuk kishte kurrfarë rrespektit per Esad Pashen sepse e dinte mirëfillit se Esadi donte m’e sundu Shqipninë me të gjitha mjetet cilatdo qofshin ata. Edhe sot ka metë fjala se Esadi e vrau Hasan Riza Pashen. Kti lajme të holla janë marrë prej librit qi tash së funi e pau driten e botimit ne Shkoder: “Shkodra dhe Motet” perpunu prej Hamdi Bushatit – “Mesusë i Popullit” – Shtypshkroja “Rozafat” – 1998. Nji liber ma se voluminoz e me detaje të holla të historikut të Shkodres. Ne ket liber, mjerisht asht ba nji gabim. Ne faqen 465 asht shkru: Ambasadori rus Giesl. Fatmirësisht ky njeri ka kenë Ambasadori i Austro-Hungarisë ne Cetine edhe miku ma i fortë i shqiptarvet, perfaqesusë i delegates austrijake ne London. Ka marrë direkt pjesë ne bisedimet rreth çeshtjes shqiptare per murojtjen e Veriut dhe të Veri-Lindjes shqiptare. Pat perpilu edhe nji kartë topografike e gjeografike me shenime të mjaftushime tuj i tregu edhe venbanimet e shqiptarvet ne Siujdhesen Ballkanike, prandaj uroj qi trashigimtaret e të ndjerit Hamdi Bushati kan me e korigju ket gabim shtypit ne blenin e dytë t’atij studimit permi Shkodren.

Nji personalitet tjeter me randesi të veçantë të cilit i asht dediku edhe libri i “Studimet Shqiptare Nr.7”, asht edhe Theodor von Ippen i cili, njiherit ka kenë edhe kryekonsulli austriak ne Shkoder sidhe albanolog i mirënjoftun. Ky mik i vlefëshim i Shqipnisë dhe i popullit shqiptar ka kenë edhe Shef i Seksjonit të Ministrisë së Jashtime t’Austro-Hungarisë tuj vu ne veprim diplomacinë tij të perbindëshime sidhe njoftunitë e tija permi Shqipninë si nji shkencëtar i vertetë qi ishte edhe Konsulli ma i aftë qi pat dergu Austro-Hungarija.

Falenderimet t’ona ma të perzemërta u shkojnë edhe Ministrit të Punëve të Jashtime t’Austro-Hungarisë Konti Berchtold bashkë me ambasadorin austrijak ne London, Kontin Mensdorff.

Të gjithë ketyne Zotnive të ndershim e bujarë u shkojnë falenderimet ma të thella e të perzemerta të popullit shqiptar e, bashkë me keto edhe Presidentit të Shteteve të Bashkume t’Amerikës i cili me nerhymjet e tija të shpeshta per të gjatë Konferences së paqes ne Versailles i murojti të drejtat e popullit shqiptar tuj ia nalu hovin kercenusë fqijvet t’onë grabitqarë jugosllavë, grekë e italjanë.

Libri i dytë italisht i perpilumë prej shkencëtarit italjan Pietro Pastorelli pranë Fakultetit të Drejtësisë t’Universitetit të Bari t’Italisë, tuj marrë parasyshë edhe publikimet e funit të Shteteve të Bashkume t’Amerikës dhe të Britanisë së Madhe, rishqyrton të gjitha Dokumentet sekrete tuj fillu prej Kongresit të Dytë të Londonit 1915-1916, per të gjatë bisedimevet ne Konferencen e Paqes ne Versailles, Luften e Vlones dhe perfunon me Protokollin Paraprak të Tiranes. Gjatë ketyne bisedimevet prej ministravet të Jashtime të njeni mas tjetrit, t’Italisë asajë epoke, lexusi shqiptar ka me u habitë me perkulje terthorta të politikes italjane ne lidhjen e ngushtë me peripecitë e fqijvet sllave e greke dhe apetitin e tyne të pafrenushim per të gelltitë, pameshirë, tokat tona shqiptare. Ne ket mes del ne pah edhe roli i presidentit amerikan Woodrow Wilson, i cili me 14 Pikat e tija të mirënjoftuna e këthen drejtimin e interesavet kolonialiste të Frances dhe të Britanisë Madhe per të ba nji “Paqe me Drejtësi e pa Fitore”. Këtu, presidentit amerikan, me kesilloj Fuqive të Medha Kolonialiste, i hasë “sharra ne gozhdë”. Ata, kurrsesi nuk donë me hekë dorë prej intrigavet të tyne shekullore per me perkrahë, parezervë, “këlyshët e Rusisë” dhe Greqinë, ashtu si e thot edhe At Gjergj Fishta ne poezinë e tij aq madhështore “Lahuta e Malcisë”. Megjithato dredhina, Presidenti amerikan ia del ne kry me e ndalu doren gjakatare të fqijve tonë dhe nuk pranon asnji tregti në kurrizin e komit shqiptar. N’anen tjeter, nerhymja e Kishes Katholike shqiptare bani ashtu qi marë Malcija e Madhe e MbiShkodres t’a kethente udhen e sajë të gabume dhe, ne shumicë, e veshun me petkat komtare e me pushket ne dorë, u leju të parakalojë perpara Komisjonit Nerkomtar ne Shkoder me flamurin Kuq e Zi tuj bertitë: “Rrnoft Shqypnija”. Megjitha keto të verteta, Pater Anton Harapi botoi vepren e tij ma te mirë: “Andërra e Pretashit”.

Kryministri jugosllav Pashiq, qiti ne treg mollen e tij të ngatarresës: “Ballkani per Ballkanas”, per me çporrë Italinë prej Vlones, kurse n’anen tjeter u thonte italjanëvet se, tuj kenë se shqiptaret nuk janë t’aftë per jetesë, ashtu si nuk kanë kenë shekuj me radhë, asht e mira qi italjanet të veheshin dakord me jugosllavet per t’a da plaçken shqiptare.

Pashiqi asht nji dhelpen e vjeter sllave. Ai perdorë të tana mjetet diplomatike qi i vijnë per doret. Herë me premtime e herë me kercnimet e tija të zakonëshime sllave, munohet me da e perça atje ku i shkon fjala. Ai mori zahmetin me u endë deri ne Washington e me ia mbushë menen presidentit Wilson per me ia lanë Ballkanin per Ballkanas. Por presidenti amerikan nuk e hangri at kokerr ullinit dhe tuj ia kethy pergjegjen foli ma shum per bashkimin doganurë të Ballkanit. Pashiqi u kethy me durë thatë sepse Wilsoni kishte menime të tija. Edhe per tragjedinë e Shkodres e të ngjarjevet tjera, At Gjergj Fishta perpiloi nji poemë të bukur per t’ja lanë si “vath” çdo shqiptari. Të hujit, shkrunë At Gjergji:

Buken para veç t’ja shtroni,

N’shqiptari si a kenë zakoni,

Me i besu, mos i besoni…

Ne ket veper të Prof. Pastorelli, lexusi shqiptar ka me u pershku permes luftes së Vlones të cilen ai e ka dokumentu fillë per pe me pershkrimet e dokumentavet të funit. Si pjesa ushtarake e poashtu edhe ajo diplomatike nuk ishin të gjithë dakord per me majtë Vlonen me çdo kusht bashkë me mandatin e Shqipnisë. Sidomos, socjalistat italjanë, nji pjesë e mirë e parlamentit italjan si edhe gjeneral Cadorna me shtatmadhorinë e vet ka kenë ne kundershtim flagrant me menimet e gjeneral Piacentinit. Megjithate, lufta u ndez dhe patriotet tonë shqiptarë u hodhen permi telat e llogorit italjan me nji vetmohim të rrallë dhe me kangen patriotike:

O trima luftëtarë.

O bijtë e Skenderbeut,

Kerkoni ju shqiptarë

Lirinë e Mëmëdheut…

Me ket vetmohim të shqumë të vullnetarvet shqiptar, ushtrija italjane u detyru me braktisë Vlonen me perjashtimin e ishullit të Sazanit. Lufta e Vlones u ba bastjoni i pavaresisë shqiptare. Natyrisht, kan kenë edhe faktorë tjerë të cilet, ne ket mes, kan lujtë nji rol me randesi. Per t’u permendë asht rezistenca e socialistavet parlamentarë italjanë të cilet e kercenunë qeverinë italjane me ngritjen e masavet të puntorisë italjane kundra luftimevet ne Vlonë.

Qeverija italjane u detyru të dergonte ne Shqipni misjonarë të veçantë per të nenshkru nji marreveshtje me njerzit e Kongresit të Lushnjes të cilet kishin hy me fuqi ne Tiranë, ne Kryqytetin e Rilindjes shqiptare, i cili ia uli fletët qeverisë së Durrësit (pro-italjane) per t’u bashku me njerzit e Kongresit të Lushnjes dhe të dyja sëbashkut, shpallen Shtetin e Rilindun Shqiptar të “Pavarun” me Flamurin e Ismail Qemalit të ngritun ne Vlonen kreshnike me 28 Nandor 1912. Shqipnija u pranu të hynte ne “Lidhjen e Komevet” si pjestare e sajë me të drejtat Nerkomtare si Shtet i Pavarun me 21 Marc 1921. Protokolli Paraprak i Tiranes i ven nji “kapak” luftavet të pergjakëshime të popullit shqiptar per të dalë Zot ne vedi.

Pjesa e funit, shkurtimisht, tregon zaptimin e Shqipnisë prej “hordhivet fashiste”. Protagonisti i kesaj fushate tri herë mizore u ba Konti Ciano, i dhandërri i Mussolinit tuj e kopju gjoja zaptimin e Çekosllovakisë prej Hitlerit. Porse n’anen tjeter keto dy zaptime nuk ishin të barabarta ose të njillojta mes tyne. Shqipnija ishte ne “paqe” me Italinë dhe prej sajë merrte nihma ekonomike të bollëshime. Kurse Gjermanija naziste e Hitlerit ishte jo ma pak se nji kundershtare tejet e rreptë e Çekosllovakisë e cila sot asht da ne dy pjesë. Per arsy se Paqa e nenshkrume ne Versailles i a kishte dhuru Çekosllovakisë dy miljonë gjermanë me tokat e “Sudetenland”; e zaptoj me forcë. N’anen tjeter Italija kishte pasë firmu “Protokollin e Tiranes” per nji paqe të vazhdushime midis popullit shqiptar e italjan dhe Italija nuk kishte asnji arsy per zaptimin e Shqipnisë.

Kurë i thanë mretit t’Italisë: “Madhni, na po zaptojmë Shqipninë”, ai u pergjegj: “Nuk besoj se ia vlen barra qiranë per me hy në nji luftë botnore per 4 (kater) gurë…”. Ne të verteten, Shqipnija ka ma shumë se kater gurë, po shqiptari, deri sot nuk ka kenë i zoti t’a shfrytezoje pasuninë e madhe qi natya i a fali. Keshtuqi, shekuj me radhë, shqiptari mbeti me nji kothere buk të thatë… Edhe sot, kurë bota po perparon me hapa gjiganteske ner të gjitha lamijet e ditunisë njerzore, Shqipnija, mas tragjedisë komuniste, ka mbetë “ne ven numero” e nezun permrenda me shamatë e dallavere partijake pamariim. Po pse pra nodhin keta ngatarresa të vazhdushime ne parinë politike të Shqipnisë “post-komuniste”? Po pse nuk u hoq shamata e intriga prej derës s’onë? Nersa, ne Greqi sot ka pothujëse 300.000 shqiptarë m’atë anë qi punojnë vetem per nji kothere buk tuj i fshi nevojtoret grekëvet ose lavru tokat e tyne… Mos Zot ma keq…

Kurë Italija, me tradhëtinë e Kontit Ciano zaptoi Shqipninë, pruni me vehte tonelata me makaroni, marmelata e vesh-mathje. Po sot Shqipnija post-komuniste, memzi asht e zoja me i siguru popullit, makare ujë e dritë, le ma kafshaten e perditëshime per mos me thanë ma mirë kurrgja qi të dhemb goja me i permendë…

Permi zaptimin fashist të Shqipnisë, lexusi ka m’e shoshitë ai vetë zhvillimin e ngjarjeve sepse, ndoshta shumica e jonë ka kenë deshmitare e atyne ngjarjevet dhe me kaq e mbyllim ket liber.

P.S. Per çdo gabim qi lexusi ka me gjetë ne ketë permbledhje, pervujtenisht i kerkoj ndjesë.

Dr. Fejzi Isa Domni

Massapequa Park, N.Y. U.S.A.

Intervistë me Kardinalin Ratzinger

Papa Benedikti XVI

Vite më parë, Kardinali Ratzinger thirri në Romë disa teologë radikalë për t’i disiplinuar

Papa Benedikti XVI është i famshëm për kthjelltësinë e të menduarit dhe të të shprehurit.

Nëse ndokush ka dyshime për mendimet e tij rreth çështjeve më të debatueshme me të cilat përballet Kisha Katolike sot, mjafton t’i kthehet një dokumenti të shkruar, të lëshuar nga Kongregacioni i Shenjtë për Doktrinën e Besimit, në kohën kur drejtohej nga Kardinali Ratzinger.

Para disa vjetëve, gazetari i BBC-së, Eduard Stourton e intervistoi kardinalin Ratzinger.

Ishte koha kur kërkesa e tij për të thirrë në Romë disa teologë radikalë për t’i disiplinuar ata kishte shkaktuar shumë debate.

Mes tyre ishte dhe ideologu i Teologjisë Çliruese që u përhap në atë kohe në Amerikën latine, braziliani Leonardo Boff.

BBC: Një nga detyrat e para me të cilat u përballët me të marrë postin që mbani aktualisht, ishte ajo rreth Teologjisë Çliruese në Amerikën Latine. Çfarë përmbante në esencë ankesa juaj ndaj kësaj teologjie?

Ratzinger: Ankesa kyçe ishte se ajo përfaqësonte një ngushtim ideologjik të njëanshëm dhe politik të Teologjisë. Sigurisht, të gjithë biem dakord që Kisha e ka për detyrim që pikësëpari, t’i dojë të varfërit; jo vetëm t’i dojë, por të luftojë për ta përmirësuar gjendjen e tyre. Pyetja shtrohej nëse kjo zgjidhje ishte ajo e duhura. Vetë kisha, nuk duhet të shndërrohet në institucion politik. Ajo duhet të frymëzojë politikën, por në të njëjtën kohë, të respektojë autonominë e politikës. Në esencë, kjo teologji, ishte një lloj Teokracie e tipit ku Zoti zor se luante ndonjë rol – rolin e atij, pjesërisht, e luante ideologjia marksiste. Këtu anashkalohej racionalizmi sepse bëhej përpjekje për të gejtur një zgjidhje të bazuar në arsye, kur nuk ekzistonte një e tillë. Anashkalohej dhe besimi, në kuptimin që besimi shndërrohej në politikë dhe përpiqej të arrihej shpëtimi i besimit përmes institucioneve politike – kjo ishte diçka që duhej ta korrigjonim.

BBC: Çfarë shpresonit të arrinit kur ftuat Leonardo Boff-in të vinte në Romë për ta shqyrtuar çështjen këtu?

Ratzinger: Problemi që duhej të diskutonim atëherë me Boff-in nuk ishte vetëm Teologjia Çliruese. Ai kishte shkruar një libër ku argumentonte në favor të relativizmit eklezial. Me fjalë të tjera, në esencë në libër ai shkruante se të gjitha kishat janë fragmente të një Kishe të vërtetë të Krishtit. Dhe kjo padyshim që nuk është teori e katolicizmit – Vatikani ka deklaruar diçka tjetër. Kjo, po ashtu do të thotë se asnjë kishë nuk është në gjendje të bëjë një deklaratë — sepse ato janë thjesht fragmente që reflektojnë pjesë të së tërës. Ne diskutuam për çështjen ekleziale – si ta kuptojmë Kishën dhe marrëdhënien e Kishës me kishat? Ne i kërkuam të mos fliste për këtë çështje për një vit, dhe në vend të të folurit, të meditonte për të.

BBC: Të rikthehemi në Evropë. Dy çështje janë të prekshme në Kishë, veçanërisht në Angli, ku janë me rëndësi marrëdhëniet me komunitetin anglikan – qashtërsia e priftërinjve dhe shugurimi i femrave. A mendoni se Kisha do të ndryshojë qëndrim në ndonjërën prej këtyre çështjeve?

Ratzinger: Sa i përket virgjinitetit – kjo nuk është pjesë e mësimeve katolike, është disiplinë e Kishës, e cila ka histori të gjatë. Studimet e fundit kanë treguar se ajo daton pas në kohërat Apostolike – me siguri që nga shekulli i dytë a i tretë. Ajo ka të bëjë me kuptimin themeltar të të qenit prift – si sakrifikim jo vetëm të gjërave materiale, por dhe të vetes. Kjo është një sakrificë fundamentale me anë të së cilës pranon Zotin, si botën tënde, vendin ku jeton jetën. Ka shumë pak gjasa që ne të heqim dorë nga kjo traditë shpirtërore e thellë dhe e pasur, edhe pse, fatkeqësisht, herë pas here, ndodhin raste dështimesh dhe dobësish njerëzore. Çështja e femrave priftëresha është një çështje tjetër. Në këtë rast, ne besojmë se rrezikohen vetë mësimet e Kishës. Nëse prifti do të kishte një post thjesht funksional, do të ishte çështje aftësie a paaftësie apo talenti, nuk do të kishte asnjë arsye pse këtë shërbim të mos e ofronin edhe femrat po aq mirë sa meshkujt. Ato, tek e fundit kanë të njëjtat talente fetare e intelektuale si dhe meshkujt. Por pikëpamja tjetër është ajo e sakramentit – ligjeve të shenjta të kishës. Krishti e krijoi formën e funksionit të priftit kur thirri 12 dishepujt e tij, edhe pse u dha femrave një rol të madh në rrugën e tij dhe në krijimin e Kishës. Kujtoni vetëm që Krishti i ringjallur iu shfaq fillimisht një femreje. Kështu që kjo nuk ishte një shprehje e përçmimit ndaj femrave, por në këtë rast, ai bërë një zgjedhje tjetër dhe vendosi për këtë formë me anë të sakramentit, i cili nuk mund të manipulohet. E thënë ndryshe, për Papën kjo është një çështje ku liria e Kishës për të vepruar nuk aplikohet sepse përballet me diçka që nuk e shpiku, por që i është dhënë dhe që duhet ta kalojë më tej të pandryshuar.

BBC: Duke iu rikthyer postit tuaj aktual – në gjithë botën dëgjon pak a shumë një kritikë se, sado brilante të jetë Teologjia këtu në Kongregacionin e Mbrojtjes së Besimit, ajo i ka humbur lidhjet me atë që ndodh në botë në Kishë.

Ratzinger: Teologët brilantë, pa dyshim që nuk janë gjëja më e rëndësishme. Për shembull, unë kurrë nuk do t’i ngrija idetë e mia teologjike deri në statusin e vendimeve. Ne jemi kongregacion, me fjalë të tjera, një organizëm kolegjial që punojmë përmes konsultimeve. Ne vetë kemi një organizëm të përhershëm këshillues të përbërë nga 30 profesorë. Por në raste nevojash, ky organizëm mund të zgjerohet, duke marrë këshillime kudoqoftë në botë. Rruga e vetme përmes së cilës ne mund të kryejmë shërbimin tonë këtu është që të ruajmë lidhjet me teologjinë në gjithë botën e krishterë dhe duke mbetur të ndërgjegjshëm se kemi përgjegjësinë që të promovojmë jo idetë tona, por të ruajmë identitetin tradicional të Kishës. Besoj se kjo është thelbësore, vendosja e ideve të tua në rradhë të dytë dhe dëgjimi i këshillave. Por sigurisht, nuk duhet të vihesh në pozitën të mos dallosh kërcunjtë nga pemët. Duhet të bindesh se ekziston një identitet i krishterë që shprehet në besimin e krishterë dhe, tek e fundit, duhet të jetë i thjeshtë sepse krishtërimi nuk është çështje shkollarësh, por besimtarësh të zakonshëm.

Papa dëshiron dialog me besime të tjera

Papa Benedikti XVI

Papa i ri – i vendosur për kontakte me kishat dhe besimet e tjera

Papa i ri, Benedikti XVI, ka marre pjesë në një meshë private me kardinalët e tij në Vatikan për të shënuar fillimin e pontifikatit të tij.

Kardinali Josef Ratzinger i Gjermanisë, i cili u zgjodh udhëheqës i kishës romano-katolike dje, do të inaugorohet zyrtarisht të djelën.

Katolikët konservatorë e kanë vlerësuar lart punën e tij por nuk janë të paktë edhe kritikët e tij si brenda ashtu edhe jashtë Vatikanit. Papa Benedikti, kreu i 265-të i kishës romano-katolike e cila ka mbi një miliardë anëtarë festoi këtë meshë në kapelën Sistine – një dhomë e dekoruar me freska, në të cilën kardinalët zgjodhën udhëheqësin e tyre.

Papa Benedikti në njërin prej pronocimeve të para tha se ishte i vendosur për të kultivuar kontakte me kisha dhe komunitete të tjera fetare. Ai tha se dëshironte një dialog të hapur dhe të sinqertë me besime të tjera.

Korrespodenti i BBC-së, Edward Stourton kishte intervistuar Papën e ri para disa viteve, kur ai ishte kardinal, në një kohë kur ishte mjaft e debatueshme çështja rreth teologjisë së ashtuquajtur të çlirimit në Amerikën Latine. Papa Benedikti, atëherë në pozitën e Kardinalit kishte thënë se kjo tendencë përfaqësonte ngushtimin e njëanshëm dhe politik të teologjisë.

“Natyrisht ne të gjithë pajtohemi se kisha kishte një obligim primar që të ndihmonte të varfërit. Jo vetëm që të ndihmojë por edhe të luftojë për të përmirësuar jetën e tyre. Por duhet kujdes qe kisha të mos shndërrohet në institucion politik,” tha ai.

Papa Benedikti XVI ka shumë kritikë si brenda ashtu edhe jashtë kishës. Si kardinal ai ishte konservator i fuqishëm që heshte teologët liberalë. Ai dënonte homoseksualizmin si diçka të ligë, ndërsa besimet e tjera i quante si inferiore.

Katolikët konservator kanë vlerësuar lartë Papën e ri si njeri me integritet dhe i punës, i cili do të vazhdojë traditën e Papa Gjon Palit. Pjesa dërmuese e katolikëve jeton në vendet në zhvillim dhe madje ka patur spekulime se Papa i ri mund të jetë nga ndonjëri prej këtyre vendeve. Kryepeshkopi i Nigerisë, John Onayekon tha se këndvështrimet konservatore të Papës rreth çështjeve sociale dhe seksuale mbeshteten fuqimisht edhe në Afrikë.

Zoti Onayekon nuk është i vetmi që nuk bën kompromis me disa çështje. I tillë ishte edhe papa Gjon Pali i Dytë. Unë personalisht mendoj se aborti është gabim ndërsa martesat mes personave të së njejtës gjini janë gjithashtu gabim.

Papa Benedikti XVI u lind në Gjermani në vitin 1927 dhe në moshën 14 vjeçare ju bashku Rinisë së Hitlerit. Ai dezertoi nga ushtria gjermane në vitin 1945. Dr Israel Singer, kryetar i Kongresit Botëror të Hebrenjve thotë se gjatë 20 vjetëve të fundit ai ka folur publikisht kundër anti-semitizmit dhe pro ndryshimeve të politikës katolike rreth kësaj çështje.

Më duhet ti besoj fjalëve qe ai i thotë dhe jam krenar dhe i lumtur që të kem një partner në dialog si udhëheqës të Kishës që ka 1.1 miliardë anetarë anembanë botës.

Zgjedhjet janë në prag. Megjithëse ende politika po përpëlitet mes deklaratave, diskutimeve, detyrimeve kushtetuese dhe politike, për përcaktimin e saktë të datës së zgjedhjeve, ato janë fare afër. Përcaktimi i piketave kryesore të përfaqësimit në zonat më të nxehta, dëshmojnë se klasa politike shqiptare e ndjen pragun e ditës së votimit si një prag që duhet mbërritur me të gjithë motorrët ndezur. Politika shqiptare është përfshirë tashmë kryesisht nga ethet e përcaktimit të kandidaturave. Ndërsa PS ka përcaktuar disa kritere të reja, PD është pothuajse në përfundim të mbulimit të të gjitha zonave zgjedhore më kandidatët për deputetë për parlamentin e ardhshëm. Nëse në PS duket se do të ketë shumë emra të rinj, PD nuk ka vendosur të devijojë dhe aq nga paneli tashmë i njohur i emrave që do të përfaqësojnë këtë parti në betejën e ardhsme zgjedhore, me disa përjashtime që janë dhe surpriza e kësaj përballje zgjedhore. E papritura e këtyre zgjedhjeve është se dy partitë pretendente për mazhorancën parlamentare do të hynë në këtë kacafytje zgjedhore me konsulencë të huaja. Partia Demokratike ka qënë e para që ka prezantuar një grup amerikan, deri tani i njohur për rezultate positive, ku ata kanë dhënë ndihmesën e tyre në zgjedhje. Menjëherë nga pas i vjen Partia Socialiste, e cila ka kërkuar një gjë të tillë partnerëve të tyre britanik, ndonëse ende pa një përgjigje konkrete. Veç kësaj edhe emra nga dy kampet përbëjnë një lloj të papriture. PD vjen me emra të themeluesve të saj. Po kështu edhe PS i është rikthyer diku diku emrave të vjetër, si p.sh. Rexhep Meidani, të cilit i është bërë një kërkesë e mundshme për të kandiduar në Berat me siglën e PS. Gjithsesi ajo që premton më shumë të papritura është PD, ajo dita-ditës po sjell gjithnjë e të tjera të papritura. Ajo e ditëve të fundit është tratativa e saj me Pollon për 8 zona të lira elektorale. Ora-orës partia e Berishës bjen të tjera elemente që duket se po e vënë gjithnjë e më në siklet kundërshtaren e saj të përbetuar, Partinë Socialiste. Kjo dëshmohet se deri më tash, gjithçka që ka ofruar PD në këtë prag fushatë, pak ditë më vonë kanë qënë synime edhe të PS. Në pamje të parë të duket si një lloj imitimi i taktikës politike për këto zgjedhje. Por thellë ajo mbetet një kundërpërgjigje që ajo i ben PD, si kundrapeshë, si mbulim i të gjithë sektorëve, si stimulim i çdo elementi të filozofisë, me të cilën PD vjen në këto përballje të vështirë elektorale. E përgjithshmja mbetet se këto zgjedhje do të jenë më shumë se një betejë elektorale, një luftë politike, përleshje taktikash dhe ideshë. Rezultati do të jetë i paparashikueshëm. Natyrisht të gjithë hynë në këtë betejë për të fituar.

A meritojmë më shumë

Eshtë tepër e lehtë për të dalluar ndryshimin mes dy ngjyrave, asaj të bardhës dhe të zezës. Aspak më e vështirë nuk mbetet dallimi se a meritojmë një Shqipëri ndryshe, apo këtë që kemi. Këtë Shqipëri ku plaga sociale ka degraduar familjen shqiptare deri në buzë të një shpërbërje të plotë të saj, duke shkwrmoqur kwshtu mitin e familjes sw shenjtw, me tw cilewn me tw drejtw mburreshim. Këtë Shqiperi që papunësia po bëhet një tokë gjithnjë e më e dashur për kultivimin e kriminalitetit dhe gjithë nënprodukteve të tij. Këtë Shqipëri që përfaqësohet në botë me prostitucion, me trafikun e narkotikëve dhe tregëtinë e fateve njerëzore.

Do të ishte fatale të mendohet se fatet e këtij vendi të vazhdojnë të jenë pazare politike, mundësi për monopole të tjera biznesi, një garanci për vendosjen e mafias në drejtimin e shtetit. Do të ishte e pafalshme që tek një votues i thjeshtë deri tek lideri i një partie politike të tolerohet vijimsia e kësaj katrahure. Lubia gllabëruese e ketyre përbindshave duhet ndalur me çdo çmim. Tashmë e keqja nuk do të kursejë si demokratin më të lëkundur, ashtu edhe socialistin më fanatik, si partizanin e radhëve të para, ashtu edhe indiferentin me skeptik. Një mosnevojë për ndryshime sot, do të jetë një domosdoshmeri për diçka më fatale nesër. Ne duhet të vendosim për ndryshim. Sot ka pak rëndësi se kush do të duhet të marrë frerët e këtij vendi, që çuditërisht ka shumë vitë që ecen vetë në rrugën pa krye ky është degdisur. Djalli vetë të vijë e ta marrë, le ta themi këtu troq. As ai vetë nuk do të mund të përdreqoste më keq këtë vend. Si, nuk jeni të bindur?! Natyrisht se mosbindja lind në radhët e fanatikëve dhe të trutharëve. Zoti mos ua bëftë hise atë të keqe që kalojnë mijëra e mijëra familje shqiptare. Fundja sejcili ka një votë dhe me votën e tij sejcili di vetë se çfarë bën. Së paku tani duket se diçka po merr për mirë. Presioni ndërkombëtar duket se i ka privuar PS idenë për të vazhduar ende me mekanizmta e zgjedhje-vjedhjeve të tjera. Tani ajo po punon dhe po mendon për strategji të reja. Kjo garanci vote ngroh në një farë mënyre masën e madhe të atyre që besojnë se vota është ajo që përcakton fatet tona për të ardhmen.

Berisha mes imazhit të ri dhe dëbimit nga humbja

Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha përbën tashmë një imazh krejt tjetër politik. Nuk është më ai Berisha i përfolur si tejet i konsumuar, si Berisha që përfaqëson kastën e vjetër të politikës dhe domosdo duhet të largohet se nuk ka se çfarë të ofrojë për vijimsinë politike të PD, nuk është më ai Berisha që flitej e përflitej ngado, mbarë e mbrapshtë nga populli ynë fjalëdashës. Berisha tashmë ka një imazh të ri. Ai ka mundur të bëjë shumë pak, nga ajo që duhet me pamëdyshje të realizojë deri në ndryshimin e madh për të cilin ka nevojë jo vetëm ky vend, por gjithçka që përcjell në vetvete realitetin shqiptar. Berisha me hapjen e PD, me mundësinë e rikthimit të themeluesve të PD në përfaqësimin politik të kësaj partie, me ofrimin e vizioneve dhe frymëmarrjeve të reja Brenda asaj të ashtuquajture parti hermetike, parti ku sundon autoritarizmi i NJE-shit. Berisha tashmë është temë e ditës, kjo edhe për faktin se ai ka demonstruar ndoshta për së pari herë nuhatjen e një politikani. Ka ditur se cfarë të bëjë, e padyshim ka gjetur dhe momentin e duhur për të prezantuar pjesë nga strategjia e tij politike për të rikthyer pushtetin opozitës. Nuk përjashtohet mundësia se ai ka ende mjete për të prezantuar si rrema që do t’I rrisin shpejtësinë varkës së PD për të mbërritur prej këtyre zgjedhjeve në një 22 mars të dytë. Ndërkohë që kundërshtari i  tij historik, Fatos Nano po përpëlitet në një parti të dërmuar.

Dhe jo vetëm kaq, Berisha nuk ka nguruar të deklarojë atë për të cilën ishte shprehur disa kohë më parë Fatos Nano. Eshtë fjala për një largim të mundshëm të kreut historik të PD, Berisha, në rast humbjeje në zgjedhje.

Kryetari i Partisë Demokratike, Sali Berisha, do të japë dorëheqjen nëse partia që ai drejton do të humbasë në zgjedhjet parlamentare të 2005-s. Këtë e ka konfirmuar vetë lideri demokrat gjatë një interviste dhënë në “Top Channel”, ku deklaroi se do të pranojë çdo vendim që do të dalë nga vota e lire e zgjedhjeve. “Çdo shqiptar është i bindur se fitorja e Partisë Demokratike është e thellë dhe me i bindur se kushdo tjetër është Fatos Nano që ja mbathi nga Kalivaci. Ne menyre absolute, në një zgjedhje të lirë dhe të ndershme Sali Berisha do te pranoje me gjakftohtesi verdiktin e sovranit pa asnje medyshjeje. Ne perputhje me verdiktin, si të jetë vendimi i sovranit, do te jetë dhe vendimi im”, mësohet të jetë shprehur Berisha. Por pavaresisht kësaj, duket se kreu i selisë blu është i bindur për fitoren e partisë që drejton. Tashmë është bërë publike se me fitoren e Partisë Demokratike, kreu i saj, Sali Berisha, do te jete ne postin e kryeministrit te vendit.

Tjeter PD për këto zgjedhje

Partia Demokratike në tubimin përmbyllës të “Ditët e Shresës” është prezantuar me një fytyrë tjetër. Shumëkush ka mbetur gojëhapur. Kishte dhe nga ata që shpërthyer në palemika dhe llomotitjeve i dhanë një dimension të ri. Por kishte edhe shumë të tjerë që pas kësaj paraqitje panë një tjëtër PD në skenën politike. Eshtë fjala për rikthimin në panelin e përfaqësueve të lartë të kësaj partie të themelueve të saj. Ndonëse më 20 mars, kur dhe Berisha mbylli në Tiranë “Ditët e Shpresës”, në podium u dukën vetëm Gramoz Pashko dhe Genc Ruli, të tjerë emra, si Arben Imami janë tashmë ato që kanë pranuar ftesën e PD duke ju bashkangjitur asaj në këtë betejë finale. Të tjerë ndjehen pjesë e kësaj partie. Të tjerë sedra politike po vazhdon t’I mbajë ende me ftesë në dorë, ende pa ndonjë përgjigje konkrete. Ata janë PD, brenda ose jashtë saj. Kjo ska dyshim. Ka dhe syresh, të cilët ndjehen jo fort të akomoduar, nëse pas PO-së së tyre, ata nuk do të jenë po kaq të rëndësishëm sa ata e ndjejnë veten, pasi PD i ka ftuar.

Rikthimi i themeluesve

Pamja e re, ose imazhi me të cilin Partia Demokratike përgatitet të hyjë në këtë fazë të re politike është premtuese. Hapja e saj dëshmon se asaj nuk i kanë mbëtur të tjerë shanse për të gatitur një përbadhje sfiduese për zgjedhjet e ardhwshme parlamentare. Berisha hedh këtë hap duke treguar se di të korigjojë disa gjëra që duhet, dhe se nuk ka pse ta vuaj këtë, kur është fjala për një çmontim të pushtetit të Nanos, që kërkon të rimandatohet për të tretën herë në qeverisjen e vendit. Rikthimi i themeluesve të Partia Demokratike, pas një kohe relativisht të gjatë divorci, dhe një pelegrinazhi politik nëpër grupime të qëndrës apo të djathtës, është një plus dhe njw pusi politike qw I bwhet PS, e cila kwt element nuk ka nguruarb ta etiketojw dhe me tw tw gatisw shume servirje helmatiswse politike pwr opinionin. Ata nuk rikthehen për të bërë mrekulli. Ata nuk pretendojnë se me ardhjen e tyre Partia Demokratike do të shpëtojë. Në rastin më të mirë, PD do t’i ketë të garantuar zgjedhjet. Sikurse asnjëri prej tyre nuk mund të marrë përgjegjësitë e humbjes në një rast të mundshëm, as lavdinë në rast fitoreje. Ardhja e tyre më shumë se një kredo, në atmoferën e konsumimit politik për të cilën paragjykohet PD, është një rikthim i besimit të elektoratit të kësaj partie, tek ky formacion. Kur dihet tashmë se nuk është vetëm Partia Socialiste, ajo që i ka të tronditura themelet e bazamentin electoral. Shifrat, sipas vetë PD tregojnë se ajo ka rritje, por kjo jo e krahasuar me 22 marsin, moment kur pas kësaj partie shqiptarët panë dhe gjetën atë Shqipëri të ndaluar, atë vetëvete të arratisur, atë të ardhme që priste në portat e endrrave që po zgjoheshin. Me rikthimin e themeluesve në radhët e PD, shqiptarët, natyrisht pjesa që mendon se Partia Demokratike është ajo që do t’i ndryshojë të sotmen dhe do t’i japë rrugëtim të ardhmes, janë më të sigurt, mendojnë më lëhtë dhe vendosin më shpejt.

Rikthimi i besimit

Të nesërmen e asaj dite kur Partia Demokratike tregoi se di të ndreq gabimet e saj, di të kërkojë falje, duke besuar se gabimet janë njërëzore, se di të ringihet mbi mendësitë dhe meskinitetet, shumë të zhgënjyer nga vargani i njëpasnjëshëm i humbjeve u ndjenë më të sigurt. Mosbesimi i tyre u hoq si me magji. Forca dhe energjia që ata fshehin, e drejta për të vendosur me votën e tyre do të jetë tashmë një sfidë që do të përcaktojë vijimsinë, pas atij imapsi politik. Jemi koshient se Partia Demokratike gjatë këtyre viteve, pas një swr humbjesh, nëse mund të quhen edhe marrja e pushtetit nëpërmjet makinacioneve të cenimit të vullnetit të sovranit, ka pësuar një lëkundje serioze. Goditjet e marra në zgjedhje. Lodhja që e karakterizoi atë gjatë një të qëni gjatë në opozitë, u karakterisua nga një ftohje që po e pushtonte atë të tëren. Mitingjet e shumta, fjalët në erë, mpinë në një farë mënyre elektoratin. Tashmë kur shumë gjëra kanë mbëtur prapa. Tani kur për shumë gabime të bëra që i kushtuan dorwzimin e pushtetit, Partia Demokratike dhe përsonalisht Berisha, ky i fundit ka ditur t’i pranojë dhe të kërkojë falje, shumëçka do të jetë ndryshe. Ndryshe fondamentalisht. Kjo edhe për faktin se gjithçka duhet ndryshojë në këtë vend. Tamam si në vitin 1992, kur Shqipëria erdhi në pushtet si një shans i shqiptarëve për rilindje.

Partia Demokratike tani Parti Demokratike

Partia Demokratike po bëhet gati seriozisht për zgjedhjet e verës së këtij viti. Shumë faktorë i garantojnë asaj një mundësi për t’u rikthyer në pushtet. Lëvizjet politike, të porpozuara nga Berisha me krjimin e Komitetit të Orjentimit të Politikave, dhe tani hapjen e dyerve për të larguarit, tregon se Partia Demokratike tani është “de jure” dhe “de facto” Parti Demokratike. Demokracia dhe hapja që i ka dhënë kësaj partie lideri i saj Sali Berisha kanë shkriftuar këtë të ashtuquajtur bunker politik. Tashmë miti i NJE-shit mësohet të jetë një përmendore e thërmuar. Kjo dëshmon se askush nuk do të frigohet më, se kjo parti do të orjentohet nga mendësi autoritariste, ku një flet dhe të tjerët duhet të aporovjnë. Nuk do të ketë më një klimë të tillë brenda asaj partie, që pretendohej të jetë e të gjithëve dhe mund të jetë e tillë. Nga hapat e hedhura kohet e fundit, Partia Demokratike ka treguar se ajo ka forcë rigjenerimi brenda vetes. Veç kësaj ajo i ka hapur shteg mendimit politik dhe e ka vënë programin e saj për të ardhmen qeverisëse përballë disa domosdoshmërishë sociale, tw cilat janw pritur mjaft mirw si nga komuniteti I biznesit, ashtu dhe nga grupime qw merren me monitorimin e parametrave sociale nw vend. Ky është një tregues shumë pozitiv, në kushtet kur standartet ekonomike në vend sa vijnë dhe tejkalojnë çdo limit të lejuar nga organizmat ndërkombëtare.

Domosdoshmëria për ndryshime

Klasa politike shqiptare e djathtë po bën përpjekjet e saja maksimale që të përfaqësohet në këto zgjedhje me një mundësi të pashmangshme për fitore. Kjo, pikë së pari, për faktin se riciklimi i PS në qeverisjen e vendit do të ishte një rrezik i madh që do të kanoste proceset e integrimit dhe zhvillimit. Nevoja për ndryshime nuk duhet dhe nuk mund të jetë kurrsesi një arsye thjeshtë politike, por një imperativ për këdo që i do të mirën këtij vend. Deri më tash, PS ka dëshmuar se vetëm qeverisje nuk di të bëjë. Sado që ajo ka mundur të mbahet në pushtet me pilulat anti-Berishë. Tashti nuk ka më efekt asnjë kundërshti ndaj Berishës apo opozitës, si paterica për të kaluar edhe këtë provë. Aq vite sa PS është në pushtet, dëshmoi se vetë faji i gjithçkaje për të cilën u akuzua pushteti i Berishës është vetë PS. Koha në pushtet ishte më se e mjaftueshme që akuzat elektorale t’i kthente në akuza konkrete dhe të mbushte burgjet me mëkatarët demokratë, që hapën depot, që vodhën paratë e firmave piramidale, që shkatërruan shtetin, e çmos tjetër. Tashmë çdo qytetar shqiptar ka mundur të marrë për sejcilin “mëkat” të pushtetit të Berishës, një përgjigje, që tek depot e armëve, tek firmat piramidale, e deri tek shkatërrimi i shtetit. Veç këtyre, si domosdoshmëri për ndryshime është edhe shmangia e montimit të pushtetit diktatorial postkomunist, tashmë më një fytyrë tjetër dhe me një filozofi ndryshe nga ajo që ati i tyre Enver Hoxha e la amanet.

