Shkruan Ermira Kondo, gazetare e pavarur dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut
“A mund ta mbrosh lirinë e shtypit pa pyetur se si vdiq një gazetar?”
Më 24 korrik 2026, emisioni shqiptar “Ma Shqip”, i drejtuar nga Bostoni prej gazetarit Flamur Vezaj, ia kushtoi pjesën e parë të intervistës me Artan Hoxhën kujtimit të gazetarit nga Vlora, Enrik Mehmeti, i cili kishte ndërruar jetë pak ditë më parë në një aksident të papritur.
Megjithatë, emisioni – siç sugjeronte edhe titulli i tij – trajtonte vrasjet e kryera gjatë verës, larjen e hesapeve dhe përplasjet mes grupeve kriminale në Shqipëri.
“Ma Shqip” prezantohet si një podkast që trajton hapur çështjet e drejtësisë, politikës dhe krimit të organizuar.
Më 29 maj 2026, më pak se dy muaj para vdekjes së tij, vetë Enrik Mehmeti kishte qenë i ftuar në këtë emision për të folur rreth grupeve kriminale, presioneve ndaj gazetarëve dhe raporteve të pushtetit në Vlorë.
Prandaj, kontrasti është magjepsës.
Kur bëhet fjalë për krimin e organizuar në përgjithësi, toni është i drejtpërdrejtë, emrat shqiptohen dhe mekanizmat kriminalë analizohen.
Por kur bëhet fjalë për vdekjen e fundit të një kolegu që punoi pikërisht mbi këto tema, fjala bëhet jashtëzakonisht e kujdesshme.
Kjo nuk është për të fajësuar gazetarët që kanë hedhur poshtë një akuzë pa prova.
Kujdesi është thelbësor.
Por maturia nuk do të thotë mungesë çështjesh.
Një dëshmi që hap më shumë pyetje sesa mbyll.
Sipas regjistrimit dhe transkriptit të transmetimit, Artan Hoxha nuk e paraqet Enrik Mehmetin si një gazetar të zakonshëm.
Ai përshkruan një korrespondent të guximshëm, i cili është bërë referencë për median kombëtare dhe italiane, duke ushtruar profesionin në një rajon që ai vetë e përshkruan si veçanërisht të vështirë.
Ai thotë se në fillim të karrierës së tij, Enrik kishte dokumentuar një abuzim të mundshëm që përfshinte oficerë policie.
Ai më pas do të kërcënohej dhe do të privohej nga pajisja e tij.
Artan Hoxha përmend gjithashtu gazetarë të tjerë nga Vlora që do të kishin pësuar hakmarrje, përfshirë një sulm me eksploziv, përpara se të largoheshin nga Shqipëria.
Enriku, pretendon ai, do t’i kishte rezistuar këtyre presioneve.
Më në fund ai kujton se Enriku mbante përgjegjësi brenda një organizate ose sindikate gazetarësh, se ishte bërë një referencë lokale dhe se planifikonte të vendosej në Boston me familjen e tij.
Këto elementë nuk vërtetojnë asnjë lidhje midis punës së tij dhe vdekjes së tij.
Por ato e bëjnë të domosdoshme shqyrtimin e kësaj mundësie.
Artan Hoxha shpjegon gjithashtu se nuk u bind menjëherë nga rrethanat e para të raportuara.
Përkundrazi, unë pranoj me gjysmë zëri atë që kolegët e mi gazetarë në Shqipëri më kanë dëshmuar privatisht.
Dhe sigurisht që i kuptoj ata dhe menjëherë u zhyta në frikën tonë kur gazetari kosovar, Ali Ukaj, u masakrua në vitet nëntëdhjetë në Shqipëri, i supozuar nga bashkëpunëtori i Hashim Thaçit.
Për ne gazetarët e kohës pamë vdekjen pas çdo hapi, duke u bërë në kufijtë e paranojës për mbrojtjen tonë.
Kështu shprehet kolegu im Artan Hoxha, i cili shkoi në spitalin e Vlorës për të pyetur mjekët dhe për t’u informuar mbi gjendjen e personit të dytë që ndodhej në “quad” (motoçikletën me katër rrota).
Sipas dëshmisë së tij, lëndimet e këtij të fundit nuk ishin aq të lehta sa mund të linin të kuptohej disa raportime fillestare.
Ai kishte fluturuar jashtë mjetit, ndërsa Enriku kishte pësuar goditjen fatale.
Më pas, Artan Hoxha i bën vetes një pyetje thelbësore:
“Përse ndodhej Enrik Mehmeti në Porto Novo në një orë kaq të vonë?”
Por kjo pyetje mbetet pa përgjigje.
Ajo nuk trajtohet në mënyrë të thelluar.
Nuk pasohet nga pyetje mbi ndonjë takim të mundshëm, ndonjë burim informacioni, një dalje për shkak të punës apo komunikimet e fundit të gazetarit.
