Shkruan Aygan Haklaj
NGA MIRATIMI TE DEKRETIMI, NGA DEKRETIMI TE ZBATIMI!
KUSHTETUTA – SOVRANITETI – JURIDIKSIONI – DREJTËSIA – APELI!
Ligji u miratua.
Ky nuk është fundi i betejës.
Është fillimi i një etape të re.
Sepse pas votimit të Kuvendit vijnë pyetjet që tashmë nuk mund të shmangen:
A do ta dekretojë Presidentja?
Dhe, nëse dekretohet:
A do të hyjë në fuqi?
Dhe, pasi të hyjë në fuqi:
A do të zbatohet?
Pikërisht këtu fillon sprova e vërtetë.
🇽🇰 PRESIDENTJA PARA PRESIDENCËS!
QËNDRIMI I SAJ SI KRYETARE E AKADEMISË SË SHKENCAVE DHE ARTEVE TË KOSOVËS!
Kjo pyetje merr një peshë të veçantë edhe për shkak të një fakti institucional.
Para zgjedhjes Presidente e Republikës së Kosovës, Justina Shiroka – Pula ishte kryetare e Akademisë së Shkencave dhe të Arteve të Kosovës.
Kuvendi, më 6 tetor 2026, e zgjodhi Presidente të Republikës dhe ajo mori detyrën pasi bëri betimin kushtetues.
Por vetëm pak ditë më parë, më 26 shtator, në cilësinë e kryetares se akademisë së shkencave presidentja kishte reaguar publikisht pas aktgjykimit të Dhomave të Specializuara ndaj katër ish-drejtuesve të UÇK-së.
Në atë qëndrim kërkohej reflektim jo vetëm mbi aktgjykimin, por edhe mbi natyrën, mandatin dhe funksionimin e Dhomave të Specializuara, duke theksuar se drejtësia duhet të jetë e barabartë, gjithëpërfshirëse dhe e paanshme, dhe se mekanizmat që trajtojnë periudha të ndjeshme historike duhet të shmangin çdo perceptim të drejtësisë selektive apo të trajtimit të pabarabartë të viktimave dhe përgjegjësive.
Ky qëndrim nuk është provë se çfarë do të vendosë Presidentja Justina Shiroka Pula sot.
Por është një pjesë e rëndësishme e kontekstit institucional.
Dhe tani pyetja bëhet edhe më e fortë:
LIGJI U MIRATUA.
A DO TA DEKRETOJË PRESIDENTJA?
🇽🇰 NGA VOTA TE DEKRETIMI!
Kuvendi e ka kryer një nga hallkat e procesit:
E ka miratuar ligjin.
Por miratimi parlamentar nuk është automatikisht zbatimi.
Tani vjen faza kushtetuese dhe institucionale.
Dekretimi.
Hyrja në fuqi.
Dhe pastaj sprova më e madhe:
ZBATIMI.
Sepse një ligj nuk e ndryshon realitetin vetëm me tekst.
Ligji duhet të ketë fuqi juridike.
Dhe kur ka hyrë në fuqi, institucionet duhet ta zbatojnë.
ÇFARË PREK KY LIGJ?
Në thelb, debati nuk është thjesht për një ndryshim teknik.
Ai prek një çështje shumë më të madhe:
Kush e ka fjalën e fundit për rendin juridik të Republikës së Kosovës?
Kushtetuta?
Kuvendi?
Gjykatat?
Institucionet e Kosovës?
Apo një mekanizëm i krijuar me një mandat të veçantë jashtë sistemit të zakonshëm?
Këtu qëndron pesha e vërtetë e ndryshimit.
Kushtetuta e Kosovës, përmes nenit 162 dhe Amendamentit 24, përcakton bazën kushtetuese për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar.
Por pikërisht për këtë arsye, çdo ndryshim në ligjin përkatës duhet të lexohet në raport të drejtpërdrejtë me Kushtetutën, mandatin, juridiksionin dhe garancitë e procesit të rregullt ligjor.
NENI 23 — PIKA KU DO TË PËRQENDROHET BETEJA!
Sipas interpretimit që mbështet ndryshimin ligjor, Dhoma Kushtetuese e Specializuar duhet të ketë juridiksion të kufizuar mbi çështjet që lidhen me vendimet, urdhrat dhe aktgjykimet e Dhomave të Specializuara dhe Zyrës së Prokurorit të Specializuar.