Flet kreu I grupit konsultativ amerikan që do të drejtojë zgjedhjet e PD

Kompania amerikane BG&R çoi drejt fitores, Gjukanoviçin, Trajkovskin, Tadiçin dhe Mesiçin

Lanny Griffith: Shumica e shqiptarëve duan ndryshimin

“Ka disa arsye për të besuar në fitoren e Partisë Demokratike. Në radhë të parë, pasi mendojmë se kemi udhëheqjen e duhur. Doktor Berisha është një udhëheqës i besueshëm, i cili ka qenë i suksesshëm vite më parë, një udhëheqës tek i cili kam besim. Së dyti, sepse shumica e shqiptarëve tashmë duan ndryshim”

Drejtori Ekzekutiv i kompanisë amerikane që do të organizojë dhe drejtojë fushatën elektorale të Partisë Demokratike në Shqipëri, tregoi dje gjatë një interviste për TV “Klan” eksperiencën e kësaj kompanie në shtete të ndryshme të botës, si dhe mënyrën se si do të menaxhojë fushatën në vendin tonë. Lanny Griffith u shpreh për pjesëmarrjen e tij në fushatat elektorale të disa presidentëve fitues të vendeve të Ballkanit. “Në lidhje me fushatat që kemi organizuar në rajon e që kemi punuar, mund të përmendim fushatën e Gjukanoviçit në Malin e Zi, të Presidentit maqedonas Trajkovski në Maqedoni, të Presidentit Tadiç në Serbi dhe Presidentit Mesiç në Kroaci”, tha Lanny Griffith.

Drejtori Ekzekutiv i Barbour, Griffith&Rogers LLC sjell gjithashtu përvojën e tij në disa fushata elektorale që ai ka organizuar dhe menaxhuar në SHBA. “Personalisht kam punuar në fushata prej fillimeve të viteve ’70. Kam ndihmuar partnerin tim aktual në biznes, zotin Barbour, në fillim për garën senatoriale kur u zgjodh senator dhe para dy vjetësh, në garën për guvernator të shtetit të Misisipit, që gjithashtu u kurorëzua me sukses”, tha Lanny Griffith. Ndërkohë, përsa u përket fushatave presidenciale, ai pohoi se ka punuar në disa të tilla, ku ka qenë drejtor strategjik i fushatës për shtetet jugore të SHBA në fushatën ’87-’88 të Presidentit Bush, si dhe ka patur disa detyra të ndryshme në fushatat 2000 dhe 2004 të Presidentit Xhorxh Ë. Bush.

Lidhur me suksesin e padiskutueshëm në fushatën e ardhshme elektorale të PD-së, Lanny Grifith shprehet se ka disa arsye, ku ndër më kryesoret është lidershipi aktual.

“Ka disa arsye për të besuar në fitoren e Partisë Demokratike. Në radhë të parë, pasi mendojmë se kemi udhëheqjen e duhur. Doktor Berisha është një udhëheqës i besueshëm, i cili ka qenë i suksesshëm vite më parë, një udhëheqës tek i cili kam besim. Së dyti, sepse shumica e shqiptarëve tashmë duan ndryshim”, u shpreh Drejtori Ekzekutiv i Barbour, Griffith&Rogers LLC.

Më tej, në përgjigje të pyetjes për konceptimin e fushatës si një përballje mes dy më të mëdhenjve, kryeministrit aktual Fatos Nano dhe kryetarit të PD-së, Sali Berisha, Griffith tha se në një farë mase, çdo fushatë është e personalizuar, është një fushatë midis individëve.

“Sigurisht që edhe këtu do të ketë një dimension të tillë. Kryesisht do të jetë një fushatë për çështje që kanë të bëjnë me natyrën e korruptuar të regjimit socialist të Fatos Nanos dhe do të ndihmojmë”, tha Drejtori Ekzekutiv i Barbour, Griffith&Rogers LLC.

Ndërkohë, edhe pse termat e kontratës me PD-në janë konfidenciale, Griffith u shpreh se kjo fushatë është pjesërisht çështje biznesi.

“Mund t’ju them se vitet e fundit unë jam marrë me Europën Lindore në sensin e biznesit. Por kjo ka të bëjë edhe pasionin tim për të ndihmuar demokracinë, ekonominë e tregut të lirë”, përfundon Drejtori Ekzekutiv i Barbour, Griffith&Rogers LLC intervistën e tij për TV “Klan”.

Berisha: Fitore për shqiptarët

Kryetari i PD-së, Sali Berisha, në një intervistë televizive dhënë për ALSAT, ka sqaruar para dy ditësh se, i mbetet strikt filozofisë së ripërtëritjes së PD-së, përfshirë këtu grupin parlamentar të kësaj partie dhe pjesën e deputetëve që përbëjnë këtë trupë politike. Ai ka konfirmuar se, në zgjedhjet e ardhshme, disa prej deputetëve aktualë nuk do të kandidojnë dhe ata do të zëvendësohen me figurat e shoqërisë civile dhe anëtarët e rinj të KOP-it. Gjithsesi, Berisha dëshmoi në intervistën e tij se, Fatos Nano do të ketë përballë një kandidaturë të fortë nga ana e PD-së, e cila po përzgjedh një prej kandidaturave të ofruara që, sipas Berishës, janë të shumta, për të sfiduar kreun socialist në zonën elektorale, të vetmen në Shqipri me 25% më pak votues, sipas dëshirës së Nanos që, për të arritur këtë avantazh, ka bllokuar ndarjen e zonave për shumë javë. Megjithatë, sipas Berishës, detyra parësore është lufta ndaj korrupsionit dhe mbrojtja e xhepave të qytetarëve të varfër, në një përpjekje titanike për të rikthyer besimin dhe ëndrrën e vrarë të njerëzve për progres dhe mirëqenie. Përsa i përket përballjes në Tiranë, mes kandidaturave të PD-së e PS-së, karakteristike ishte dhënia e detajeve se si Harasani dërgon mesazhe tek Shaban Memia për ta marrë shtruar punën e kandidimit, ndërsa Anastas Angjeli i dërgon gazetarët Berishës, për ta pyetur se ku e ka gjetur një kandidaturë si Pango, në përballjen elektorale. Berisha u shpreh i sigurtë në fitore, ashtu siç edhe në të kundërt, në bazë të pranimit të standardeve për zgjedhjet dhe demokracinë pohoi se, nëse zgjedhjet do të jenë të lira e të ndershme, atëherë do të pranonte verdiktin e popullit.

-Cilët do të jenë kualitetet e PD-së që do të kandidojnë?

Do të kandidoj themeluesit e PD-së e anëtarët e KOP-it, do të përpiqem të bëj një koalicion sa më të plotë. Mendoj se do të jetë lista më e mirë që PD ka paraqitur ndonjëherë, që nga themelimi i saj.

-Do ketë nga deputetët aktualë që nuk do të kandidojnë?

Do ketë që nuk do të kandidojnë, ashtu siç do të ketë një pjesë të mirë të tyre, që do të kandidojnë. Kjo është normale.

-A ka një analizë të grupit aktual parlamentar?

E vërteta është se ky grup ka një kontribut të madh. Në fakt, në një takim që kam patur me disa nga opinionistët (pasi e vërteta është se i ndjek me vëmendje gazetarët që kanë një pikë të përbashkët me politikanët, ndjeshmërinë ndaj publikut, madje në disa raste, kjo ndjesi është me e madhe se sa e politikanëve) u shtrova pyetjen: pse ju gazetarët nuk keni vlerësuar komisionet hetimore parlamentare, duke u përpjekur të argumentoj se kanë qenë absolutisht jo të dështuara?! Ka qenë një përpjekje shumë e fuqishme për të denoncuar korrupsionin, mirëpo fatkeqësisht nuk është arritur t’u serviret me mënyrën e duhur mediave, që ato t’ia përcjellin publikut këto përpjekje. Gjithashtu, mund të marrim morinë e fundme të interpelancave dhe debateve, pavarësisht se më vjen keq që janë eklipsuar nga disa momente temperaturash të larta në Kuvend që, për hir të së vërtetës, është kthyer në qendër të debatit politik në vend, siç e tregon edhe një raport ndërkombëtar. Natyrisht që ripërtëritja është ligj i PD-së.

-A do ta ndryshoni ju zonën tuaj të kandidimit, Kavajën?

Jo, as e kam ndërruar dhe as do ta ndërroj. S’më ka shkuar kurrë në mendje ta ndërroj. Fakti që krytari i PS-së u largua me panik nga Tepelena, është një ogur, është një lajm i sigurtë i disfatës së tyre të plotë. Që të ikë kryetari i forcës kryesore qeveritare nga zgjedhësit e tij, do të thotë se ka bërë mëkate të mëdha, do të thotë se nuk e ndjen më veten kund, të sigurtë. Kjo është e paprecedent në historinë politike të partive të Europës. Nuk e lëshon kryetari pozicionin, sepse është si ajo poezia e Viktor Hygoit “nuk ndjej më, as komandë, as flamurtar”. Nuk ka dyshim se, ata janë në një rrokullisje.  E njëjta gjë po ndodh me Gramoz Ruçin. E çoi në Tepelenë dhe ky bëri testin në Salari, ku i thanë se “më mirë të mos i ishim këta djem, se na i mashtrove e na i le rrugës”. Pra, këto zgjedhje do të kenë risi të mëdha. Kryetari do të pësojë fatin e Ramiz Alisë, i cili, në vitin ’91, iku nga Skrapari dhe erdhi në zonën e shokut Enver dhe votuesit ia hoqën mandatin dhe e nxorën në pension. Edhe Nano shkon tashmë në Sarandë dhe u thotë “Më shpëtoni!”. Eshtë i pashpresë.

-Kandidimi i zotiti Nano në Sarandë, a e ka bërë PD-në të mendojë dhe të llogarisë se, cilin kandidat do i vërë përballë? A është menduar strategjia që do të sfidojë kreun e PS-së?

Me shumë vëmendje po përcaktojmë strategjinë që do ndjekim në këtë rast. Ai ka fobi nga zgjedhësit. E vetmja zonë në Shqipëri është me 25% më pak zgjedhës, është zona e tij. Me shifra flasim për një zonë me 17 mijë zgjedhës, nga më shumë se 21 mijë që kanë të tjerat. Por unë, u thashë këshilltarëve të mi se, jo me 17, por edhe me 7 mijë ta ketë, ai do të humbasë, se është i pashpresë.

-Kush është kandidati i PD-së përballë kryeministrit Nano?

Janë disa, në fakt, por po studiohet kandidatura më e përshtatshme, pasi vullnet kanë shprehur shumë, nga të gjitha kampet, nga ai politik, jo politik, nga kampi lokal, qendror. Ka një dëshirë shumë të madhe dhe Nanos i ka hyrë lepuri në bark e të gjithë po i vërsulen.

-Si i shikoni kandidaturat e Tiranës që ka PS?

Ata janë të përgatitur të gjithë për në opozitë. Edhe parelinjtë, çdo ditë po marrin në telefon rivalët e tyre, që janë kandidatët e PD-së. Harasani është manjak, i dërgon Shaban Memisë, i cili do të marrë mandatin në atë zonë ku kandidon përballë atij, mesazhe të shumta. Kërkon të konvertojë paratë e vjedhura, në mandat politk. Ai lufton për para, ndërsa Shabani për politikë. Anastas Angjeli kap gazetarët dhe u thotë “i thoni Berishës, ku e gjeti këtë Pangon?! Por i thoni se nuk jam i trembur” dhe tani po përpiqet të blejë vendin në listë e i thotë Nanos, ta caktojë në një vend të sigurtë në listë, që të marrësh kaq. Edhe ne i monitorojmë ata. Realisht, kandidaturat e reja të Nanos janë kandidatura të disfatës, sepse Nano po kandidon korrupsionin. A e pa ndokush të marrë e të kandidojë pedagogët e universitetit? Kë gjeti pastaj, Igli Toskën! Gjeti këtë grup që janë bërë simbole të korrupsionit. Nuk them se nuk ka në kampin socialist, njerëz të pakorruptuar, por këta janë më afër meje, se kryetarit të PS-së.

-Çfarë do i kërkonit Fatos Nanos?

Të dalë në pension të parakohshëm. Mos të luajë në kazino me paratë e shqiptarëve! Mos të luajë bixhoz me paratë e shqiptarëve! Të pushojë me paratë e tij, por jo me ato të shqiptarëve, të taksapaguesve, pasi të gjithë e dimë se, të marrësh një kruazjerë, të shëtitesh nëpër det e të pushosh, minimalisht çmimi është 300 mijë dollarë. Këtë e marrin vetëm sheikët, por asnjë nga politikanët europianë.

-Çdo të ndodhë me aleancat dhe aleatët, përveç shoqërisë civile dhe të tjerëve, që ju i keni përfshirë tashmë, në planet tuaja?

Do të ketë negociata me ta. Ne jemi të hapur, por kërkojmë të mbizotërojë sensi i realizimit. Ne nuk kemi paragjykime për aleatët dhe aleancat, sigurisht, me një sens realizmi.

-A është i sigurtë koalicioni me PR-në?

Ky koalicion është i çmuar për PD-në. PR është një aleat i çmuar për ne dhe për kundërshtitë që kemi, kemi edhe mirëkuptim.

-Do ta pranoni rezultatin, në rast humbjeje?

Në rast se zgjedhjet do të jenë të lira e të ndershme, nga gjykatësit ndërkombëtarë, do e pranojmë rezultatin e tyre.

-A i qëndroni deklaratës së disa javëve me parë se, në rast të ardhjes në pushtet, do të jeni kryeministër?

Unë jam një ish-president dhe, për shumë arsye, jam presidenti i parë i zgjedhur me votën e lirë të shqiptarëve, që së bashku me një grup intelektualësh dhe studentësh, u angazhuam për të shembur një diktaturë. Kam patur një shans të procedoj me ekipin tim, me reformat më të thella që vendi ka njohur ndonjëherë. Nëse do të kisha punuar një ditë për historinë, duhet t’i kisha thënë “mirupafshim!” politikës, por unë jam një njeri që ka kaluar 24 vjet në shërbim të njeriut dhe do ta quaja një shërbim thelbësor, sepse vetë shëndetësia është e tillë. Një njeri që, edhe kur u angazhua në politikë, së bashku me të tjerët, e bëri për të qenë i lirë dhe së bashku me të tjerët për të dalë nga mbretëria e frikës, për të dalë në liri. Nje njeri që drejtoi vendin në kursin më të thellë të reformave, pa llogaritur koston e tij si politikan. Pra nuk është pushteti dhe s’mund të jetë ai pasioni im. Pasioni im i vërtetë është që unë të mund t’u shërbej qytetarëve të mi. Ne e kemi një armik dhe quhet varfëri. Kjo e ka një shkak dhe ky shkak është korrupsioni. Po të pyesësh nëse e kam ndjerë ndonjëherë veten më të fortë në ndonjë fushë se ajo në të cilën unë jam, atëherë unë do të them: absolutisht në asnjë! Kam qenë kardiolog i apasionuar, por ky profesion ka qenë shumë i vështirë dhe unë rrija me mëdyshjen, nëse bëja ndonja gabim që natyrisht kushtonte. Kam qenë një opozitar shumë i vendosur, por prapë se prapë, nuk mund të them se kisha sigurinë totale. Asgjë s’kam më të sigurtë në përpjekjen time se, sa përballjen me këtë kancer që po rrënon shqiptarët dhe shoqërinë tonë. Nuk ka dyshim se unë do të jem drejtues i qeverisë së ardhshme dhe do ta godas, do ta ndëshkoj korrupsionin, me forcën më të madhe të ligjit. Do të përpiqem të mbroj xhepat e qytetarëve të varfër.

Demokratët përzgjedhin pjesën më të madhe të emrave, ndër kandidaturat edhe biznesmenë

Zgjedhjet, PD zgjedh 70 emrat e parë

Kandidatët

Bamir Topi Tiranë

Besnik Mustafaj Tiranë

Majlinda Bregu Tiranë

Edi Paloka Tiranë

Ylli Pango Tiranë

Elida Reçi Tirane

Spartak Ngjela Tiranë

Bujar Nishani Tiranë

Lulzim Basha Tiranë

Shaban Memia Tirane

Genc Ruli Gjirokastër

Bardhyl Londo Gjirokastër

Besnik Aliaj Gjirokastër ose Lushnjë

Arben Imami i papërcaktuar

Gramoz Pashko Korçë

Selami Xhepa Bulqizë

Sali Shehu Dibër

Ali Koçeku, ose

Shemsi Prençi Dibër

Gani Hoxha Mat

Avni Shehu Mat

Jozefina Topalli Shkodër

Aldo Bumçi Shkodër

Valentin Palaj Shkodër

Pjetër Arbnori Shkodër

Zef Gjoka Laç

Preç Zogaj Lezhë

Xhovalin Prenga Mirditë

Pal Dajçi Mamurras

Ilir Bano Lushnjë

Marjeta Zaçe Lushnjë

Fatos Harizaj Skrapar

Hasan Halili Fier

Fatmir Mediu Fier, aleat

Gjergj Pentovini Korçë

Ridvan Bode Korçë

Edmond Spaho Korçë

Fredi Olli Devoll

Besnik Jaçelli Mokër-Buçim

Uran Butka Korçë

Genc Juka Durrës

Esat Teliti Durrës

Sami Gjergji Durrës

Ilir Rusmajli Vorë

Liri Dibra Durrës

Besnik Aliaj Gjirokastër ose Lushnjë

Sali Berisha Kavajë

Jemin Gjana Kamëz

Kujtim Hashorva i papërcaktuar

Armando Bora Vlorë

Fatos Beja Vlorë

Bujar Leskaj Vlorë

Flamur Shehu Përrenjas

ose Tiranë

Aurel Bylykbashi Elbasan

Omer Stringa Elbasan

Aleksandër Sallabanda Berat

Maksim Çikuli Berat

Mitro Çela Përmet

Blerim Çela Gramsh

Muhamet Ukperaj Has

Hyqmet Salja

ose Skënder Çota Librazhd

Dhimitraq Lapa Himarë

Nestor Tereska Berat

Njazi Kosovrasti Krujë

Bahri Shehu Ndroq

Leonard Demi Paskuqan

Zone e lirë për PDR Dajt

Luan Malltezi Peqin

Ibrahim Bruka Kukës

Edmond Leka i papërcaktuar

Teuta Baleta i papërcaktuar

Florian Mima i papërcaktuar

Albert Vataj, Sokol Pepushaj

Vizioni i ekonomistit Paulin Radovani në Shkodër

Po të analizohen rrethanat në të cilat ka lindur e është rritur pak biznesi në Shkodër, do shohim komplementaritet që ekziston mes dy qëllimeve, spekullimit dhe anës së mirë. Ne kësaj here do qëndrojmë tek shembulli i mirë.

Mekanizmi i rritjes së efekteve ekonomike, duke zbutur shumë gjendjen e vështirë që po kalon kryeqendra e veriut shqiptar, Shkodra, ka kaluar përmes një hartimi dhe zbatimi rigoroz, të përshëndetshëm, të një biznesi të pastër nga firma italo-shqiptare “Bertoni”, me bashkëpronar ekonomistin e njohur e të respektuar shqiptar Paulin Radovani.

Ekonomisti Radovani ka dhënë një kontribut të madh duke menduar e punuar në vazhdimësi për rritjen e ekonomisë. E rëndësishme, madje primare ka qenë edhe është funksionimi për biznesmenin Radovani, se sa të kënaqur janë punëtorët. Ai, ndryshe nga bizneset e tjera nuk ka diferencuar punësimin e të djathtëve apo të majtëve, nuk ka shikuar besimin, nuk ka shfrytëzuar situatat që ka kaluar shoqëria shqiptare, por ka zbatuar rregullat e një tregtie të bashkëpunimit institucional në shërbim të interesave të tërë komunitetit të Shkodrës dhe të shlyerjes së detyrimeve si një taksapagues i rregullt, sipas ligjeve, duke merituar fjalët më të mira.

Ne ishim në drejtorinë e KESH-it dhe vërtet të duket e pazakontë që një biznes në Shkodër paguan aq shumë para, deri në 15 milion lekë të vjetra në muaj për konsum të energjisë elektrike. Edhe ai pra, ka mundësi spekullimi, por jo. Paratë i merr ndërmarrja elektrike dhe për drejtorin Nikë Ndoci do ishte fat i madh nëse tërë bizneset ngrihen në nivelin e ndërgjegjes dhe korrektesës së firmës “Bertoni”. Por këtu del një pyetje: Po ky KESH, a ka detyrime ndaj kësaj firme që paratë i merr deri në qindarka? Normalisht që po, pasi prodhimi dëmtohet nëse mungon energjia, pasi edhe punëtorët pastaj do të ndjejnë pasojat. Dhe drejtori i KESH-it për Shkodrën në të vërtetë ka punuar me përkushtim brenda mundësive.

Por shembulli i ekonomistit Radovani është vërtet për fjalë të mira në këtë kohë vërtet të keqe. Ai u është përgjigjur të gjitha kushteve doganore, ka përballuar edhe vështirësitë e tregut, por edhe ka arritur që punëtorët t’i paguajë mesatarisht sa dy rroga mësuesish. Dhe të mos harrojmë, mësuesit kanë përfunduar universitet. Ky sukses i Radovanit, normalisht ka zbutur edhe problemet sociale që po kalon Shkodra, si ngatërresat, ndarjet e çifteve, madje ka ndikuar shumë edhe në mundësimin e rritjes dhe edukimit të fëmijëve, pasi çdo gjë është e lidhur pazgjidhshmërisht me ekonominë. Pra ai ka zgjidhur hallet e të tjerëve, pavarësisht ngarkesave të veta. Vëmendje meriton edhe një aspekt tjetër, në pamje të jashtme i padukshëm. Pavarësisht çrregullimit të tregut të këpucëve, pra rritjes së kostos së punës, çka do të thotë rritje e kostos së prodhimit, Radovani ka arritur të ndikojë edhe tek bashkëpronarët për të mos ulur pagat e bashkëqytetarëve të tijj.

Do dëshironte e meritonte Shkodra edhe biznese të tjera të tilla.

Sokol Pepushaj

Skandal i policisë shqiptare në Rinas: Arrestohet një amerikan i pafajshëm

Në kohën e mbretërisë shqiptare, ndërsa Shqipëria kalonte një krizë të thellë, deri edhe në mungesë të ushqimit kryesor, bukës, në Parlamentin e asaj kohe u propozua një zgjidhje mjaft interesante. Një deputet verior (më duket mirditor) dha propozimin e tij, madje me një logjikë shumë të ftohtë: Propozoj t’i shpallim luftë Amerikës. Ajo është një superfuqi botërore. Do ta fitojë luftën me ne, do të na pushtojë. Për një komb me rreth 200 milion banorë (në atë kohë) nuk do të jetë shumë problem të mbajë me bukë edhe rreth 800 mijë të tjerë, – tha deputeti mirditor.

Në këtë moment e gjithë salla e Parlamentit shqiptar ushtoi nga duartrokitjet dhe propozimi i “zgjuar” dhe që zgjidhte situatën e asaj kohe do të kalohej në votim. Në këtë kohë, një deputet tjetër nga jugu (më duket se ishte nga Gjirokastra) ngriti një dyshim, i çuditshëm, por matematikisht i mundur: Jam dakord t’i shpallim luftë Amerikës, siç thotë kolegu. Por në luftë nuk ekziston vetëm humbja. Nëse e fitojmë luftën ne dhe e pushtojmë Amerikën, me se do t’i mbajmë edhe 200 milion amerikanë, ndërsa nuk mund të mbajmë 800 mijë shqiptarë, – tha deputeti gjirokastrit.

Është ndoshta e vërtetë, ndoshta e sajuar, por morali i saj është i qartë: Kemi qenë, jemi dhe do të jemi vendi i paradokseve. Historia që do t’ju rrëfejmë më poshtë ka lidhje sigurisht me Amerikën (SHBA), me Shqipërinë, por në qendër është një amerikano-shqiptar (më shumë amerikan dhe aspak shqiptar, pasi ka vetëm pasaportë amerikane që nga viti 1996).

Quhet Sokol Nikoll Nikaj. Ka lindur më 5 korrik 1970. Është pinjoll i një familjeje të persekutuar, me të afërm të pushkatuar dhe të dënuar politik gjatë viteve të diktaturës. Si shumë të tjerë, në gushtin e vitit 1990, ndërsa në Shqipëri ishte në “lulëzim” diktatura komuniste, Sokoli arratiset duke kaluar në kufirin e vendit tonë me Jugosllavinë. Vendi i tij i ëndrrave, si edhe i shumë shqiptarëve të tjerë sot e kësaj dite, ishte Amerika, bastioni universal i lirive dhe i të drejtave të njeriut.

Pas përpjekjeve dhe kërkesave i aprovohet azili politik nga shteti amerikan. Udhëton për atje dhe që në vitin 1991, pajiset me leje-qëndrimi të përhershme, ose Green Card amerikan. Më 1996, Sokoli merr edhe nënshtetësinë amerikane, duke u pajisur si çdo qytetar tjetër i këtij vendi edhe me pasaportën e SHBA-së. Që nga ajo kohë, i djegur nga malli për të afërmit dhe vendin e tij, ai ka vizituar 5 herë Shqipërinë si qytetar amerikan. Asnjëherë gjatë ekzistencës së tij ai nuk është pajisur me një pasaportë shqiptare, për vetë rrethanat e jetës së tij.

Aventura e pakëndëshme dhe e çuditshme e Sokol Nilaj fillon më 4 mars 2005. Edhe këtë herë nga Amerika ai është nisur drejt vendlindjes, si qytetar amerikan, për të shuar mallin e takuar të afërmit. Avioni ulet në Rinas, në aeroportin me emrin më të bukur në botë, atë të Nënë Terezës, Shenjtores shqiptare. Pa i dhënë asnjë shpjegim, Sokolin e ndalojnë shërbimet e policisë së rendit në këtë aeroport. Për tre orë rresht mbahet në dhomat e izolimit të Komisariatit të Policisë së Rinasit. Ndërkohë, pritet të vijnë nga Malësia e Madhe, mikrobuzet e policisë së atjeshme. Uniformat blu të Malësisë arrijnë, e prangosin dhe e dërgojnë në qelitë e paraburgimit të Komisariatit të Koplikut.

Më në fund i tregojnë se për çfarë është ndaluar. Arsyeja është e thjeshtë, e shkurtër, e çuditshme dhe aspak logjike: Sokol, nuk ke kryer shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Me pasaportë amerikane prej rreth 9 vitesh dhe pa marrë asnjëherë një pasaportë shqiptare në zotëri, Sokoli u thotë se është nënshtetas i SHBA-së. Gjithsesi deri më 11 mars 2005, nënshtetasi amerikan Sokol Nilaj, shijon kushtet “komode” të paraburgimit shqiptar. Më shumë për të mos hapur probleme me shtetin amerikan, me vendimin 19 të Gjykatës së Shkodrës, lirohet për plotësim afati dhe dy muaj burg, të cilat i thuhet se do t’i konvertojë në gjobë financiare “për mosparaqitje pranë Degës Ushtarake në Malësi të Madhe”.

Fillimisht duhet të pohojmë se në Shqipëri, mosha maksimale për t’u thirrur rekrut me detyrim në ushtri është 27 vjeç. Në rastin kur ka shmangie nga ky detyrim, në lojë duhet të hyjë Gjykata Ushtarake, pas denoncimit që Dega e Mobilizimit duhet të bëjë pranë Prokurorisë Ushtarake. Në rastin e parë amerikano-shqiptari Sokol Nilaj, i datëlindjes 5 korrik 1970 është sot afro 35 vjeç. Në rastin e dytë, atij duhej t’i paraqitej një urdhër prokurorie për ndalimin e tij, ose një vendim gjykate për dënim në mungesë. Asnjëherë atij nuk iu paraqit një dokument i tillë. Gabimi flagrant i policisë apo edhe i drejtësisë shqiptare është ndalimi i një shtetasi amerikan, qoftë edhe me kombësi shqiptare, por që është qytetar me të gjitha të drejtat, i pajisur me pasaportë të SHBA-së. Sipas procedurave dhe konventave ndërkombëtare, në momentin e ndalimit, autoritetet shqiptare duhe të njoftonin Ambasadën e SHBA-së në Tiranë, ose Sokol Nilajt t’i krijonin mundësinë e komunikimit me këtë institucion. Kjo është një e drejtë ndërkombëtare e njohur.

Jemi të bindur se ndalimi i Nilajt ka patur tjetër synim. Atë e kanë njohur mirë se ka jetuar 15 vite në SHBA, është i pajisur me pasaportë amerikane. Më shkurt, e kanë ditur se mund t’i zhvasin, siç edhe i kanë zhvatur, mjaft para. Në një vend si Shqipëria, i cili mund të thuhet se është “han pa porta”, ku kanë hyrë, hyjnë e do të hyjnë edhe terroristë të kërkuar nga e gjithë bota, ndalohet pikërisht një amerikan, pjestar i një kombi që çdo ditë po derdh gjak për mbrojtjen e vlerave më të mira të demokracisë dhe lirisë në botë.

Deri më sot, asnjë strukturë e shtetit shqiptar nuk është kujtuar të paktën sa për sy e faqe, t’i kërkojë ndjesë Sokol Nilajt. Ky i fundit, nënshtetas amerikan me banim në Florida, është i vendosur të vërë në vend drejtësinë dhe dinjitetin e tij. Sapo të kthehet në Amerikë, ai do të hedhë në gjyq shtetin shqiptar që e terrorizoi padrejtësisht, duke e trajtuar njësoj si një terrorist i Al-Kaedas, të cilët këto kohë në Shqipëri hyjnë pa doganë fare. Ai nuk ka zotëruar asnjëherë pasaportë shqiptare, edhe pse me të Ministria e Mbrojtjes ka dashur të plotësojë planin e rekrutëve, ndërsa Ministria e Rendit apo edhe policë të thjeshtë, kanë dashur të plotësojnë planin e të ardhurave të jashtëligjshme. Për fat të keq të tilla raste ka shumë, por Sokol Nilaj është i vendosur t’i shkojë deri në fund gjetjes të së drejtës, vendosjes në vend të dinjitetit, aq më shumë se atij i kanë marrë shumë para me procedurat për të rifituar lirinë.

Me të tillë ministra, komisarë apo edhe policë të thjeshtë, shumë mirë Shqipëria mund t’i hapë luftë edhe SHBA-së. Këtë herë lufta do të jetë për ta pushtuar Amerikën me të vërtetë. Vetëm kështu amerikanët do të shpëtojnë nga “rënia e dollarit”, duke u bashkuar nën mbretërinë e “lekut shqiptar” të pamposhtur.

Blerti Delija

Jak Gjergji në shënjestër të terrorizmit

Një trishtim tepër të madh ka provuar Jak Gjergji dhe familja e tij në fshatin Beltojë të Shkodrës. Sipas Partisë Demokratike, Jak Gjergji ka investuar shumë në instalimin e demokracisë shqiptare, ku që nga krijimi i kësaj partie, në fillim të viteve 1990, ka qenë kryetar i Partisë Demokratike të seksionit Beltojë, fshat ky rreth pesë kilometër larg qytetit verior të Shkodrës. Gjithashtu, Jak Gjergji është zgjedhur me votën e popullit këshilltar i Komunës Beltojë dhe ka punuar me përkushtim e ndershmëri, saqë është respektuar nga banorët. Por grupet terroriste e kanë vënë në shënjestër për ta eliminuar fizikisht. Më 27.06.2001, tre ditë pas zgjedhjeve për deputetë në Kuvendin e Shqipërisë, të 24 qershorit 2001, i kanë gjuajtur me armë zjarri shtëpinë. Jak Gjergji, ish vënë në shënjestër të terrorizmit, pasi si komisioner i PD-së nuk kish pranuar të manipulohej vota e popullit. Por edhe ditët e fundit, pikërisht më 15.03.2005 shtëpia e tij është bërë objekt i plumbave, por Jak Gjergji tashmë është i larguar nga Shqipëria, ndoshta për të mos u rikthyer kurrë më. Kështu pra, liria është e vrarë, njerëzit dhe jeta e tyre në mëshirë të terrorizmit, të vdekjes.

Albert Vataj

Shteti i krimit

Na ndajnë veç rreth tre muaj nga dita që shqiptarët do u drejtohen kutive të votimit. Situata politike është tejet e nxehtë. Baronët e krimit, siç i ka quajtur kohët e fundit Ambasada Amerikane ata që sollën një situatë të tillë, po bëjnë gjithë përpjekjet për të krijuar një klimë ku vota e popullit të vidhet, sikundër tash tetë vjet radhazi. Demokratët ndihen të kërcënuar edhe fizikisht. Ja, ky djalosh që shihni në fotografi, quhet Albert Balto Simoni, lindur më 02.11.1985. Duke qenë se rrjedh nga një familje e persekutuar nga regjimi diktatorial komunist, nga një familje që është përfshirë që në fillim të proceseve demokratike në Shqipëri në angazhimet për një Shqipëri të lirë, pa dhunë, pa korrupsion e padrejtësi, duke u aktivizuar edhe vetë si veprimtar në demonstratat në Shkodër kundër errësirës, papunësisë, korrupsionit, më datën 17 shkurt 2004 keqtrajtohet egërsisht nga policia për pjesëmarrje në këto demonstrata. Sipas burimeve nga selia e PD-së, edhe djali tjetër i Balto Simonit, Altin Simoni, është përndjekur e dhunuar disa herë.

Berdica e Madhe e Shkodrës njihet si vendi më antikomunist, por edhe që është viktimizuar çnjerëzisht. Kështu, viktimë e një dhune të tillë, ku jeta i është rrezikuar shumë herë është edhe Albert Simoni dhe familja e tij. Është ky produkti i këtij shteti kriminal që po përpiqet me çdo çmim, edhe duke vrarë njerëz, kundërshtarë politik, të mbajë karriget e pushtetit.

Vasel Gilaj

Deputetë, gëzuar festën tuaj, 1 Prillin

Kombi shqiptar fatkeqësisht as edhe njëherë përgjatë tërë historisë së vet nuk qe në gjendje të ndryshojë parimet. Gjithherë iu përshtat drejtimit të bajraktarizmit. Gjithherë u gënjye, gjithherë anormalen e pranoi si natyrshmëri. E, meqenëse edhe përgjatë këtyre 15 viteve të të ashtuquajturës demokraci u zhgënjye, të paktën të urojë deputetët: Gëzuar 1 Prillin. Më thoni të paktën në veriun e Shqipërisë a ka një deputet të besueshëm, përjashto Nikollë Lesin, Pjetër Arbnorin e ndonjë tjetër?!

Në të vërtetë, si populli, si indiferenti ndaj votës, si militanti i kangjellave e dinë që është koha të mos u jepet kurrë më vota hajdutëve, mashtruesve, përfituesve të tenderave, atyre që kanë ngritur biznese, vila, atyre që premtojnë thasë me para për fushatën kur dihet që vetëm me postera harxhojnë më shumë se rroga e katër viteve në parlament.

Në veriun e Shqipërisë, që tashti kanë nisur luftërat e prapaskenat. Dinastitë bëjnë lista edhe me nga 30 kandidatë për zonë. Deputetët aktual janë pakëz më të fortë. Nëse nuk më kandidon subjekti, hidhem i pavarur, bërtet secili që ndjen erë spostimi.

Ja, ky është parimi i tyre, prandaj ti votues nuk duhet t’i besosh më.

Duke qenë të bindur se votuesit do i dëgjojnë edhe kësaj here si fëmijët, kur t’u thonë: “Dyqani ishte mbyllur, kësaj here do të blej karamele”, ata, pra kandidatët për deputetë, kanë nisur të përzgjedhin edhe zonat elektorale, ku shumica do ndërrohen, duke i thënë njëri-tjetrit: ti hajde tek unë, e unë po vij tek ti, çka don të thotë : ty s’të besojnë të tutë e mua s’më besojnë të mitë. Pra, po bëhen gjithnjë përpjekjet për të mashtruar edhe njëherë, duke penguar një kohë të mundshme për një pamje tjetër të së ardhmes.

Ne kësaj here s’po zgjatemi më shumë, por po u urojmë sinqerisht deputetëve aktualë, gëzuar festën e tyre, 1 Prillin!

Sokol Pepushaj

Shamata për emrat, lufta e askush dikushit për t’u bërë gjithkushi

Mbasi po kalojmë një moment jo të këndshëm edhe kur ta thotë dikush një fjalë të mirë matesh e mendohesh. Ku don me dalë ky që po më lavdëron? Apo si i themi ne nga Shkodra, s’ka turp ma të madh se kur legenat arrijnë të fusin në film. Por sinqerisht kam arritur në gjykimin tim t’ju jap një përshëndetje ju si gazetë që i keni hapur faqet për një qëllim fisnik: mendimit perëndimor shqiptar në luftë me të keqen. Prandaj me plot gojën e them se po vazhduat kështu, shumë shpejt do shpërbleheni me një pasuri që të gjithë kanë nevojë për të, si të pasur e të varfër. E kjo është komplimenti, prandaj ju e ajo pjesë e medias që është rreshtuar kundër banditizmit, pa frikë meritoni të quheni kalorësi i mendimit të lirë, meritoni komplimente. Bravo.

Atëherë i lëmë komplimentet e merituara plotësisht dhe hyjmë direkt në temë. Flasim për lëvizjet e fundit të qeveritarëve, ku më në fund janë bindur se çka do të thotë vota. Deri tani të shkretët kishin harruar që janë askushi në këtë botë po të mos emërohen apo votohen. Ua kishim kujtuar por nuk merrnin vesh. E çka kishin harruar?! Kishin harruar atë që shqiptarët apo një pjesë e mirë e tyre kanë arritur në përfundimin ekzak se pikërisht ata që ishin askushi nga të gjitha pikëpamjet, janë sot fatkeqësisht dikushi por jo gjithkushi si i rren mendja. Atëherë del ekzaktësisht ajo që thashë më lart, askush dikushi kërkon të bëhet me zor gjithkushi. E pse ndodh kjo gjamë? Kjo ndodh sepse shqiptarët nuk e dinë sa të rëndësishëm janë, e po ta dinin do shihnin e përjetonin atë çka meritojnë, pra përbuzjen ndaj fëlliqësirave e respekt për atë që e meriton. Shqiptari është rraskapitur aq shumë nga fallxhorët, fuksat, kodoshët, piskavicat, thepet, ngatërrestarët, burracakët, grindavecët, kulimat etj., etj., e për çështje etike s’po vazhdojmë. Më erdhi të shkruaj nga ajo ç’po shoh e po dëgjoj nga ato tipa që s’ia kanë idenë ç’do të thotë njerzillëk apo moral. Pikërisht këta tipa e përdorin fjalën moral si pa asgjë të keqe, e u duket si çamçakiq 5-lekësh, që përdoret për të pastruar dhëmbët, për të qetësuar nervat ose kur je duke lënë duhanin.

Për çka thashë më lart e kam fjalën për qeveritarët, pra nga askushi u bënë dikushi, vetëm për faktin e fatin tonë të keq, se votohen nga një pjesë e shqiptarëve që udhëhiqen nga shpirti marksist, që për to është e domosdoshme të jenë ushtar e shërbëtor i kujtdo kjoftë, apo zhumile qeveri. Ah, për pak harrova, për këto zgjedhje duken më cilësore se na zhumile mazhorancë, premtojnë ta kthejnë, rolet në parlament. Shqip, parlament e qeveri bixhozi, e po ndodhi ajo që s’duhet të ndodhë, pra të jenë përsëri fitues edhe këtë radhë, me plot gojën e them, për hajër na kjoftë, mirupafshim pra e bingo horllëk, e lum kush të ja rrojë qeveritarëve. Ciao, e hangshi krenat tuaj, pa të keqen tonë.

Leonardo Shkodra

Shqipëria drejt Europës me… sulltan!

Pak muaj përpara ditës së bardhë e të “lumnueshme” të zgjedhjeve parlamentare, njëri nga dy udhëheqësit tanë shpirtëror, njëri nga “monarkët” e dy partive që pjellin e ushqejnë pushtetin, njëri prej tyre do të jetë “veziri” i ardhshëm i Shqipërisë. Në qoftë se Nano kalëron më i pangopur se kurrë, ai të paktën është treguar vërtet i sinqertë, pasi asnjëherë nuk ka deklaruar se do t’i lëshojë apo do t’ia dhurojë ndokujt tjetër frerët e pushtetit, por përkundrazi plot guxim e trimëri ka rrahur e vazhdon të rrahë gjoksin. Unë deri sa të jem njeriu më i votuar do të mbretëroj me pallë. Edhe sfidanti i tij, Berisha, pas shumë vitesh fshehjeje e maskimi pas frazash demagogjike, në fund u rrëfye sinqerisht, se në rast se fiton zgjedhjet do të mbajë përpara shqiptarëve përgjegjësitë e premtimeve elektorale. Shkurt llafi, ai dhe vetëm ai do të jetë në krye të ekzekutivit shqiptar në rast fitoreje të zgjedhjeve nga e djathta në maratonën e ardhshme elektorale.