Në vend të kësaj, Artan Hoxha shtjellon një shpjegim të mundshëm teknik, siç janë natyra e rërës, fortësia e terrenit, gomat e mjetit, paqëndrueshmëria e tij dhe rreziku i humbjes së ekuilibrit gjatë një manovre.
Ky shpjegim mund të jetë fizikisht i besueshëm.
Por mbetet një hipotezë e formuluar në studio.
Ajo nuk mund të zëvendësojë as ekspertizën mekanike, as rikonstruksionin gjyqësor të ngjarjes, e as raportin mjeko-ligjor.
Një përkujtim para se të vërtetohen faktet.
Ndjesia e sikletit shtohet kur emisioni kalon nga rrethanat e vdekjes te pjesa përkujtimore.
Folësit përmendin homazhet e bëra nga Kryeministri, ish-Kryeministri dhe figura të tjera politike.
Ata përmendin gjithashtu mundësinë e krijimit të një çmimi që do të mbajë emrin e Enrik Mehmetit.
Artan Hoxha shkon deri aty sa kujton rastin e Daniel Pearl-it, një gazetar i vrarë për shkak të punës së tij, kujtimi i të cilit është institucionalizuar përmes një fondacioni dhe çmimeve të ndryshme. (Krahasim i çuditshëm në mungesë të autopsisë)
Ky paralelizëm është shqetësues.
Sigurisht, kjo nuk do të thotë se Artan Hoxha e konsideron fshehurazi vdekjen e Enrikut si një krim.
Mund të jetë një krahasim i bazuar te mosha e re e gazetarit, karriera e tij apo domethënia simbolike e vdekjes së tij.
Por kjo krijon një kontradiktë editoriale që është e vështirë të injorohet; pra, pse ta afrojmë Enrikun me gazetarët e sakrifikuar në emër të profesionit, ndërkohë që shmangim pyetjen publike nëse vdekja e tij është hetuar plotësisht?
Një çmim mund të nderojë kujtimin e tij.
Për më tepër,
Ai nuk u përgjigj pyetjeve rreth vdekjes së tij.
Prania e liderëve politikë mund të dëshmojë për respektin që gëzonte ai.
Për më tepër,
Kjo nuk e zëvendëson fjalën e prokurorit.
Ngushëllimet nuk e zëvendësojnë autopsinë.
Ku janë pyetjet elementare?
Në një emision të drejtuar nga dy gazetarë të specializuar në kronikën e zezë, mund të ishin shtruar pyetjet e mëposhtme pa akuzuar askënd:
A u krye një autopsi e plotë mjeko-ligjore para kremimit?
Cilat dëmtime shkaktuan drejtpërdrejt vdekjen?
A është urdhëruar një ekspertizë e pavarur për mjetin tip “quad”?
A u sekuestrua dhe u ruajt mjeti?
A u mor në pyetje zyrtarisht pasagjeri që mbijetoi?
Pse ndodhej Enrik Mehmeti në Porto Novo atë natë?
Kush e kishte organizuar këtë dalje dhe kujt i përkiste mjeti?
A u ruajtën telefonatat dhe komunikimet e tij të fundit?
A kishte ndonjë takim me dikë?
A u kontrollua për kamera dhe dëshmitarë?
A sollën planet e tij për t’u nisur drejt Bostonit ndonjë kontakt konkret apo shkëmbim të fundit informacioni?
Asnjë nga këto pyetje nuk pretendon se është kryer një krim.
Ato synojnë vetëm të përcaktojnë nëse versioni i aksidentit mbështetet nga elemente të verifikueshme.
Maturi apo frikë?
Do të ishte e padrejtë të pohohej, pa prova, se ekzistonte një marrëveshje e fshehtë midis medias, pushtetit politik dhe krimit të organizuar.
Do të ishte po aq e pamatur të akuzoheshin personalisht Artan Hoxha apo Flamur Vezaj se u shërbejnë interesave të qeverisë ose rrjeteve kriminale.
Por është legjitime të vihet në dyshim natyra e kësaj përmbajtjeje kolektive. Lutfi Dervishi, Afrim Krasniqi
A motivohet ajo nga hidhërimi?
Nga respekti për familjen?
Për shkak të mungesës së informacionit gjyqësor?
Nga frika e ndjekjes penale?
Nga frika e hakmarrjes ndaj gazetarëve, të afërmve apo burimeve të tyre?
Apo për shkak të një forme vetëcensure që është bërë aq e zakonshme, saqë nuk njihet më si e tillë?
Fakti që një gazetar jeton në SHBA nuk do të thotë domosdoshmërisht se ai ose ajo është imun ndaj çdo lloj presioni.
Ai mund të ketë ende familje, burime informacioni, interesa profesionale dhe lidhje në Shqipëri.
Por distanca gjeografike i jep atij edhe një përgjegjësi të veçantë: atë të shtrimit të pyetjeve që gazetarët vendas mund të mos jenë më në gjendje t’i bëjnë hapur.