Ndërsa kushtetutshmëria e vetë ligjit dhe e ligjit bazë për Dhomat e Specializuara do të ishte çështje për Gjykatën Kushtetuese të Republikës së Kosovës në Prishtinë.
Kjo është pikërisht pika ku debati bëhet kushtetues.
Sepse pyetja nuk është vetëm:
Çfarë thotë ligji?
Por:
A qëndron ky rregullim përballë Kushtetutës?
Dhe kjo nuk mund të zgjidhet me retorikë politike.
Duhet të zgjidhet me:
KUSHTETUTË.
TEKST LIGJOR.
JURISPRUDENCË.
JURIDIKSION.
PROCEDURË.
Dokumenti duhet të jetë gjykatësi.
🇽🇰 KY ËSHTË MOMENTI I SOVRANITETIT!
Ky ligj mund të lexohet si një përpjekje për rikthimin e ushtrimit të sovranitetit juridik të Republikës së Kosovës.
Jo si slogan.
Jo si emocion.
Por si pyetje themelore e shtetit:
A ka Republika e Kosovës kapacitetin të nxjerrë ligje, t’i ndryshojë ato dhe të përcaktojë vetë rendin juridik që rregullon institucionet e saj?
Sovraniteti nuk është vetëm flamuri.
Nuk është vetëm territori.
Nuk është vetëm kufiri.
Sovraniteti është edhe aftësia e shtetit për të nxjerrë, interpretuar, zbatuar dhe mbrojtur rendin e vet juridik, brenda kufijve të kushtetutës dhe detyrimeve ndërkombëtare.
Prandaj ky ligj ka një peshë që shkon përtej një amendamenti teknik.
Ai hap një debat mbi marrëdhënien ndërmjet sovranitetit të Kosovës dhe një mekanizmi gjyqësor me mandat të veçantë.
🇽🇰 MIRATIMI – DEKRETIMI – HYRJA NË FUQI – ZBATIMI!
Kjo është rruga.
Hapi i parë:
MIRATIMI.
Kuvendi e miratoi.
Hapi i dytë:
DEKRETIMI.
Tani pyetja është në tryezën e Presidentes.
Hapi i tretë:
HYRJA NË FUQI.
Pas përfundimit të procedurave kushtetuese dhe ligjore.
Hapi i katërt:
ZBATIMI.
Dhe pikërisht aty fillon beteja e vërtetë.
Sepse mund të miratosh një ligj.
Por shteti testohet kur ligji përballet me institucionin që duhet ta zbatojë.
A DO TA ZBATOJË DHOMA E SPECIALIZUAR?
Kjo është pyetja tjetër e madhe.
Dhomat e Specializuara kanë mandatin e tyre dhe kanë theksuar se vazhdojnë të përmbushin mandatin e tyre, duke garantuar procedurat e drejta dhe mbrojtjen e dëshmitarëve e viktimave.
Ndërkohë, pas miratimit të ligjit, nga ana e Dhomave është bërë e ditur se ato nuk ishin konsultuar për ndryshimet dhe se nuk kishin koment në atë moment.
Pra, tashmë ekziston një realitet i ri:
Kuvendi ka miratuar ligjin.
Institucioni i specializuar ka mandatin e vet.
Dhe këtu lind përplasja që duhet trajtuar me instrumentet e së drejtës.
Jo me deklarata.
Jo me presion.
Jo me emocione.
Me Kushtetutë.
Me ligj, me procedurë, me apel.
🇽🇰 SOVRANITETI NUK ËSHTË ANTI-DREJTËSI!
Kjo duhet thënë qartë.
Kërkesa për respektimin e sovranitetit juridik të Kosovës nuk është kërkesë për pandëshkueshmëri.
Drejtësia duhet të funksionojë.
Por drejtësia duhet të jetë:
E pavarur, e paanshme, individuale, e provuar, e arsyetuar juridikisht.
Këtu lidhet edhe beteja jonë themelore:
PËRGJEGJËSIA PENALE ËSHTË INDIVIDUALE.
Nuk mund të dënohet një popull për historinë e tij.
Nuk mund të kriminalizohet një luftë çlirimtare vetëm për shkak të veprimeve të individëve.
Dhe as nuk mund të shpallet askush i pafajshëm vetëm sepse i përket një kauze historikisht të drejtë.