Për të artikuluar këtë fjali, zotit Berisha iu deshën plot 8 vjet të mbushura me tensione, probleme, konflikte, rrëmujë, dështime dhe ringjallje shpresash për ringritje triumfuese.

Në një shoqëri me hapësirë demokratike konkuruese, parimi është ky: Personi me mbështetje politike më të madhe në krye të partisë që fiton zgjedhjet është personi që ka enkas postin më të rëndësishëm ekzekutiv. Logjika është shumë e thjeshtë, ai që ka udhëhequr drejt fitores është njeriu që ka meritën më të madhe dhe për pasojë ka përgjegjësinë më të madhe nga gjithë ekipi tjetër i lidershipit për të mbajtur premtimet përpara elektoratit në qeverisjen e nesërme.

E njëjta logjikë duhet të aplikohet në rast humbjeje, shefi i partisë më së pari ka përgjegjësinë më të madhe të humbjes dhe në këtë mënyrë ai është i detyruar të japë dorëheqjen ose t’i nënshtrohet votëbesimit të partisë së tij për të vazhduar më tej. Të gjitha format e tjera janë mashtrim i elektoratit nga pikëpamja e legjitimitetit, “tjetërsim i vullnetit të elektoratit”.

Jashtë orbitës së kësaj skeme legjitime demokratike kanë devijuar të dy liderët historikë të partive tona primare. Pas 14 shtatorit 1998 u pa e qartë, Nano nuk mund ta mbante dot pushtetin, prandaj në krye të qeverisë erdhi “shpëtimtari” Majko; e njëjta gjë vazhdoi edhe me të fortin Meta edhe në 2001 në vazhdën e kësaj linje PS vazhdoi fushatën me kapiten ekipi Nanon dhe kryeministrin e quajtur më të suksesshëm socialist, Meta. Anomalia në gjirin e kampit “monolit” socialist u zgjodh me përfundimin e fushatës triumfatore për Katharsis të ndërmarrë nga Nano kundër rivalit në potencial Meta. Akti i rikthimit të Nanos kryeministër ka qenë në të njëjtën kohë një korigjim i vonuar i një anomalie të zgjatur në sistemin tonë politik të drejtimit. Gjatë luftës së “çuditshme” Nano-Meta u pa qartë se komuniteti ndërkombëtar mbështeti të riun Meta, duke iu kundërvënë katharsisit dhelpërak të veteranit të zgjuar Nano. Por ligjet e politikës fituan mbi modifikimet dashamirëse të ndërkombëtarëve që deshën t’i bënin mekanizmit demokratik dhe ligjit të tij të hekurt. Në demokraci hierarkia politike përcaktohet përmes votës dhe anasjelltas kush nuk votohet nuk mund të mbahet me zor në pushtet. Kapsllëku në të majtën socialiste u zgjodh kurse vetë zoti Meta duke manifestuar intuitë politike profesionale dha dorëheqje e më pas doli nga zgjoi i vet. Ndërsa fenomeni Rama ndodhet në të njëjtën pozitë si Meta dikur, por koha do ta vërtetojë se si ky do të arrijë të zërë vendin që i takon apo do të pësojë fatin e hidhur të Metës.

Në anën tjetër të medaljes ngërçi i PD-së ka qenë i një forme tjetër. Faktorë të ndryshëm ndërkombëtarë dhe lokalë janë përpjekur të shmangin Berishën nga timoni i PD-së. Prirjet e tij autokratike, dështimet e njëpasnjëshme kanë nxitur faktorët e jashtëm të mbështesin disidencën brenda PD-së, duke filluar me Selamin e vazhduar deri tek Pollo e kompani, të cilët u detyruan të ndërmarrin akte të guximshme duke dalë me bajrakun e tyre përpara elektoratit për të kërkuar rriskun e vet të vënë në rrezik. Në pamundësi për t’i hequr Berishës timonin e PD-së dhe kësaj të fundit të qenit parti kryesore e opozitës është gjetur zgjidhja për të mbajtur PD-në jashtë pushtetit, kjo ka qenë shkaku i mbajtjes së njërit sy mbyllur nga faktori ndërkombëtar përballë shpërdorimit skandaloz të pushtetit nga borgjezia e madhe socialiste. Prandaj, në qoftë se ka ndonjë person që është ndier i lumtur pas deklarimit të zotit Berisha se ai mund të jetë kryeministri i ardhshëm i Shqipërisë, më i lumtur se çdokush tjetër është ndier vetëm zoti Nano i cili që me kohë i ka kujtuar Berishës se ekzistenca e tij në politikë është avantazhi numër një për të. Ajo që është pozitive për momentin është se të paktën për herë të parë në këto 15 vjet rivalët pranojnë të marrin përsipër përgjegjësitë e ngadhnjimit dhe të dështimit njëkohësisht, por duhet të lusim Zotin fort të mos përsëritet historia e shkuar kur i humburi për të shpëtuar kokën e vet ulërin e nuk pranon zgjedhjet sido që të jenë ato.

E dhimbshme është për votuesit zgjedhja alternative mes dy të këqiave të detyrueshme që u imponohet edhe sot shqiptarëve pas 15 vitesh pluralizëm politik. E keqja më së shumti është një kategori subjektive, vështirësisht e krahasueshme për më shumë kur krahasimi shtrohet për diskutim për dy protagonistë kryesorë të së keqes (Cila do të jetë zgjedhja më e mirë për ne e ujkut apo e dhelprës, ndërkohë kur për zgjedhje të mesme nuk kemi asnjë shans, P.M. nënvizimi im). Dy partitë tona të mëdha kanë devijuar me përmasa alarmuese nga parimet demokratike të organizimit. 15 vjet pas krijimit, organizimit apo reformimit të tyre në krye të këtyre partive shohim të njëjtin “monark” po të njëjtët njerëz, po të njëjtat fytyra. Pavarësisht se këto parti kanë udhëhequr në mënyrë të shkëlqyer dështimet spektakolare si në opozitë ashtu edhe në pozitë, pavarësisht se Shqipëria vazhdon të jetë shteti me tranzicion më të dështuar në Lindje, ndërkohë Nano e Berisha kanë mundur të mbijetojnë pa u tundur aspak gjithnjë karizmatikë, gjithnjë të plotfuqishëm, gjithmonë kampionë absolutë brenda llojit të vet, gjithnjë të duartrokitur e të hyjnizuar si profetë nga ithtarët e tyre dhe të pështyrë si djajtë nga kundërshtarët e vet.

Është dhimbje dhe frikë e madhe të shohësh se si shumë njerëz sot në Shqipëri vazhdojnë ta perceptojnë e ta gjykojnë si diçka normale faktin që kryetari i një partie tamam si dje në komunizëm apo në mesjetë të mbetet për vite të tëra në krye. Është e shëmtuar të shohësh të tjerë njerëz që me një servilizëm të turpshëm përpiqen ta paraqesin këtë paralizë politike, këtë shpërfytyrim të pushtetit të individit si diçka normale apo shpëtimtare për fatin e partisë nënë.

Mosndërrimi i liderve është një fatkeqësi e radhën për këtë popull të sunduar gjithmonë nga lider të papërgjegjshëm. Ky fenomen është një ngecje në llumin e traditave autoritariste dhe autokratike dhe nuk mund të shërbejë si maskë për ta mbuluar këtë fenomen as demokracia, as vota e “lirë”, as aftësitë e “jashtëzakonshme” që i bën liderët tanë të pazëvendësueshëm. Asnjë lider nuk dëshiron të largohet vullnetarisht dhe kanë qenë të paktë ata që janë larguar vetë nga drejtimi, por kanë qenë e janë të zgjuar dhe pragmatistë ata që e kanë kuptuar dhe e kuptojnë situatën që bie ndesh me idealin e tyre të demokracisë, ndaj kanë preferuar të largohen dhe prandaj të tillë lider respektohen dhe mbeten në kujtesë për mirë edhe pas perëndimit të karrierës së tyre. Xhorxh Uashingtoni mbetet top-model i demokracisë amerikane, ndoshta jo për aq sa bëri si president por për faktin që refuzoi një mandat të tretë presidencial, duke bërë kështu një investim të paçmuar me vlera kapitale për demokracinë amerikane. Në qoftë se flasim për demokraci si antitezë e diktaturës, duhet pranuar se vjen një moment që demokracisë i shërbehet duke u larguar. Këtë gjë nuk e dinë as s’duan t’ia dinë as Nano, as Berisha, as xhuxhomanët e tipit Gjinushi, Ceka e kompani, të cilët pushtetin kanë të vetmen dashuri e qëllim të jetës së tyre.

Çdo ditë dëgjojmë ankesa, sharje, mallkime e lutje në adresë të Berishës e Nanos të cilët pothuajse në unison shihen si gogoli e sinonimi i së keqes në politikën shqiptare. Ata kanë të drejtë të ndjehen “triumfatorë” se kanë fituar çdo betejë në partitë e tyre dhe janë të përgatitur për çdo fitore deri sa të plaken në krye të fronit si baca Enver.

Partitë e vërteta demokratike, të majta e të djathta, jo pa dhimbje e sakrifica të mundimshme kanë vendosur rregulla konçize statutore ku përcaktohet numri i mandateve të liderit politik në krye të partisë. Është vërtetë e trishtueshme kur të kujtosh se në fillimet e pluralizmit akoma pa u divorcuar mirë me komunizmin, partitë që lindën, krahas entuzjazmit romantik për një demokraci europiane, ato kishin fiksuar në statutet e tyre pikërisht kohën e kufizimit që lideri të mos qëndronte më shumë se dy vjet tek ndonjë parti e dy mandate tek ndonjë tjetër. Me të ardhur në pushtet, gjërat ndryshuan, “oreksi vjen duke ngrënë”, partitë tona janë vërtet barëngrënëse të pangishme në pushtet, kështu që statutet e vjetra u hodhën në koshin e mbeturinave dhe u përpiluan statute të reja, ku hoqën pikat kufizuese dhe ndërtuan kodakë të rinj, të përshtatur sipas nevojave personale për ta bërë liderin sa më jetëgjatë. E thënë troç kjo ishte një tradhëti e padukshme e parimeve të demokracisë të një partie të hapur, tradhëti e cila ka ndodhur në të dy kampet e politikës me të njëjtin stil duke e çuar politikën tonë në gjendje konfliktuale, klanore dhe të mjeruar që është sot. Deri më sot liderit tanë i kanë bërë partitë e tyre t’u binden verbërisht, kur ndërkohë duhet të kishte ndodhur e kundërta, liderët kur kanë dështuar duhet t’u ishin bindur anëtarësisë dhe anëtarësia duhej t’i kishte zbritur nga kali.

Kur liderët tanë politikë nuk do ta ndjejnë veten të përjashtuar në krye të partive të veta? Kur ata nuk do ta konsiderojnë më partinë si çiflig apo akoma më keq, si mushkë veç sa për t’i hipur vetë?

Kësaj pyetjeje nuk mund t’i përgjigjet njeri, as më optimisti, pasi në horizont akoma nuk duhet kërkund një zbirilatje e tillë.

Prelë Milani

Urti pas kuvendit

Kohët e fundit po dëgjojmë vendosmëri e jo retorikë si duan ta paraqesin disa dëshirën e ish-“pagëzuesve” të Partisë Demokratike për t’u kthyer kokëulur si djem plangprishës në gjirin e saj.

Pasi e pështynë, e përbaltën dhe u bashkuan me socialistët, alias komunistët, “të penduarit” e mbetur jetimë që s’kanë kurrfarë ideali, veç ndjenjës së tyre të etjes për pushtet, po duan të mbushin “karburatorin” e PD-së.

Ta themi hapur që në fillim, ata s’duan gjë tjetër veç ndonjë copë llokmë në pushtet tashti që ua ka ndjerë prapanica lagështirën, sepse stani socialist është kalbur e “pikon” gjithandej…

Një sentencë latine thotë se miku i armikut tim, është armiku im. Ndoshta kjo sentencë nuk ka vend këtu, meqë jemi në politikë e sipas Gëbels: “Në politikë nuk ka moral, as ligj, as besim”.

Tash po dëgjojmë se jo vetëm imamët, shehët e rulët po duan të kthehen në PD, por po duket “i lëkundur” edhe Ceka që për të paktën dhjetë vjet e kusur, s’ka mejte duke “gërmuar” në vjetërsinë e mplakjen e PD-së e liderit të saj, a thua se nuk kanë lindur së bashku!

Të kishin vepruar si Eduard Selami, Aleksandër Meksi e ndonjë tjetër, do ta hante populli sapunin për djathë, se ata nuk vazhduan të merreshin me politikë, por Ceka, Imami & Co., i kanë treguar dhëmbët liderit të demokracisë, zotit Sali Berisha. PDR-ja mori ato vende në parlament vetëm se njerëzit ngatërruan siglën se do ta thohin b… e maces në këto zgjedhje, ashtu siç do ta shohë edhe LSI-ja e Ilir Metës. A thua se Iliri nuk qe kryeministër dhe e pengoi njeri të bënte ato mrekullira që premton kur “të nusërojë” edhe njëherë.

Nuk e kuptojmë pse dr. Berisha po i pret kahëhapur ato bukëshkalë që duan të lajnë duart si Pilati për bëmat që i sollën partisë së tij në ditët më të vështira, a thua se vetëm Presidenti ishte e ëma e të “zezave” që kurdisën xhaferët, qerxhalinjtë, kamberët e “populli”!

Montalembert thotë: “Populli falë ato që e mundojnë, por s’ka për të falur kurrë ata që e rrejnë” (gënjejnë, thonë toskët). Me ju ishin edhe Preç Zogaj, Dashamir Shehu e ndonjë sheh tjetër, por e ruajtën veten se “nuk i dihet, – thanë – kthehet moti për së mbari…”. S’bën si ju, zotërinj, që:

“Atëherë filluan ta pështyjnë në fytyrë, t’i bien grushta e disa tjerë flakaresha dhe i thoshin: “Na trego, o Krisht, kush të ra?! (Bibla, 1994, fq. 1423).

Në qoftë se PD-ja, kryesia e saj me drejtues, z.Sali Berisha kanë për të ofruar pranë asaj partie njerëz që u ka dalë boja e s’u ka mbetur kurrfarë yndyre pas shkatërrimeve të ’97-ës, ta dinë se në zgjedhjet e këtij viti, 2005, do të “përcëllohen”, jo nga vapa e korrikut, por nga braktisja e elektoratit. Demokratët e vërtetë, që nuk janë kameleonë, si disa “krerë” nuk do të paraqiten në kutitë e votimit, gjë të cilën e duan socialistët në pushtet që po mbyten në korrupsionin e tyre e duan të kapen për shkumë. Në qoftë se zgjedhje e ardhëshme do të zhvillohen “të drejta e të ndershme”, vërtet që do të përsëritet ’92-shi, edhe pa ngritjen në “piedestal” të atyre që e formuan PD-në.

“Anarshia vjen gjithmonë nga lart e jo nga masat”, thotë Martin Luteri.

Populli nuk ka për të votuar “profetët e rrejshëm”, që luajnë syrin sa në të djathtë e në të majtë. Ata lloj njerëzish, populli i quan “shakshi”, një fjalë e plakur shqipe që nocionin e saj nuk e shpjegon as Fjalori i Gjuhës së Sotme Shqipe, por që ka ardhur koha t’ua kujtojmë…

Broz Simoni

Agim Dakën e pushkatoi shteti në zyrë të policisë. Oficeri që e vrau, i lirë

Duke iu referuar Kushtetutës, lëvizja e njerëzve brenda territorit është e lirë dhe e lirshme. Po në Kushtetutë për cënimin e lirisë së personit ka ligje ndëshkimi që privon lëvizjen e njerëzve. Kjo lëvizje privohet vetëm kur ndaj personit ka filluar një procedim penal, pra kur dyshohet se ka kryer një vepër penale.

Duke iu referuar ligjeve të lartpërmendura, shtetasi Agim Daka konfirmojmë se deri në ekzekutimin e tij të mistershëm nuk ka patur asnjë precedent penal, pra ka qenë i lirë si të gjithë shtetasit e tjerë dhe konkretisht:

-Nuk ka qenë person i shpallur në kërkim.

-Nuk ka qenë me masë sigurimi apo ndjekje penale, prokurori, polici, gjykatë.

    Pyesim

Si funksionoi lidhja e mistershme e ndalimit të Agim Dakës në Vorë, i cili po udhëtonte me furgon në linjën Shkodër-Tiranë si të gjithë pasagjerët e tjerë. Gjithashtu përdorimi i dhunës në ambjente publike dhe shoqërimi i tij në postën e policisë në Vorë me komandant poste z.Bujar Laze prej ku është dorëzuar në komisariatin Nr.4 të Tiranës tek xhelati Artan Cuku, shef i policisë kriminale në duart e të cilit Agimi gjeti vdekjen.

Në këto rrethana me të drejtë na lindin këto pyetje që kërkojnë përgjigje dhe analizë hetimore:

1. Përse Agim Daka u ndalua dhe u keqtrajtua në Vorë dhe në ambjentet e policisë?

2. Përse u dërgua në komisariatin Nr.4 tek xhelati Artan Cuku që i mungonte vetëm trekëmbëshi?

3. Përse Adim Daka duhej të vriste veten në zyrat e vrasësit në Tiranë, mos vallë nuk kishte vend tjetër apo mungesë armësh që të vetëvritej në Shkodër, e pse në Tiranë?

4. Çfarë iu ka gjetë Agim Dakës me vete përveç letrave që do të paraqiste në Ambasadën Greke për një jetë më të mirë (e si pasojë kujtoni 9 janarin)?

5. Çfarë kërkonte Artan Cuku më tepër nga Agim Daka më tepër se iu kërkua në Vorë?

6. Dëmtimet e pashembullta dhe evidente në trupin e Agim Dakës kush i bëri dhe përse u bënë, mos vallë edhe këto ia bëri vetes?

7. Cili është hetimi tjetër që kërkonte Shkodra për Agimin në telefon?

8. Këto dëmtime Agimit iu dhanë para apo pas ekzekutimit me vdekje?

9. Ku e mbështet Policia e Tiranës versionin zyrtar se Agim Daka kohët e fundit ka qenë me leje dhe banim në Tiranë, kur ai është me leje dhe banim në lagjen “Ndoc Mazi” në Shkodër?

10. Mbi çfarë baze informacioni mjeko-ligjor (media gazeta “Shekulli”,d atë 26.01.2005, thuhet se kohët e fundit Agim Daka ka shfaqur shenja të depresionit) apo jeni mësuar që të vrisni njerëz dhe pastaj të thoni se ishte i çmendur dhe prandaj vrau veten?

11. Mbas të gjithë atyre goditjeve që ka marrë trupi dhe koka e Agim Dakës gjithnjë duke iu referuar logjikës, si është e mundur që Agimi të çarmatosë një shef krimesh i përgatitur fizikisht dhe me eksperiencë krimesh, apo t’i besohet palës ekzistuese dhe ekzekutuesit Artan Cuku?

12. Mbasi Agimi u ekzekutua në zyrat e shtetit, ku si rregull duhej të ishte më i sigurtë se askund tjetër, a është e moralshme nëse i ka mbetur këtij shteti një fije morali se çfarë i ka ndodhur djalit tuaj në duart tona qoftë edhe mashtrim?

13. Kur një zyrtar i shtetit ekzekuton qytetarin e pafajshëm në zyrën e vet përse vrasësi hetohet në gjendje të lirë apo pritet një dekoratë trimërie si në sigurimin e shtetit diktatorial?

Ju lutem përgjigjuni moralisht dhe juridikisht ju që kryet këtë vepër makabër çnjerëzore dhe të pashembullt!

    Ju pyesim:

a- A e nderuat veten, institucionin që ju ka punësuar (Ministrinë e Rendit), Qeverinë dhe imazhin e Shqipërisë në arenën kombëtare e ndërkombëtare, apo e fëlliqët atë duke ia grisur biletën drejt Evropës që nuk do ta shohë kurrë me njerëz dhe me administratë të tillë si ju.

b- Pyetjes së fundit ç’besim ka më populli shqiptar tek ju, po i përgjigjemi ne: Të gjithë shqiptarët janë të pasigurtë me kryeplak Fatos Nanon dhe me brigadierin dhe specialistin e krimit Igli Toskën. Le të jetë ky një denoncim para Zotit nga familja Daka dhe daja i Agimit.

Babai i Agimit – Prel Daka

Dëshmitar i Agimit – Zoti

Daja i Agimit – Mëhill Çuni

Arben Luke Gjuraj – demokrati shkodran që respektohet shumë…

Shqipëria po shkatërrohet prej emigracionit të detyruar, veçanërisht pas vitit 1997, kur në pushtet u rikthyen ish-komunistët. Me politikat e tyre të represionit dhe kërcënimit për jetën ndaj demokratëve, qeveria socialiste ka detyruar të rinj e të reja aktiviste dhe mbështetës të Partisë Demokratike ta lënë Shqipërinë, në drejtim të vendeve perëndimore dhe SHBA-së. Është e tmerrshme të braktisësh atdheun dhe familjen për të mos u kthyer më kurrë! Një prej këtyre të rinjve është edhe Arben Luke Gjuraj, i cili u detyrua të braktisë vendin dhe nënën e tij pas zgjedhjeve të vitit 2001, i kërcënuar dhe i keqtrajtuar nga strukturat e fshehta të sigurimit të shtetit që komandohet nga Partia Socialiste në pushtet. Arbenin e kujtojnë çdo ditë shokët dhe miqtë e tij demokratë, anëtarë dhe drejtues të PD-së, nëna dhe njerëzit e afërt, pasi u bë një kohë e gjatë që gjendet larg Shkodrës, qytetit të dashur që e donte aq shumë.

Pjesëmarrës aktiv i të gjitha protestave antikomuniste në Shkodër, një prej iniciatorëve të rihapjes së Kishës Katolike në këtë qytet, drejtues i zoti i disa fushatave të kandidatëve të PD-së, Arben Gjuraj nderohet me respekt për gjithë këtë kontribut të pazëvendësueshëm për proceset demokratike në Shqipëri. Nuk mungon dëshira e Arbenit për t’u rikthyer në Shkodër, por egërsia e qeverisë socialiste nuk ka të ndaluar. Vazhdimisht nëna dhe njerëzit e afërt të tij provokohen dhe kërcënohen gjithnjë e më shumë, pasi këtë vit zhvillohen edhe zgjedhjet politike në Shqipëri. Ish-komunistët e kanë tmerr Arbenin, pasi kanë njohur shumë mirë rolin e tij në mbështetje të PD-së dhe aftësinë e tij për t’i sfiduar ata.

Kohët e fundit shumë seksione dhe dega e PD-së në Shkodër kanë festuar përvjetorin e themelimit të Partisë Demokratike dhe emri i Arben Luke Gjurajt, si një ndër themeluesit e saj, ka qenë i pranishëm kudo në këto festime. Është folur për të me respekt dhe mirënjohje të thellë për rolin dhe kontributin e tij. E, në fakt, kur përmendet emri i Arbenit me të drejtë mund të pyetet se si në vitin 2005, në një vend europian vazhdojnë kërcënime të tipit fashist, dhunohen liritë dhe të drejtat njerëzore, shtohet emigracioni i detyruar. Dhe qeverisja antihumane socialiste vazhdon…

Edlira Kuka

Shqipëria: dhunë, terror, frikë, pasiguri për jetën

Dhuna, terrori, instalimi i frikës, pasiguria për jetën, vrasjet mafioze si në mesditë, si në mesnatë, si në qytete të vogla, ashtu edhe të mëdha, janë disa nga kërcënimet permanente të këtij shteti qysh se erdhi në pushtet përmes grykës së pushkës më 29 qershor 1997. Shefi i opozitës shqiptare, prof.dr.Sali Berisha në këtë prag zgjedhjesh përditë po e akuzon me fakte këtë pushtet që po e çon popullin shqiptar drejt greminës. “Ditët e Shpresës” të opozitës shqiptare, pra slogani i këtyre zgjedhjeve që presim po ua nxjerr në shesh para tërë shqiptarëve mbrapshtitë këtyre shtetarëve që punojnë vetëm për veten e tyre, klanet mafioze dhe linjat e terrorizmit. Gjithsesi, opozita shqiptare sot ndjen nevojën e shumë veprimtarëve të saj, pasi dhuna shtazarake shumë të tillë i ka detyruar të braktisin Shqipërinë, vetëm për të shpëtuar jetën e tyre e të fëmijëve. Kështu është detyruar të veprojë edhe Geg Pal Jakini, i cili nuk jeton në Shqipëri familjarisht, megjithëse jetën e kishte të lidhur me shpresat dhe përpjekjet për një Shqipëri demokratike, ku jeta e liritë themelore të njeriut, të respektohen. Geg Jakini njihet në Shqipëri si njëri ndër personat që mori pjesë në rrëzimin e bustit të Stalinit më 14 janar 1990, në varrimin e të parit dëshmor të demokracisë shqiptare Pëllumb Pëllumbit më 16 qershor 1990 dhe ku u dhunua nga policia e ish-presidentit komunist Ramiz Alia, si pjesëmarrës aktiv në shembjen e shtatores së Enver Hoxhës më 13 dhjetor 1990, si demonstrues kundër votëvjedhjes më 2 prill 1991 para ish-godinës së Komitetit të Partisë së Punës në Shkodër, dhe ku u pushkatuan katër vetë, Arben Broci, Bujar Bishanaku, Nazmi Kryeziu e Besnik Ceka, ku u plagosën rëndë 163 shkodranë, ku u dhunuan shumë të tjerë, mes tyre edhe Gega, si njëri ndër ata që në varrimin e deputetit demokrat Azem Hajdari më 14 shtator 1998, ku policia bëri kërdinë mbi kortezhin, u rrah keqas. Vala e arrestimeve për ngjarjet e 14 shtatorit e detyroi të largohet për në Greqi, në qytetin Nausa, për pesë muaj e gjysëm. Sapo vjen në Shqipëri përballet sërishmi me presione, me terror, me dhunë. Më shumë bën një jetë ilegale. Dhe vjen 17 tetori 2000, ora 9⁰⁰. Atentat për ta vrarë në ambjentet e Bashkisë së Vaut të Dejës. Autor i atentatit janë policët e shtetit! Atentati ka qëllim vrasjen e Geg Jakinit, anëtar i Këshillit Bashkiak, i zgjedhur me votën e popullit dhe vëllain e tij Fran Jakini, Kryetar i Partisë Demokratike për Vaun e Dejës. Pak orë më vonë, në orën 14³⁰ të datës 17 tetor, arrestohet Gega dhe vëllai i tij Frani. Ky i fundit si person në kërkim! A ka absurditet më të madh, kryetari i PD-së, person në kërkim?! Po kryemafiozi Fatos Nano, siç e ka quajtur botërisht Sali Berisha, madje edhe bashkëpunëtorët e vet, pra ministrat socialkomunistë shumë herë kishte probleme me Bashkinë e Vaut të Dejës. Manipulimi i zgjedhjeve të 1 tetorit 2000 për pushtetin vendor, kishte bërë që Bashkia e Vaut të Dejës të mos funksiononte fare. Pra, kishte patur manipulim të madh në qendrën e votimit nr.11 të Naraçit. Forcat e djathta të politikës shqiptare ishin ankuar me fakte të gjalla dhe një vendim gjyqësor i Gjykatës së Lartë urdhëronte përsëritjen e votimeve në Naraç. Megjithatë, shteti hajdut e kriminel, nuk pranonte zbatimin e vendimit të formës së prerë! Asokohe Geg Jakini, pas arrestimit, qëndron tre ditë në paraburgim, nën dhunë e tortura. Pritej pafajësi, por në sallë të gjyqit jepet arrest shtëpie. Në një vendim të mëvonshëm Prokuroria e Rrethit Shkodër pushon çështjen ndaj Gegës, duke i thënë, si herë të tjera, “Na fal”! Por çështja me kryetarin e PD-së, Fran Jakini vazhdon. Ai edhe u dënua me gjobë. Po nejse, meqë nuk po zbatohej vendimi i Gjykatës së Lartë për përsëritje votimesh, trembëdhjetë këshilltarë, përfaqësues të PD-së, më datën 20 shkurt 2001, ngujohen në grevë urie, për të vdekur për drejtësi, për zbatimin e një vendimi të Gjykatës së Lartë Shqiptare, që ky shtet i çuditshëm nuk pyeste për gjyqësorin e vet. Si bëhej pastaj me nivelet e tjera të gjykimit?! Greva nisi në ambjentet e Prefekturës Shkodër, në zyrën e Shoqatës Politike Antikomuniste “13 Dhjetori 1990” dhe të Shoqatës së ish të Persekutuarve Politikë, ku kryetari i antikomunistëve shqiptarë Luigj Curri, i cili është edhe anëtar i stafit të gazetës sonë, asokohe mori guximin që mund t’i sillte pasoja për jetën, duke u siguruar ambjentet e grevës. Në këtë grevë urie ishte edhe Geg Jakini, kryetar i grevës, i cili organizonte shokët dhe përpiqej t’u ngrejë lart moralin për drejtësi. Greva, siç ka folur tërë shtypi shqiptar, madje edhe mediat e huaja, pati shumë pasoja. Pesë grevistë u shtruan në spital, një grevist urie vdiq. Ishte pikërisht Mark Gjini, i cili nga pasojat e grevës vdiq pak ditë pas përfundimit të saj. Ajo grevë kishte si fund datën 28 shkurt 2001, ku socialkomunistët u detyruan të plotësojnë kërkesën e grevistëve, duke caktuar si ditë zgjedhjesh për qendrën e votimit nr.11 të Naraçit, datën 18 mars 2001. Ato zgjedhje vërtetuan manipulimin, pasi më 28 mars u fituan nga Partia Demokratike. Më 27 mars 2001, kandidati i PD-së Rrok Lorja, tashmë Kryetar Bashkie, merr detyrën nga Komisioni Qendror Zgjedhor i Republikës së Shqipërisë. Por ish-kryetari nuk pranonte të hapte derën, të jepte çelësat e Bashkisë, le më pastaj të niste procedurat për dorëzimin e dokumentacionit. Dhe Geg Jakini, nënkryetar i Këshillit Bashkiak dhe anëtar i Këshillit të Qarkut të Shkodrës, pas konstituimit, merr një vendim të drejtë por të rrezikshëm për jetën. Ndërton një komision nga administrata e Bashkisë, ku në prezencë të Kryetarit të Këshillit Bashkiak Myftar Baba dhe shumë aktivistëve të tjerë demokratë, në orën 15⁰⁰ të datës 27 mars 2001, hap me forcë derën e Kryetarit të Bashkisë, duke i uruar të zgjedhurit me votat e popullit, detyrën. Si rrjedhojë e kësaj fitoreje të ligjshme, nisi hakmarrja e paligjshme, madje shtazarake. Pas 12 orësh, më datën 28 mars, në orën 03⁰⁰ regjistrohet akt terrorist në shtëpinë dhe lokalin e nënkryetarit të Këshillit Bashkiak dhe anëtarit të Këshillit të Qarkut Geg Jakinit. Lokali ishte bazë e Partisë Demokratike, ku zhvilloheshin takime, mbledhje, merreshin vendime. Lënda plasëse, shumë e fuqishme, shkatërroi banesën, lokalin, madje edhe objekte të tjera përreth. Zoti kish bërë mrekullinë e vet të mos ketë viktima.

Kështu pra, njëri ndër njerëzit që ka investuar kaq shumë për demokracinë shqiptare, njëri ndër ata që ka paguar shumë dhe jetën e ka patur gjithëherë tepër të rrezikuar, sot nuk ndodhet në Shqipëri. Është ky një denoncim për politikën që po përmason përditë e më shumë konfliktet, hakmarrjet mesjetare, dhunën, terrorin.

Sokol Pepushaj

Jeta e Bledar Çluajt e rrezikuar

Është një djalosh i ri i quajtur Bledar Bashkim Çulaj, i cili e ka jetën shumë të rrezikuar në Shqipëri. Fenomeni i gjakmarrjes e ka detyruar të largohet nga vendi i vet. Babai i tij, Bashkim Muç Çulaj, qysh më datën 10.04.1998, kur shtetasi I.Xh. në ambjentet e Spitalit Pediatrik të Shkodrës, plagosi me armë zjarri mjekun Kadri Çulaj, xhaxhain e Bashkimit, ka patur shumë probleme me jetën e vet dhe të familjes së vet. I.Xh., i cili qëlloi në ambjentet e spitalit, ka patur të shtruar vajzën e tij, e cila pat vdekur si rrjedhojë e humbjes së gjakut. Por babai i vajzës qëlloi me shtatë plumba mjekun, duke hapur një konflikt në gjithë fisin Çulaj. Bledar Çulaj largohet nga Shqipëria, i ati, Bashkimi ka kaluar në skizofreni, familja sot i jeton pra në Mal të Zi, motra Nadina që ka kryer studimet e mesme dhe pret të vazhdojë juridikun në Universitetin e Lundit në Suedi, jeton në ankth për fatin e të afërmve që i pret plumbi i hakmarrjes mesjetare, motra tjetër, Arjeta ka një vit e gjysëm me trauma psiqike dhe nuk është e aftë as të flasë.

Është kjo pra një tragjedi e një familjeje shqiptare, e cila është më afër vdekjes se sa jetës, ndërkohë që shteti është mposhtur nga Kanuni.

Zog Hysenaj

Vizion i bukur i poetit Nikolla Spathari

Shënime për vëllimin poetik “Përtej shiut”

Më ka ndodhur shpesh herë të kem njohur autorë vëllimesh të ndryshëm poetik dhe me keqardhje kam konstatuar që poezia, të cilën e shkruajnë ata, të mos ketë asgjë të përbashkët me portretet e vërtetë shpirtërore të tyre. Kjo diskordancë mes ADN-së së poetëve dhe të ashtuquajturave vepra artistike të tyre, s’ka shpjegim tjetër veç asa që këto krijesa të mbjella dhe të pjekura me zor, s’janë veçse një dështim i paralajmëruar i pseudokrijimtarisë së tyre.

Kur më ra në dorë libri poetik i Nikolla Spatharit “Përtej shiut”, fillimisht më frikësoi një parandjesi e tillë. Por duke shfletuar fletë pas flete këtë libër simpatik, tek unë dhe jo vetëm tek unë, u kristalizua mendimi se Nikolla Spathari, i cili është edhe një tregimtar, romancier dhe publicist i njohur, e paskërka kapur dashin e poezisë për brirësh dhe flet me të si t’ia dojë e bardha zemër. Ajo që është më tepër prezente në konstruktin e poezisë së Nikollës, krahas sinqeritetit dhe prirjes për t’u vetërrëfyer poetikisht, është toni i fuqishëm autoritar i tij. Është ky tipar, i cili duke u përcjellë tek lexuesi nëpërmjet përthyerjeve emocionale dhe nuancave artistike, e bën unin poetik bashkëshoqërues të tij në çdo varg. Poezia e N.Spatharit, krahas frymës lirike, është në vetvete një materie e padukshme e ndërtuar me plazmë shqetësimesh që nuk shihen me sy, por që ndjehen nga larg. Kjo ndodh sepse porta ku troket dhe vetërrëfehet poeti janë ato porta shqetësimesh dhe brengash që ne i hapim dhe i mbyllim në çdo çast. Duke e ndërthurur rrëfenjëzën, poezia e tij s’tingëllon më si tentativë por kthehet në reminishencën artistike. Kështu, në poezinë e ndjerë kushtuar nënës, poeti shkruan:

Ikën të gjitha:

Shtëpia e djegur në një buzëmbrëmje vjeshte,

Vrasja e babait një të diel në perëndim…

Ditët u kthyen në dhimbje,

Netët u bënë trishtim…

Natyrshmëria me të cilën autori i kap motivet dhe aftësia e tij për të krijuar me to pasqyra refleksioni, dëshmon se ai nuk niset vetëm nga një ngacmim spontan dhe aq. Atë e tërheq motivi, por nuk e udhëheq atë. Është autori ai që e çon në hullirat e dëshiruara prej tij. Poeti nuk dëshiron vetëm të gërvishtë në qiellin e përfjetur të imagjinatës së lexuesit, por të krijojë me të sinonime mendimi, duke ndërtuar me ta ura bashkëbisedimi dhe tentativa të përhershme për ndryshueshmëri gjer në përsosje.. më e dukshme kjo në poezitë: “Një botë e re”, “Në kryqëzim”, “Kërkohet Migjeni”, “Në vendlindje”, “50-vjetori i fitores mbi fashizmin”, “1997”, etj.

Do të kisha dashur

Të çvendos kohën, t’ndryshoj t’vërtetën,

Në kopësht biblik, të gjendem unë

Adam i vetëm.

Jo të mbretëroj

Këta njerëz pa skrupull, këtë botë të vjetër,

Për të lindur, po qe e mundur,

Krejtësisht një tjetër.

Kjo poezi, e cila ngjason me frymën e një poezie revolte të Migjenit, “Të lindet një njeri” mbart në vetvete një ridimensionim më të përparuar e më modern, bashkëkohor të heroit, i cili nuk dëshiron të pajtohet me këtë realitet, por ta ndryshojë sa të jetë e mundur këtë.

Poezia e Nikolla Spatharit me tendencën e saj të vazhdueshme për t’i thënë gjërat troç, por bukur, ndërtohet kryesisht mbi shumëllojshmërinë e figurave dhe gjetjeve të spikatura. Shpesh autori për të arritur tek e përgjithshmja dhe konkretja, niset nga vetvetja. Kjo s’është prirje individualiste, por ravijëzim i asaj që kemi thënë, se poeti është barometri më i saktë i kohës ku jeton. Duke bërë që ai, jo vetëm të prezantojë denjësisht shqetësimin e vet poetik, por dhe ta shpërfaqë atë në brendinë e thellësinë e tij të admirueshme. Le të sjellim imazhet e gjetura tek “Shiu i verës”, ku nëpërmjet lojës së bukur me objektet, zogj, çadra dhe kështjella fëmijësh, lexuesi përjeton emocione të bukura poetike:

U ulën retë mbi kulmet e çative,

Një vetëtimë kaloi

Pasi preku xhamin e dritares sime,…

apo në poezinë tjetër, “Lulet”:

Gjithë jetën lule

Me ngjyra të shumta, me pamje përrallore,

Të jetë dashuria kjo,

Apo hipokrizia njerëzore!?

Poeti ka një ndjeshmëri dhe tejdukshmëri të theksuar për njeriun dhe objektin e tij poetik. Kjo ndodh pasi ai nuk e sheh atë si një poster demagogjik, apo një trup fizik për të deklamuar ditirambe fallco. Përkundrazi, objekti njeri, për konceptin filozofik të Nikolla Spatharit, është diçka më shumë se thellësia e një oqeani. Tek objekti njeri autori sheh të ngjizen dramat e dashuritë e pafundme të jetës dhe të vazhdimësisë. Ai është planeti ku poeti vendos kokën e tij dhe nxjerr prej andej mrekullitë dhe lëndën e parë për këngët e tij të jetës. Jo rrallë autori përdor një satirë të hidhur, e cila i shkon aq për shtat problemit që trajton.

Tek poezia “Humba një shok”, ndonëse autori bën prezent një fenomen jo fort të rrallë për shoqërinë tonë, siç është ai i degradimit dhe rrudhjes shpirtërore të njeriut, përshkrimi artistik është aq i goditur, sa të duket se brenda tetë vargjeve të poezisë vegjeton një histori e tërë njerëzore:

Mbrëmja më gjeti të pikëlluar,

Se humba papritmas një shok,…

…Jo, jo, e humba fare thjeshtë:

U bë deputet…

Tek Nikolla poet, kur shkruan për fatin e heronjve të tij lirikë, ndihet një fill i padukshëm, me të cilin lidhen dhe identifikohen kohërat dhe influenca e saj tek ata. Shpesh herë poezia e Nikollës ndërtohet mbi bazë marrëdhëniesh të heshtura midis objektit dhe heroit lirik që është një alter ego e autorit. Më e dukshme kjo në poezitë: “Epitaf mbi varrin tim”, “Humba një shok”, etj.

Nikolla Spathari është një krijues që sillet butësisht dhe e merr me të mirë vargun e poezisë së tij. Poezia e tij, që në shumë raste krijon ndjesinë e një koncerti me vegla tingëllimash shpirtërore, ka një unitet e harmoni artistike të pranueshme. Duke kërkuar vija paralele për të bërë krahasime të mundshme artistike, mund të themi se poezia e Nikollës, herë-herë të kujton natyrën meditative të Gjetjes, e veçantë në formën e saj, por s’mbetet aspak poshtë frymës polemizuese dhe tendencën filozofike të Rudolf Markut, poetë këta që i bëjnë nder poezisë sonë moderne shqipe. Kjo na shtyn që, duke lexuar vëllimin poetik të Nikolla Spatharit, të marrë kuptim shumëdimensional thënia e mençur e Gabriel Garsia Markez: “Aftësia e krijuesit është të tregojë gjëra të mbinatyrshme në mënyrë të natyrshme”.