Heshtja editoriale është vetë një informacion.
Problemi nuk qëndron te fakti që gazetarët kanë bërë homazhe për Enrik Mehmetin.
Problemi është se këto homazhe duket se kanë zënë hapësirën që duhej t’i kushtohej edhe zbardhjes së fakteve.
Në këtë kontekst, vetë palët e përfshira rendisin disa arsye pse kërkohet një hetim më i thelluar:
Enriku ishte kërcënuar më parë gjatë ushtrimit të profesionit;
gazetarë të tjerë nga Vlora thuhet se janë larguar nga vendi pas akteve hakmarrëse;
ai punonte mbi çështje që lidheshin me grupet kriminale, trafikun dhe raportet e pushtetit;
ai kishte ndërmend të largohej nga Shqipëria së bashku me familjen;
Artan Hoxha pranon se është marrë në pyetje fillimisht;
arsyeja e pranisë së tij të vonë në Porto Novo mbetet e pashpjeguar;
rrethanat shëndetësore të personit të dytë që ndodhej aty duken më komplekse sesa informacioni i dhënë fillimisht.
Megjithatë, pavarësisht të gjitha këtyre elementeve, çështjet që lidhen me hetimin gjyqësor zhduken pothuajse plotësisht nga diskutimi.
Kjo heshtje nuk vërteton ekzistencën e ndonjë komploti.
Por, me gjasë, ajo pasqyron një klimë të caktuar.
Dhe kur një klimë i bën gazetarët e specializuar në kronikën e zezë të flasin gjatë për kujtimin e një kolegu, pa pyetur publikisht se ku ndodhet raporti i autopsisë së tij, vetë ajo klimë bëhet një temë gazetarie.
Kur vetëcensura konsiston në të folurit rreth e rrotull çështjes.
Vetëcensura nuk nënkupton gjithmonë heshtje.
Ajo mund të shfaqet duke përmendur presionet, kërcënimet, largimet jashtë vendit, planet për emigrim, rreziqet e profesionit dhe guximin e të ndjerit, pa e shtruar kurrë pyetjen thelbësore:
Çfarë provash na lejojnë sot të arrijmë në përfundimin se bëhet fjalë për një aksident? Dhe më tej…
Mund të kujtojmë se ai ishte një njeri i guximshëm.
Mund të flasim për kërcënimet që kishte kapërcyer.
Mund të kujtojmë ata që u detyruan të largoheshin nga vendi.
Mund të bëhet një donacion për të ruajtur kujtimin e tij.
Por nëse askush nuk pyet nëse është kryer autopsia, nëse është ekzaminuar automjeti apo nëse janë shqyrtuar komunikimet e tij të fundit, homazhi rrezikon të shndërrohet në një zëvendësues të hetimit.
Kjo heshtje mund të vijë si pasojë e hidhërimit, e kujdesit ligjor apo e mungesës së informacionit.
Ajo mund të pasqyrojë gjithashtu një frikë të brendshme – jo një frikë që të bën të heshtesh plotësisht, por një që të shtyn të flasësh për gjithçka rreth temës, pa e kaluar kurrë kufirin drejt pyetjes vërtet delikate.
Është çështje kërkimi të së vërtetës.
Kujtimi i Enrik Mehmetit nuk duhet të përdoret për të mbyllur hetimet para kohe.
Krijimi i një çmimi në emër të tij do të ishte një gjest dinjitoz.
Por homazhi i parë që i detyrohemi atij është zbardhja e plotë e rrethanave të vdekjes së tij.
Shtypi nuk e mbron një gazetar thjesht duke kremtuar guximin e tij pas vdekjes. Reporterët pa Kufij (RSF)
Ai e mbron atë edhe duke mos lejuar që zonat e errëta të mbulohen nga kurora lulesh, fjalime zyrtare dhe përkujtime personale. Alain Berset, Roberta Metsola, Ursula von der Leyen, Kaja Kallas, Komisioneri për të Drejtat e Njeriut, Emmanuel Macron, Friedrich Merz.
Nderimi i një gazetari të ndjerë është i domosdoshëm.
Por t’i bësh homazh pa pyetur se si vdiq nuk mjafton për të mbrojtur lirinë e shtypit.
Në këtë fazë, asnjë provë publike nuk lejon të pohohet se Enrik Mehmeti u vra.
Por asnjë përkujtim nuk duhet të përjashtojë pyetjen:
Ku është autopsia?
Ku është ekspertiza e automjetit?
Pse ishte ai në Porto Novo?
Çfarë hetimesh janë kryer mbi aktivitetin e tij profesional dhe komunikimet e fundit?
Kurtësia gazetareske ndalon akuzimin pa prova.
Megjithatë, ajo kurrë nuk ndalon të bësh pyetje.
Unë jam duke pritur që prokuroria e Vlorës t’i japë menjëherë përgjigjen time.