Por nuk mund të denohet askush pa prova.
Individi gjykohet mbi prova.
Çlirimtarët janë denuar pa prova e pavarësisht se në aktgjykim thuhet denim individual, aty duket qartazi denimi kolektiv, sepse nuk ka asnje provë që verteton lidhjen e veçantë të secilit individ me secilën vepër penale.
Denim me zarfe, pa deshmitarë okular.
Për ata që mundohen ta argumentojnë se nuk po denohet UÇK- ja po individi ju themi:
🇽🇰 HISTORIA NUK DËNOHET BASHKË ME INDIVIDËT!
Kosova nuk kërkon një drejtësi tjetër.
Kosova kërkon drejtësi të barabartë.
UÇK-ja mund të jetë objekt i debatit historik, politik dhe juridik.
Por historia e një populli nuk mund të futet mekanikisht në një aktgjykim penal.
As aktgjykimi penal nuk mund të shndërrohet mekanikisht në verdikt mbi një popull.
Gjykata gjykon përgjegjësinë penale individuale.
Historia analizon një epokë.
Politika gjykon përgjegjësinë e saj.
Dhe populli ruan kujtesën e vet.
Këto janë tri plane të ndryshme.
Mosbarazimi i tyre është kusht për një debat serioz.
🇽🇰 NGA LIGJI TE APELI!
Dhe këtu lidhet gjithçka me DOSSJERIN.
UÇK — LUFTA — LIRIA — HAGA — APELI
Ligji i ri nuk është një kapitull i shkëputur.
Ai lidhet drejtpërdrejt me betejën juridike.
Sepse beteja e apelit nuk është vetëm:
A u dha vendimi?
Por:
A u provua përgjegjësia individuale?
A u interpretua drejt përgjegjësia penale?
A u përdor si duhet standardi i provës?
A u respektua juridiksioni?
A u mbrojt procesi i rregullt?
Dhe mbi të gjitha:
A MUND TË SHNDËRROHET LUFTA ÇLIRIMTARE NË QËLLIM KRIMINAL?
Kjo është pyetja që duhet të përballet në mënyrë juridike.
Jo me mit.
Jo me urrejtje.
Jo me propagandë.
ME PROVA.
🇽🇰 DHE TANI?
Ligji u miratua.
Miratimi ishte hapi i parë.
Tani vjen:
DEKRETIMI.
Pastaj:
HYRJA NË FUQI.
Dhe më pas:
ZBATIMI.
Aty do të shihet nëse ky ndryshim mbetet vetëm një akt i Kuvendit apo shndërrohet në një normë që prodhon efekt real juridik.
Dhe nëse lind përplasje juridike, atëherë beteja kalon në institucionet kompetente.
Jo në rrugën e kaosit.
Jo në gjuhën e hakmarrjes.
Jo në konflikt me drejtësinë.
Por:
KUSHTETUTË.
LIGJ.
JURIDIKSION.
PROVA.
APEL.
🇽🇰 MIRATIMI ËSHTË NJË ETAPË.
ZBATIMI ËSHTË PROVA.
Sot Kosova ka përpara një moment të rëndësishëm.
Një ligj u miratua.
Një presidente që deri dje drejtonte Akademinë e Shkencave dhe të Arteve të Kosovës, dhe që pak ditë para zgjedhjes së saj në Presidencë kërkoi drejtësi të barabartë, gjithëpërfshirëse dhe të paanshme, tani përballet me një përgjegjësi të re institucionale.
Prandaj pyetja nuk mbyllet me votën.
A do ta dekretojë Presidentja?
Pastaj:
A do të hyjë ligji në fuqi?
Dhe më pas pyetja që do ta përcaktojë realisht peshën e këtij momenti:
A DO TË ZBATOHET?
Sepse aty fillon sprova e vërtetë.
Sprova e ligjit.
Sprova e kushtetutës.
Sprova e juridiksionit.
Sprova e drejtësisë.
Dhe, mbi të gjitha, sprova e sovranitetit juridik të Republikës së Kosovës.
Historia nuk dënohet bashkë me individët.
Lufta nuk gjykohet si krim vetëm sepse ishte luftë.
Dhe drejtësia nuk mund të jetë e drejtë nëse nuk është e njëjtë për të gjithë.
🇽🇰 TANI FILLON BETEJA E VËRTETË.