Shumica e krijimeve të këtij autori nuk priret nga bume metaforash e këngë majekrahu, që i ka me shumicë poezia e trevave transalpine nga ai zbret. Nëse në këtë rast poezia e Nikollës ka humbur diçka nga vetja, ajo e ka zëvendësuar atë më pas me diçka tjetër më të bukur, me rezonimet e përvojës më të mirë shqiptare e asaj botërore. Tek krijimet e tij mbisundon kërkesa për të shkruar me frymën që kërkon poezia jonë e re moderne (jo moderniste). Edhe në lirikë, poezia e Nikollës rreket nga përkufizimi i konkretes dhe i shpirtërores.

Kjo lloj poezie e ndjen së largu frymëmarrjen magjike të së bukurës dhe i zë prita çapkëne asaj. Por me këtë kategori estetike, siç na është bërë zakon shpesh, poeti nuk kupton vetëm figurën e së dashurës, apo atë që ia bën zemrën t’i dridhet. Vizioni i tij është shumë më i gjerë se kaq. Shpirti i ngazëllyer i poetit rend me të njëjtin përkushtim si mbas fytyrës engjëllore të vajzës përtej shiut, ashtu edhe në hapësirat e blerta të mugulluara nga lulet dhe bari transalpin.

Kjo thyerje dimensionesh dhe ndryshueshmëri sfondesh i japin krijimit poetik një tjetër kumbim në shpirtërat e lexuesve. Ndaj sërish nuk ka se si të mos na vijë ndërmend thënia e bukur e Franc Kafkës, që i shkon aq shumë pohimit tonë: “Poeti shpirtëzon botën që njeh aq mirë dhe depërton në lirinë e saj, duke u nisur nga ajo që lexuesi duket të ndryshojë lirinë e tij”.

Dhe të ndryshosh për disa orë lirinë tënde, për të lexuar krijime të tilla me vlera të larta artistike, pa dyshim që ia vlen.

Agim Bajrami, Durrës

Intervistë me studiuesin Lekë Rrotani

-Na tregoni për fëmijërinë dhe rininë tuaj?

-Fëmijëria ime ka qenë e vështirë, kryesisht për arsye ekonomike. Mendoj se të gjithë shqiptarët kanë pasur vështirësi ekonomike, sepse ishte koha e atillë. Por edhe unë si fëmijë kam pasur ëndrrat dhe dëshirat e mia. Më vonë këto ëndrra dhe dëshira vazhduan edhe në rininë time, e cila mund të them se edhe ajo ka qenë në përgjithësi e vështirë.

-Por, me gjithë këtë, vështirësitë nuk ju penguan që këto ëndrra rinore t’i realizonit me aq sa të mundnit?

-Po, kam dëshiruar gjithmonë të shkruaj poezi, të pikturoj etj. E në të vërtetë këto dy talente të mia u bënë pjesë e pandashme e jetës sime.

-Ju po më thoni se piktura është një ndër dëshirat tuaja që tani është kthyer në profesionin tuaj. Fillimet tuaja në këtë fushë dhe aktivitetet që keni bërë?

-I pari që ka ndikuar tek unë në këtë fushë ka qenë mësuesi im i vizatimit, Pjerin Sheldija. Ekspozita ime e parë ka qenë më 1962 nën shkallët e konviktit (Kisha e Murgeshave sot). Kur emigrova në Zvicër kam punuar me piktorin e shquar kosovar Jetulla Haliti (Eti). Gjithashtu nuk kanë munduar ekspozitat e ndryshme në Zvicër, përkatësisht në qytetet Zyrih, Bazel, Solothurn, në Paris, Luksemburg e Bruksel. Në përgjithësi pikturat e mia të vona kanë stilin e ri të postmodernes.

-Cila është piktura që keni më shumë për zemër, nëse mund ta veçoni ndonjërën?

-Do të veçoja portretin e mikut tim Eti, dhe gjithashtu Katedralen e Solothurnit, e cila është e ekspozuar në Selinë e Arqipeshkvisë së atij qyteti. Më pas isha anëtar i Akademisë së Arteve të Europës, duke marrë titullin Akademik e në 2003 fitova çmimin e parë dhe mora medaljen e artë në Bruksel.

-Ju, përveç suksesit që keni korrur në Zvicër në fushën e pikturës, edhe në Itali besoj keni pasqyruar talentin tuaj. Na thoni diçka, ju lutem?

-Edhe në Itali kam bashkëpunuar me piktorë të ndryshëm. Mund të përmend piktorin e madh shqiptar Ibrahim Kodra.

-Le ta lëmë pak pikturën, për të folur për poezinë. Një tjetër pasion i juaji, i cili falë punës suaj ndër vite ka dhënë dhe frytet e tij. Ç’keni për të na thënë për fillimet tuaja si poet?

-Në të vërtetë, poezinë e kam trashëguar nga prindërit e mi. Mbaj mend kur babai im, netëve të ftohta të dimrit, recitonte përmendësh vargjet e At Gjergj Fishtës dhe këngë të ndryshme kreshnikësh. Më pas poezia lindi tek unë ashtu si tek çdo i ri që e ndjen diçka për ta kthyer në vargje. Gjithashtu kujtoj që të gjitha letërkëmbimet e mia me një xhaxha timin, ishin me poezi. Këto do t’i quaja si trokitjet e para në derën e familjes së letrave.

-Ndonjë poezi të botuar në gazetat e asaj kohe apo…

-Kam provuar disa herë të botoj në gazetën “Zëri i rinisë”, gazetë e asaj kohe, por asnjëherë nuk më janë botuar, për një arsye që sot nuk ka asnjë vlerë: mungesë partishmërie…

-Edhe pse nuk u botuan poezitë tuaja të rinisë, vazhduat të shkruanit, apo jo?

-Po, kam vazhduar të shkruaj sepse poezia të jep kënaqësi të veçantë shpirtërore.

-Diçka rreth karakterit të poezive tuaja, në përgjithësi.

-Që në fillimet e mia, e deri tek vitet 1990, poezitë e mia kanë pasur karakter lirik. I janë përkushtuar tërësisht natyrës, dashurisë, shoqërisë etj. E në të vërtetë, këto poezi mbeten edhe sot pas kaq vitesh në dorëshkrim, por besoj se në një të ardhme jo shumë të largët do të botohen. Pastaj poezitë e tjera që u shkruan pas vitit 1990 u shkruan në mërgim dhe përgjithësisht kanë karakter atdhetar e politik. Ndërkohë këto poezi janë botuar në tre vëllime, përkatësisht “Zemër e trazueme” më 2002, “Unë dhe koha” më 2003 dhe “Fletëhyrje për në ferr” më 2004. Mund të përmend se këto libra i promovova rreth një muaj më parë, i rrethuar nga ngrohtësia e shokëve, e miqve dhe e kolegëve…

-Përveç poezisë a keni provuar të shkruani prozë?

-Kam në dorëshkrim dramën “O vdekje, o liri!”, kushtuar luftës së Kosovës, si dhe një përmbledhje me tregime titulluar “Jetimja e Prizrenit”, të cilët do të botohen së shpejti.

-Po shkëputemi nga poezia për të kaluar në një tjetër pasion tuajin dhe pikërisht tek arkeologjia. Si lindi ky pasion dhe si u shndërrua në profesion?

-Pasioni im për arkeologjinë ishte spontan. Territori i Kelmendit, gjetjet e rastit më shtynë t’i hyj seriozisht arkeologjisë. Pastaj bashkëpunimi me Institutin e Arkeologjisë në Tiranë, dhe afrimi me profesorët e nderuar Skënder Anamali, Frano Prendi, Bep Jubani, Gëzim Hoxha, Bashkim Lahi etj., bënë që unë të bindesha për t’i hyrë më thellë kësaj rruge. Pastaj u mora me kërkime në fushën e paleontologjisë dhe speleologjisë me profesor Anton Fistani dhe me të pasionuarin Gëzim Uruçi.

-Dhe cilat ishin konkretisht arritjet tuaja në këtë fushë?

-Si rezultat i kësaj pune, u zbulua vendbanimi i lashtë i Vuklit, vendbanimi i Buzëgjarpnit, varrezat antike të Plezhës, një skulpturë antike bronxi në Trush, shpellat e Kelmendit me fosile etj. Të gjitha këto janë pasqyruar në formë artikujsh në revista e në gazeta të ndryshme.

-Në qoftë se do të krahasonim pikturën me poezinë, më thoni ndryshimin dhe ngjashmërinë ndërmjet tyre?

-Mendoj se ata janë të pandashëm për mua, megjithëse do të veçoja pikturën. Megjithatë të dyja bashkë plotësojnë karakterin tim artistik.

-Cilët janë, sipas jush, faktorët kryesorë që ndikojnë në krijimin e imazhit të artistit në përgjithësi?

-Artisti lind. Mendoj se për të pasur jetëgjatësi në art, duhet mjedis i përshtatshëm. Për veten time në këtë mjedis unë përmend Etin, Ndue Sinishten, qëndrimi me Vaçe Zelën e Ibrahim Kodrën etj. Kanë qenë këto artistë që, në njëfarë mënyre kanë qenë frymëzimi im për të ecur…

-Cilat janë qëllimet për të cilat jeni kthyer në Shqipëri?

-Kam ndërmend të qëndroj përgjithmonë këtu. Për mua atdheu është gjëja më e shtrenjtë. Kam dëshirë të rri përgjithmonë në vendlindje dhe t’i përkushtohem arkeologjisë, poezisë dhe pikturës.

-Çfarë keni ndërmend t’i jepni në planet më të afërta?

-Në fakt, kur isha në Zvicër, kam zhvilluar disa kurse kualifikimi për ngritjen intelektuale dhe mendoj se, n.q.s. shkaqet për të emigruar ishin ngaqë dola në pension të parakohshëm, arsyet ekonomike dhe dëshira për të njohur perëndimin, kam ëndërruar gjithmonë që Shqipëria të bëhet si Zvicra dhe tani jam më i bindur se kurrë se Shqipëria mund të ecë përpara dhe për këtë nuk mungojnë elementet. Për këtë pikëqëllimin e kam nisur nga vetja.

-Ndonjë të fshehtë tjetër që mund të na zbuloni nga karakteri juaj artistik?

-Jam marrë edhe me gjurmime folklorike si, p.sh. me mbledhjen e gojëdhënave. Mbresa të forta më kanë lënë tregimet për luftërat heroike që kanë bërë ndër shekuj, jo vetëm malësorët e Kelmendit, por edhe gratë malësore. Këto gojëdhëna tregohen nga pleqtë me një krenari të ligjshme. Për mua Kelmendi është vendi i burrave të mëdhenj dhe grave të mëdha. Mjafton të përmend se në Kelmend gjendet vendi i quajtur Greçë, ku Luigj Gurakuqi, Dedë Gjo Luli e patriotë të tjerë morën vendimin për mëvetësimin e Shqipërisë.

Emiranda Lukaj

Nga libri, Përqafun me klithmën,  I Albert Vataj

Lirikë dashunie

Në krahnor si zog i tulatun

Zemra jote rrah tan gulçim

Asht tretun n’dëshira tansia

S’ka cak tërbimi i kurmit tem

Ti kridhesh n’llavën e epshit

Drit’hijet e trupit t’Iingjyn

ma i zjarmti perëndim

ndër gishta më kullotin

t’tana lulet e prillit

pjalmi i kundërmimit tan i deh me amshmim

Ofshamë të thella t’yshtin kredhjen

Epem qiejve t’apogjeut

S’prajmë n’langzime tuj u tret

Fundi kap fillin e na lidh n’përjetsi

E përgjithmonshmja

Asht caku i fundmë qi e veshim

Kur lakuriq tallazohen

T’tamëltat çaste të mishit

Amen

Ambëlsisht

Pendë pëllumbash kanë mjegullat

Në luginën e prarume t’horizontit

Zërat mbi bar rrëshqahen tanë angullimë

Balluket u prekun dufin e turreve

Si rrapi, ngulun jam njiktu

Kurrizin e përthyem të dritës kundroj

Okra e njati dielli shpuzitës ngjyn gjithçka

Edhe heshtjen piklluse të nji vashe

Terratisja

Rrethrrotullia tash asht nji kokrriz rane

E zotnimi jon nji pamundsi e kahmotshme

Epena naltsive t’ma t’athtave horizonte

Tuj dash me gjet terratisjen ton prej Hyu

Koha ka ndalur

U sosën netët

Netët që u dërdhën trajtave tona

Muret prap kundërmojnë myshk

Baltën e pudrosin pëshpërimat

Endemi në pritjen e kahershme

Ka ka ndalun

Tonat janë ata qi kena

Përmi gjithçka asht Nji

Zjarri

Purteku yt prej mjelme

Çukit tana dëshirat e krijimit

Si rrufeja gjokset e kaperthimeve t’nalta

Kalërue kena që në Eden

Shfrimet që uturijnë në kurm

I’u dhamë shkulmimit të ëndjeve

E pupluam klithmat

Përfundjen e një dëshire gri

Hetuam në behjne tonë shitane

Dimën në mish

Tansish të ksaj dëshire zhgrrythem

Për t’ken vërshim

Tehu i njati pragu

Ndër shkreptima sysh mprehet

Kurrnji tingull s’mrrin

Deri te gulçima e ktij krahnori

Qielli, vetëm qielli si bisk

N’mshirën e duhisë viket

Strehëve, shiu teposhtet tan dëshpërim

Nervin e nji statuje përgjoj n’murosjen teme

Buzët m’shpuziten

n’kujtesën e puthje së largët

Urrejtja më vesh në këtë stinë cergësh

E prap kam ftohtë.

Qyteti ku u mëkova me përvujtninë

Fytyra t’ndrydhuna shpalohen

Rruginave që kundërmojnë lagështi e myshk

Dielli përthyhet maleve që e fillërojnë

Kumbanjelave e minareve

Zashëm nadja derdhet.

Rozafati kaluem asht kaher e mot

Mbi kurrizin e lakuem të legjendës

Drini e Buena degzohen

Në nyjen që marrin frymë vriket e bujtsve

Tuj rrugtue masanej amëlsisht

Përmes zoritjes s’peshkatarëve e t’hijeranit Tarabosh

Tamli rigon nër vjolishte

E gazmendi piklon si gji

Në terratinë që shakadan skamja.

Nër kujtime lulebore qi harlisen oborreve

Shtaton ashiknia e zotnillëku

Vajznia perpushet nër zjarme dashnish

Dashtunish qi din veç ata me i nez.

Mortesh palohen t’tana mramjet e qytetit tem

E dillei qivureve shkokrrohet

Qielli rrin nalt kesaj mahije

Njaq nalt sa shpirtnat e ksaj robnie

Nsofër buka shtrohet e amël

Ani se pa t’njom diku-diku

Kangtë e lulet jesin gjallë n’kët zapti vaji e kuje

S’ka mort me e xan, s’ka shpirt me e dhan

Vark jam ni në syt e tyne prej Buene

E kam shkue larg për me met aty

Aty ku njihem si kurrkush kurrkun

Iki dhe kthehem deng me mall

Tuj metun askurrkun ma shejtnisht se njaty.

Nata s’asht korb

Nkrahnuer m’ka  dhimt shikimi jot i pervujtun

Zvarr jam hek pamundsive t’mija

Ani çka me gjimue nuk ka mujt

S’pari kam pranu sfidën e arsyes

Mishin plumb t’ran n’vedi e kam ni

Zotin ishte von me e pranue

Po rri me njikyt kismet

Tuj shtërngu grushtin deri ndhimb

E gjoksin kam nigju tek s’po munet as me gjimu

Ani, gajlen po ja di veç vedit

E njasaj pëshpërime t’molisun të shpresë

Qi shqipton tan poterë:

Nata sasht korb

Më syt e shpirtit

Mushtin e buzve tuja kam pi

Edita jam shujt krejt

Si kjo kashore naltsie që sysh asht shterr

Krahnori jot valzon n’mu

Bardhësinë e tamëlt t’tana breroreve

Shejtnimin kam mrrit tërbimeve t’gjakut

S’ka lule aromën tane

Bukurinë kurrnji passion s’ka mujt me e përjetue

E megjithatë

Toksore ke metun

Në duhinë e pamatë të përjetimit.

Ky asht mallkim

Kanga XXIII

Gjama e Skenderbeut

1

Gjamë e vaj n’at Lezhë sot

Për Shqiptarë, per Kastriot!

Gjama e vaji kan marrë dhen:

Kjanë Shqipnia Skanderben!

2

N’log t’qytetit kan shtri “burrin”,

Mbi krye t’Tij kan varë flamurin,

Përkrenarja mbi ballë t’gjanë

Madhni fornit i kan dhanë!

3

Shumë nishanat n’at krahnur,

Mbulue shtatin me flamur,

Me flamurin kuq e zi,

Shpat’n e randë njeshun per i!

4

Roja e nderit n’armë mbërthyet,

Zoja e djali i rrinë te kryet,

Për rreth Vigut gra n’e zi,

Ndejë nder shkamba: miq, pari!

5

Logut rreth: popull, ushtri,

Kambsori e kalori,

… e rruga vlojnë Shqiptarë,

Rrajnë n’at mort princa e bujarë!

6

Rrajnë n’at mort princa e bujarë,

Paranikë edhe brimtarë,

Nder brimtarë ma i pari prini

Princi i madh Lek Dukagjini!

7

Leka Vigut dalë kundruellë

Perkrenaren n’tokë e huellë,

Synoj Vigun vrant, per mnerë

Thekt i thirri per tri herë!

8

I mjeri un per ty, Skenderbe

I mjeri un per ty e per kumt t’zi,

I mjeri un per ty e per Shqipni,

I mjeri un n’ket ditë të sotit

I mjeri un per derë t’Kastriotit

9

I mjeri un per ty, Skenderbe,

I mjeri un shtylla e llogorit,

I mjeri un zana e mizorit,

I mjeri un o ndera e mikut

I mjeri un o mnera e anmikut!

XXIII

Shqipëria nën Turk, përpjekjet e saja

Mbrendë e jashtë për liri e pavarësi

Gjon Gjergj Kastrioti këthehet nga mergimi

Në Shqipëri, ku kryeson kombin në luftë për liri.

1

Me dorzim t’kalasë Shkodrane,

Shqiptaria ilirjane,

Ra nen zgiedhen otomane!

Ra nen Turk Toka balkane!

2

Shqiptaria u da n’Sanxhaqe,

Nder timare, nder bajraqe,

Tak’s, xhelep edhe travinë,

Shqiptarinë e banë robinë!

3

Shtinë dasinë e mbodhen m’ninë,

Vend me vend, krahinë n’krahinë!

Por s’na e shkim i huej’ kombsinë

N’gjak e kemë atdhedashninë!

XXII

Dorzimi i Kalasë së Shkodres dhe emigrimi

i Shkodranve në Republiken e Venedikut.

1

N’at Stambollë u ba ’i trathti:

Venediku me Turki

Na kan lidhë nji t’zezë tregti:

Dyshë m’e da t’mjeren Shqipri!

2

Venediku n’tri qytete:

Durrs, Ulqin, Butrint per vete!

Tri qytete nen Turki:

Shkodra, Drishti, Lezhja mb’Dri!

3

N’Kala t’Shkodres kndon firmani:

“Venediku edhe Sulltani,”

“Shkoder trime, heroike,”

“Na u banë sot dy shtete mike”!

4

“Shkoder trime, heroike,”

“Paqa Turko-Venedike,”

“N’at Stambollë sot u nenshkru,”

“Paqa muer vendim per ju”!…

5

“Shkodranë, t’lirë jeni m’e lshue,”

“Arm’t e brezit pa i dorzue;”

“Jetë e nder janë sugurue:”

“Venediku a dorzanue!”

6

Ushtrit Turko-Venedike,

N’kurriz t’Shkodres, bamunë mike:

N’ballë t’Ur’s Buen’s, e n’derë t’Kalasë,

Gardh n’t’dy anat rrug’s janë qasë!

7

Ra buria, krisi lodra:

N’derë t’Kalasë, Vaj, doli Shkodra!

Nji mij vetë: fmi, burra e gra,

Tri mij t’dekunë fli n’Kala!…

8

Ushtrit Turko-Venedike,

Para Shkodres heroike:

“Drejtqendrim, gatishmeri”

N’kalim t’Shkodres: “turp” janë ngri!…

9

Burra e gra, luftarë Shkodranë,

Shpatë, tagana njeshë per anë

Vuejtë, uri e varrë: nishanë,

Kalasë ulen hijerandë!…

10

Prijnë ma t’vjetrit, per pleqni,

Vinë mbas tyne, plot urti:

Dora-doras, gra e fmi,

Burra e djelm plot krenari!…

11

Vjen Barleti me dorë n’gji:

Palë Flamurin Kuq e Zi…

N’zemer t’Ti dy histori:

“Skenderbeu” dhe “Shkodra” e Ti!

12

N’at Urë-Buene kur kan mbrri,

N’barkë me vela t’mjert kan hi,

N’ato brak’t e Venedikut,

Rrjell’s teposhtë, Adriatikut!

13

Per mergim u nis karvani:

“Buen’e Dri, pse po na bani?”

Syë fatosa, pse po kjani?

“Oh, sa i ambel a Vatani!”

14

N’at Kala kurban kemë lanë:”

…, kunorë, vlla, babë, ja nanë!”

Rreziku na ka zanë,”

Jasht’atdheut jeten m’e lanë!…

15

“Jasht’atdheut jeten m’e shkri,”

“Me u djegë malit per Shqipri…”

“Per Shqipri, per Shkodër e shpi,…”

“Per gjindi e per vllazni!…”

16

“Lam-tu-mirë, oj, nana Shkodër!”

“Lam-tu-mirë, fushë, mal e kodër!”

“Lam-tu-mirë, kala, shtëpi!”

“Lam-tu-mirë, heroj ra fli§!”

17

“Lam-tu-mirë, oj Buenë e Dri!”

“Lam-tu-mirë, atdhe-Shqipri!”

“Lam-tu-mirë, dhe, gur e ujë!”

“Mjer kush bahet per dhe t’huej!…”

18

“Larg prej teje, Nanë-Shqipri,”

“Do t’ruejmë gjuhë e histori,”

“Do t’punojmë na per liri,”

“T’gzojnë dikur brezat e ri!…”

19

“Skenderbegu n’at dhe t’zi,”

“Per ty u shkri o brezi i ri;”

“Per ty u shkrine Shkodra e Krueja,”

“Namin atmes, Rini, rueja!

Dom Zef Gilaj

Botohen për herë të parë nga dorëshkrimi origjinal

Haberet e akshamit në gazetën “Shqipëria Etnike”

Dade humb bastin me Nanon dhe nervozon Europën

Gjatë ditëve të fundit të muajit shkurt, zonja Arta Dade kishte qenë në krye të delegacionit parlamentar shqiptar, i cili do të merrte pjesë në një seancë të parlamentarëve europianë që do të zhvillohej në Vjenë. Në përbërje të delegacionit bënte pjesë edhe deputeti dhe shefi i opozitës Sali Berisha. Para nisjes, shefi i pozitës Fatos Nano kishte takuar zonjën Dade dhe me humor thumbues i kishte thënë: “… Znj.Dade, këto ditë që je në Vjenë me Sali Berishën, Partia (Socialiste) do të ngarkojë me një mision të posaçëm që ti me joshjet e hiret e tua mund ta zbutësh doktorin siç e di ti vetë…”. Mirëpo këto fjalë duket se e kishin ofenduar vejushën e bukur, e cila si me ironi ia kishte kthyer shef Nanos duke i thënë, se nëse e zbus Sali Berishën kënaqësia do të jetë e imja pasi do të provoj energji të pashtershme origjinale, e jo si të tuat, Fatos, që janë energji të marra “borxh” tek doktor Ferid Murati. Nano i zënë ngusht, sfidon znj.Dade duke i thënë se nëse arrin të joshë doktor Berishën, unë me ty vë bast se do të ndaj Xhoanën e të marr ty… Dade tërë mllef pranon sfidën, të cilën mundohet ta përgatisë sapo mbërrin në Vjenë. Me gjithë joshjet dhe nurin e kryetares së delegacionit, doktor Maloku, siç ia ngjiti znj.Arta, nuk u josh, përkundrazi e nervozoi, gjë që bëri të humbë bastin me Nanon dhe qetësinë në fjalën e saj para parlamentarëve. Znj.Arta Dade, e cila me hiret e saj edhe prej vejushe nuk ishte mësuar të refuzohet shpesh. Pas këtij incidenti, mediat kundër e pro Dades e Nanos dhanë shumë habere, por vetëm për Berishën nuk dhanë më kryesori, duke mos hamendësuar (sqaruar) se këtë refuzim Berishës demokratët ia morën si ndershmëri të tejskajshme, apo si impotencë të moshës…

Kryeprokurori Sollaku, një sollak i vërtetë

Është interesant se si Kryeprokurori i Shqipërisë (me origjinë nga Jugu) ka mbiemrin Sollaku, siç i themi ne nga Veriu një njeriu të majtë nga gjymtyrët, por është më interesant se si këtë Sollak e pranuan dhe votuan jo sollakët, pra të djathtët. Për atë kohë kur u kalua në parlament për miratim ky prokuror, askush nuk e mendonte këtë koinçidencë mbiemri (i majti) me veprimet politike të majta të këtij hierarku të lartë shtetëror. Mirëpo kohët kaluan dhe Kryeprokurori Theodhori Sollaku në të gjitha veprimet e tij që duhej të ishin të mbështetura në kushtetutë e ligje, i ka mbështetur tek politika e majtë e shefit të Qeverisë Fatos Nano. Shembujt janë të shumtë, por më të spikaturit janë lirimi nga akuzat për krime të rënda të organizatës terroristo-komuniste me emrin “Hakmarrja për drejtësi”, kujtojmë këtu Altin Arapin dhe Orik Shytin, madje i pari i akuzuar direkt për vrasjen e shoferit të vetë Kryeprokurorit; si edhe kërkesën politike të Prokurorisë për heqjen e imunitetit të deputetit, kryetarit të PDK dhe botuesit Nikoll Lesi, i cili zbuloi në Parlament lidhje kriminale të Fatos Nanos dhe Fehmi Abdiut me trafikun e armëve e tjerë, ku Prokuroria në vend që të hetonte “kriminelët”, heton e kërkon të burgosë “zbuluesin”. E vetëm pas këtyre veprimeve parlamentarët e djathtë kanë filluar të kujtohen se Kryeprokurori Sollaku qenka një sollak i vërtetë, por tashmë ky është i pandreqshëm. Si për t’i ngushëlluar të djathtët në përgjithësi një hokatar i afërt me PD-në kishte filluar të bërtiste: të gjithë të zgjedhurit me konsensusin e votat e PD-së në parlament janë sollakë, pasi sollak është me dorë edhe vetë Berisha që i ka votuar… dhe për këtë jepte shumë emra, por më të spikaturit ishin Kryeprokurori Sollaku dhe Presidenti Alfred Moisiu…

PS-ja nuk miraton krijimin e shoqatës së spiunëve të shtetit komunist

Ndërsa pritej të miratohej projekt-ligji për hapjen e dosjeve të spiunëve të Sigurimit të Shtetit komunist, një grup spiunësh nismëtarë kishin bërë gati dokumentacionin përkatës për krijimin e shoqatës jo-opozitare (pro-qeveritare) të spiunëve, me qëllim që të mbroheshin nga abuzimet me hapjen e dosjeve. Gjithsesi kjo shoqatë thuhej se do të kishte shumë të mira, pasi të paktën do të punësonte, ose më saktë do të dypunësonte mjaft nga spiunët nga qendra në bazë, si dhe do t’i ngarkonte pa frikë në jetën politike apo shoqërore haptas (se fshehtas ata janë). Mirëpo kjo, siç dukej nuk paska qenë e shkruar. Grupi nismëtar në fjalë sapo mori vesh dështimin (na vjen haberi) i paskan kërkuar takim Gramoz Ruçit, ish-shefit të tyre në kohët e lavdishme të spiunimit. Në këtë takim të realizuar, ky grup i paska kërkuar hesap se pse nuk e kishin miratuar projekt-ligjin e hapjes së dosjeve. Ruçi i befasuar me këtë kërkesë të spiunëve të tij, mendoi t’u bëjë si në parlament, njëherë O…O…O… e pastaj U…U…U…, por menjëherë u kujtua se këto pseudonime ua kishte dhënë vetë ai në ditët që po vinte pluralizmi, prandaj përdori një taktikë tjetër, duke u thënë se ju spiunët e keni shoqatën (organizatën) ku mund të anëtarësoheni. Dhe kjo organizatë është ajo e veteranëve (komunistë) të luftës “nac.-çl.”. Spiunët, disi të pakënaqur u ankuan se nuk kishin luftuar për t’u pranuar në këtë organizatë, pasi një pjesë nuk kishin as moshën. Mirëpo shef Gramozi e kishte menduar edhe përgjigjen, ku u tha se në këtë organizatë nuk ka luftëtarë të vërtetë, o derëzi, pasi veteranët e vërtetë kanë vdekur ose i ka bërë partia të vdesin me kohë, por në këtë organizatë ka luftëtarë të tjerë, por ama luftëtarë të luftës së klasave, që ju në këtë fron keni qenë të parët. E ndërsa emërtimet do t’i keni të vjetrit Veteranë e të rinjtë Mëkëmbës… Pra e gëzofshi shoqatën apo organizatën, quajeni si të doni, se partia ka nevojë për ju, por edhe ju për partinë… Interesant se kur dolën nga zyra e Ruçit këta spiunë-veteranë filluan t’i thërrisnin njëri-tjetrit jo me emra të vjetër apo zyrtarë, por me ato që u tha shefi si Veteran, Mëkëmbës, Shoqatë, Organizatë, Luftëtarë e tjerë e tjerë…

A ka deputet të opozitës që në fund të mandatit po bëjnë tregti me mandatet?

Kësaj pyetjeje shpesh herë i është dhënë përgjigje me hamendje, që sado të vërteta të kenë pasur, përsëri mbetej vetëm hamendje. Ndërsa në seancën e datës 24 shkurt kjo pyetje ka marrë një përgjigje pa hamendje. E themi pa hamendje se në sallën e parlamentit ndodheshin 100 deputetë, ku ndër këta 22 deputetë ishin të P.Demokratike plus të partive të tjera të djathta, dhe të tjerët deputetë të majtë. E ndërsa në këtë seancë kërkohej të votohej kandidatura për anëtarë të Gjykatës së Lartë e “propozuar” nga Nano e firmosur nga Presidenti, çfarë do të thoshte që Drejtësisë së përfolur shqiptare t’i shtohej edhe një djall i kuq më shumë. Kandidatura kishte emrin Besnik Imeraj, dhe siç dihet vinte nga vatha socialiste. Me gjithë disa kundërshtime të vogla për kandidaturën dhe mënyrën e propozuar nga Presidenti, kur u votua, Besnik Imeraj fitoi në parlament plot 90 vota, ku vetëm 9 deputetë votuan kundër dhe 1 abstenoi. Gjithsesi në bazë të “inventarit” rezulton se 12 deputetë të Partisë Demokratike e të tjerë të djathtë kanë votuar me kënaqësi socialistin e orëve të para Besnik Imerajn për anëtar të Gjykatës së Lartë… Mirëpo ne si gazetë për këtë eveniment që nuk është i pari, por më i dukshmi kërkuam ndonjë haber domethënës. Mjerisht ne i gjetëm dy, por nuk e di a do të na i besojnë lexuesit. Haberi i parë është bërë me qëllim që ta mbushin deri në grykë drejtësinë socialiste me djaj të kuq, e kështu i tejmbushur thesi i dreqësisë do të zbrazet keq e më keq, për të mos u mbushur kurrë me socialistë. Ndërsa haberi i dytë që na u duk më i besueshëm na “lajmëron” se ka shumë deputetë të PD-së e të djathtë që kurrë më nuk do të kenë mandatin e deputetit, pasi me ardhjen pranë PD-së të KOP-it këta do të bëhen të Shkop-it (siç edhe ishin në fakt), prandaj këtë fund-mandati janë gati ta fusin në ekonominë e tregut, ku tregtarja aktuale mjaft rentabël është pozitarja P.Socialiste… Pas këtyre habereve ne nuk na mbetet gjë tjetër veçse të urojmë palët, PS-ja gëzoftë votat, deputetët paratë, ndërsa votuesit hëngshin hajgaret.

Dhjetë kushtet për t’u pranuar në PASOK-un grek

Këto ditë të para marsi udhëheqësi i lavdishëm i socialistëve Fatos Thanas Nano bëri një vizitë në vendin e tij Greqi (pasi kishte marrë pushimet dimërore nga vendi ku punon përkohësisht si kryeministër). Në këtë vizitë, ku si qëllim kishte “vëllazërimin” e dy popujve, arriti një marrëveshje të suksesshme për dy-anëtarësinë e shqiptarëve, së pari të jenë anëtarë të PASOK-ut, partia socialiste greke, dhe pastaj edhe anëtarë të Partisë Socialiste Shqiptare. Mirëpo për të arritur dy-anëtarësinë (në dy parti) Papandreu i dorëzoi Nanos 10 kushtet që duhet të plotësojë një socialist shqiptar për t’u anëtarësuar në PASOK-un grek. Për t’u ardhur në ndihmë shqiptarëve që e dëshirojnë dy-anëtarësinë në partisë socialiste, ne pasi siguruam 10 kushtet (që ende janë sekret) vendosëm t’i botojmë si më poshtë:

1. Ai që kërkon të jetë anëtar i PASOK-ut të ketë marrë pjesë me armë në dorë, për shkatërrimin e shtetit demokratik shqiptar në vitin 1997 (vërtetim nga PSSH).

2. Vërtetim që gjithmonë ka votuar për PS dhe Fatos Nanon (vërtetim nga Celibashi-Subashi).

3. Të jetë vetëm i besimit ortodoks (vërtetim nga Janullatosi).

4. Të ndërrojë emrat shqiptarë me ata grekë (vërtetim nga zyrat e gjendjes civile).

5. Deklaratë personale që është me kombësi Vorio-Epiriot, edhe nëse është nga Malësia e Madhe (kjo deklaratë të legalizohet vetëm nga noterët e liçensuar nga socialistët).

6. Të ketë qenë agjent i Sigurimit të Shtetit komunisto-socialist (vërtetim nga sekretari i PS, Gramoz Ruçi).

7. Të urrejë për vdekje malokët e Berishës (vërtetim nga Frrok Çupi).

8. Të pranojë punëdhënësit grekë, por edhe grekët e tjerë si padronë absolut, që bëjnë çfarë të duan me shqiptarët dhe nuk do të ankohen askund.

9. Në votimet parlamentare të këtij viti të votojnë për vete dhe për një socialist grek, vetëm për PS dhe Skënder Gjinushin… pra me dopio-votë.

10. Në rast humbjeje në këto zgjedhje të PS, të jetë i gatshëm për të rrokur armët kundër P.Demokratike e Sali Berishës, si gjithnjë nën komandën e andarteve grek…

Pra, siç shihet Papandreu kërkon fare pak dhe Nano miraton pa merak.

I mblodhi këto habere me ndihmën e sollakëve të majtë e të djathtë, Ndue Bacaj

Kushtuar Mark Sadikut e fisit të tij, Pecajt e Shalës ku ka lindur urtësia, burrëria, trimëria, falja e fisnikëria

Mark Sadiku ka kenë i mercur në Pecajt e Shalës

Pat drejtu dhe djelmni

Bënte ligjet në kohën e tij

Në fis të Mark Sadikut pan studju akademit

Në dyert e botës pan studjue

Historit i paten msue

Shqiprin nalt donin me çue

Pan studju teologjit dhe Shqiprin nelt doni me e ngjit

Ndryshe biblat pan studjue

Fisi fisin me nderue

Veprat kultit mos me i rezue

Fet kultur Zotit me i qendrue

E si motra mir me shkue

Njifshin mir kufit e Arbris edhe tokat e Iliris

Dhe kufit e gjith Gegris edhe urat e Dalmacis

Dinin mir kufit e Vorioepirit edhe tokat e Çamërisë

Por një dit akademik kur dhuna revolucionare filloj me u rrit

Dyert e bots kërkon me i lypë

Në dyert e bots fillun me kërkue

Shqiprin kurr s’donin me lëshue

Veç kur jeta u vu n’rrezik

O nga Shqipria u vendos me ik

Në kurbet me hije të rana

Morën rrugën gjithkun në kam

Dhe u ulën me pushue ball për ball me lisin paln

Nji shkim lisit ja lëshuan nga i pik lotit fillun

Kishin bes me shejten n’at an

Ket lajm shejtnit e kishin nigjue

Orët e Shalës done m’u largue

Të gjith shejtnit pran lisit ishin afrue kokën ulur tuj nigjue

Bashk me shejtnit edhe lisat ishin afrue

Në an të lumit u nigjue i za

Fillun shejtnit veç me qa

O, o, përsri lumi një za të rrall

Kurr në kte ven nuk kthehena të gjall

Shejtnit e lisat filun të qajn

Pse po qajn lisat e Planës

Po largohen orët e Shalës

Pak me frikë rrugën vazhduen

A drejt Thethit duhet udhtue a Bjeshkt e Nëmuna duhet mej kalue

Rrug të vështira i mendojn veç kafsht e egra anej kalojn

Noj çoban jo i bekuar

Munet rrugës noj gur me jau lshue

Për fat Zoti i pat nimue

Edhe në bot të huj ata ku shkun lisin Plan kur s’e harrun

Edhe emrin ja pagëzuen

Sokol Ndue Vuksani – Lindur në Gimaj të Dukagjinit, emigrant në Itali

Lisat e bekuar të Planës

Lisat e Planës qofshi bekuar

Gjithmon kalimtarët pran jush kan kaluar

Ndonjiherë edhe kan pushuar

Dhe rrugë të gjata në kam kanë përshkuar

Në kurbet me hije t’ran edhe s’jan kthye kurr në kte an

Shum herë besë me ty lis kanë lanë

Thellë rrajtë tua në tokë kanë hi

Në të gjith bot fara të kanë mbi

Në Mal të Zi e në Dalmaci, në Serbi deri te carat në Rusi e përtej në Siberi

Në Amerikë, në Australi e në Kinë e në Arabi

E deri tek mretëresha në Angli

O nga kohnat e Iliris kanë shumë shekuj lisat që kanë mbi

Thonë që ke vite me mija

Dhe në të gjith bot faret e lisave ku kanë mbi

Rraj të forta në tokë kanë shtri

Të gjitha farat ty lisave ku të kan shkue gjuht e botës kanë përqafue

Se kështu krajlat i patën detyrue

Gjuhën lisave me jau ndërrue

Nga farët e lisave që kanë ikë

Janë rritë shkencëtarë akademikë

Lisi i Planës o i bekuar

Kush s’ka lind prej trojeve të votërs

Guvernatora në dyert e botës

Dhe gjith botës i kanë dhanë marë

Lisi i Planës qofsh i bekuar

Kur kulçedrat lëshojnë stuhi

Dhe prurjet në lum të Shalës duke u shtua pa nda

Rriten prurjet pa u nda

Shkama, lisa në lum tuj ra

Eruzione me të shkatrru

Gjam e vetimë si të tërbume

Sa në dritë të vetimës mundesh me lexu

Sa dhe lisat vinë tuj u mlue

Kto kulçedra të egërsume e të çmendura e të tërbume

Vijn drejt lisave për me i rrëzue

Edhe digat me i shkatërrue

Dhe vorret e shejta me i rrënue

At’herë çohen dragojt në kamë

Troboin e Drenicë, Konispol e Aleksandri

Gjithmonë besë me dragojt e Shalës për me i rujtë lisat e Planës

Lisat e Planës qofshi bekue

Gjenerala ju kanë nderue

Po të gjith donë me u harrue

Besa e të shejtëve s’ka me ju lëshue

E gjithë bota në sy ka me ju shikue

Monument kanë me ju pagëzue

Guvernatorat e botës kanë me ju shikue

Se ju jeni lisat e bekuar

Se nuk jeni vetëm lisat e Planës

Por jeni lisat e tanë Shalës

S’jeni veç të Shalës por të gjith Shqipërisë

Se keni rrajtë mbi Koçekt (shkami) e Iliris

Sokol Ndue Vuksani – Lindur në Gimaj të Dukagjinit, emigrant në Itali

Kushtuar princeshës Ledi Diana origjinë shqyptare Pecaj të Shalës

Në çdo anë shejtnit më ishin afru

Orët e natës nuk kishin kalue, edhe lotët m’i patën vazhdue

Princeshë Diana më njef mue

E dikush jetën ma ka shkatrru

E kam gjakun gjak shqyptarë fise të lartësue (Pecaj Shalë)

O, je fise Pecaj princeshë Dian

Të nderon bota fisin tan

Djemët e Shalës duhet mendue

Me kenë vllezër të nderue

Kudo në botë me kenë të bashkuar

Unë një thirrje si motër jam tuj ju ba

Me mbledhë fiset në gjithë Shqypëri

Ku i kanë rrajët në kta shkami

Troboin deri në Serbi

Te Prek Calët deri te carët në Rusi

Në fiset e Hotit Aleksandri

Në Kurbin në fiset të Fanit e Dibrës në atë anë

Në Drenicë, Konispol e Sarandë

Në fiset të Vlorës e te Çamrit në atë anë

Kudo në botë çdo fis shqiptar

E me ba pajtim komtar

Gjithë shqyptarët që emrin ma kan të ndigjue

Ku kanë lindur të parët e mi

Mehmet Shpendi e Mark Sadiku me o

Djelmni

Ku ka lindur Cunik e Marash Deli

Ku kanë lindur burra në Shalë, Deli Pjetra me krah të bardhë

Ku lindur trima e burra Avdi Kola e Mark Lula

Moj princeshë, o shejtnesh këtu kanë lindur dragoj e zana

Këtu kanë lindur gra burrnesha ktu i kanë rrajtë nanat shejtnesha

E prej shumë shekujsh rrajt mbretnesha, te

Të gjitha fiset që emrin ma kan ndigjue

Princesh e Tomi Bleri me i kërkue

Kan një shpirt të mrekullue, vrasësit e mi me u dënue

Unë nuk thom për me hakmarrë

Orët e Shalës nuk kan mej falë, princesh Dian

Çdo gja në botë ka për t’u pa kurr, mretnia s’ka per me ra

Pecaj e në Shal kohët munden me ndryshue

Por, fisnikria kurr nuk ka për t’u shue

Orët e Shalës kan për mendue

Në Pecaj të Shalës qytet me të ndërtue

Kurrë Shqypëria s’ka për të harrue

Sokol Ndue Vuksani – Lindur në Gimaj të Dukagjinit, emigrant në Itali

Festohet me madheshti dy vjetori i krijimit te UGPV-se

Nikolle LESI, President Nderi I Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut

Antari i Nderit, Prof.Dr. Hamit BORICI: Eshte nderimi i pare qe me behet dhe me vjen mire qe e ka bere qyteti ku une kam lindur.

Unioni i Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV) me qender ne qytetin e Shkodres, ka festuar 2 vjetorin e krijimit te tij. Ne mjediset e Hotel Koloseo, eshte zhvilluar nje ceremoni madheshtore ne prani te personaliteteve te larta te pushtetit vendor ne rang Veriu, te diplomateve te huaj, personaliteteve dhe drejtuesve te mediave etj. Nder te me spikaturit vecojme konsullin italian Roberto Orlando, shefin e OSBE-se Antuan Rozes, drejtorin e Radio Tirana Gezim Podgorica. Personalitete te spikatura te gazetarise shqiptare ishin prof.dr. Hamit Borici, pedagog i Gazetarise dhe krijuesi i medias se pare te pavarur ne Shqiperi, botuesi i “Koha Jone” Nikolle Lesi. Prefekti Hasanaj, Kryetari i Qarkut Luka, Nenkryetarja e Bashkise Ademi, drejtues te institucioneve vendore, kane plotesuar auditorin e zgjedhur te ketij takimi.

Hapja e ceremonise, eshte bere nga Drejtori Ekzekutiv i shoqates, Gasper Marku, i cili pas fjaleve te mireseardhjes, i ka dhene fjalen Presidentit te UGPV-se, Blerti Delija. Pas nje panorame te shkurter te aktivitetit te Unionit gjate dy viteve jete, kryesisht per mbrojtjen e gazetareve dhe njerezve te medias nga presidenti, eshte vijuar me shperndarjen e disa diplomave per emra te njohur te gazetarise ne Veriun e vendit. Keshtu, Shkelqim Dracini, pas vdekjes, eshte vleresuar me cmimin “Mirenjohje” i pari i ketij lloji per kete pioner te gazetarise profesionale te pas viteve 90. Ne vazhdim, prof. Dr. Hamit Borici eshte shpallur “Antar Nderi” i Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut. Borici eshte nje nga pedagoget e pare, me me pervoje dhe me te afte ne gazetarine shqiptare, botues i shume librave per median, pende e fuqishme prej disa dekadash ne shtypin shqiptar. Me pas, gazetari i njohur sportiv, statisticieni, analisti dhe komentatori Ymer Striniqi, eshte vleresuar me cmimin “Mirenjohje”, fryt i nje pune prej disa dekadash ne media te ndryshme, te shkruara dhe elektronike. Nje surprize e vecante, ishte edhe shpallja “President Nderi” i Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut, e botuesit Nikolle LESI, cmim i cili iu dorezua nga presidenti i shoqates Blerti Delija.

Pjesa zyrtare e ceremonise ka vazhduar me shperndarjen e disa diplomave “Falenderim” per autoritete lokale si Prefekti i Qarkut Shkoder, Ramadan Hasanaj; kryetari i Qarkut Shkoder Lorenc Luka (njekohesisht dhe kryetar i PD-se), kryetarit te Bashkise Shkoder Artan Haxhi. Diploma kane marre edhe disa drejtues te institucioneve vendore, miq te gazetareve dhe te shoqates si Pellumb Dani, Ndreke Rukaj, Engjell Gjondrekaj, Nik Ndoci, Engjell Radohina, sponsor gjeneral i aktivitetit.

Pjese e fundit e ceremonive te kesaj feste, ishte dhe nje koktej i pergatitur nga Unioni i Gazetareve Profesioniste te Veriut, gjate te cilit per vete pjesmarrjen e gjere te politikaneve, pushtetareve, deputeteve dhe gazetareve, nuk munguan edhe “thumbimet” apo “romuzet”.

Cmimet

Nikolle Lesi, President Nderi, Motivacioni:

“Ideator, krijues dhe ndertues i medias se pare te pavarur ne Shqiperine post- komuniste. Ai dhe media e tij “Koha Jone” ishin Fakulteti i Pare i Gazetarise Shqiptare, duke zbuluar e pergatitur nje numer rekord gazetaresh cilesore ne median tone.   Simbol i gazetarise profesionale, investiguese dhe te paanshme ne Shqiperi.”

Prof.dr. Hamit Borici, Antar Nderi, Motivacioni:

Si Pedagogu i pare i Fakultetit te Gazetarise ne Tirane. Profesionist i mirefillte ne median e shkruar. Autor i dhjetera botimeve te ndryshme per Fakultetin e Gazetarise. Figure e nderuar, i palodhur si ndertues i nje imazhi te ri te shkolles teorike te Gazetarise Shqiptare te pas viteve 90. Perfaqesues i denje i Shkodres dhe i Veriut te Shqiperise ne sferen e tij profesionale.

Shkelqim Dracini, Mirenjohje (pas vdekjes), Motivacioni:

“Si pioner i shtypit te pavarur te pas viteve 90 ne Shkoder. Si drejtues dhe menaxhues i afte e profesional i Gazetes se Shkodres. Nje emer i njohur i gazetarise ne Shkoder dhe ne Veriun e Shqiperise”

Ymer Striniqi, Mirenjohje, Motivacioni:

“Per kontributin e dhene, si nje nga emrat me te njohur aktualisht ne Gazetarine Shqiptare, vecanarisht ne ate Sportive. Per shume dekada ka ushtruar dhe vijon te ushtroje profesionin e Gazetarit Sportiv, Komentatorit dhe Analistit ne media te ndryshme, te shkruara dhe elektronike duke qene nje shembull i qarte i pasionit dhe perkushtimit ne kete detyre sa fisnike, aq te veshtire dhe impenjative.”

Presidenca e Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV)

1.  Blerti Delija, President, Kryeredaktor i TV Rozafa Shkoder

2.  Taulant Kopliku, Sek. I Pergj., Kryeredaktor i Shkodra TV1 Shkoder

3.  Sokol Pepushaj, Zv.President, drejtor i “Shqiperia Etnike”

4.  Ardian Hoti, zv. President, TV Vizion Plus

5.  Anila Dushi, Financiere, “Shekulli”

6.  Vasel Gilaj, Antar, Kryeredaktor TV Kopliku M.Madhe

7.  Fatime Kulli, Antare, Radio Tirana

Drejtor Ekzekutiv, Gasper Marku, TV Alsat

Cilet jane personat qe UGPV I ka vleresuar me tituj nderi

President Nderi

– Nikolle LESI, pioner i gazetarise se pavarur shqiptare, botues i gazetes se pare te pavarur “Koha Jone”.

Antar Nderi

– Hamit BORICI, pedagogu i pare i Gazetarise Shqiptare, emer i madh i teorise se gazetarise.

– Pjeter ARBNORI, ish- Kryetar i Kuvendit te Shqiperise, figure e njohur e letrave shqipe, publicist dhe shkrimtar i shquar

– Alban KRAJA, pioner i gazetarise se pavarur ne Shkoder dhe Veriun e Shqiperise, bashkethemelues dhe Drejtor i gazetes “Lajmetari” i Shkodres.

Mirenjohje

– Roberto ORLANDO, konsull i Italise ne Shkoder

– Shkelqim DRACINI (pas vdekjes), pioner i gazetarise se pavarur ne Shkoder, drejtues i gazetes “Shkodra”

– Ymer STRINIQI, figure e gazetarise sportive shqiptare

– Asllan DOGJANI, ish- drejtor i Policise se Qarkut Shkoder

– Luiz EJLLI, Mbret i Etheve 2

Falenderim

– Gjergj LEQEJZA, zv.minister i Energjitikes

– Ramadan HASANAJ, prefekt i Qarkut Shkoder

– Lorenc LUKA, kryetar i Qarkut Shkoder

– Artan HAXHI, kryetar I Bashkise Shkoder

– Ormir RUSI, ish- kryetar I Bashkise Shkoder

– Engjell GJONDREKAJ, drejtor Ujesjelles- Kanalizime Qytet Shkoder

– Nik NDOCI, drejtor I KESH-it Shkoder

– Engjell RADOHINA, bisnesmen

– Pellumb DANI, shef I Emergjencave Civile, Prefektura Shkoder

– Ndreke RUKAJ, drejtor i Albtelekom Shkoder

Presidenti i Nderit Nikolle LESI dhe Presidenti i UGPV-se Blerti DELIJA

Antari i Nderit Hamit Borici, Drejtori Ekzekutiv Gasper Marku dhe Financiere Anila Dushi

Prof. Borici, Antarja e Presidences Fatime Kulli dhe bashkethemeluesja e UGPV-se, Esmeralda Delija

Presidenca e UGPVS-se, gjate nje takimi te zhvilluar me liderin e opozites shqiptare, prof.dr. Sali Berisha,

Shkoder 2005

Zyra e Shtypit e UGPV-se

Antari i Nderit Hamit Borici, Drejtori Ekzekutiv Gasper Marku dhe Financiere Anila Dushi, Unioni I Gazetareve Profesioniste te Veriut I propozon Moisiut

Prof. Dr. Hamit BORICI “Mjeshter i Madh”

Burime nga Presidenca pohojne se Presidenti I Republikes e vlereson pozitivisht propozimin e UGPV-se.

Prof. Dr. Hamit Borici, Antar Nderi i Unionit te Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV) eshte padyshim nje nga emrat me te medhenj te gazetarise teorike shqiptare. Prof. Borici eshte pedagogu i pare i Fakultetit te Gazetarise Shqip-tare. Kontributi i tij eshte unikal ne botimin e dhjetera librave profesionale per gazetarine, duke krijuar ne vetvete nje shkolle shqiptare ne kete fushe, pse jo edhe me emrin e eksperien-cen e tij personale. Nuk duhet lene ne harrese edhe kontributi publicistik i Prof. Boricit gjate shume dekadave ne organe te ndryshme te shtypit shqiptar.

Per te gjitha keto, Unioni i Gazetareve Profesio-niste te Veriut, me qender ne Shkoder, e vetmja shoqata aktive e ketij lloji ne veriun e Shqiperise, i ka propozuar zyrtarisht Presidentit te Republikes Alfred Moisiu, qe ti akordoje Prof. Hamit Boricit urdherin mese te merituar “Mjeshter i Madh”. Per kete qellim, Presidenca e UGPV-se ka depozituar shkresen-propozuese zyrtare ne Presidence, duke i kerkuar mbeshtetje edhe dy shoqatave te tjera homologe si Lidhja e Gazetareve Profesioniste me kryetar Ylli Rakipi dhe Shoqata e Gazetareve Profesioniste me kryetar Armand Shkullaku. Burime nga Presidenca, bejne me dije se presidenti Moisiu e ka vleresuar propozimin e UGPV-se dhe eshte shprehur pozitivisht. Tashme mbetet qe formalisht, te behet edhe akordimi i titullit per Prof. Boricin. Per te gjithe ata qe duan te njohin personalitetin e Prof.Dr Hamit Borici, po percjellim CV-ne e tij.

Curriculum Vitae e Profesor Dr. Hamit  Boriçi

Publicist, pedagog, studiues, historian i gazetarisë

Adresa:

Rruga: “Komuna e Parisit”; Pallati 142, hyrja I, ap. 7; Tirane

Tel. (H) +355 4228178; Tel. (M) +355 69 21 32 783

E-mail: hamitborici@yahoo.com

Të dhëna personale

Datëlindja: 20.03.1930

Vendlindja: Shkodër – Shqipëri

Vendbanimi: Tiranë

Kombësia: shqiptare

Gjendja familjare   i martuar

Shkollimi

·      Shkollën fillore e kreu në qytetin e Shkodrës

·      Mësimet e mesme i kreu në Shkollën Pedagogjike “Shejnaze Juka” në Shkodër.

·      studioi për gazetari në Universitetin “Llomonosov” në Moskë –Rusi.

·      U diplomua për gjuhë e letërsi shqipe në Fakultetin Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës.

·      Studimet pasuniversitare dhe i kreu gjatë viteve 1974-1978 në Universitetin e Tiranës i profiluar për letërsinë publicistike.

Kualifikimi shkencor

a.     Grada shkencore

·      Në mars të vitit 1981 kam mbrojtur  gradën shkencore “KANDIDAT I SHKENCAVE” (Vendim i Komisionit të Lartë të Atestimit, nr. 39 datë 17.06. 1981)

·      Në maj të vitit 1988 kam mbrojtur gradën shkencore “DOKTOR I SHKENCAVE” (Vendim i Komisionit të Lartë të Atestimit, Nr.178, date 09.07.1988)

·      Më është dhënë edhe një DIPLOMË (Shtojcë) me gradën shkencore “DOKTOR” (Vendim i Këshillit të Ministrave Nr. 351, date 30.06.1993., nr. i regjistrit 611)

b.     Tituj shkencorë:

·      “BASHKËPUNËTOR I VJETËR SHKENCOR” (Docent), Vendim i Komisionit të Lartë të Atestimit, Nr. 93, date 22.02.1984)

·      “DREJTUES SHKENCOR” (Profesor), Vendimi  i Komisioit të Kualifikimit Shkencor pranë Këshillit të Ministrave të Shqipërisë, Nr. 30, date 31.01.2000.

Përvoja  gazetareske

·      Korrespondent i gazetës “Zëri i rinisë” për rajonin e Shkodrës (1954-1958)

·      Gazetar, redaktor dhe përgjegjës redaksie në gazetën e përditshme “Bashkimi” në Tiranë (1963-1974).

·      Kryeredaktor gazetës së përditshme “Bashkimi” në Tiranë (1978-1990).

Përvoja pedagogjike

·       Një nga themeluesit i të së pares Degë-Katedër të Gazetarisë (1964)

·       Për më shumë se 40 vjet ligjërues, titullar i lëndëve: Teoria dhe praktika e gazetarisë dhe “Mjeshtëria (Format e pasqyrimit publicistik), ligjërues edhe i lëndës Historia e Gazetarisë dhe Etika profesionale e gazetarisë

·       Vijoj pedagog i jashtëm i Departamentit të Gazetarisë në Universitetin e Tiranës  dhe ligjërues në Fakultetin e Gazetarisë “Faik Konica” në Prishtinë (Kosovë).

Veprimtaria pedagogjike e shkencore  në forumet drejtuese

·       Shef i Katedrës së Gazetarisë në UT (1986-1991)

·       Anëtar i Këshillit Shkencor të Institutit Gjuhësisë e të Letërsisë të Akademisë së Shkencave (1980-1985)

·       Anëtar i Këshillit Shkencor të Fakultetit të Shkencave Politike-Juridike (gazetari) të Universitetit të Tiranës (1986-1989)

·       Anëtar i Këshillit Drejtues të Fakultetit Histori-Filologji të Universitetit të Tiranës (2001-2003)

BOTIMET

I.      TEKSTE UNIVERSITARE

1.      Teoria dhe praktika e shtypit (- cikël ligjeratash, mbajtur në degën e gazetarisë, Tiranë 1972)

2.      Llojet e shkrimeve informative dhe analitike të gazetarisë (1985)

3.      Redaksia dhe puna e gazetarit (1986)

4.      Një shekull e gjysmë publicistikë shqiptare (1848-1997)

5.      Doracak i gazetarit (2000)

6.      Gazetaria -1 (2000, ribotim 2003)

7.      Gazetaria -2 (2002, ribotim 2004)

II.     MONOGRAFI

1.      Mbi disa probleme e gjini të publicistikës (1973)

2.      Publicistika letrare (1982)

3.      Gazetaria dhe Publicistika  (1990)

III.    PUBLICISTIKË

1.      Kosovë…Në jetësim të lirisë” (Udhëpërshkrime, artikuj, ese, Prishtinë 2001)

DEKORIME: Për veprimtarii publicistike, pedagogjike e shkencore

është dekoruar edhe me:

1.      Me Urdhërin “PËR SHËRBIME TË SHQUARA SHTETËRORE DHE SHOQËRORE” TË KLASIT I. dekreti nr. 6193, dt. 29.5.1980)

2.      Me Urdhërin “FLAMURI I KUQ I PUNËS”. (Dekreti nr. 7205. Dt.  5.3.1988)

Zyra e Shtypit e UGPV-se

Fati i keq i Liliana Halilit nga Peja

Shumë shqiptarë të Kosovës janë bërë viktima të dhunës dhe raprezaljeve serbe. Por, fati i vajzave ka qenë shumë më i keq. E tillë është edhe kjo vajzë që po publikojmë edhe me fotografi. Quhet Liliana Halili, lindur më 5 maj 1975 në Pejë të Kosovës. Kësaj vajze para katër vjetëve serbët i dogjën shtëpinë dhe i vranë babën Zef Halili dhe nënën Marije Petrash. Nuk mjaftoi vrasja e prindërve, por edhe e u përdhunua nga disa serbë. Nga një vajzë e mirë kosovare, me dëshira e aspirata për jetën, ajo tashmë traumatizohet dhe rrjedha e jetës i merr së prapthi. Mbetet e vetme, në mes të rrugës, pasi Kosova nuk ka organizma që merren me rehabilitimin e viktimave të tilla. Liliana Halili gjen një mundësi dhe niset për Maqedoni. Por, sipas burimeve të gazetës sonë që nuk duan të konfirmohen, pasi mendojnë se do të kenë pasoja me jetën, kjo vajzë, duke qenë e vetme në Maqedoni, duke qenë e stresuar, duke qenë në vëmendjen e grupeve mafioze që merren me trafikimin e vajzave, duke qenë se ishte rritur e edukuar në Kosovë me ndjenja morali, bën si bën dhe ikën edhe nga Maqedonia. Merr rrugët e Perëndimit. Fati i saj sot nuk dihet, por është mjaft i zi, si edhe i shumë vajzave të tjera kosovare, viktima të përdhunimit.

Është edhe kjo një plagë shumë e rëndë për jetën kosovare.

Korresp. i “Shqipëria Etnike”

Tuj iu bindë moralit, për të mos e zhgreh muhabetin krejtësisht siç e meriton për hatër të disa gjërave më të mëdha e fisnike, por edhe me njetin e mirë të një qytetari, por edhe tuj u matë të mos gaboj, më duket se koha i ka ardhur disa gjërave t’i themi siç janë, ku pa pikë friget ma për dreq s’ka ku shkon se me falsitet nuk kalohet jeta. Përndryshe falsiteti kthehet mjet pune e jetese, ideal e çdo gjë bashkë me të. Ky do ishte fundi jonë, i qenies shqiptare. Sa për ta bërë të besueshme këtë po jap vetëm një shembull, ku siç shihet konkretisht del se si ne i bëjmë shkrimet në gjuhën standard, vetëm e vetëm për diçka më të madhe se ne, por ama të jem i sinqertë, në mënyrë absolute familjet bashkë me fëmijët, në Shkodër ruajnë e përdorin në çdo ambjent gjuhën shkodrane, e këtë Shkodra e bën me fanatizëm e mir bën se gjuha, doket, besimi, janë gjëra të shenjta, janë pasuria reale e jonë e ne jemi një pjesë e saj por kalimtare, kurse ato janë të përjetshme, janë vetë Shkodra në të mirë e në të keq e s’ka tjetër, bile as që mund të vihet në diskutim. Mbasi fjalët e vjetra kanë vlerë aktuale edhe sot, më pëlqen të përdor në shkrimet e mia vetëm për faktin që del i kuptueshëm shkrimi, mendimi, muhabeti apo edhe shamata pa sherr, kjartë e bukur të bardhës thuaji e bardhë e të zezës kurum thuaji e zezë, por mvaret se si kuptohesh mirë apo keq kurrë mos pretendo se pse e thashë unë ashtu është, por edhe s’ka arsye të tërbohet kush për mendimin e tjetrit. Ne nga Shkodra i themi “qesh e ngjesh”, “përralla në lesh e e mira prej nesh”, thelbi i kësaj bisede është t’i ikim përrallave e të flasim se si të mirat don Zoti të vijnë prej nesh kur ka transparencë, qytetërim e civilizim, e kur gjërat thuhen troç e me qëllim të mirë ke arsye të ulesh e të besosh në mirëkuptim, mirëbesim e të pretendosh për zgjidhje të problemeve. Sa kena me ia arritë kësaj shohim, se gjatë historisë tonë ne ia kemi arritë kësaj mrekullie në sajë të patriotizmit, besës e burrërisë. Sot e kemi shumë të vështirë se patriotë të besës e burra gjen pak, atëherë zgjidhje për mendimin tim por edhe e besueshme është fjala carta canta ose shqip letra këndon. Për të mos e zgjatur duhet dokumentuar siç i kanë shtetet e përparuara të shkruar në letër por edhe të zbatueshme në realitet ku nuk të lë shteg për keqinterpretime ose ndryshe përballesh me ligjin. Këtu tek ne ndryshon puna, se fjalët mbesin veç fjalë e asgjë më shumë, duke mos paragjykuar askënd, se shpirtin nuk ia dimë askujt, mund të ketë edhe që flasin seriozisht por populli ngaqë është toçë (ngopë) me rrena, edhe atij që e ka seriozisht s’i beson, përkundrazi e nënçmon. Atëherë si i bëhet kësaj pune?

Prandaj duhet ta diskutojmë këtë muhabet e ta mbyllim atë kapitull njëherë e mirë, barabar për të gjithë, ku kushtetuta të lexohet për së mbari e jo për së mbrapshti. Gjithashtu ëndërrojmë një shtet tërbjet (që i bën zap) ndaj krimit, korrupsionit e pabarazisë. Po mundohem ta bëj këtë shkrim si bashkëbisedim, po ia nisi me: e tha, s’e tha, kush e tha, pse e tha, si e tha, çka iu desht me e thanë, kush ia tha, për çka e tha, ia tha në sy, ia tha mbas shpine etj., etj., që përmblidhen me fjalën “sa thana janë, kokrra nuk bajnë”. Kështu shkon jeta e shqiptarit e fatkeqësisht kështu e kalojnë kohën shumica që nuk kanë faj, se fundi i fundit pa pare e kanë, prandaj nuk kursehen mbas këtij vesi idiot ardhur nga pushtuesit që futen në mentalitetin shqiptar e thënien “me ujin, me zjarrin e me zabitin mos luaj”. Por si i thonë “nami u baftë” nuk po i ikim zakonit e po themi diçka që ia vlen të thuhet se është e rëndësishme sa vetë jeta se flet pikërisht për jetën e njeriut e të drejtat e tij. Ajo çka është për t’u thënë thuaje, mundësisht si është për t’u thënë. Më duhet të shpjegohem, as më kishte shkuar ndërmend t’u përzihesha gazetarëve se nuk është zanati im, por duke parë që shtypi anashkalonte në probleme anësore apo sallat-mendim, thashë, lëviz një fije e bjeri direkt atje ku ia vlen, tek mentaliteti vetpushtues që dominonte në logjikën e disa shqiptarëve e i kthyer në zakon, i ardhur nga pushtuesit por edhe i imponuar nga komunistët shqiptarë tash 60 vjet, por ka diçka që duhet theksuar e lavdëruar ka gati një vit që shtypi e opinionistët duhen përshëndetur për frymën e guximshme qytetare që po shpërndajnë për qytetarët shqiptarë e rezultati shihet se ka sukses, që shqiptarët dita-ditës po e kuptojnë se çfarë përgjegjësish e të drejtash kanë e si i takon për t’i pasur. Për të transmetuar këtë frymë nuk është e lehtë, se për Zotin kemi ra në hall me disa piça, sa herë mundohena me i thanë gjërat ashtu siç janë e me qëllimin e mirë për të nxjerrë në pah vlerat fisnike tonat, në moment tak-fap tërbohen shumë vetë e kërcejnë përpjetë duke nxjerrë dhëmbët që ne të friksohemi apo të heshtim, diçka s’na shkon ndërmend duke i lënë të qetë në livadhin e tyre Shqipërinë, se e dinë pronë të tyren, prandaj për ta të kërkosh të drejtat e tua është sakrilegj, se janë mësuar të livadhisin e të bëjnë tregti me fatet e të tjerëve. Ama ata duke qenë koshient se koha e tyre po perëndon, se i ka çuar Zoti me u përballë me një hundëlesh që s’i hap rrugë, e ky është shteti amerikan, atëherë tërbohen e s’dinë çka bëjnë, e ngaqë u ka hyrë frika në palcë, lozin pjesën si perëndimorë, e në anën tjetër mundohen me të gjitha format perverse të jenë përsëri të parët e këtij vendi, duke u bërë ferri i këtij populli saqë i kanë detyruar shqiptarët të marrin rrugën e kurbetit, si i vetmi mjet shpëtimi për ta e të ardhmen e tyre. Kjo pra është tragjedia e kulmi i poshtërsisë. Atëherë si dreqin duhet të heshtim duke pranuar këtë realitet qelbanik. Ne shumë pak flasim e veprojmë, për çka është për t’u folur, e bile nuk është çudi aspak, por duhet bërtitur deri në kupë të qiellit për të dëgjuar ato që duhet të dëgjojnë se përndryshe këtë vend e ka marrë lumi. Duke parë realitetin në sy dhe duke mos frikësuar lexuesit e veten, duke paraqitur gjendjen reale në Shqipëri, por edhe duke ditur se ka qytetarë shqiptarë që nuk njohin frikë apo kompromis para disa gjërave që janë të shenjta për njeriun, atëherë bindem se edhe vendi ynë e qytetarët e tij kanë për t’ia dalë nga ky ngërç që i ka mbërthyer. Ka edhe nga ata që me të drejtë pyesin se si, qysh e tek, kush, cili është ai apo cilët janë ata që do të na shpëtojnë nga këto monstra. Unë them që gjithsecili kur të bindet se është qenie e lirë, e shenjtë dhe e barabartë me të gjithë atëherë e do ta kemi shumë të thjeshtë për të pretenduar të jetojmë e trajtohemi si qytetarë normal. Kjo është zgjidhja e parë e më kryesorja se pikërisht kjo i mungon shqiptarëve, mentaliteti id qytetarit të lirë e jo qytetarit frikacak e servil, duke e kthyer veten palaço para përbindëshave me fytyrë njeriu. Më ka qëlluar të trajnohem si nga Instituti Republikan e ai Demokratik Amerikan, dhe pika kyçe e tyre ishte që qytetari duhet të jetë koshient për disa gjëra që Amerika i quan të shenjta, si liria, besimi, familja, historia, ekonomia, atdheu, ligji, etj., janë edhe të paprekshëm e me to nuk guxon të luaj askush. Prandaj Amerika është ajo që është dhe meriton të jetë.

Mbasi zgjedhjet po afrohen, e shoh të arsyeshme të transmetoj në popull se shqiptari duhet t’i dijë të drejtat e veta e bashkë me zgjedhjet duhet të kërkojmë edhe zgjidhjet e të luftojmë fort për të drejtat tona, e mënyra më demokratike në prag zgjedhjesh është pjesëmarrja në votime, duke votuar e duke ruajtur votën si diçka të shenjtë e të paprekshme. Po u bë kjo, Shqipëria do të jetë ndryshe, siç e meriton të jetë. Duke e lënë për një herë tjetër se nuk po ia kemi besën se si do të vijnë punët e në ia vleftë do përgatis si bëhet fushata për në Kongresin Amerikan dhe cilat janë sukseset e bashkëpunimit të të zgjedhurve atje dhe si punon një kongresmen amerikan e sa i interesuar është ai me çdo pjesë të jetës por edhe autoriteti që gëzon, ku trajtimi nga administrata është i barabartë, si republikanë e demokratë, duke mos bërë diferencime pozitë-opozitë, por edhe çfarë të drejtash ligjore e morale ka ai para ligjit e zgjedhësve, pra deri ku janë kufinjtë e tij. Nuk po eci më tepër se i del lezeti e krahasimet Shqipëri-Amerikë as që mund të bëhen.

Përfundimisht pra nderi më i madh që mund t’i bëhet këtij populli është që fryma qytetare cilivizuese mos të jetë e përkohshme por mundësisht e përjetshme, pavarësisht tallazeve të jetës që i dalin përpara e shemujt nuk mungojnë në Shqipëri. Në sajë të kësaj fryme të trashëguar brez pas brezi, Shqipëria e fisnikët e saj i përballuan me sukses tallazet e shumta ndër shekuj, prandaj jam mbasi i bindur e fatlum që edhe tallazet e sotme do përballohen me sukses, po ia lëmë kohës se ajo do ta tregojë, don Zoti nuk gaboj. Gjithsesi më pëlqen të shpresoj e këtu s’ka asgjë të keqe e të dëmshme, përkundrazi ia vlen më tepër se leku, që i shkreti lek nuk din në dorë të kujt ka rënë se ta dinte do shifshim hordhek me sy.

Për të mos i lënë shteg sulmi lekistave apo lekisteve që për hatër të lekut shesin gjithçka të shenjtë, e këtë ne po e shohim, më duhet të them se leku ka rëndësinë e vet për jetën e zhvillimin e vendit, se të mirat materiale prej tij vijnë, por unë po i kjaj hallin lekut të shkretë se në duar të kujt ka rënë e asgjë më shumë se përndryshe fitoj titullin xheloz që në fakt nuk jam. Më duhet ta ritheksoj që njerëzit me plot kuptimin e fjalës i duhen sot Shqipërisë, për këtë kemi shumë nevojë. Në fillim të shkrimit e cilësova se po e quaj bashkëbisedim e jo shkrim, e me mendjen time iu drejtova atyre që janë aktiv, si miq e si armiq të mendimit tim, e këtu nuk ka asgjë të keqe, se dihet se të gjithë njësoj s’mund të jemi, por ngaqë jemi shqiptarë e ka ardhur koha e internetit e civilizimi na sillet nëpër këmbë, e mira është që mbas këtyre zgjedhjeve të ketë zgjidhje për të tërë pa përjashtim e gjithkush të marrë racionin e vet, se ka ikur koha e lëmoshave e fjalëve të bukura, tuj rrejtë njëri-tjetrin me falsitet. Dikush hjek për bukën e gojës e tjetri ka pasuri përrallore, vetëm për faktin se është kriminel apo ka dalë nga fryma kriminale. Të paktë janë ata që kanë vënë pasuri me mund e ndershmëri, prandaj është e kotë të shtyhet më tej. Sa më tepër vonohet kjo punë, aq më për dreq do shkojnë punët në vendin tonë apo qytetin e komunën ku jetojmë. Kësaj zgjidhje duhet t’i prijë një frymë kombëtare e qetë e njerëzore por edhe e ligjshme, e fjalët të kthehen në vepra. Tuj mos i hedhë hi syrit të njëri-tjetrit, por të jetojmë si vëllezër të vërtetë, e deri sa jemi shqiptarë detyrimisht jemi vllazën, prandaj këtë thënie duhet ta faktojmë me vepra, e duhet ta demonstrojmë në jetën e përditshme, se na iku jeta duke i qarë hallin pakicave etnike joshqiptare, kurse për një pjesë të shqiptarëve as s’e vë kush ujin në zjarr e janë lënë në mëshirë të fatit duke i lënë alternativë mbijetesën, e kjo nuk është demokratike e njerëzore. Prandaj bashkë me zgjedhjet duhet të ketë edhe zgjidhje.

Kjo vjen si reagim edhe ndaj disa deklaratave të njerëzve me potencë në shtypin shqiptar që mbasi nuk është kundërshtuar tregon se pranohet e fjala është për fjalët shumicë kombëtare, pakicë kombëtare e të tjera si këto, apo thënien malokë nga disa morracakë kënetash që po fitojnë vota e pushtet shtetëror apo ekonomik. Vetëm për këtë paragjykim të përhapur nga të huajt, vetëm e vetëm që shqiptarët të jenë të përçarë, që duhet thënë funksionon e ka funksionuar për mrekulli e shfrytëzohet gjithashtu për mrekulli nga fanatikët e çdo krahu në bashkëpunim me armiqtë e vendit tonë që ky vend të mos bëjë hajër asnjëherë. Gjithashtu vjen si reagim i sjelljes burracake të Ministrit Toska në Shkodër, ku binte në sy shpirti Toskë anti-gegë, e jo mbiemri Toska. Gjithashtu vjen si reagim ndaj sjelljes së shtetit shqiptar në kohë fatkeqësisht në veriun e Shqipërisë, që në mënyrën më të ulët e provokative shpërndajnë lëmoshë pikërisht ndër ato zona kreshnike, që gjatë gjithë historisë qëndroi në sajë të pasurisë shpirtërore e krenarisë, e nuk pyeti për asgjë e as për kërkënd duke qenë krenaria jonë historikisht. Ka ardhur koha t’i hapim gjërat siç janë e si duhet të jenë, por e ritheksoj me qetësi e logjikë, për të mos i lënë shteg interpretimi maskarenjve tanë si brenda e jashtë vendit që rrinë në pritje të çdo gabimi tonin për ta shfrytëzuar kundër nesh, por sidomos kundër çështjes kombëtare, prandaj duhet t’i kryejmë ato punë njëherë e mirë e të zëmë vend si vendet e përparuara perëndimore, ku qytetari respektohet si i tillë, kurse krimineli shpërblehet me burg e jo pushtet e pasuri si në vendin tonë. Kjo pra është çështja, e për kaq gjë ne besoj se jena në gjendje ta bëjmë e të merremi vesh e këtu nuk ka asgjë të keqe përkundrazi ia mbyll gojën çdokujt. Duke e rrumbullakosur këtë muhabet shqiptarët, një jetë ka në këtë tokë, e kur ai është model apo si i themi ne qelibar në të gjitha pikëpamjet ligjore, morale, civilizuese e kur Zoti i ka dhënë mend sa të duash e shëndet për punë, nuk ka justifikim e asnjë arsye të shtypet pafundësisht nga imoralët maniakë që kanë parim vetëm veset më të ndyra që ka nxjerrë njerëzimi. Siç shihet, është e domosdoshme të flasim shqip kur disa njerëz ulen e diskutojnë për zgjidhjen e problemeve e në rastin tonë flitet për problemet shqiptare se si duhet të zgjidhen, por e ritheksoj, kur njeti është i mirë nuk ka arsye të flitet me përkthyes, kur të gjithë bashkëbiseduesit dinë shqip e besojnë në virtytet njerëzore por edhe kur udhëhiqen nga këto virtyte. Kjo pra do ishte zgjidhja e për këtë kemi nevojë të gjithë pa përjashtim, vetëm kështu jemi të fituar, jashtë kësaj fryme çdo gjë është false dhe e pabesueshme, të paktën për mua e mentalitetin tim, e ndokujt ky arsyetim i duket i gabuar, atëherë me bindje them se më pëlqen ky arsyetim i “gabuar” i drejtë.

Nikolin Pemaj

Financimi i fushatave elektorale rrezikon të sjellë krimin në politikë

Problemi i korrupsionit në Shqipëri është një problem i vjetër i përfolur tashmë shumë. Shqipëria renditet si një prej vendeve më të korruptuara, të paktën në Evropë dhe ndonëse qeveria disa herë ka thënë se po merr masa për ta luftuar, rezultatet kanë munguar. Siç tha edhe ambasadorja amerikane në Tiranë Marsi Ris, duhet kaluar nga fjalët tek veprat. Korrup-sioni, krimi i organizuar, dobësia e sistemit të drejtësisë, zgjedhjet për herë të kontestueshme, janë disa prej elementëve që flasin për dobësinë e institucioneve qeverisëse. Në kush-tet kur tranzicioni po bëhet gjithnjë e më I gjatë, madje deri I pafund ai që mund të gëlojë në një terren të tillë është lidhja e krimit me biznesin, me njerëzit posedues të kapitalit finan-ciar. Vëzhgues të ndryshëm janë shprehur se thelbi i problemit është lidhja e pushtetit me interesat ekonomike, e thënë ndryshe, zyrtarët i shohin postet si një vend për të përfituar dhe jo për t’i shërbyer publikut. Ky në pamje të pare duket si një konstatim, por që përballë realiteti gjen një shprehi të plotë të të qënit një formë sundimi, apo pushteti në Shqipëri. Për ta vendosur më saktë, Shqipëria në ndryshim nga disa vende të tjera të tranzicionet, këtë fenomen, që në një gjuhë më profesionale quhet “kapja e shtetit”, e ka një zhvillim të viteve mbas 1997. Vërtetë korrupsioni predominant në Shqipëri në vitet ’92 – ’97 i ngjante kryesisht korrupsionit administrativ, që shtrihej në nivelet e ulta të admi-nistratës, ndërsa sot ka ndodhur ajo që quhet kapja e shtetit, pra marrja e vendimeve, nxjerrja e ligjeve sipas interesave të grupeve të veçanta të biznesit dhe jo sipas interesave të gjera publike. Ky fenomen në Shqipëri është evidentuar nga të huajt, është evidentuar nga shoqëria civile, është evidentuar nga media dhe do të thoja që përbën për momentin ogurin më të zi të shoqërisë shqiptare dhe nga ana tjetër faktorin që kompromenton më shumë të ardhmen e Shqipërisë. Jo më kot kjo është në epiqendër të çdo kritike që drejtojnë qoftë raportet e Brukselit, qoftë donatorë apo shtete të ndryshëm që prononcohen në lidhje me Shqipërinë. Dalja nga kjo është pa dyshim një rrugë tepër klasike, është vetëm fuqizimi i institu-cioneve dhe një vullnet politik për t’i dhënë fund këtij fenomeni. Unë do të thoja që boll të përmendim eksperien-cën e dy vendeve të cilët në shumë aspekte kanë qënë të krahasueshme me Shqipërinë për një periudhë të gjatë gjatë kësaj dekade të fundit, të cilët me një marrëveshje konsensuale dhe një vullnet tashmë domosdosh-mërisht të arritur, siç janë Bullgaria dhe Rumania, vendosën që forma të tilla të korrupsionit që prishin imazhin e shtetit dhe funksionalitetin e tij të merrnin fund dhe prandaj u shpërbly-en dhe me një hyrje në Bashkimin Evropian ose me afrimin e statusit të kandidatit.

Makthi I zgjedhjeve të ardhshme

Beteja politike në vend kalon nga një front në tjetrin, kalon nga një përpalsje në tjetrën. Nga problemi me listat e zgjedhësve, tek ndarja e zonave zgjedhore, nga kreu I KQZ tek përfaqësimi I partive pretendente në hallkat zgjedhore. Në tërësi, prob-lemi në lidhje me zgjedhjet në Shqipëri është një problem thelbësor fatke-qësisht, edhe në mënyrë të turpshme, ne kemi si kusht kryesor në lidhje me gjithë procesin e asociim-stabilizimit, problemin e zgjedhjeve, në vend që ndaj nesh të kishte kushte që kanë të bëjnë me standartet e institucioneve, me harmonizimin që po i bëjmë politikave të institucioneve tona në raport me ato të Bashkimit Evropian, ne kemi një parakusht të tillë që është gati elementar: “bëni njëherë zgjedhje që janë për të qënë”. Po e them në këtë gjuhë kaq të thjeshtë, sepse vërtetë i tillë është nervozizmi i dona-torëve, i ndërkombëtarëve kur shpre-hen në lidhje me zgjedhjet në Shqipëri. Cili është historiku i këtyre 15 vjetëve? Shqipëria karakterizohet si vendi i zgjedhjeve të kontestuara. Nuk ka asnjë zgjedhje të bëra në harkun e këtyre 15 vjetëve, që të mos jenë kontestuar nga pala që i humb. Përsa i përket fillimit të një fushate të gjatë, unë do të thoja që pikërisht konfliktualiteti karakteristik, shumë agresiv që egziton në politikën shqiptare, bën që Shqipëria të jetë në një gjendje permanente fushate elektorale. Nuk vë re asnjë moment të dobësimit, të uljes, të çtensionimit të konkurencën midis partive, as kur mbarojnë zgjedhjet. Ajo vazhdon me të njejtin intensitet dhe Shqipëria po e përballon, por me kosto të mëdhaja, që pikërisht ka mbetur mbrapa, më mbrapa se vendet me të cilat nuk ishte më mbrapa pak vite më parë, në proceset kryesore të integrimit dhe ka mbetur mbrapa për një kusht kaq elementar, i cili është ABC-ja e demokracisë, që të paktën të bëhen zgjedhje normale dhe të sigurorhet rotacioni normal i pushtetit nëpërmjet zgjedhjeve. A do ta durojë dot këtë kosto për këto muaj Shqipëria? Sigurisht që do ta durojë, është e detyruar që ta përballojë këtë kosto të një fushate agresive. Unë nuk do të doja të mendoja që neve dhe këtë herë do të dëshmojmë që nuk dimë të bëjmë zgjedhje, por sigurisht kjo nuk varet as nga numri i vëzhguesve të huaj që do të vinë, as nga angazhimi i shoqërisë civile shqiptare apo i medias shqiptare në monitorimin e këtyre zgjedhjeve, kjo varet që pari nga vullneti politik i vetë forcave politike. Në fund të fundit, procesin zgjedhor e deformojnë vetë forcat politike dhe vullneti i tyre.

Krimi ekonomik në politikë dhe strukturimi I mafias

Vëzhgues të ndryshëm por edhe përfaqësues ndërkombëtarë kanë shprehur shqetësim për përpjekjet e krimit të organizuar dhe të atij ekonomik për t’u përfshirë edhe në jetën parlamentare të vendit. Kjo tendencë, në dukje e re, është kthyer në një kërcënim serioz për demo-kracinë në përgjithësi, dhe gjithçka që rrjedhon prej saj. Fakti I dy mandatimeve të së majtës në pushtet, e ka bërë më evident këtë kataklizëm politike, e cila kërcënon shoqërinë ton, mendimin politik dhe të gjithë avangardën. Aktorët e brendshëm shqiptarë, se ne e ndjejmë drejtë-përsëdrejti në lëkurë këtë rrezik. Unë do të thoja që pavarësisht debatit shumë konkret, që bëhet mbi çështjet kryesore të legjislacionit elektoral, mbi kompozimin e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve, apo mbi zonat elektorale, problemi i vërtetë në zgjedhjet e ardhshme qëndron jo tek manipulimet e dukshme dhe të kapshme, por tek prishja e asaj që është esenciale në një proces zgje-dhor. Faktikisht procesi zgjedhor është baza e demokracisë, sepse sigu-ron përfaqësimin e vullnetit të qytetarëve nëpërmjet votës. Kam parandjenjën, ndoshta jo vetëm parandjenjën, por edhe llogjika më çon në të, që interesat e partive politike, sidomos dy partive të mëdha, për të përballuar një fushatë që kushton shumë dhe nga ana tjetër lidhjet e forta që kanë krijuar me segmente të mëdhaja të ekonomisë, madje me segmente kriminale të ekonomisë shqiptare, do të bëjë që të financohen nga këto grupe dhe jo vetëm të financohen, por të sjellin pinjollët e këtyre grupeve në politikë. Ky është një rrezik shumë konkret. Në këtë rast procesi mund të duket shumë normal në pamje të jashtme, nuk do të përdoret policia për të manipuluar zgjedhjet, nuk do të ketë manipulim me lista, do të jetë normal procesi në kutinë e votimit, por në vetvete produkti që do të dalë, nuk do të jetë vullneti i shqiptarëve, po do jetë vullneti i një klike, i asaj që e quajmë tashmë koncerni politiko-biznes-media, i asaj pjese të medias, që i është bashkëngjitur politikës dhe biznesit, që do të kapi dhe do të uzurpojë vullnetin elektoral të shqitarëve.

Shkodra ecën, po në ç’rrugë?!

Shqipëria mbeti e izoluar për afro një gjysëm shekulli si pasojë e një sistemi totalitar, i cili kalonte kufijtë e çdo absurdi, duke qëndruar “avangardë” e komunizmit botëror. Ky sistem u përm-bys, dhe aspak për meritën e shqiptarëve, por si pasojë e konjukturave të kohës dhe mbarimit të “karburantit” të makinës komuniste në të gjitha vendet e Lindjes. Shkodra (realisht) ishte në vijën e parë të “legjioneve” të përmbysjes së atij sistemi, por (çuditërisht), e fundit në vjeljen e asaj “peme” të ëmbël që quhet Demokraci!… Pas kësaj fitoreje ku paraprinë të rinjtë dhe të rejat guximtarë, në pushtet erdhën ata të cilët gjatë këtyre proceseve kishin “vrojtuar” prapa “kuintave”. Ishin pikërisht “shegertët” e zellshëm që i kishin shërbyer në “hije” sistemit që lamë pas. Pra, godina e re e demokracisë po ndërtohej me “tullat” e thyera, (mbeturina të komunizmit). Dhe padyshim rezultatet e ndërtimit të gabuar të kësaj “godine” i pamë të gjithë në atë mars të trishtuar, të dhimbshëm dhe të turpshëm të vitit 1997!

Ky zhgënjim do t’i detyronte demo-kratët e vërtetë të largoheshin nga Shqipëria ose të përballeshin me pseudo-demokratët e “liçensuar” të cilët ngjyrën e kuqe e kishin kthyer në blu, dhe po përgatiteshin ta kthenin në të gjelbër… Në këto kushte, Shkodra kishte kaluar nga diktatura në anarki, nga shpresa në dëshpërim, nga besimi në zhgënjim.

Për ta bërë sa më konkret këtë shkrim modest jam i detyruar t’i kthehem retrospektivës dhe kush të dëshirojë le t’më etiketojë si komunist, (ndonëse nuk kam qenë asnjëherë). Duke qenë se kam hyrë në të shtatëdhjetë vjetët, dua t’i kujtoj çdo lexuesi se që nga viti 1948, kur Partia Komuniste u kthye në Partinë e Punës, të gjithë sekretarët e parë të Shkodrës i mbaj mend, që nga Adil Çarçani (1948) deri tek (i ndjeri) Xhemal Dymylja (1990). E di gjithashtu se duke filluar nga Tonin Jakova, Pjetër Kosta, Sulejman Bushati, Muho Asllani dhe Dymylja (i fundit), të pestë kanë qenë shkodranë. Vlen t’ju kujtoj të gjithë bashkëqytetarëve se Muho Asllani kontribuoi për Shkodrën më shumë se katër të tjerët (marrë së bashku) e absurdi arrin kulmin kur disa “pseudo-qytetarë” (padrejtësisht) i vunë epitetin e pame-rituar Muho katundari!… Me sa duket ky epitet e ndëshkoi Shkodrën e cila sot ngjan me Kandaharin, Bombein apo Kalkutën… Kush dëshiron të gjejë shkaqet e kësaj prapambetjeje ekstreme, mos ta kërkojë shkakun nga tjetërkush veçse nga ne qytetarët që pranojmë të drejtohemi nga njerëz pa “format” pa “kualitet” dhe ajo që është më e keqja, pa vullnet të mirë për t’i kthyer Rozafës krenarinë. Duhet të ndërgjegjësohemi se qytetar i vërtetë është ai që punon për Shkodrën. Vjetërsia e të qenit qytetar i Shkodrës është e barazvlefshme me vjetërsinë e moshës për të dalë në pension… Shkak për të bërë këtë shkrim ishte ftesa që një miku im më kishte rezervuar për të marrë pjesë në një tubim të zhvilluar në “Milenium”, ku asistonte Kryebashkiaku i Tiranës, z.Edi Rama. Vlen ta përgëzojmë të gjithë, atë elitë intelektualësh të vërtetë që e kishin ftuar dhe në veçanti ata djelmosha që e shoqëruan.

Në këtë shkrim nuk e kam ndërmend të jap superlativa, as të bëj elozhe për zotin Rama, sepse populli ynë i urtë ka një shprehje mjaft kuptimplote: “Fshati që duket nuk do kallauz”… Nuk kam ndërmend gjithashtu t’i bëj koment apo analizë atij takimi (plot pyetje e diskutime), sepse përgjigjet e zotit Rama ishin në “shkallën sipërore”. Ajo që unë si qytetar e kam ndier thellë në shpirt dhe që më ka ringjallur shpresat, ishte prania e Kryebashkiakut të qytetit tonë, zotit Artan Haxhi. Është e para herë që një kryebashkiak (gjatë këtyre 12 viteve), me guxim qytetar i kapërcen “barrierat” e partisë që përfaqëson dhe bëhet pjesë e denjë e të gjithë komunitetit që përfaqëson. Është spekulluar shumë gjatë këtyre viteve me të ashtuquajturën “luftë” kundër komunizmit dhe është abuzuar së tepërmi me ndjenjat e qytetarisë shkodrane, duke e izoluar, ose duke e lënë në “vagonin” e fundit të “trenit” që udhëton drejt të ardhmes, drejt Europës së qytetëruar.

Urojmë që ndërgjegjësimit të Qy-tetarit të Parë të Shkodrës, t’i bashkan-gjitet ndërgjegjësimi mbarëqytetar.

Mark Bregu

Të gjithë për të ardhmen

Nga Marie Medicina (Dvorani)

Realiteti shqiptar sa vjen dhe bëhet më I dhimbshëm, shqiptarët dita-ditës po braktisin vendin, vetëm për një ditë më të mire, për një të ardhme më premtuese për fëmijët e tyre. Fataliteti shqiptar nuk ka të ndalur. Vajzat shqiptare detyrohen të shesin trupin e tyre për të mbajtur fëmijët e tyre. Kjo është tragjike. Vdekja çdo ditë merr jetë njerëzish. Shqipëria dhe shqiptarët po përballën me momentet më të vështira që ka njohur realiteti shqiptar. Kemi qënë pa bukë, pa veshur në të ftohtë, kemi luftuar përkrah njëri-tjetrit për të fituar lirinë, por kemi qënë një. Komunizmi na degdisi nëpër burgje dhe kampe të punës së detyruar, vetëm se mendum dhe deshëm të vepronim për një Shqipëri të të gjithëve. Sot kur mendojmë se gjithçka e kemi lënë pak, është shumë e rëndë, ndërsa realiteti riciklohet, përsërit momentet e saj më të patolerueshme. Ne grate ish të përndjekura, ne grate që sakrifikuam jetën tone për fjalën e lire për Shqipërinë e të gjithëve duhet të ngrihemi të parat të themi fjalën tone. Fëmijët tanë, fëmijët e fëmijëve tanë duhet ta dine se kush ka qënë kalvari nëpër të cilin kemi kaluar ne, që kanë kaluar paraardhësit e tyre. Ata sot nuk duhet të bëhen vegla të politikës, të mafias ekonomike, të grupimeve që duke menduar për interesat e tyre, shkelin mbi parimet e një shoqërie demokratike. Gratë, nënat, motrat tona duhet të edukojmë tek fëmijët, nipërit dhe mbesat tona idealin për një Shqipëri të lire, për një Shqipëri demokratike, për atë ditë fatlume, për të cilën shumë prej nesh u detyruan të sakrifikonin rininë e tyre, familjet e tyre, veten e tyre, që ajo të jetë e jona. Nuk duhet të tolerojmë asnjë klasë politike, asnjë fraksion politik që të shkel mbi idealet tona, mbi gjakun tone, mbi atë që kishim, kemi dhe do të kemi më të shtrënjtë, demokracinë.

Sot kur politika shqiptare po përgatitet të hyjë në një faze të re, lipset që ne grate, nënat dhe motrat ish të përndjekura dhe të përsekutuara politikisht të themi mendimin tone, të tregojmë, se jemi dhe do të vazhdojmë të jemi një factor në jetën politike-shoqërore të vendit. Gjendja ku e ka katandisur kjo qeverisje vendin, është dhe duhet të jetë një shqetësim për ne dhe kushdo që shpreson tek një shtet ku respektohen liritë dhe të drejtat e njeriut, tek një shtet ku të gjithë të jenë të barabartë para ligjit, ashtu si edhe para Zotit. Në këto kushte kur realiteti sa vjen dhe bëhet gjithnjë e më I vështirë, duhet të dëshmojmë si gra, si nëna se kemi në dorë diçka për të ndryshuar. Afrimi I zgjedhjeve, e drejta e sejcilit, që me votën e tij të zgjedh atë që I përmbush detyrimet më jetike, na obligon të jemi të ndërgjegjshëm. Në një shoqëri demokratike, vota është sovrani I fatit tone për të ardhmen. Nuk duhet askush të mendojë dhe të votojë verbtazi, për këtë apo atë parti, për këtë apo atë deputet, por së pari të bindet se kush dhe cili është ai që do të dijë ta përfaqësojë më mire dhe të mbrojë më denjësisht interesat e zgjedhësve. Bindjet janë njëra anë e medalje. Më e rëndësishme është njohja e realiteti dhe kontributi I sejcilit, që me votën e tij, të jetë kontribuesi I ndryshimeve. Nuk duhet t’I presim si një kiamet politik afrimin e zgjedhjeve. Për sejcilin jeta fillon tek vetja e tij, tek familja e tij, tek interesat e tij më jetike. Askush nuk duhet bërë pale e një politike, apo grupimi politik, nëse ajo nuk I garanton asnjë nga ato çfarë dëshiron. Për sa kohë që shumë veta bëhen pjesë e politikës së interesave të disa individëve, aq më pak shpresë do të ketë ky vend të gjejë përgjegjësinë individuale dhe kolektive për të ardhmen. Rruga për të ndryshuar realitetin nuk është dhe nuk mund të jetë vepër e një partie, apo e një grupi deputetësh. Të gjithë, me mundësitë e sejcilit, duhet të kontribuojmë për një të ardhme më të mire. Për ne grate ish të përndjekura, është një përgjegjësi e dyfishtë ndikimi në ardhmërinë e vendit. Kurrsesi nuk duhet të heshtim, apo të luajmë rolin e indiferentit, apo edhe të mënjanohemi. Duke vepruar kështu ne ruajmë të paprekur veprën tone, sakrificat tona, idealin tone, për të cilin ishim gati të jepnim gjithçka, edhe jetën. Të gjithë duhet të tregojmë, së pari politikës shkallën tone të përgjegjësisë qytetare, të ndërgjegjes dhe vullnetit për të ndërtuar një shtet ligjor, një vend që nuk dëbon rininë, që nuk detyron fëmijët të dalin rrugëve të botës për të shtrirë dorë, apo grave për të prostituuar. Kjo Shqipëri nuk është dhe nuk duhet të lejojmë që një grusht njerëzish ta kthejnë në një çiflig të interesave të tyre. Për atë kemi dhënë gjënë më të shtrënjtë, për atë jemi gati të japin gjithçka që na ka mbetur. E koha vjen në çdo 4-vjeçar, atëherë kur përgatitemi për të zgjedhur përfaqësuesit tanë në drejtimin e vendit. Kurrë nuk është vonë për të demonstruar aftësitë tona për ndryshim.

Shteti prodhon diktaturë

Shefi i Partisë Socialiste Fatos Nano dhe strukturat e shtetit shqiptar përditë e më shumë po forcojnë dhunën edhe kundër shtypit të lirë. Kjo, sepse jemi në vitin elektoral për zgjedhjet e pushtetit qendror. Nano, me çdo çmim duket se do i dhunojë edhe zgjedhjet e radhës. Kështu, Kryeministri shqiptar, kryesocialisti shqiptar, ose siç është shprehur Mandela shqiptar Pjetër Arbnori, kryespecialisti shqiptar, ka treguar në vazhdimësi dhunë, hakmarrje politike kundër kundërshtarëve, ku vetëm përgjatë qeverisjes së tij diktatoriale janë pushkatuar mbi 6000 shqiptarë të pafajshëm. Shumë janë burgosur politikisht, janë dhunuar kafshërisht, janë rrahur e torturuar dhe shumë kanë arritur pas peripecish të braktisin vendin për të shpëtuar jetën. I tillë është edhe Elvis Simo Hajkoja, lindur më 24.02.1979 në qytetin bastion të antikomunizmit, Shkodër. Atij jeta i ishte bërë e padurueshme në vendin e vet. Sipas një dokumenti zyrtar të Shoqatës Politike Antikomuniste “13 Dhjetori 1990”, me numër 1028, Elvisi si anëtar e aktivist i kësaj shoqate ka investuar shumë për demokracinë shqiptare, prandaj edhe është vënë në shënjestër të krimit. Babai i Elvisit, i quajturi Simo Hajkoja kish marrë pjesë aktive në demonstratat politike antikomuniste të 14 janarit 1990 për rrëzimin e bustit të Stalinit, 16 qershorit 1990 kur populli i Shkodrës protestoi gjatë ceremonisë mortore të dëshmorit të parë të demokracisë shqiptare Pëllumb Pëllumbi, pushkatuar në Han të Hotit me urdhër të ish-presidentit komunist Ramiz Alia, 13 dhjetorit 1990 për rrëzimin e bustit të Enver Hoxhës, ku u rrahën shumë e u dënuan politikisht shumë, deri në 22 vjet burg, 2 prillit 1991, kur u protestua kundër vjedhjes së votës nga komunistët dhe u pushkatuan katër vetë e u plagosën 163. Elvis Hajkoja, ky djalosh që shihni në foto dhe sot ka marrë rrugët e perëndimit për të shpëtuar jetën, rrjedh nga një familje tradicionalisht atdhetare e antikomuniste. Gjatë viteve të pushtetit të Enver Hoxhës njerëzit e tij janë përndjekur nga regjimi. Gjyshi i tij është dënuar me 15 vjet burg politik. Edhe gjyshi nga nëna Arseni Jovani është pushkatuar në kufi në maj të vitit 1953. Konfiskimi i pasurisë, diferencimi politik si mohimi i shkollimit, punësimit etj., kanë qenë vazhdimësia e kalvarit të persekutimit të këtij fisi. Elvis Hakoja që nga nëntori i vitit 1997, kur është pranuar në Shoqatën Politike Antikomuniste “13 Dhjetori 1990” e deri më 26 gusht të vitit 2004, kur u rrëmbye forcërisht nga forca të errëta të socialistëve, pra me prapavijë politike, ku mbahet peng për 48 orë derisa familja e tij paguan 15000 euro për lirimin, ka dhënë kontribut të çmuar në aspiratat e popullit shqiptar për një Shqipëri demokratike. Ai, në vitin 1997, kur socialistët hapën depot e armatimit, rrëmbyen armët, dogjën bankat, ndërmarrjet e prodhimit dhe institucionet, ka dhënë kontribut në ruajtje të institucioneve të shtetit. Vala e atyre trazirave vrau shumë shqiptarë, ndër ta edhe 82 policë, derisa Fatos Nano mori pushtetin me dhunë, tritol, kallashnikov. Babai i tij, kish kontribuar edhe si inciator i hapjes së besimit fetar, më 1990 dhe sot është sekretar i Shoqatës Ortodokse “Shën Jovan Vladimiri” Shkodër. Mbase që aso kohe kishte prekur në kallo të socialistëve terroristë. Dhe ai sot vuan mungesën e djalit që këtu i rrezikohet seriozisht jeta. Po kështu Elvis Hajkoja, ka edhe shumë të tjerë të kërcënuar. Elivisi edhe sot përmendet si djalosh i pjekur, i qetë, i njerëzishëm, ku në zgjedhjet e fundit si anëtar i komisionit të votimit, në përfaqësim të koalicionit “Bashkimi për fitore”, ka provuar kërcënata serioze deri me eliminim fizik, për të pranuar firmosjen me dhunë të procesverbalit në favor të koalicionit të majtë. I është paralajmëruar edhe familja për dhunë. Por ajo çka përbën vërtet një shqetësim për shoqërinë shqiptare është fakti se shumë demokratë janë nën trysni, nën kërcënata, nën dhunë. Kështu pra, po shkon Shqipëria drejt zgjedhjeve parlamentare të verës së këtij viti.

Marin Vukaj

Viktimizohet jeta e demokratëve shqiptarë

Dhuna dhe persekucioni që neokomunistët në pushtet kanë instaluar kundër opozitës, i ka dhënë një goditje tepër të rëndë shkallës së nivelit të demokracisë në Shqipëri.

Shumë organizma ndërkombëtarë kanë bërë thirrje të shuma kundër shkeljes së të drejtave të njeriut, veçanërisht për probleme politike. Por përpjekjet e komunitetit ndërkombëtar për të ndaluar dhunën, nuk kanë mundur të ndikojnë mbi diktatorët komunistë. Kështu, fati i shumë demokratëve q ë nuk kanë ku të denoncojnë dhunën, pasi vetë shteti e menaxhon atë, ka qenë tragjik. Viktimë e një persekutimi deri ditën që arriti të braktisë Shqipërinë ishte edhe Lekë Ndokë Luca, i datëlindjes 11.02.1978. Po pse ky djalosh e ka jetën të rrezikuar në vendin e vet? Ja të rendisim faktet që gazeta jonë ka të arkivuara, si prova të gjalla të ndëshkimit të paligjshëm nga ky shtet anarshist. Sipas dokumentit me numër 1030 të protokollit të Shoqatës Politike Antikomuniste “13 Dhjetori 1990”, Lekë Luca anëtar dhe aktivist i kësaj shoqate, së bashku me të atin kanë marrë pjesë në të gjitha demonstratat politike antikomuniste si më 14 janar 1990, 13 dhjetor 1990, 2 prill 1991 dhe i ati i Lekës ka qenë ndër të parët iniciatorë të hapjes së besimit fetar. Por djaloshi rrjedh nga një familje e persekutuar ndër vite. Gjithnjë sipas burimit të këtij dokumenti zyrtar, gjyshi i Lekës ka qenë në burg politik në vitet 1946 deri 1955 duke iu eliminuar këtij fisi të drejtat edhe më elementare të jetës, duke i dërguar në kampe përqendrimi për të punuar, si dënim. Gjithashtu, sipas një tjetër dokumeni zyrtar me numër 72 të protokollit, lëshuar nga Instituti i Integrimit të të Përndjekurve Politikë, daja i Lekës, i quajturi Gjelosh Nik Vuksani, ka kryer gjashtë vjet burg politik, ndërsa sot Lek Luca po vuan njëlloj si në kohën e Enver Hoxhës paraardhësit e tij, ku jeta i është kërcënuar shumë herë.

Si një viktimë e bindjeve të tij, megjithëse në të vërtetë është një vlerë për demokracinë shqiptare, Lekë Luca dhe familja e tij, pas rikthimit në pushtet në vitin 1997 të socialkomunistëve, u përball me përndjekje e persekutim. Ditën e varrimit të deputetit demokrat Azem Hajdari, më 14 shtator 1998, i cili u pushkatua në mes të Tiranës nga komunistët, Lekë Luca qe arrestuar, ku u keqtrajtua për tre ditë, bile në kundërshtim me ligjin. Po ku pyesin për ligje anarshistët që vrasin e presin? Edhe familja dhe të afërmit iu paralajmëruan për dhunë e hakmarrje. Ka qenë prag zgjedhjesh të vitit 2000 kur Leka është keqtrajtuar nga persona të paidentifikuar, për të mos e lejuar të kryejë detyrën e vëzhguesit të Partisë Demokratike. Por ai e mbrojti votën e sovranit. Ne kemi shumë aktivitet të këtij djaloshi, si në mitingjet kundër manipulimit të referendumit kushtetues të vitit 1993, zgjedhjeve lokale të 1 tetorit 2000 apo atyre parlamentare të 24 qershorit 2001, por problemi është më i mprehtë. Deri kur demokratët shqiptarë do të përndiqen nga socialkomunistët që përditë viktimizojnë jetën e shoqërisë shqiptare?

Vasel Gilaj

Edi Rama flet në Shkodër si Mehmet Shehu

-Kryebashkiaku i Tiranës pjesë e iluzioneve momentale, e bracaletave të kafeneve, e debatit hokatar-

Vërtet i mungon Shkodrës shumëçka krahasuar me Tiranën, vërtet i mungon Shkodrës një Edi Ramë. Por duhet ta ndajmë punën nga qëllimi. Edi Rama është një dështak në thuajse tërë punët siç është një i suksesshëm kur paratë i ka lumë nga Fatos Nano dhe biznesi i pistë. Ka dështuar si sportist apo jo, ka dështuar si piktor apo jo, ka dështuar edhe në punë të tjera apo jo? Madje edhe si emigrant në Francë ka dështuar. As qëndrimin permanent s’ka arritur ta fitojë, apo nuk është kështu, ndërkohë që edhe dhjetra mijëra njerëz me ngjyra e kanë arritur një qëllim të tillë.

Që të jemi realistë, bashkëbisedimi në Shkodër me kryebashkiakun Artan Haxhi, ishte i pranueshëm, pasi kryeqendra e veriut shqiptar normalisht mund të shndërrohej në një kostum kulture, prandaj edhe i treguam vëmendje numrin e kaluar. Por takimet ende pa asnjë shpjegim të Edvinit në veriun shqiptar, duket se janë metastazë e të keqes.

Pjesë e asaj që Shkodrën e bën të shumërespektuar, të shumëvlerësuar, është pastërtia shpirtërore, sjellja e njerëzishme, prodhimi i kapaciteteve intelektuale. Por çuditërisht, Edi Ramës nuk i duket produktive as Shkodra, as Veriu. Veriorët, veçmas shkodranët, ky Edi me thonj të prera e pa vath në vesh, i quajti karrocierë që kanë lidhur nga një kalë para parlamentit këtu në Tiranë. Ky sistem fyes që drejton procesin mendor të Edi Ramës, i përafërt me atë të Mehmet Shehut dikur që i pat quajtur shkodranët “Qafëleshë”, apo Ilir Metës që kur ishte kryeministër, në një tubim para Prefekturës së Shkodrës tha: “Nuk u trembem unë rrugaçëve të Berishës”, pra ky sistem rregulli i Edit anti-Berishë, e normalisht edhe anti-Veri, në pafundësi të batutave pa fund, bile shumë më të dobëta se ato të humoristit Paulin Selimi, vjen dhe e zbeh edhe më tepër sjelljen e pasjellshme të Ramës, pasi ky kryebashkiaku i Tiranës flet për zgjidhje kompleksesh dhe në krah të tij ka njerëz pa personalitet, të cilët doc.prof.Sali Berisha ka dhjetë vite që i ka larguar.

Që këtu humbi Edi Rama. Ai humbi edhe pse policia e shoqëroi me eskortë në takime sipas kryeministrit Nano, private. Ai humbi, pasi edhe nga Garda e Republikës  dukeshin fytyra. Ai humbi pasi publiku pëshpërit se pavarësisht eklektizmave komuniste, atë e ka ngarkuar me detyrë pikërisht Fatos Nano që në zgjedhjet e ardhshme të përkrahë për deputet ndonjë kandidaturë të Nikollë Lesit.

Politika komuniste gjithherë vepron sipas parimit racional, ndërveprimit të mashtrimit, pandërgjegjshmërisë, premtimeve për “lugë ari”, gjetjes së mënyrave të pranueshme duke thënë dua ti çoni votat aty ku them unë.

Nëse kërcënim të drejtpërdrejtë ofroi Ministri i Rendit Igli Toska mbi policinë një muaj më parë, mbi njerëzit, mbi Kushtetutën që gënjen se “policia është e depolitizuar”, ku në ambientet e policisë u shpreh se Berisha është taksidar gjaku, duke i thënë po kështu edhe sovranit që i ka dhënë pikërisht votën Berishës, Edi Rama ofron kontroll të drejtpërdrejtë, provokon komplekse e disfunksione.

Pra, nëse Shkodra e Veriu janë të varfër, politika keqfunksionon, pasi tetë vjet më parë Shkodra ishte më e pasur se Tirana dhe ekzaminimi i veprimeve shfrytëzuese, fyese, të prodhuara nga Nano, Toska, Meta, Rama, sikundër dikur Enveri, Mehmeti, Kadriu, është i lehtë, fare i lehtë, për tërë sferat e shoqërisë, përjashto ca djegës bankash, shpërthyes deposh armatimi, vrasës policësh e shikasish.

Duke parë se Edi që në Shkodër ka ardhë pa vath në vesh, nuk është i qartë në qëllimin final, të lind e drejta të gjykosh se si për atë, si për tërë ata që nuk kanë bërë një punë të mirë, s’janë veçse pjesë e përvojave të hidhura, e iluzioneve momentale, e barcaletave të kafeneve, debat i mendimit hokatar.

Sokol Pepushaj

Fantazmat shqiptare

Gjithmonë, ne të rriturit, mendojmë se kemi braktisur përgjithmonë fëmijërinë tonë, e bashkë me të edhe fantazinë apo edhe shumë gjëra të tjera fëminore. Sigurisht nuk u besojmë më as përrallave të dikurshme që gjyshja na i tregonte përpara gjumit dhe ne krijonim botën tonë, fantazinë tonë nëpërmjet tyre. Por tashmë i kemi lënë shumë pas ato kohë dhe jemi zhytur në të përditshmen tonë monotone, larg përrallave, në problemet e shumta të të rriturve. Megjithatë edhe sot që jemi të mëdhenj realiteti ku ne sot jetojmë na duket një përrallë. E ndryshimi i vetëm është se ne e besojmë këtë përrallë. E janë të shumta përrallat që ne i jetojmë çdo ditë, i shikojmë dhe i besojmë.

Po nis edhe unë t’ju tregoj një përallë, një përrallë të rriturish. Ah, edhe diçka tjetër përpara përrallës. A besoni në fantazmat? Në qoftë se besoni do t’ju thoja ju lumtë, e nëse nuk besoni unë vetëm mund t’ju thoja se ato janë prezente, ju i shikoni çdo ditë. Dhe po fillojmë me përrallën tonë:

“Na ishte seç na ishte…

Na ishin njëherë disa fantazma që për çudinë e të gjithëve thonin se ishin shqiptarë. E sigurisht kjo përralla e të rriturve që po tregojmë ka edhe ajo të pavërtetën e saj dhe kjo që sapo përmendëm është një ndër trillimet e përrallëzës sonë. E të flasim pak për personalitetin e tyre të pashoq. Spikatnin për kulturën e tyre të pakufishme që i mbulonte nga fija e flokut e deri tek këmbët. E fantazmat tona të mençura ishin aq të shumtë në numër sa formuan një koloni të tërë. Të gjithë kishin të njëjtën origjinë, jepnin përshtypjen sikur të gjithë kishin të njëjtin surrat, ishin të njëllojtë. Karakteristikë e tyre parësore kishin një bark plot dhe një kokë bosh. E siçduket qartë njeriu i thjeshtë, i zakonshëm nuk e ka këtë karakteristikë. Personazhet tanë të nderuar ishin oratorë të shkëlqyer. Ai truri prej letre që mesa dukej rrënjët i kishte në bark ishte i takuar gjatë gjithë kohës dhe nuk bënte asgjë tjetër veçse fliste e fliste pa kuptuar as vetë se çfarë po thonin. Por mund të pyesni natyrshëm: -Çfarë mund të pritet nga një tru prej letre?! Asgjë, veç një prodhimi të cilësisë së fundit të fjalëve të pakuptimta…

E që thoni, fantazmat tona të dashura dhanë një ndihmë të pazëvendësueshme për sa i përket hartimit të fjalorit më bashkëkohor të fjalëve të pista shqiptare. Fjalët më të reja duke përfshirë këtu edhe ato të vjetrat duke mos harruar as ato të huazuarat. Kjo sigurisht meriton një shpërblim të madh sepse ato kanë bërë dhe vazhdojnë të bëjnë ndryshime të dukshme në mënyrën e të folurit. Specialistë të zotë!!!…

Edhe diçka tjetër që nuk duhet kurrsesi të lihet pa përmendur në përrallën tonë sepse bëjnë pjesë në karakterin e tyre të mrekullueshëm. Se ku janë stërvitur aq mirë, nuk e di, por në fushën e karatesë janë aq të zotë sa nuk e kanë shokun kund. Këtë e praktikojnë në arenën e madhe të mundjes, aty ku praktikojnë shumë shpesh edhe ato që sapo i përmendëm në këtë përrallë. Fillojnë e shfaqin talentin e tyre duke u rrahur me njëri-tjetrin ku me një specialitet dhe profesionalizëm përdorin të gjitha truket që fusha e karatesë u ka mësuar. E ata, si nxënës shembullorë i vënë në zbatim këta stile duke përdorur grushtet, mjetet rrethanore etj. Por asnjëri prej tyre nuk vritej apo prishej, e kjo nuk është ndonjë çudi e madhe sepse fantazmat janë të pavdekshme. E në arenën e tyre të mundjes na bëjnë të shijojmë emocione të papërsëritshme. Por e keqja e kësaj ndeshjeje është se nuk ka as të humbur e as të fituar. Dëgjohet gongu për fillimin e ndeshjes ku si nxemje përdorin falët e kulturuara që duam apo s’duam ne nxjerrin në pah fare mirë kulturën dhe inelektin e pakufishëm që ata mbartin. Ata gjuhen, rrahen në sheshin e betejës së tyre me emrin “Parlament” pa e marë vesh asnjëherë pse po ndodh e gjithë kjo mesele. E më pas për të rifituar energjitë bie gongu i dytë për dhjetë minuta pushim. E kështu me radhë shpalosin zotësitë e tyre të boksit duke i demonstruar njëri-tjetrit se sa të aftë janë, dhe duke na dhuruar ne ndjesi të këndshme që me plot siguri mund të themi se nuk mund të përjetohet një gjë e tillë as në ndeshjet e kampionatit të boksit. Është kaq bukur të shikosh por nga ana tjetër edhe ta këpusin shpirtin tek i shikon ashtu që rrahen vetëm për atë trurin prej letre.

E meqë mora përsipër të vë në pah personalitetin e fantazmave të përrallës sonë, po ju flas pak edhe për paraqitjen e tyre të jashtme. Një uniformë e zezë përpinte mbarë trupin e tyre. E kjo ishte uniforma e tyre e preferuar. Ndoshta sepse thonë se e zeza është të të mbrojë nga syri i keq. Ngaqë ata ishin kaq të bukur në pamje, ishin të siguruar, larg syrit të keq. E siç pandehnin ata për të ngritur nderin e tyre, që të themi të vërtetën nuk arrinte as deri tek gjuri i mizës, kishin të varur në atë qafën prej kauçuku një litar. Kjo ishte pak a shumë pamja e tyre madhështore pa përmendur ndonjë detaj tjetër që kam bindjen se do ta plotësonte më shumë figurën prej dështaku të gjithsecilit prej tyre. Por nuk mund të rri pa treguar edhe një tjetër hollësi. Ditëlindja e të gjithëve ishte 1 prilli. E kjo datë e shënuar në historinë e njerëzve dhe shumë e rëndësishme për personazhet tona, kishte ato pasojat e veta të natyrshme. E kjo spikatej fare lehtë në fjalimet e tyre madhështore lehnin diçka e të nesërmen thonin se këtë fjalim e ka thënë “vëlla hajduti”. Ah nuk duhet harruar se kishin një dashuri vëllazërore ndërmjet tyre, një respekt që nuk kishte limit. E kështu pra fantazmat tona shfaqnin talentin e tyre që vihej re në të gjitha ato anë që me pasigurinë më të madhe mund të gënjej se janë pozitive. Megjithatë… vetëm ta shikonit njërin prej tyre, me një ecje klasike prej fotomodeli, me atë mantelin e zi dhe me atë litarin në fyt me një copë letër në dorë e cila shërben për fresk në të gjithë vapën e madhe, sepse në vathën e tyre fatkeqësisht mungon ajri i kondicionuar. Ai del përpara të gjithëve. Më trim se kurrë, i vendosur, sypatrembur, gjithë mend etj. E me një nostalgji që të emocionon fillon të kujtojë datëlindjen e tij e të të gjithë shokëve të tij nëpërmjet atij fjalimi ku tema dhe ideja kryesore mbajnë titullin gënjeshtër. Pasi fjalët e tij të prekin në sedër, një tjetër që sapo ishte zgjuar nga gjumi i bën sinjal që e kishte ai radhën të na mallëngjente.

Tani përrallës sonë të dashur lexues po i vjen fundi. Por fund në të vërtetë po i jap unë këtij shkrimi, por ju mund ta ndiqni çdo ditë nëpërmjet mediave përrallën e fantazmave të nderuara shqiptare.

Dhe meqë as unë, as ti dhe askush nuk e di se si do të përfundojë kjo përrallë, gjithmonë duke shpresuar se do të ketë një fund, do t’ju thoja një të vërtetë. Përralla që sapo treguam po e jetoj unë, po e jeton ti, po e jetojmë të gjithë ne, duke e emëruar thjeshtë si një moment komik në ditët tona, ndërsa zotërinjtë e nderuar fantazma, vazhdojnë të luajnë rolet e tyre në mënyrë të mrekullueshme. E në fakt ky çast komik po na zë frymën.

A nuk mendoni se ka ardhur momenti që të themi:

… fantazmat u zhdukën dhe populli jetoi i lumtur dhe i qetë përgjithmonë…

Emiranda Lukaj

29 nandori 1944 asht (ç)lirimi i Shqipërisë!

Së pari, kini durim e ndiqni nji leksion të shkurtë gjuhe (ma saktë: fjalëformimi): Prej mbiemnit “i lirë”, vjen folja “liroj” e prej andej rrjedh emni foljor “lirim”. Po më kujtohet, për ilustrim, poema “Liria” e Dom Ndre Mjedjes, ku, ndër të tjera, lexojmë:

    “Lirim, lirim! Bertet gjithkaj malcia;

    a ka lirim ky dhe qi na shklet kamba,…”

e ma poshtë:

“… e veshtroje ku i del lirimit ama.” (theksimet e mia)

Ju kujtoj se D.Nd.Mjedja asht kryemjeshtri i gjuhës shqipe.

Vazhdojmë leksionin… Edhe pak durim, ju lutem… Me mbrapashtesën –im, folja “liroj” na jep emnin foljor “lirim”. Po t’i vëmë rrajës “i lirë” parashtesën me kuptim kundërshtues ç-, përftojmë emnin tjetër foljor “çlirim”, e kundërta e “lirim-it”. (Kujtojmë edhe fjalë të tjera të përgiashme me të: çmall, çnjerëzor, çarmatim, çorganizim, etj.).

Qe pra, se e kanë gabim ata qi e kundërshtojnë se çlirimi i Shqipnisë ka kenë me 29 nandor 1944… Po! Atë ditë ka fillue çlirimi! Lirimi ishte ba me 28 nandor 1944!!!

Dritëshkurtët (fusim këtu të gjithë nostalgjikët e komunizmit, sllavofilët e grekofilët, antishqiptarët, tregtarët e flamujve, sharlatanët e të gjitha kallepeve), këta pra, mund të më thonë, me neveri: “Ti ende nuk kishe le atëherë. E çka din ti?!… Na kemi luftue vetë, ani pse ato ditë kemi kenë në Tiranë, në Krujë, në Kukës, në… (Gjithkund, por në Shkodër jo, – ua kthej unë, tue u nisë prej dëshmisë së tem atë, ish-pjesëtar i Brig.XXIV, mandej, a nuk ju mjafton dëshmia e mësuesit të nderuem z.Ibrahim Miloti?!… E, ma në fund, ju (komunistat e djeshëm e të sotëm), vetë e keni pasë shkrue datën 28 nandor 1944, si ditën e lirimit, në pllakën përkujtimore qi ka kenë e vume në qendër të Hotit (e qi e keni thye ju vetë, komunistat e kuq, per me zhdukë gjurmët e së vërtetës, kur rierdhët në pushtet, me dhunë, më 1997): “Në këtë vend, më 28 Nëntor 1944, kaloi Brigada e 6-të Sulmuese e Ushtrisë Nacional-çlirimtare, për të ndihmuar në çlirimin e popujve të Jugosllavisë.” (Shih “Kumtar” i Muzeut Popullor të Shkodrës, vjeti 1978, f.128. Mos harroni se atëherë, pra me 1978 kanë kenë të plotfuqishëm prindtë tuej).

Ndoshta do të ishte ma mirë me gjetë nji datë tjetër o ndoshta mos me e marrë parasysh aspak, pse Lufta e Dytë Botnore nuk ka kenë vetëm ndër ne…

Sidokjoftë, ju kërkoj të falun për kohën qi ju mora…

Mësimi mbaroi. U pafshim me të mira!

Palokë Rrotani

Mësues e studiues i gjuhës shqipe

Zonja e hekurt socialiste Merita Fanko bllokon forcën politike të PS-së

Pas një barazimi të Lushnjes 2:2 me Dinamon në një ndeshje miqësore, shumë vite më parë, Lenka Çuko thërret trajnerin:

-Ekipi i futbollit nuk po e justifikon besimin e partisë, ç’bën ti aty?

-Po ja, shoqja Lenka, ne shënuam gol…

-Duhej të shënonit dy gola.

-Dy gola shënuam, po edhe ata të Dinamos shënuan dy, shoqja Lenka.

-Atëherë të bënit tre, katër, pse jo edhe pesë, po nejse, si jemi në renditje?

-Po mirë jemi, nga kreu i kategorisë së dytë.

-Hajt, shko, vitin e ardhshëm e dua Lushnjën në kategori të tretë.

Trajneri u përpoq t’i shpjegonte se luftonin për të parën, por Lenka duke ngritur receptorin, i thotë: -Jashtë, jashtë, se po më telefonon shoku Enver.

Kështu si Lenka Çuko dikur edhe Merita Fanko në Shkodër, është shndërruar në objekt barcaletash nga shumë mësues dhe flitet se herë pas here, njëlloj si Lenka që merrte nëpër gojë Enverin, merr nëpër gojë shefin socialist, Fatos Nano, saqë është krijuar një bindje, ndoshta edhe false, se ajo ka përkrahjen e Fatos Nanos, sido të punojë, sado dobët apo indietro.

Pra, si për t’i ardhur në ndihmë PS-së, të “shtypur” nën peshën e kulturës së Drejtoreshës së Asimit Rajonal të Shkodrës, Merita Fanko, njëri ndër eksponentët socialistë, Mëhill Shkalla, për të mos bërë bujë publike, ka nxjerrë një laps, lapsin e ka drejtuar mbi letër, letrën e ka mbushur me probleme e akuza, problemet e akuzat ia ka dorëzuar partisë së tij në Shkodër, partia i ka arkivuar, ne kemi gjetur mundësinë e fotokopjimit të origjinalit, dokument të cilin po e botojmë të pjesshëm si faksimile.

Një mendje e kujdesshme vëren se socialisti Mëhill Shkalla, duke sulmuar egër Merita Fankon si të paaftë, bile deri në krijimin e një krize morale në qeverisjen socialiste, ka dashur të filozofojë se në PS shiu assesi nuk duhet të lagë të tharin, por pikërisht të lagurin. Sipas tij, Merita Fanko është e “lagësht qull” me kohë e me vakt zyrë më zyrë e “mal më mal”. Merita Fanko nuk mund të veshë Partinë Socialiste me “rroba” besimi, duke e zhveshur nga morali, duke lënë të nënkuptohet se abuzimi me detyrën më së pari është mungesë morali, ashtu sikundër janë të tëra gjërat që diktohen e komandohen nga ndjenjat.

Në dokumentin në fjalë, zoti Shkalla i kujton partisë së tij se ka lindur më 10 maj 1962, se është diplomuar në degën Gjuhë-Letërsi, se ka dhënë mësim në gjimnaz nga viti 1987 deri më 1997, se ka qenë inspektor i Drejtorisë Arsimore Shkodër nga viti 1997 deri në vitin 2002, se ka qenë shef kuadri nga viti 2002 deri në vitin 2004, se momentalisht është zëvendësdrejtor i shkollës 9-vjeçare “Pashko Vasa”, se është këshilltar i PS-së që në zgjedhjet e para pluraliste në Shqipëri, dhe sot këshilltar i Bashkisë Shkodër.

Në momentin që Merita Fanko është emëruar nga PS-ja Drejtoreshë e Arsimit Rajonal të Shkodrës, unë takova konkretisht krizën morale të PSSH-së, deklaron shprehimisht Shkalla, duke theksuar se flet edhe si anëtar i kryesisë së PS-së. Duke i përkujtuar partisë edhe detyrat e tjera të rëndësishme të Merita Fankos, si sekretare e Partisë Socialiste, si anëtare e Këshillit Bashkiak të Shkodrës, lë të kuptohet se ndryshe nga Partia e Punës që kishte shumë Lenka Çuko, për Partinë Socialiste çdo gjë e vështirë mund të kthehet në mundësi. Më thjeshtë, Merita Fanko, sa kohë që ende nuk është shumë vonë, mund të shkarkohet nga detyra e drejtimit të arsimit më së paku, pasi, gjithnjë sipas socialistit Shkalla, ajo deformon, shkatërron konkursin në DAR, duke thelluar në krizë mundësinë e standardizimit. Në të vërtetë Shkalla nuk thotë se ajo ia ka marrë dorën si sekretare afër prefektëve. Po nejse, këto janë punë të përbrendshme partie dhe punët e tilla nuk është mirë të “çahen” si burgu i Shkodrës, apo të “shpërthejnë” si ujërat e zeza që kanë bërë pellgje nëpër Shkodër. “Erë” të keqe në të vërtetë ka shumë zyrave të shtetit, sa edhe kundragazi del jashtë funksionit. Madje edhe ligji për ndalimin e minifundeve sikur nuk po i funksionon Nanos nëpër zyra, as këtu në Tiranë, le më pastaj provincave ku këmbët ngrihen shkallëve të institucioneve lart e më lart, në detyrë normalisht, e s’ka burrë shteti pastaj t’u thotë atyre këmbëve, zbritni këto shkallë po kaq shpejt sa i ngjitët.

Po le të kthehemi tek problemi i Shkodrës. Ka aty akuza se është shkatërruar Arkiva e Drejtorisë Arsimore, pra puna shumëvjeçare, ku dokumentacioni sot është birucave të prefekturës, ka aty akuza për bllokimin e punës së nisur për verifikimin e diplomave, sipas porosisë së Ministrisë së Arsimit e Shkencave. Edhe regjistrat thuhet të jenë deformuar, duke zvogëluar, duke eliminuar rubrika etj.

Në të vërtetë, pa pretenduar se për rastin konkret gjithçka mund të jetë e vërtetë, në administratën e shtetit shqiptar, sot ka spekullime mes leverdisë e drejtësisë, apo jo? Sidoqoftë, Mëhill Shkalla, duke vënë të zezën mbi të bardhë, për të zbardhur sadopak “faqen” e partisë së vet, duke nënshkruar nën përgjegjësinë e tij në fund të dokumentit, thotë se Fanko largon nga puna kontingjentin më të mirë të inspektorëve, shkel ligjin, nëpërkëmb etikën administrative, shkarkon shefin e personelit në maj dhe e emëron në shtator (të vitit të shkuar), ende nuk ka emëruar inspektorët e larguar, bën shkurtime pagash pa i paraprirë me përqendrim shkollash, ka marrë dieta sa tërë drejtorët e arsimit së bashku të emëruar që nga viti 1997 e këtej. Madje, Shkalla deklaron me shkrim, se një pjesë të dietave e ka firmosur edhe vetë. Shkalla është i gatshëm për verifikim të tërë këtyre e edhe të dukurive të tjera që mund të jenë objekt i vëmendjes sonë në të ardhmen.

Së fundi, në fund të fundit, mund të themi se veprimet e shkeljes së etikës, dhunimit të emëruesit të përbashkët socialist, tingëllojnë si fenomene që mbajnë peng institucionet e bllokojnë forcën politike të PS-së, paçka se të tëra i ngjajnë një emocioni që të sjell gjëja e ndaluar.

Sokol Pepushaj

Polemikë

Kur biem pre e stilit kaçiram…

Kushdo që shkruan, apo tenton të thotë fjalën e vet publike, jo thjesht për edukatë qytetare, por si obligim serioz ndaj kontratës së heshtur me lexuesin, nga cilido kah që ta shohësh, është i detyruar të jetë tepër korrekt.

Në këtë vështrim si njeri “i letrave” ka shumë rëndësi të jetë tepër i sinqertë, i argumentuar me fjalën e tij për ato që shkruan, çka mund të ngjasë realisht vetëm kur ai është i sinqertë me vetveten.

Vërtet po jetojmë epokën e një kapitalizmi të ri, atij kulturor, ku natyrshëm cilado media, qoftë e përditshme, e përjavshme, apo e përmuajshme, ballafaqohet dhe synon të realizohet maksimalisht në treg, si domosdoshmëri i mbijetesës. Kështu gjykuar nga sensi i këtij sinqeriteti me vetveten dhe lexuesin kapitalizmi që synojmë mund të na shfaqet me dy pamje, siç e thekson me të drejtë studiuesi i mirënjohur i “letrave” shqipe, dr.Moikom Zeqo:

“Ai mund të bëhet një Rilindje e Re, ose mund të kthehet në një shekull të murrëtyer” (M.Zeqo, “Globalizmi dhe shqiptarët”, fq.179).

Ata që fillojnë t’i fusin fjalës “mish dhie” për motive që e dinë vetëm ata, thënë ndryshe, në emër të interesave “të tjera”, të antivlerave, apo sipas filozofisë së përjashtimit, pragmatizmit banal, entusiazmit provincial, apo atij modern, saktësisht publikisht nxjerrin kunjin me vetveten, denigrojnë “fjalën” si vlerë kulturore, etike dhe estetike. Për pasojë soj-sorollopë të tillë duke synuar të korrin “karabusha” kthehen për vete në kaçiramë (kaçamolë) të mendimit, përndryshe në karabush, kokerrlodhur.

Janë dy mënyra që të çojnë në të njëjtin status, apo në fatin e fikces, vetvrasjen morale me gojën tënde:

Kur abuzon me atë që shtiresh se të preokupon duke injoruar deri minimumin e kulturës profesionale e qytetare që duhet të kesh si qenie njerëzore dhe e dyta:

Kur denigron me fjalën parazitare deri integritetin moral të tjetrit i nxitur nga instinktet më të errëta që burojnë nga thellësitë e subkoshiencës.

Ngado që ta vlerësosh këtë sjellje publike të përçudshme, antinjerëzore, jashtë të gjitha almiseve normale që mund dhe duhet të përdorë një njeri kompetent i “fjalës” bilanci mbetet i njëjtë: Pre e llojit të vet, apo më saktë pre e një të shkruari sipas stilit sakat kaçiram, që për kokrra na servir kashtë.

Pa dashur të moralizoj, aq më pak të përjashtoj nga respekti im cilindo, në kuadrin e këtij konteksti, u ndjeva i befasuar, kur sipas stilit të dhunës me fjalën mbi 13 vjet nga klasa jonë politike, që vazhdon të mbajë portokalli këtë vend, botuesi dhe bashkautori i 13 numrave aq simpatikë të “Oranës” gjatë viteve ’90, z.Blendi Kraja, plot 13 herë i karrikuar karabushërisht i drejtohet me këtë nofkë redaktorit kulturor të të përditshmes kombëtare “Ballkan”, z.Ilir Bushi në mars 09.2004, me shkrimin mjerisht mjeran “Sakatimi i mendimit shqiptar”.

Kodi i të shkruarit sipas këtij stili (stili identifikon autorin) natyrisht do t’i shkonte për shtat një humori kooperativist, por kurrsesi një njeriu “të letrave” që respektojmë dhe dëshironim të rishpalosej si i tillë edhe kësaj radhe. Me të drejtë mund të polemizonte ai dhe cilido krijues, apo mediatik, qoftë edhe ndaj intervistës sonë të dt.17.08.2004 dhënë gazetës “Ballkan”, nëse do të prononcohej profesionalisht, siç i ka hije një shkrimi serioz.

Përjetuam në Shkodrën tonë të injoroheshin përvjetore të panteonit tonë letrar, të shpallej poeti “i dashnores së shekujve” Shkodërloces, Migjeni, “shpirti sllav që flet shqip”, heshtjen mizore ndaj Mjedës, poetit brilant që do t’i këndonte mjeshtërisht si ai i Abraham Linkolnit, themeluesit të demokracisë amerikane moderne, injorimin denigrues ndaj poetit tonë kombëtar, politikanit dhe klerikut të përmasave evropiane At Gj.Fishtës duke e etiketuar si anakronik dhe të epokës së majmunërisë së bashku me Koliqin e Migjenin.

Përjetuam të anatemohej idiotërisht si kamikaz O.Kuka, apo të zhdukej pa lënë gjurmë Shtëpia Muze e poetit të talentuar, politikanit modern dhe “Mësuesit të Popullit” Luigj Gurakuqi, siç vazhdojmë të përjetojmë të mos ketë shtëpi, një varr normal, të padhunuar Migjeni ynë, poeti “më i madhi i elitës së shkrimtarëve shqiptarë edhe sot” sipas dramaturgut të shquar Fadil Paçrami, siç po shkatërrohet shtëpia e muzikologut të madh R.Sokoli, etj., etj. Dhe përballë gjithë kësaj maskarade moderne suigeneris nordike asnjëri nga “arsianët”, qoftë edhe z.B.Kraja nuk tregoi një moment të tronditjes shpirtërore, aq sa e tronditi deri një lapsus redaktimin Leshanaku për Lleshanaku, apo ndonjë pasaktësi tjetër përfshirë edhe dozën entusiazte mbi jetën kulturore-artistike, aq më pak letraro-erotike në M.Madhe, gjatë intervistës së lartpërmendur.

Kjo pa mundur njeri të injorojë interesimin e lakmueshëm për letërsinë, artin, kulturën dhe librin në këtë trevë, falë punës së mirë të gjimnazeve Koplik, Gruemirë, Bajzë, Reç e Tamarë, apo punës sistematike serioze të bibliotekës “E.Durham”, aq të pasur e funksionale të qytetit të Koplikut nën shembullin e pëlqyer të krijuesve malësorë me bibliotekat e tyre personale mjaft të pasura në tituj libri të traditës dhe të librit bashkohor shqiptar e të huaj.

Jo rastësisht u arrit që kohët e fundit Teatri “Migjeni” në Shkodër vuri në skenë premierën “Lugina e Shpirtërave” sipas librit poetik “Mbi varre fryn erë” të poetit malësor T.Kaçaj, apo dhënia e çmimit “Penda e Argjendtë” poetit Sokol Zekaj për vitin 2004 në Konkursin Kombëtar për Letërsi organizuar nga Ministria e Kulturës Rinisë dhe Sporteve, tetor 2004, Tiranë. Personalisht kam respekt për bashkëpunimet serioze të “Arsit”, veçmas për miqtë e mi bashkëpunëtorë si dr.Ardian Marashi, për kodin e tij mjeshtëror të dekodifikimit estetik të krijimtarisë letrare të Koliqit etj., dhe dr.Begzad Baliun me përpjekjet për të stakuar profesionalisht dhe me guxim frymën e kultit në krijimtarinë letrare. Aty ku fillojnë të ngihen, apo nyjëzohen kultet, fillon të marrë jetë ngerçi krijues, degradimi i shijes estetike, sindromi i “normativizmit” të djeshëm.

Po kaq kam respekt për cilindo krijues shkodran, krahas atij shqiptar në tërësi, çka e dëshmon qartaz libri im i kohëve të fundit “Kurthi i Fjalës”. Ndërsa qëndrimin nihilist “me inventar”, si qëllim në vetvete, ndaj gjithçkaje të krijuar nën diktaturë e vlerësoj si një handikap intelektual, apo si fytyra moderne e platformës estetike totalitare në kodin “krijues” të ithtarëve të këtij kalibri mjeran, që nuk jetojnë dot shpirtërisht jashtë tablove sinoptike.

Madje gjithëherë jam ndjerë në vetvete pjesë e atij angazhimi publik me po atë ndjesi dhe dashuri për Shkodrën si cilido prej tyre. Natyrisht kur vlerësoj trevën time, aspak nën kurthin e entusiazmit provincial, kam parasysh numrin e banorëve që ka në krahasim me Shkodrën duke mos llogaritur kurrë tek kjo e fundit studentët e USH, që vijnë nga të gjitha anët e Shqipërisë natyrore.

Ajo që të mbetet në vëmendje për nga motivi i të shkruarit tek artikulli i lartpërmendur në “Ars” nuk është interesi objektiv i njeriut të “letrave” por, qofsha i gabuar, por mungesa e të preferuarve të tij në “10 shkrimtarët më të mirë”, po aq sa ndjenjë e imponimit të sensacionit vulgar në emër të komercialitetit banal. Pak rëndësi ka nëse nuk u pëlqen të gjithëve iniciativa e “Ballkan” lidhur me “10 shkrimtarët më të mirë”, sipas meje filluar me Kadarenë, vijuar me Agollin, patjetër përfshirë edhe Trebeshinën dhe mbyllur me Mustafain, të cilët po na dhurojnë vlera krijuese të nivelit bashkëkohor, të konfirmuar në Shqipëri dhe jashtë saj.

Me këtë rast do të kujtoja edhe arritjet e kolegeve tona krijuese, si M.Ahmeti, V.Allmuça, mjeshtërore në kodin e saj të shprehjes së përjetimit si krijuese, V.Zllami, apo e talentuara E.Dones, krahas “veteraneve” të letrave shqipe si N.Lako, D.Çuli, M.Meksi, H.Kadare etj.

Pa u nxituar të paragjykoj askënd, dua të theksoj se kushdo mund të plotësonte dëshirën e shprehjes së mendimit të lirë në “Ballkan” për të “preferuarit” e tij në atë anketim krejt të hapur. Nuk më shkon ndërmend të mbroj njeri, besoj transparenca ime flet vetë, por turravrapi i zotërisë në fjalë, me ngutjen e pajustifikueshme, e banalizon problemin duke rënë pre e stilit kaçiram.

Madje i parë në thelbin e vet, problemi në vetvete na sjell ndërmend domethënien se ruajtja dhe konsolidimi i vlerave tona sa vjen e më tepër do të “varet nga fakti se sa ne jemi në gjendje të drejtpeshojmë maninë e tregtimit të çdo gjëje me kulturën, pra sa jemi në gjendje të ruajmë hapësirat kulturore deri tani të pashitura, si bie fjala: Vullnetarizmin, fenë, artin, muzikën, afërinë vetiake midis njerëzve, bashkësitë reale… përkatësinë tradicionale” (M.Zeqo, vep.cit., po aty) si gurët themeltarë të mbrojtjes së identitetit tonë si komb, ku secili prej nesh me punën dhe preokupimin maksimal mund të vërë një guralec sado modest, në ngrehinën tonë të përbashkët si pjesë e Evropës së RE, kundër çdo etiketimi banal, denigrimi moral, apo përjashtimi si deri dje.

U nisa në këtë shkrim kurrsesi për të replikuar, por nga parimi universal “sa më shumë respekt për njeriun, aq më shumë kërkesa ndaj tij” me shpresën se në vend të kokrrave të thara të kaçiramit, të integruar mes vedi, në diversitet mendimesh dhe idesh, kudo, kurdo dhe ngado që të shprehemi, me shumësi zgjidhjesh të afruara, ku asnjeri nuk ka të drejtë të pretendojë monopolin e dijes, me stilin normal (letrar, shkencor, publicistik) të të shprehurit, sidomos publik, mund të sjellim në jetë kokrra të shëndetshme.

Kadri Ujkaj, kritik letrar

Ne mësuesit veteranë, të harruar

Më shtyu 90-vjetori i fidanishtes së parë të përgatitjes së mësimdhënësve të Normales Elbasan, që të shpreh disa mendime të mia rreth ne, mësuesve të parë dukagjinas që jemi diplomuar në këtë fidanishte të nderuar të gjuhës shqipe.

Është fakt i pamohueshëm që nga viti 1936 në Thethin pikturesk është hapur shkolla e parë shqipe në zonën e Dukagjinit. Dhe kjo shkollë nën kujdesin e etërve françeskanë. Do kalojnë vite e vite gjer në çlirimin e Shqipërisë që krahas reformave të tjera në fusha të ndryshme të jetës, regjimi komunist i Enver Hoxhës mori edhe atë në fushën e arsimit. Kjo reformë u bë e mundur me hapjen e dhjetra shkollave në fshatra të ndryshme të Dukagjinit. Por këto shkolla donin patjetër dhe kuadrin mësimdhënës që duhej përgatitur nga bijtë dhe bijat e Dukagjinit. E kjo përgatitje u bë në shkollën shumë të nderuar Normale Elbasan. Të flasësh për profesorët e nderuar mësimdhënës të kësaj shkolle do duheshin qindra fletë radhori apo qindra faqe gazete. Por në këtë shkrim dua të shpreh disa mendime rreth harresës që qeveritë post komuniste, qofshin të majta apo të djathta, kanë bërë për neve mësuesit e parë të Dukagjinit, pas vitit 1945 e në vazhdimësi të përgatitura në këtë shkollë të nderuar. Është fakt i pamohueshëm se nga bankat e kësaj shkolle u përgatitën kuadro mësues jo vetëm për zonën e Dukagjinit, por për tërë Shqipërinë.

Në radhë të parë është meritë e kësaj fidanishteje dhe mësuesve që nxori nga dyert e saj zhdukja e analfabetizmit, jo vetëm në Dukagjin por në të katër anët e atdheut. Shumë nga këta mësimdhënës bij dhe bija të Dukagjinit të cilët filluan detyrën e shenjtë për zhdukjen e analfabetizmit, në zonë dhe përgatitjen e kuadrove të rinj të cilët po shërbejnë në çdo fushë të shkencës në Shqipëri, sot kanë vdekur. Për ne, shokët dhe shoqet e tyre, vdekja është vetëm fizike. Ata kanë jetuar, jetojnë dhe do jetojnë edhe në të ardhmen në zemrat e kolegëve të tyre, ish-nxënësve të tyre dhe mbarë banorëve të trevave të Dukagjinit dhe më gjerë.

Në këto 14 vjet tranzicioni që po jetojmë ne jemi lënë në harresë. Më e keqja është në zonën e Dukagjinit jemi në pragun e analfabetizmit. Kjo një fatkeqësi lokale, pse jo edhe në shkallë kombëtare. Të harrosh mësimdhënës të tillë si Ndue Çuni nga fshati Plan që vdiq në klasë duke dhënë mësim apo Mëhill Deda, Mirash Zef Preka, Shkurte Rusheta, Gjok Pjeter Voci, Gjin Kola Avdija, Pal Mirashi, Mirash Zef Shytani, Pëllumb Lulash Malaj, Zef Gjeloshi, Ndoc Marashi nga Thethi, mësues nga Kelmendi, Nikoll Mark Bujaj, Mark Lumaj, etj., është e pajustifikueshme. Unë dhe ish-kolegët e mi ish-kuadro të arsimit të përgatitur në Normalen e Elbasanit, në asnjë rast feste të mësuesit 7 Marsin apo jubile tjetër apo përvjetori të ndonjë shkolle nuk jemi ftuar.

Drejtoritë e arsimit, prefekturat, këshillat e komunave të fshatrave të ndryshme na kanë harruar. Të flakur si limon i shtrydhur me një ish-rrogë qesharake, po e ngrysin moshën e tretë me mallin e nostalgjinë e viteve të mësimdhënies në vendlindjen tonë të dashur, Dukagjinin.

Apeli ynë është ky: Mos qitni në harresë problemin e arsimit në zonën tonë. Drejtues të dashur të Drejtorisë Arsimore, mjaft shkolla janë mbyllur. Të paktën në shkollat ekzistuese të bëhet mësim sepse analfabetizmi po troket në dyert tona.

Ju na keni harruar në kohë e ne ish-mësuesit e parë dukagjinas të periudhës pas çlirimit mos na detyroni të veshim opingat si dikur, të marrim trastat me libra, lapsa e fletore, t’u ngjitemi maleve dhe, si dikur, të rifillojmë punën në luftën kundër rezikut që cilësova më lart.

Nikoll Gjokë Bregu

Pensionist, ish-nxënës i Shkollës Normale e mësues i viteve ’50

Djaloshi 14-vjeçar në pranga

Kemi shkruar shpesh herë për njerëzit e besës e të pushkës, mikpritës dhe bujarë. Rrallë herë gjen vend me këto karakteristika si gjen në Pukë. Disa kilometra larg qytetit të lashtë të Pukës gjendet fshati Mzi. Ky fshat është në afërsi të hidrocentralit të Fierzës. Në vitin 1950 shumë nacionalistë u larguan drejt Jugosllavisë, meqë u hap një dritë e zbehtë jeshile për këta njerëz të shumëvuajtur nëpër male për vite me radhë. Mirëpo, siç thamë më sipër, Mziu ishte fshat me probleme nga më të përmendurit në këtë krahinë. Nacionalistëve u duhej të kalonin Lumin Dri për të kaluar në Jugosllavi. Fshati kishte disa komunistë të ishin të lidhur me Tiranën zyrtare. Këta gjurmonin ditë e natë dhe Sigurimi i egër lidhej ngushtë me këta komunistë për të eliminuar sa më parë nacionalistët. Mirëpo, kishin një bazë të vogël që mund t’i ndihmonte për largimin e rrezikut të tyre, pra ishte djaloshi 14-vjeçar nga fshati Mzi, Kol Bib Doda, i cili kishte në shtëpi vetëm dy pleq dhe ishte djal i vetëm. Kola mundohej që këta të largohen nga ky fshat i rrezikshëm se fshati ishte i grupuar dhe shumë njerëz kishin armë me leje të sigurimit. Një natë me errësirë pa hënë, këta nacionalistë u nisën drejt Vaut Dardhës për të kaluar Drinin drejt Jugosllavisë dhe mbasi ata hipën në varkë për të kaluar Drinin Kola ishte me ta. Mirëpo kryetari i këtyre ishte Mark Zogu nga Arst-Miliska, i cili po nisej me 20 vetë për në Jugosllavi, kur në errësirën e natës diktoi djaloshin. Urdhëroi të ulet nga varka sepse ishte djalë i vetëm dhe duhej të shkonte në shtëpi. Kola u largua, por shumë i mërzitur dhe lidhjet i mbajti vazhdimisht por nuk kaluan shumë kohë dhe erdhi vera e vitit 1951, kur policia e postës Iballë bashkë me oficerin e Sigurimit të Degës së Brendshme Pukë erdhën tek shtëpia e Kolës dhe pasi e morën babën e Kolës në pyetje ata arrestuan Kol Bib Dodën në moshën 14 vjeç dhe kaloi disa muaj në Degën e Punëve të Brendshme Pukë. Ai u dënua 41 vjet burg politik. Populli i fshatit dhe mbarë fshatarët për rreth u mërzitën për djalin e vetëm të kësaj familjeje. Mbas 4 vjetësh, në moshën 18 vjeç Kola u kthye nga burgu dhe pas një viti ai shkoi ushtar. Mbas lirimit nga ushtria ai u martua me një vajzë të fisit të mirë dhe nuse e mirë, megjithëse Sigurimi nuk donte që Kola të ketë miqësi me këtë familje, por ai ia arriti qëllimit duke u martuar dhe lindi disa fëmijë dhe kjo familje u bë shumë e mirë. Gjithmonë Kola u ruajt sepse Sigurimi, hijet e zeza e ndiqnin pas. Ai u detyrua disa vite me radhë të jetonte larg fshatit, në bjeshkë të larta me bagëti e fëmijët e tij. U ruajtën nga komunistët famëkeq. Ata punuan shumë sepse këta e dinin se ç’ka hequr babai i tyre në moshën e vegjëlisë në kampet e burgjet e diktaturës komuniste ku ai mori edhe një sëmundje reumatizmale që më vonë i kushtoi shtrenjtë shëndetit të tij. Pra për 20 vjet me radhë, siç shkruam më sipër, ai jetoi si çoban nën mbikqyrjen e degës Pukë në vendin e quajtur Zhavor. I shkruajmë këta rreshta në gazetën “Shqipëria Etnike” për të kujtuar burrërinë e djalit 14 vjeçar Kol Bib Doda dhe vuajtjet e tij nga diktatura komuniste. Le të mbetet kujtim ky shkrim në mbarë malësinë e Veriut.

Shan Sokoli

Haberret e akshamit në gazetën “Shqipëria Etnike”

Veteranët (komunistë) hapin fushatën e pranimit dëshmorë…

Nuk do t’i kishte shkuar kurrë kujt mendja se veteranët e “Luftës Nac-Çl.” do të hapnin fushatën e pranimit “dëshmorë”. Për të realizuar këtë organizatat e veteranëve na vjen haberri se paskan marrë një letër nga kryesia e PS, ku u porositkan që me çdo kusht të bëjnë evidentimin e të vdekurve nga familjet komuniste (dhe ato të spiunëve të tyre) që nga viti 1941 deri në vitin 1950. Të gjithë këta të vdekur në çfarëdo rrethane duhet të regjistrohen si dëshmorë të luftës për fitoren dhe instalimin e komunizmit në Shqipëri. Gjithsesi për të realizuar këtë organizatat e veteranëve duhet të formulojnë regjistrat e tyre, dhe t’i raportojnë në komitetet drejtuese të Partisë Socialiste nëpër rrethe. Natyrisht vdekja në dyshek apo në hendek do të shkruhet ra dëshmor në luftë. Pas realizimit të kësaj detyre organizata e veteranëve do të përmbushë numrin e dëshmorëve 28 mijë që ka deklaruar me kohë Partia Komuniste (e Punës). Në haberrin e ardhur thuhet se kjo është një detyrë e “shenjtë” e veteranëve të cilët duhet t’i shpëtojnë nderin partisë, pasi sipas shifrave të gjetura në arkivat e shtetit (komunist) nuk gjenden veç fiks 4300 të rënë në Luftën Nac-Çlirimtare, dhe thuhet se shifra 28 mijë ka qenë thjesht një numër që ishte raportuar pranë organizmave ndërkombëtarë, për t’u dukur një kontribut i madh që kishin dhënë komunistët shqiptarë në luftën antifashiste. Ndonëse Partia Komuniste e plakur ka vdekur, por shërbëtorët e saj gjallë dhe partia bij po përpiqet me çdo kusht të mos e korisë “varrin” e s’ëmës. Deri tani thuhet se me aksion me goditje të përqendruar janë regjistruar mijëra “dëshmorë”, madje sipas të dhënave për një person janë bërë edhe 2-3 regjistrime, ku ka gjasa që shifra 28 mijë dëshmorë të tejkalohet dukshëm. Për këtë tejkalim pëshpëritet se vetë Fatos Nano është i shqetësuar, mirëpo veteranët (komunistë) nuk ndalen, pasi siç thonë ata janë mësuar që detyrat e partisë t’i realizojnë gjithmonë jo 100%, por 130 deri 150%…

Tre të burgosur në Shkodër punësojnë 1300 malësorë

Këto ditë shkurti thyen burgun e Shkodrës dhe u arratisën tre të burgosur. Menjëherë pas kësaj SHISH-i mori masat e veta për t’i gjetur se ku ishin strehuar të burgosurit, që dyshohej se ishin diku nëpër Malësi të Madhe. Me gjithë angazhimin e policisë së shtetit SHISH-i u hodh menjëherë në aksion, por për këtë nuk aktivizoi vetëm oficerët e vet që ka efektiv, por si dikur Sigurimi i Shtetit (komunist) me lista në dorë thirri “nën armë” 1300 malësorët spiunë që si në një kohë u organizuan në grupe vëzhgimi në çdo cep të Malësisë. Është interesant se 1300 spiunë është thënë se kanë qenë në vitin 1990 dhe përsëri thuhet se janë edhe tani, kur dihet se një pjesë kanë vdekur apo larguar në emigracion, por me sa duket shifra është ruajtur me pranimin e të rinjve. Gjithsesi siç i vjen gazetës tonë haberri përsëri këta 1300 SHISH-as janë të kënaqur pasi jo vetëm jaën mbledhur kështu për herë të parë pas 14 vjetëve, por mbi të gjitha për këto ditë “zbori” paguhen mirë, apo më shqip janë të punësuar në zanatin e tyre të vjetër apo të ri… por edhe lusin Zotin që kjo punë të zgjasë, e Zoti i tyre thonë është Shteti dhe Qeveria Socialiste…

Malësorët përkujtojnë edhe të rënët komunistë dhe antikomunistë

Më datën 1 shkurt 2005 përkujtohet në Vrakë 60-vjetori i rënies së “Heroit të Popullit” Vasil Shanto. Në këtë përkujtimore merrnin pjesë veteranë komunistë, drejtues të Partisë Socialistë e partive të tjera të majta, si dhe meritokratë të këtij shteti, madje në këtë “miting” përkujtimor u morën me “dëshirë” nxënës të shkollave që thuhet se shkollat janë të depolitizuara. Fjalimet për Vasil Shanton ishin me një mllef të pashoq kundër atyre që e vranë “heroin” e tyre i cili në atë kohë ishte duke u kthyer nga Jugosllavia me një mision (për bashkimin e Shqipërisë me Jugosllavinë, si republika e shtatë)… Përkundër kësaj pas 12 ditëve Shoqata e të Persekutuarve Politikë (prej shokëve dhe idealeve të Vasilit), përkujtuan 60 vjetorin e kryengritjes antikomuniste të Malësisë së Madhe. Ndërsa në përkujtimoren e V.Shantos folën e shanë me emra konkretë vetëm veteranë komunistë, në përkujtimoren e kryengritjes antikomuniste folën jo vetëm antikomunistë, por edhe “komunistë” të rinj socialistë, të cilët kishin një kontribut të rëndësishëm në mediat e shkruara në vitet e para që triumfuan idealet e antikomunistëve malësorë. Gjithsesi malësorët e tubuar e duartrokitën “komunistin” e rinovuar në perëndim, i cili në këto vite ishte burrëruar dhe “penduar”… Pjesa më interesante e tubimit të 12 shkurtit ishin disa fytyra që kishin marrë pjesë e duartrokitur edhe në tubimin e Vasilit, ku për këtë ne nuk mundëm të marrim një haberr të saktë, përse kishin ardhur, pasi qarkullojnë dy versione: I pari që thotë se këta “veteranë” kishin ardhur me mision; dhe i dyti që thotë se këta ishin ngatërruar me thashethemin se do të ndaheshin distinktiva me germën SS… E pabesueshme, kur ne po mbyllnim këto haberre na vjen një tjetër që thotë se në tubimin antikomunist morën pjesë edhe nga ata që në Vlorë kishin ngritur tre gishta (në 1997) që janë simbole Serbe-Sllave, për idealet e të cilave ishte vrarë edhe “heroi” Vasil Shanto…

PS-ja ia fut PD-së për zonat zgjedhore në minoritetin grek

Është interesan se si PS po menaxhon ndarjen e zonave zgjedhore për minoritetin grek në jug të vendit, por është më interesant se si PD ra në kurthin e Partisë Socialiste. Thuhet në kurthin, pasi siç dihet PS është parti komplet me orientim pro-grek, ku minoriteti është në mbështetje të plotë të kësaj qeverie e këtij shteti. Mirëpo dikush mund të pyes atëherë përse PS-ja nuk pranon për të krijuar zona zgjedhore të pastra me minoritetin grek??? Haberri që na erdhi këto ditë nga zonat e jugut i jep përgjigje mjaft të besueshme kësaj pyetjeje. Së pari PS me kundërshtimin e zonave të “reja” zgjedhore për minoritetin fiton kredibilitetin e humbur si vasale e Greqisë, duke u treguar nacionaliste e tërbuar, si dhe krijon përkohësisht një alibi për të larguar vëmendjen e shqiptarëve e më gjerë nga dreqninat që kanë zënë Shqipërinë tonë. Së dyti, ul përkohësisht nacionalitetin e Partisë Demokratike, e cila e etur për pushtet pranon çdo kompromis edhe në dëm të Shqipërisë. Së treti, PS jo vetëm do ta pranojë variantin, por për këtë do të fajësojë PD si pro-greke dhe komunitetin ndërkombëtar, por tashmë minoritetin grek do ta quajnë minoritet etnik e jo diasporë siç është në të vërtetë, duke krijuar kështu “idenë” se trojet e minoritetit janë toka greke, ndonëse këtu nuk është e gjithë popullsia etnike greke… E këto pasoja do t’i heqë edhe vetë PD-ja nëse vjen këtë vit në pushtet. Gjithsesi PS-ja e “kreu” detyrën, dhe PD-ja e hëngri për bukuri… hë i bëftë mirë, siç përfundon haberri.

Përse vjen Edi Rama në Veri të Shqipërisë?

Nga takimet e Edi Ramës në Veri të Shqipërisë, duke përfshirë edhe Shkodrën e Malësinë e Madhe nuk kemi mundur të marrim asnjë haberr “serioz” për qëllimin e Edushkës. Ne në fakt menduam të mos i lëmë pa asnjë haberr lexuesit tanë, edhe pse haberri nuk mund të jetë shumë i besueshëm. Fillimisht u tha se Edi ka ardhur për të shitur mend tek banorët e veriut, mirëpo vetë Edushka e mohoi këtë, pasi tha se nuk ka nevojë për para, pasi këto i ka me bollëk në Tiranë, dhe mendtë i jep falas. Më vonë u hap fjala se Edi ka ardhur për të gjetur një nuse këtej nga trevat tona, mirëpo vetë Edi dhe stafi i tij e mohuan këtë pasi Edi nuk martohet kurrë me një femër, pasi i ka inat këto, madje kjo vërtetohet edhe nga mungesa e femrave për të qenë në këto takime. Ndërsa haberri i fundit na u duk më interesanti, pasi Edi kërkon pranë vetes djem të bukur e të shëndoshë, që ai i quan “intelektualë”, e ndërsa këtë haberr nuk e mohoi askush, në një takim të fundit një “malok” i veriut qiti “kushtrimin”: Ruani djemtë e bukur e të shëndoshë nga Edi Rama, pasi ai për këta ka ardhur, se të tillë nuk gjen në Tiranë…

I mblodhi si i mblodhi këto haberre Ndue Bacaj

Magjistari i dashurisë

“Në duart e mia unë kam zjarrin”

Garsia Lorka

E njoh mirë të gjithë krijimtarinë letrare të Shpendi Topollajt. Arti që lëvron ai është shumë zhanresh, ku nuk mund të ndaj Shpendin tregimtar, romancier, apo kritikun më dashamirës të letërsisë shqipe pa njolla konjukturale, nga Shpendi poet. Më kujtohet një thënie e poetit Konça Sardojës që thoshte: “Të qënurit poet e detyron t’i mprehë shqisat, t’i hapë në kanatë dritaret e shpirtit e të mendjes, t’i ngulë këmbët paq në truallin ku shkel”. Shpendi tashmë e ka “zaptuar” këtë truall poetik me talent, me punë, dije e kulturë shumëdimensionale.

Hyj në truallin poetik të tij dhe e kundroj me ëndje, e lidhur ngushtë me krahët e dëshirës dhe mendimit lëvizës; poete-lexuese. Shëtis në kopshtin poetik, këpus lulet e poezisë Topolljane, t’ia përcjell lexuesit aromën njerëzore-poetike. Edhe në skutat e padukshme të poezisë, shkëlqen drita e artit që kullon dashuri. Vëllimi poetik “Magjistari i dashurisë”, ka “pushtuar” lëndinën e letërsisë shqipe dhe pa asnjë fije xhelozie citoj vargjet e Uollt Uitmanit:

“Ti më shpreh veten time më mirë nga sa mund ta shpreh unë vet; Ti më je m’afër zemrës

Nga ç’më është vjersha ime”.

Poezitë e këtij libri në tërësi kanë karakter substancial-refleksiv. Komunikimi i poetit zhbirilon anët e errëta të dhembjes njerëzore dhe i ngre ato në art, duke ndërtuar portretin e Unit të tij. Forma e jashtme e poezisë derdhet e shkrihet në përcaktimin e formës së brendshme, që është e lakmueshme për ritmin e muzikalitetin e këndshëm në një vepër arti. Poezia e Shpendit është poezi e vetëdijes të qëllimtë, kundra qëllimit në vetvete.

Poeti ndërton boshtin e poezisë, spontanisht, fuqimisht pa patur frikë nga luhatjet e murit të ftohtë, të vjetëruar nga lagështira e Piramidës vibruese në letërsi.

Shpendi Topollaj është poet i ngrohtë, të ndjell dëshirën për t’u dashuruar me të bukurën, me idealen, me të përsosurën. I respektoj të gjithë ata poetë që investojnë nga shpirti i tyre për të krijuar art, por jo të gjithë e kanë “fatin” të kenë në mendje gjilpërën e talentit, të qendisin artin e kërkuar.

Në sitën e shijeve të mia për poezinë (midis dhjetra poetëve, që gjunjëzohem para vlerave të tyre), do të veçoja edhe Shpendi Topollajn.

Gjilpëra e shpirtit poetik, qëndis hijshëm magjinë e vlerave artistike. Shpendi është arkitekt i gjendjes poetike, ku me tingullin e brendshëm i këndon ndjenjave njerëzore. Me zërin e tij origjinal na imponohet, duke na përndezur edhe ne si lexues të këndojmë këngën e Shpendit, simbol i shpendit grabitqar, që me poezinë e tij na “grabit” zemrat, duke na kthyer në robër të poezisë.

Një fakt “flagrant” e gjejmë në këtë vëllim, ku miqtë e Shpendit kanë shtruar në tapetin e respektit, vlerësimit, mirënjohjes për poetin, poezi vetëm për poetin njeri, zi B.Agasi, M.Gjergji, Y.Nurka, R.Gole, V.Bejko e A.Bajrami.

Poezitë e Topollajt, rreken të ndihmojnë gjendjen shpirtërore-morale të shoqërisë sonë, ku individi s’tërhiqet nga veset, herë të mbartura si mendësi e vjetër, e herë të pjella nga gjendja e tranzicionit të gjatë socialo-politik.

Shqetësimet e poetit gërryejnë me penë të hollë ligësitë, gjurmët e hirta që shkelim përditë, duke skalitur me mjeshtëri, guxim e qytetari një veprë arti.

Dhe kjo vepër gdhend një personalitet poetik: Shpendi Topollajn

Edhe kur fijet e nervave poetike janë gati në këputje të emocionit, poeti hyn në gjendjen e artit tolerant e human. E lufton të keqen me armën e penës. Një situatë të tillë e hasim tek poezia “Me ty o botë luftoj”. Shqisat e poetit preki mprehtësisht çdo situatë të errët, duke e sintetizuar në dritë dhimbjen e lindjes së vargjeve. Me mençuri e shpirt i lartëson ato në qiellin e letrave shqipe. Veçoj në këtë vëllim poezitë “Ironia e moshës”, “Dinjiteti”, “Na lodhi errësira”, “Nuk na mençuron dajaku”, ku dhembja e poetit është dhembja e plagëve të njerëzve të thjeshtë.

Duke shëtitur në kopshtin poetik “Magjistar i dashurisë”, ndalem me vetëdije tek poezia “Sa vjet”, ku poeti përpëlitet në agoni, duke përjetuar një gjendje mosmirënjohëse të vetëekzistencës së tij. Sinqeriteti i dyluftimit me gjendjen e egërson poetikisht poetin, duke kërkuar krahët e durimit ta degdisë në botën irreale, për të gjetur qetësi.

Duke udhëtuar butësisht në truallin e lirikave topolljane nuk mund të harrojmë se jemi njerëz, dhe duhet të jetojmë, punojmë, dashurojmë si njerëz të qytetëruar. Në poezitë “Pse kjo torturë”, “Fjalët e fundit të poetit”, “Kur dikush shpif për mua”, “Pse kështu”, në gjendjen poetike përplasemi, rrëzohemi e sërish ngrihemi emocionalisht në shkallët e mençurisë të poetit, që di të “gatuaj” tharmin e gjendjes poetike, di të “luaj” me fjalën, me emocionet.

Shpendi nuk është skllav i emocioneve, emocionet janë skllave të poetit, pasi ai është poet me shpirt të madh, që rrezaton gjithnjë mirësi e potencial vlerash. Këtë rrezatim vlerash poeti e pasqyron tek poezitë kushtuar dy gjigandëve të letërsisë shqiptare e botërore, të Lasgushit e Gëtes. Poezi të shkruara me ndjenjë, me dashuri, me mirënjohje të thellë si poeti poetit.

Poezitë e Sh.Topollajt janë si pëlhurë e mëndafshtë, të ledhatojnë me lirizmin burimor që rrjedh i freskët, i ëmbël, gurgullues.

Substanca poetike është thelbi i ujdisjes së fjalëve në Universin poetik. Burimi i poezive të deh me kompozimin shpirtëror të poetit, si afresk pulëbardhe në shtegtimin e qiellit të pathyeshëm të poetëve.

Tek burimi i poetit Topollaj, shkon me dëshirë për të larë mëkatet, sikurse shkojmë në kishë për t’i rrëfyer e falur ato.

Tek burimi “Magjistari i dashurisë” shkojmë të zhveshim lëkurën e veseve, të smirës, të urrejtjes, të shqyejmë lëkurën e hakmarrjes dhe të mbathim këpucët e arta të dashurisë.

Në këtë burim poetik të ndizet etja për të pirë flladin esencial të vetë jetës.

Vëllimi poetik “Magjistar i dashurisë” është lidhur pazgjidhshmërisht në buzë lakonike dhe këndon këngën e poetit, që do të këndohet sot dhe nesër. Do të këndohet gjatë si kënga e Naimit, Mjedës, Migjenit etj., etj.

Shpendi Topollaj është dishepulli i tyre në konservatorin e fjalës artistike.

Po e mbyll këtë parathënie me një mendim të poetit spanjoll, Migel Ernandes, mbi konceptin për poetët dhe poezinë: “Ne poetët jemi erë e popullit; lindemi për të kaluar duke fryrë nëpër poret e tij dhe për t’ia shpënë sytë e ndjenjat drejt kulmesh më të bukura.

E sotmja, kjo e sotme pasioni, jete, vdekjeje na shtyn me një vrull të papërmbajtshëm mua, ty dhe të tjerët drejt popullit. Dhe populli i pret poetët me vesh e shpirt ngrehur përfund çdo shekulli.”

Fatime Kulli

600 vjet s’po gjejmë një mbret

Lekës s’Madh Mbret i vërtet,

T’mirat në Shkodër ia kemi gjetë.

Dhe Leka i Madh e tha açik,

Jam i biri i Zeusit Pellazgjik.

Shqiptarët flasin me histori,

Jo si kojshitë kta batakçi.

Para njiqind vjetve kemi shkrue tek Lisi;

Nji numer njerz Shkodra e Parisi.

Tash krejt Shqipnia s’është sa Parisi!

Dy milion na i muer Greqia,

Tre milion na i muer Serbia!

Tre të tjerë na i muer Azia!

Po i lamë të tjerët se kah kan tretë

Gjashtëqind vjet pa dal nji Mbret!

Që t’i afrojnë njerzit e vet.

Por do prijësa të mallkuem prej Zotit,

E shkelen ligjin e Kastriotit

Se nuk punuen per Shqipni!

Por per Grek e per Serbi!!!

Shkelën Zeusin, shkelen Leken!

Shkelën Pirron të gjallë e të vdekun!

Shkelë Kastriotin edhe veten.

Po kta hajdutë s’i ka pjellë dosa;

Por janë kopila Enver-Fatosa.

Njiqind vjet nuk janë plotësue,

Që Helen Shqipen e kan ndalue.

Se shum herë është kan perfolë,

E cilla gjuhë në Greqi me u folë.

E ka lanë Leka historin.

Që nga Shkodra në Janinë.

Edhe Pirro fill mbas tij,

Por Helen janë faqezi.

Tuj na shty gjithnjë në kufi…

Mbreti Pirro me tagan

Kundër helenve si luan

Përpara Shqipe i thrrasin shokët

Se mbas teje jemi tok.

Në qofsha Shqipe unë po ju prij

Por edhe ju jeni shqiptarët e mi.

Dhe atë ditë na u dha ky emën.

Përgjithmon mashkull e femen

Tash ne jem shqiptarët e ri;

Nga pellazgët në Iliri

Pa liri mos kjoftë njeri.

Ja si ngjet në shekullin njizet!

Nga kopilat Serb e Grek!

Në nandëdhet e shtaten andërr e gja

M’u ba në Tiranë nji demonstratë!

Edhe unë e pyes nji plak:

Ende kërkojnë Enver hajdutin?!

Kta janë nipat tha të magjupit

I asht msue hunda me erë mutit.

Pal Delia, New York

Çmimi i hyrjes ne histori dhe karta e veteranit per Enver Hoxhen

Ndërsa njeriu hipën në një autobuz ndërqytetas në paretet e brendshme të tij sheh shenimin se hipja në atë mjet bëhet gratis për fëmijët nën 16 vjeç, për invalidët paraplegjikë dhe ata tetraplegjikë, po ashtu edhe për të verbërit. Ndjen emocion, sepse kur makina e madhe, shpesh edhe e ftohtë, e shtetit i vihet në ndihmë shtresave më të brishta e më të pafat të shoqërisë, duke i marrë në mbrojtje, një nderim të vjen natyrshëm për të. Si edhe dëshira që shteti të njerëzohet më shumë në këtë fazë të ndërkryer tranzicioni, ku shoqëria e hapur ngjason jo pak me kapitalizmin e egër të më tepër se dy shekujve më parë. Shpreson patjetër që shteti, brenda mundësive maksimale të tij, të ketë më shumë dhembshuri për të braktisurin, për të ngujuarin nga gjakmarrja, për të papunin, për emigrantin, për të paralizuarin, për të burgosurin, për të moshuarin.

Kur lexon se në një autobus urban invalidët, përfshi edhe ata të Luftës,  paraplegjikët dhe tetraplegjikët, të verbërit dhe fëmijët nën 16 vjeç, mund të udhëtojnë falas nuk e kundërshton atë që edhe veteranët e Luftës ta gëzojnë këtë përkrahje sociale. Saktësisht siç është shkruar në ato tabelëza në paretet e brendshme të urbanëve. Në rast se tek gjithë të tjerët (invalidët apo fëmijët) ky lloj statusi publik rrjedh prej konceptit të mbrojtjes dhe ndihmës sociale, tek veteranët buron nga ai i nderimit të merituar për kontributin e tyre në çlirimin e vendit gjatë Luftës së Dytë Botërore. Nga kjo sjellje një shtet apo qeveri, ca më shumë një shoqëri, fiton respekt për nivelin e saj të qytetarisë.

Mirëpo kur sheh se një shtresë e tërë shoqërore, siç janë veteranët e Luftës së Dytë Botërore, rrethohet me përkujdesje një mendim dhe merak të rri i trazuar. Nuk ka vend për paragjykim përse veçohet nga shtresat e tjera ky brez veteranësh, sepse të jesh veteran e të udhëtosh gratis në një autobuz publik qytetës nuk është një privilegj i panevojshëm apo i fryrë prej sfondesh ideologjike, i lidhur patjetër me qënien në pushtet të një kabineti të majtë etj etj. Veterani i Luftës është njëkohësisht edhe një pensionist në moshë të thellë, kështu që dyshimet për panevojshmërinë e këtij statusi janë të tepërta. Mendimi që të shtyn të reflektosh për këtë status ka të bëjë me një shtresë tjetër të madhe, e cila e përmbush statusin e ndihmës e nderimit social. Si do të mendonim, përshembëll, në rast se në paretet e brendshme të autobuzave qytetës shenimi do të ishte riformuluar nga “Udhëtimi është gratis për invalidët e Luftës, invalidët paraplegjikë dhe tetraplegjikë, të verbërit, fëmijët nën 16 vjeç dhe Veteranët e Luftës” në “Udhëtimi është gratis për invalidët e Luftës, invalidët paraplegjikë dhe tetraplegjikë, të verbërit, fëmijët nën 16 vjeç, Veteranët e Luftës dhe të Persekutuarit Politikë nga diktatura”.

Çdo njeri që do të propozonte një korregjim e plotësim të tillë do të përpiqej ta argumentonte.

– Ditët e fundit ngriti një furtunë të madhe përpjekja për të hapur mundësinë ligjore të pajisjes së Enver Hoxhës me statusin e veteranit të Luftës. Edhe pse ngjarja në vetvete paraqiste variantin e një absurdi (diktatori nuk është gjallë që të mund ta kërkonte vetë këtë gjë apo edhe për pasojë të përfitonte materialisht nga ky status) zjarrmia me të cilën u debatua të linte gojëhapur. Duke lënë mënjanë urinë e vjetër të medias për lajme jo të zakonshme (dhe kjo kërkesë deri tek Presidenti, e bërë nga bashkëshortja e diktatorit, ishte e pazakonshme) në rreshtimin pro dhe jo të statusit të Veteranit të Luftës u vendosën jo vetëm ish- partizanë e ish- ballistë, monarkistë dhe republikanë, por edhe publicistë, historianë e politikanë. Sigurisht përderisa çështja u hap mbyllja më e mirë nuk do të ishte heshtja, por e folura, mundësisht analiza. Mirëpo një pjesë e politikanëve, që u thirrën të sqaronin pozicionet e tyre, u përfshinë në debat nga interesat e përpunimit të elektoratit. Ndërkaq fragmente jo të vogla të opinionit ende nuk janë të prirura të reflektojnë thellë e t’i shmangen emocioneve. Shoqërisë sonë akoma i duhet shumë kohë e mjaft maturim që më në fund të mos e konsiderojë lajm të dorës së parë përpjekjen për ta pajisur me kartë veterani njeriun, i cili me dorë të hekurt e të përgjakur drejtoi Shqipërinë për pothuaj një gjysëm shekulli. Po ashtu do të duhet shumë kohë edhe prej vetë veteranëve të Luftës të binden natyrshëm që “komandanti” i tyre nuk u ka qendruar fort besnik idealeve që ata kishin kur vunë në qafë shallin e kuq të partizanit. Ndoshta për shkak të viteve të largët shumë nga këta guximtarë e atdhedashës nuk kujtohen dot mirë se ai shall i flaktë atëhere, kur e lidhën në qafë me shumë dëshirë e ëndërra, i ngjante ngjyrës së flamurit kombëtar dhe aspak yllit të eksportuar nga revolucioni bolshevik sovjetik, i cili është dëshmuar përfundimisht që ishte një grusht shteti. Do të nevojitet shumë kohë që luftëtarët e epopesë partizane të kuptojnë masivisht se edhe lufta e drejtë çlirimtare u mpleks që në fillimet e veta, jo për fajin dhe përgjegjësinë e tyre, me parime dhe praktika të këtij grushti shteti. Kështu revolucioni shqiptar i messhekullit të shkuar për një sistem shoqëror demokratik u devijua dhe në thelb u tradhëtua. Sigurisht në këtë botë e në këtë vend ai nuk është i tradhëtuari i parë dhe as do të jetë i fundit. Duhet kohë që pjesa më “kokëforte” e veteranëve, përgjithësisht nga njerëzit më të ndershëm e më të thjeshtë të saj, ta kuptojnë këtë vërtetë. Do të ishte pa efekt çdo përpjekje e sforcuar per t’i “detyruar” tani apo për t’i paragjykuar si bashkëkombas që “u ka mbetur ora në vend”.

Tashmë në vitin 2005 duke qënë se jemi një shoqëri, e cila inspiron të mëkembet sa më shpejt nga një traumë kombëtare (ne përveç diktaturës patëm traumatik edhe vitin 1997), efektin kohë që mund tua lëmë dashamirësisht shumë veteranëve të luftës, nuk mund ta presim duarkryq ne të tjerët. Të paktën ngjarja e statusit të veteranit për Enver Hoxhën është një rast i mirë për të reflektuar edhe njëherë e parë objektivisht ku gjendemi. Ajo ishte një “lakmus”, i cili hidhet në një epruvetë dhe sipas ngjyrës që merr dëshmon llojin e lendës kimike brenda saj, në është acid apo bazë. A thjesht ujë. Ngjarja dhe debati për atë kartë veterani provoi se në shoqërinë tonë akoma ka mjaft “acid”. “Lakmusi” kësaj rradhe u ngjye me të kuq. Dhjetë vite të shkuara u mbulua i gjithë nga një blu e fortë.

Rrjedhojë e kësaj situate tej mase ngjyrëkuqe është edhe ai shenimi i dhimbshur në faqet e brendshme të çdo autobuzi urban. Ai status nderimi publik edhe për ish-partizanët, por ku mungojnë mijra të persekutuar nga diktatura. Shumë nga këta të fundit, njëlloj si të parët, janë në prag të pensionit apo në moshë të thellë. Mos nuk ishte luftë ajo ku u përfshinë dhe ku thjesht për bindje të tjera politike një pjesë humbën jetën e të tjerët kaluan kalvarin e burgjeve? Në një farë mënyre a nuk janë edhe ish-të persekutuarit veteranë të një lufte të gjatë për demokraci? Me mijra janë dëshmorët e betejës antifashiste dhe veteranët e saj, me mijra edhe dëshmorët e luftës antidiktatoriale dhe veteranët që ka. Atdheu është mbi të gjitha, në çdo sistem apo regjim. Mirëpo atdheu vlerën e vet si mëmëdhe dhe patriotizmi kuptimin e plotë e ka vetëm në liri. Veteranët e luftës dhe ish-të përsekutuarit janë dy pjesë të vyera të shoqërisë shqiptare, dy faqe nga më demokratiket e historisë së saj. Moskuptimi (dhe keqkuptimi) është në interpretimin sipërfaqësor e në mos arbitrar se njëra palë është viktimë e tjetrës, se ish-të persekutuarit nga diktatura janë therrorët e veteranëve të Luftës. Ndërsa në të vërtetë sëbashku të dy palët janë viktima të pafajshme të një sistemi, të një rrethane madhore gjeostrategjike si edhe të një njeriu e një grupi personash pranë tij.

– Shoqëritë e hapura nuk mund të kenë ekuilibra të brendshëm të fiksuar në nivelin e një harmonie të përsosur. Parametrat e tyre politikë apo ideologjikë, si çdo përmasë tjetër, lekunden vazhdimisht, por ndryshe nga një shoqëri e mbyllur, ku dhunshëm vendoset një baraspeshim i sforcuar, lëvizja dhe riekulibrimi i parametrave në shoqërinë e hapur kryhet natyrshëm dhe lirisht. Në rast se një dekadë më parë “blu”-ja ishte e fortë dhe tani po kaq e fortë po spikat e “kuqja” kjo do të thotë se në thelb asgjë alarmante nuk ka ndodhur, thjesht shoqëria shqiptare vijon kërkimin normal të një rikuilibrimi. Duke e mirëkuptuar këtë situatë të gjithë, njerëz të pajisur me pushtet apo ndikim ekzekutiv, mediatik e legjislativ apo edhe pa atribute të tilla, por gjithsesi njerëz të lirë, sëbashku mund ta moderojnë edhe më jetën e tyre. Këtu nuk është fjala që të gjithë të kujdesemi të baraspeshojmë raportet formale mes veteranëve “të kuq” (ish-partizanëve) dhe atyre “blu” (ish-të persekutuarve nga diktatura). Po u kuptua kështu atëhere do të mjaftonte vetëm një korregjim i thjeshtë në atë shenimin brenda autobuzave brendaqytetës. Ishte një fazë e parë e pasdiktaturës kur deri edhe një grup komunistësh të një partie të re enveriste, me një motivacion fals si terroristë, u burgosën. Iu hodhën prangat me zell politik deri edhe Ilir Hoxhës, qartësisht vetëm se ishte i biri i Enverit. Këto gjeste asnjë proçes deenverizimi nuk realizuan. Përkundrazi, në mos e bënë më agresiv, e konservuan për të dhënë shenja të forta gjallimi më pas.

Në këtë panoramë, ndërsa shumë ngjarje tronditën qendrueshmërinë e brendshme të vendit dhe për ndërhyrje të dhunshme mbi stabilitetin u lakuan shumë emra, kurrkush nga komunistët e hapur e të rreshtuar në partitë e tyre enveriste nuk u gjet si zjarrvënës. Po kështu edhe pjesëtarë të familjes Hoxha. Në Shqipëri ka katër apo pesë parti enveriste e puniste, tashmë të gjitha të lira të kryejnë aktivitet politik dhe asnjëra e nxjerrë jashtë ligjit, por kurrkush prej tyre deri tani nuk ka nxitur e provokuar dhunë ndaj institucioneve, personave apo edhe vetë sistemit shoqëror. Në shumë vende të zhvilluara ektremistë të majtë kryejnë akte terrori, në Shqipëri, edhe pse disa komunistë janë enveristë, nuk veprojnë aspak kështu, janë shumë luajalë. Kjo ndodh jo vetëm sepse ata ndihen patriotë, por edhe sepse në lidhjen e tyre problematike me sistemin e dështuar realsocialist dhe instaluesin e tij kanë më së shumti nostalgji se teori e praktikë veprimi. Fakti që enverizmi, kjo strukturë politike e njohur botërisht si nga më të egrat në kontinent, pasohet nga dishepuj kaq paqësorë, dëshmon se ekzistojnë shumë gjëra ende të panjohura në atë që quhet komunizmi shqiptar. Zbulimi i tyre është detyrë e analizës, jo e interpretimit masovik nga politika. Jo rrallë kjo e fundit, duke e polarizuar opinionin, në vend që të “zbardhë” dukuritë komplekse, vetëngjyroset fort me të kuqe apo blu, rozë apo jeshile, për t’u dalluar nga rivalja dhe interceptuar sa më shpejt nga votuesi.

Analizë, sa më shumë analizë, do të thotë edhe më pak faqe gazetash me histori byroistësh apo punistësh që e tregojnë gati heroike e trendafili të shkuarën. Vala e tyre ka dy-tre vjet që po nxjerr shkumë pothuaj çdo mëngjez.

– Duke lënë mënjanë indiferencën apo kujdesin se mos gjendesh në mes të ndonjë pakënaqësie apo sulmi të palësh qejfmbetura nga një prononcim publik, përpjekja për t’i dhënë statusin e veteranit të Luftës Antifashiste Enver Hoxhës nuk ishte thjesht zbatimi i kulturës së shtetit ligjor. Pra, përderisa ai ka qënë, përveç shef i Partisë Komuniste edhe drejtuesi i njësive ushtarake partizane, sipas ligjit njihet si veteran. Të ishte vetëm kjo problemi mbetej plotësisht në autoritetin e Kuvendit të gjykonte ta mbante ligjin ashtu siç është apo për raste të veçanta kompromentimi të rendë të parashikonte mosdhënien apo heqjen e kartës së Veteranit të Luftës. Mirëpo rruga institucionale që bëri letra e të vesë Hoxha ishte sprova e saj e vendosur për të filluar një proçes rehabilitimi të diktatorit, opinion që nuk e ka vetëm ajo. Mes nesh gjenden bashkëkombas të cilët shpresojnë në një të ardhme, ku do të përfundojë ringjallja morale e pjesë-pjesë e Enver Hoxhës. Kësaj rradhe përpjekja e të vesë së tij ishte inkurajuar prej kërkesës së një pakice komunistësh në këshillin e qytetit të Gjirokastrës për t’i vënë emrin e tij njërës prej rrugëve. Siç dihet ajo çështje u mbyll nëpërmjet funksionimit normal të pluralizmit. Këshilltarët politikë kundërshtarë të komunistëve, të cilët ishin më të shumtë në numër, propozuan emrin e Ismail Kadaresë dhe ky i fundit, tepër në kohë dhe energjik, ndërhyri duke propozuar emrin “Rruga e Gjimnazit”.

Përpjekja e dytë brenda vetëm pak muajve për rehabilitimin gradual të Enver Hoxhës ishte mjaft e studjuar, shumë më pak e kundërshtueshme. Nuk kërkohej t’i jepej emri i tij ndonjë rruge apo objekti, nuk lutej rivendosja publike e ndonjë busti. Thjesht bëhej e ditur se ai nuk mund të lihej pa një kartë të thjeshtë veterani. Një arsyetim i tillë pajtohej me një opinion jo pak të përhapur, sipas të cilit gabimet e fajet e regjimit të vendosur nga Hoxha kanë të bëjnë me periudhën e pasçlirimit, kurse vitet e luftës antifashiste për formacionet ushtarake partizane, të drejtuara prej tij, mbeten një epope e mbuluar nga lavdia.

Mbase do të ishte interesante një zhvillim i tillë i fatit të Shqipërisë, por provat me shumicë po depozitohen rreth të vërtetës se diktatura hodhi bazat dhe u formësua që në vitet e luftës çlirimtare. Fshehurisht, mbuluar me shumë demagogji. Formula e “diktaturës së proletariatit” gjendej që në fillesën e platformës komuniste të vitit 1941.

Kështu për fat të keq rodhi historia jonë, por tashmë nuk mund ta flakim fëmijën bashkë me ujin e ndotur të govatës ku u la. Veteranët e Luftës kudo dhe jo vetëm në atë tabelëz brenda autobuzave brendaqytetës, mund të ndihen më të afërt shpirtërisht e në nderime me ish-të persekutuarit nga diktatura. Një gjest i ri mirëkuptimi mes të dy palëve do të ishte njohja më e thellë e vetë diktatorit dhe e sistemit të tij. Enver Hoxha nuk ishte as antishqiptar dhe as një mediokër. Nacionalist dhe politikan dinak ai ishte gjithashtu një person që për etjen e tij të papërmbajtur për pushtet e dobësoi shumë zhvillimin e Shqipërisë dhe e rënoi elitën e saj. Ai ka hyrë në histori, ishte shumë i zoti ta bënte këtë gjë, tanimë nuk ka njeri e forcë ta nxjerrë prej andej. Në histori hyjnë që nga martirët, heronjtë dhe idealistët e deri tek më të mëdhenjtë e sharlatanëve apo rënuesve.

Ja përse, besojmë, se për Enver Hoxhën do të bëhen filma dhe libra, por zor se do të kendohen më kengë. Ai do të jetë në histori, por jo në Panteonin e saj.

Albert Vataj

Sa ndryshëm e trajtojnë Shqipëria dhe Arabia Saudite të njëjtin financues terroristësh

Marrë nga revista “The Weekly Standard”

UASHINGTON – Ndërkohë që Viti i Ri fillon, kapitulli i fundit i rrëfenjës për një shtetas të pasur saudit Yasin al-Kadi 47 vjeç, na ofron shumë mësime lidhur me terrorizmin, reagimet ndaj tij dhe rolin e përgjegjësitë e Arabisë Saudite në luftën kundër tij, bëhet e ditur në faqen e internetit të revistës “The Weekly Standard”.

Yasin al-Kadi është një drejtues në fondacionin “Muwafaq” ose ndryshe “Blessed Relief Fondation”, organizatë kjo që është shpallur, zyrtarisht, nga Departamenti amerikan i Shtetit si financuese globale e rrjetit “al-Kaida”.

Në vitin 2001 administrata amerikane e drejtuar nga George W. Bush urdhëroi ngrirjen e aseteve të sauditit al-Kadi. Ky i fundit ishte përfshirë gjithashtu nga Bashkimi Evropian në një listë terroristësh. Al-Kadi është një investitor me një shtrirje të gjërë. Në fund  të vitit 2002 një nga sipërmarrjet e tij, kompania e prodhimit të programeve kompjuterike Ptech, Inc. u kontrollua nga autoritetet federale amerikane.

Kompania Ptech. ka marrë miliona dollarë nga klientë zyrtarë të SHBA-së ku përfshihen Shtëpia e Bardhë, FBI, Shërbimi i Brendshëm i të Ardhurave dhe Forcat Ajrore. Në fund të vitit 2001, al-Kadi ishte lidhur me një kompani për tregtinë e gurëve të çmuar “Global Diamond” me bazë në Kaliforninë Jugore. Vetëm muajin e kaluar, al-Kadi u shpall (jo për herë të parë) në Çikago, në një padi gjyqësore civile nga Matthew Levitt, një hetues i mirënjohur i terrorizmit pranë Institutit të Uashingtonit për Politikat në Lindjen e Afërt, si mbështetës i akteve terroriste të grupit “Hamas” në Izrael.

Këto masa rezultuan në një vendim kundër Institutit të Edukimit Kuranik (QLI), Ilinois, për përgjegjësi në vrasjen e 17-vjeçarit izraelito-amerikan David Boim në vitin 1986. Megjithatë, al-Kadi vazhdon të punojë i pangacmuar në territorin saudit, edhe ndërkohë që mbretëria saudite është shndërruar në një skenë të një fushate të re të barbarizmit të rrjetit “al- Kaida”. Zyrtarë sauditë, të cilët pretendojnë se janë miqtë dhe aleatët më të afërt të administratës së presidentit Bush në këtë luftë, janë paralizuar kur vjen puna për të vepruar kundër njërit prej shtetasve të tyre.

Megjithatë, jo çdo institucion qeveritar ka kaq shumë mungesë vullneti. Ndërkohë që Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Bashkimi Europian garantojnë një proces të duhur ndaj sauditit al-Kadi dhe ndërkohë që mbretëria saudite kthen kokën nga ana tjetër, vendi i vogël e i varfër Shqipëria, një vend me predominancë myslimane, në të cilën al-Kadi ka pasur shumë asete ekonomike të shtrira, është duke ndërmarrë një fushatë të qëndrueshme dhe efektive kundër shtetasit saudit.

Në një prej masave më të fundit, autoritetet shqiptare ndërprenë në muajin dhjetor punimet në një projekt ndërtimor në pronësi të sauditit al-Kadi, ku përfshiheshin 22 apartamente në kryeqytetin shqiptar, Tiranë. Al-Kadi ka ngritur në të kaluarën tetë kompani në Shqipëri, kompani këto me pesë emra të ndryshëm, si dhe ka pasur atje 36 llogari bankare. Një prej aseteve të tij në Shqipëri, një kompleks masiv i njohur si “Kullat Binjake” shqiptare u sekuestrua, ndërkohë që ndërtimi po përfundonte tamam përballë zyrave qeveritare.

Ndërkohë, përfaqësues të qeverisë shqiptare shprehen se po vazhdojnë kërkimet për asete dhe pronësi të tjera të biznesmenit saudit në vendin e tyre. Dhe në një vend tjetër të vogël ballkanik me pak resurse por me shumë vullnet për të marrë masa kundër terroristëve, zyrtarët e Bosnjes njoftuan në shtator të vitit të kaluar përfshirjen e sauditit al-Kadi në dy banka lokale, Depozitna Banka dhe Vakufska Banka. Ata njoftuan gjithashtu bllokimin e këtyre aseteve.

Mësimi? Arabia Saudite e madhe dhe e pasur, me gjakun në rrugët e saj, shpreh pamundësinë e veprimit ndaj terroristëve. Shqipëria, ky vend i varfër, vepron me saktësi dhe dedikim për të mbyllur aktivitetet e të njëjtëve terroristë.

Rrjedhimisht, kështu mësojmë se cilët janë miqtë tanë të vërtetë në vendet myslimane. Gjithashtu, Shqipëria e cila ka një ushtri të vogël, ka dislokuar gjithashtu 71 trupa në Irak. Nganjëherë xhestet e vogla flasin më shumë se retorika e ekzagjeruar, veçanërisht kur kjo e fundit vjen nga Riadi, kryeqyteti i mbretërisë saudite.

Malësia e Madhe në 60-vjetorin e kryengritjes antikomuniste…

Në janar të këtij viti u mbushën 60 vjet nga ajo kohë kur Malësia e Madhe u hodh në kryengritjen e parë antikomuniste në Shqipëri dhe në Europën e atëhershme. E kjo kryengritje kishte në themel mbrojtjen e lirisë e identitetit të fituar me mund e gjak ndër shekuj, ku Malësorët e dinin mirë se kundërshtimi i komunizmit nuk ishte i lehtë, pasi kjo ideologji kishte pushtuar jo pak nga Europa e bota. Gjithsesi malësorët sakrifikuan dhe u persekutuan gjatë, por edhe qëndruan si asnjë trevë tjetër shqiptare. Mjerisht sot pas 60 vjetëve kur komunizmi ka rënë dhe vendin e qeverisin pasardhësit e tyre me emrin socialistë, Malësia e Madhe përsëri ndodhet në darën e persekutimit të pashoq të kësaj qeverisjeje. E persekutimi sot nuk është klasik si dikur me pushkatime, burgosje, internime e privime për t’i dalur zot vetes e të drejtave që të paktën t’i jep ligji. Po ky persekutim shihet qartë në mungesën e gjërave elementare që duhet të sigurojë një shtet e qeveri e cila pretendon se ka dalë nga një shoqëri pluraliste e demokratike. Mungesa e energjisë elektrike, paunësia skandaloze, shkatërrimi i institucioneve që u krijuan në vitet 1992-1996, rikthimi në drejtim i kastës komuniste janë disa nga ato gjëra jetike që e kanë kthyer Malësinë e Madhe në kushtet e mbijetesës si në 45 vitet e diktaturës komuniste. E për t’i shpëtuar kësaj gjendjeje shkatërruese për Malësinë, e vetmja zgjidhje është emigracioni klandestin me çdo çmim, ku shpesh ky çmim ka qenë jeta. E ndërsa Malësia braktiset qeveria guduliset, se kështu bën zus më lehtë këtë trevë dikur trime e kryengritëse për t’i dalë zot vetes. Mjerisht me gjithë këtë persekutim e privim të pashoq Malësia e Madhe sot pas 60 vjetësh nuk i ngjan më asaj treve famëmadhe, por një treve të urtë e të butë që duron në pafundësi të gjitha eksperimentet e socialistëve. Tashmë kjo trevë ish-“rebele” nuk mund të organizohet e protestojë as për mungesën e dritave, as për papunësinë katastrofale, as për shkatërrimin e institucioneve që ia rikolektivizuan në Shkodër e as për gjë tjetër që ia sollën këto ditë të socializmës së dytë. Ne si malësorë kjo gjendje qetësie e bindje nuk na ka hije, madje duhet të na bëjë të mendojmë se mos vallë në këtë trevë antikomuniste, komunizma paska krijuar kaq shumë “njeriun e ri” të tij që dikur e reklamonte si kryeveprën e vet. Ku ky njeri nuk shqetësohet për veten e familjen e tij, për të drejtat e tij, por veç të jenë mirë partia e qeveria e saj, se është gati të hajë edhe bar. E nëse në Malësi ka ndodhur kështu, na duhet të pohojmë se “sentenca” (erotike), “Një urrejtje e gjatë shpesh herë ka prirje të kthehet në dashuri” është “realizuar” tek banorët e Malësisë me komunizmin apo pasardhësit e tij… Për kundër kësaj heshtjeje apo më saktë këtij nënshtrimi, Partia Socialiste edhe në Malësi të Madhe po krijon komitetet e votimit si në 1997 të “Shpëtimit”, ku nëse në ’97 këto komitete kishin për detyrë shpërthimin e depove të armëve me të cilat rrëzuan pushtetin demokratik, komitetet e sotme të PS kanë objektiv kutitë e votimit të këtij viti me të cilat do të sigurojnë një mandat tjetër qeverisës… e fati i mëtejmë i Malësisë dihet. E ndërsa forcat opozitare, që duhet të ishin në ballë të organizimit të protestave, vazhdojnë të “flenë” gjumë e të shohin ëndrra, ndoshta si ai gomari që ujku po e hante nga vithet e ai mendonte “O Zot bane andërr”…

Ndue Bacaj

Gjakmarrja, kjo plage që nuk po gjen sherim

Gjakmarrja, kjo plage që shkakton vetem dhimbje njerezore, kjo plage që kurre nuk po gjen sherim, kjo plage që sa here duket që fashitet, ne fakt vetem majiset, kjo plage që ndjell vdekje, mjerim e shkaterrim, kjo plage që qindra familje i ka mbuluar me vellon e zise, e qindra te tjera i ka mbyllur ne kullat e tyre po te zeza.

E fatkeqesisht, vetem presin vdekjen me ankth, vdekjen e menjehershme nga ata që u kane gjakun borxh, apo vdekjen e ngadalte që u shkakton uria, streset dhe izolimi total nga jeta shoqerore. Gjakmarrja është nje plage e trasheguar nga shekujt jo vetem per shqiptaret. Që ne kohen kur shoqerite primitive nuk e njihnin konceptin “shtet” dhe ne fakt hakmarrja ne pergjithesi e gjakmarrja ne vecanti, luanin rolin e paralizuesit tek njerezit kriminele e keqberes, ku parimi “me vrave, te vrara; me demtove ekonomikisht apo materialisht dhe j me te njejten monedhe”, benin që te frikesoheshin jo vetem njerez te vecante, por edhe shtepi e fise, teksa jeta vazhdonte. Është interesnt te thuhet se bashke me njeriun, lindi edhe antinjeriu, pra djalli, që prishte shpirtin e mendjen e njeriut per te vrare deri te vellane e vet, ku per ilustrim mund te kujtojme se që ne momentet e par ate njeriut mbi kete bote, pra që ne kohen e Eves dhe Adamit, vellai vrau villain nga smira, Kaini vrau Abelin,e   ndersa kjo shkruhet edhe ne librat e shenjte, ne gjejme edhe tek libra te tjere si “Iliada” vargjet:

…Deri prej atij që mbyti vellain… Ose prej atij që mbyti te birin…

E ndersa shekujt kalonin, shoqerite largoheshin nga jeta primitive dhe ndertonin kode, ose me sakte ligje te kohes që rregullonin deri ne nje fare menyre, jeten dhe merredheniet mes njerezve, duke bere që ndagale te lindnin shtete e qeveri që merrnin persiper te mbronin te drejtat e njeriut si dhe civilizimin e zhvillimin e vendeve te tyre. Gjate Mesjetes, ne Shqiperi linden disa Kanune, si ai i “Maleve”, “Skenderbeut”, “Laberise” e deri tek ai i “Leke Dukagjinit”. Ky është ndoshta me i ashpri, me jetegjati, vecanerisht ne   trevat e Veriut, duke perfhire edhe M.Madhe. Ky Kanun, mendohet se është i viteve 1459- 1479 edhe është mbledhe nga Princi Dukagjinas Leka III. Mjerisht ne vende te tjera te Evropes, me evoluimin e shoqerive, kodet e gjakmarrjes filluan te zhduken e vendin e tyre ta zene ligjet bashkekohore, që denojne gjakmrrjen e hakmarrjen, e ndersa njerezit filluan te ndergjegjsohen ne kherence me qyteterimin e zhvillimin e tyre. Ne Shqiperi ne pergjithesi, e ne M.Madhe ne vecanti, qyteterimi dhe civilizimi ecen me ngadale. Kjo jo për faj të shqiptareve të pushtuar shkull pas shekulli, ku simbol i këtyre pushtimeve është ai 5- shekullor otoman, dhe sundimi gjysemshekullor komunist. Nese pushtimi otoman, i frynte plages se gjakmrrjes, sundimi komunist bente sikur e ndalonte kete, por ne fakt komunizmi mbyllte me force plage të vjetra dhe akumulonte plage të reja që do të shperthenin me force sapo diktatura të binte pas vitit 1991. Komunizmi zhvilloi luften e klasave, krijoi njeriun e që që spiunonte vellai- vellane, miku- mikun, shoku- shokun e të tjerë e të tjerë, si dhe shkaterroi besimet e mbi të gjitha Pronat, që janë simboli që e lidh çdo njeri me atdheun e tij…..

Qindra vrasje ndodhen për kete plage, të akumuluara nga komunizmi, e veçanërisht për pronesine e tokes, ku kufinjte e vjeter ishin shkaterruar, ku dokumentacioni i pronesise ishte keqperdorur apo deformuar, duke ngjallur meri, inate e hasmeri, të cilat nga dita ne dite, shkaktuan vrasje e me pas gjakmarrje. Edhe sot e kesaj dite, gjakmarrjet trajtohen me kodet e vjetra mesjetare të Kanunit të Leke Dukagjinit….

Për të vertetuar se plaget e gjakmarrjes ende kullojne gjak, veçanërisht ne M.Madhe (ku edhe nuk është ndare toka me ligjin 7501, por me kufijte e vjeter, pra me Kanune), mjafton të shikosh dhjetera familje të mbyllura për Gjak,e dhjetera të tjera që kerkojne të marrin gjakun. Ne kesaj rradhe, për të vertetuar kete, mendum të shkruajme diçka vetëm për një plage të re të gjakmarrjes, e   cila  u hap para pak ditësh, pra me 6 shkurt 2005, kur për probleme pronesie, ne gjaknxehtesi e siper, Ded Dokaj vret me arme gjahu të ndjerin Ndue Nikaj dhe plagos të birin e tij Bik Nikaj. Menjehere familja Dokaj e Hotit që është sot nen administrimin e komunes Kastrat, u detyrua të ngujohet, pasi familja Nikaj i kerkon jo një gjak, por dy. Pra, për të vrarin dhe për të plagosurin. Pas dates 6 shkurt, familja e të ndjerit Ndue Nikaj u vesh ne zi, por një fat i tille e pret edhe familjen Dokaj,e   veçanërisht vrasesin Ded Dokaj dhe të gjithe meshkujt e kesaj familjeje, duke perfshire edhe nipin e Dedes, Nush dokj, i cili është nder meshkujt me të mirë të Dokajve për tu vrarë, pasi siç thote Kanuni i Leke Dukagjinit, gjakmarrja kerkon meshkujt me të mirë e jo të keqinje.

Gjithsesi, misionare e pajtimtare, janë munduar të pajtojne këto dy shtepija, të paktën ju është kerkur të ngushtojne rrethin e gjakmarrjes vetëm tek dorasi, por një gjë e tille, nuk ka pranuar ta bëjë fmilja Nikaj, gjë që ka sjelle të ngujohen apo fshihen diku të gjithe meshkujt e familjes Dokaj. Është interesant se familja e viktimes, nuk ka pranuar të denoncoje ne organet e policise se shtetit emrin e vrassit, pasi siç thone ata, kete nuk ua lejon kanuni, se gjakun duhet ta marrin vetë keta të demtuar e jo shteti. Shteti, ntyrisht tek ne është ende i brishte, e shpesh keqdashes, gjë që ka bërë që të mos japin asnje lloj sigurie për jetën e asnje mashkulli të familjes Dokaj, të cilet çdo dite që klon, presin me ankth se kur pushka e fmiljes Nikaj, do të godase mbi ta….

E ndërsa ne si gazete që shprehim keqrdhje për rastin konkret, por edhe për gjkmarrjen ne pergjithesi, nuk na mbetet gjë tjeter vecse ta mbyllim kete shkrim me vrgjet e poetit tone kombetar At Gjergj Fishta:

…Kush kje, ai mizori,

Që pushken rroku ma se parit,

E duart tash don me i ngjye

Ne gjak të vellezerve kot

Ai kjoft mallkue prej Zotit…..

Ndue BACAJ