Shkruan Redi Minga
Nga refuzimi për të dëgjuar qytetarët te përplasja me studentët, Shqipëria po përballet me pasojat e një pushteti që duket se e ka humbur kontaktin me realitetin. Rama flet për integrimin europian, por harron se Europa nuk ndërtohet duke injoruar qytetarët dhe duke e trajtuar revoltën e tyre si një problem për t’u shtypur.
Kryeministri Edi Rama i ka deklaruar agjencisë ndërkombëtare të lajmeve Reuters se nuk do të japë dorëheqjen përballë protestave të dhunshme të udhëhequra nga studentët, të cilat, sipas raportimit të cituar, kanë hyrë në ditën e tretë radhazi. Në përgjigjet e tij me shkrim, Rama ka argumentuar se nuk do të lejojë që dhuna të rrezikojë synimin e Shqipërisë për anëtarësimin në Bashkimin Europian.
Por pikërisht këtu qëndron problemi themelor i qëndrimit të kryeministrit: a po e dëgjon Edi Rama mesazhin politik që po i japin qytetarët, apo po zgjedh të shohë vetëm përplasjet në rrugë, duke shmangur shkaqet që e kanë sjellë vendin në këtë pikë?
Askush nuk mund ta mohojë se dhuna sjell pasoja dhe se institucionet kanë detyrimin të mbrojnë qytetarët. Por një qeveri që kërkon të qeverisë përmes forcës, ndërsa refuzon të përballet me arsyet e revoltës, rrezikon ta kthejë krizën politike në një krizë shumë më të thellë shoqërore.
Qytetarët ta thanë me të mirë, por ti nuk dëgjove
Edi Rama, njerëzit ta kanë thënë në shumë mënyra se çfarë shteti duan. Ta kanë thënë përmes varfërisë, emigrimit, largimit të të rinjve, zhgënjimit nga politika dhe humbjes së besimit te institucionet.
Ta kanë thënë duke kërkuar një shtet social, ku taksat e tyre të kthehen në shërbime publike, arsim cilësor, shëndetësi funksionale, mbështetje për familjet në nevojë dhe mundësi reale për të ndërtuar një jetë dinjitoze në vendin e tyre.
Por, në vend që këto shqetësime të bëhen qendra e debatit politik, qytetarët dëgjojnë vazhdimisht retorikën e pushtetit për arritje, suksese dhe perspektivën europiane.
Problemi nuk është se Shqipëria duhet të heqë dorë nga integrimi europian. Problemi është se integrimi nuk mund të përdoret si përgjigje universale për çdo kritikë ndaj qeverisë. Europa nuk është një slogan që i mbyll gojën shoqërisë. Është një standard që kërkon institucione të përgjegjshme, drejtësi, llogaridhënie dhe respekt për qytetarin.
Nuk mund t’u kërkosh shqiptarëve të besojnë te Europa, ndërsa ata humbasin besimin te shteti i tyre.
Emigrimi është një votë mosbesimi ndaj modelit të qeverisjes
Për vite me radhë, shqiptarët kanë kërkuar një arsye për të qëndruar në vendin e tyre. Shumë prej tyre kanë zgjedhur emigrimin, duke dërguar fëmijët jashtë për studime, duke kërkuar punë në vende të tjera dhe duke ndërtuar familjet larg Shqipërisë.
Ky largim masiv nuk mund të shpjegohet vetëm me dëshirën për të jetuar jashtë. Ai lidhet edhe me mungesën e perspektivës, pagat, kostot e jetesës, pasigurinë ekonomike dhe bindjen e shumë qytetarëve se mundësitë nuk shpërndahen gjithmonë sipas meritës.
Kur një vend humbet të rinjtë, humbet energjinë, forcën punëtore dhe një pjesë të së ardhmes së vet.
Kjo është një kambanë alarmi për çdo qeveri. Por nëse pushteti e sheh emigrimin vetëm si një statistikë apo si një dukuri që ndodh kudo, pa reflektuar mbi përgjegjësinë e vet, atëherë hendeku me shoqërinë bëhet edhe më i madh.
Një qeveri nuk gjykohet vetëm nga projektet që inauguron apo nga fjalimet që mban. Ajo gjykohet edhe nga fakti nëse qytetarët e saj besojnë se mund të ndërtojnë një të ardhme brenda vendit.
Shtet social apo shtet që mbron privilegjet?
Thelbi i revoltës shkon përtej një përplasjeje mes protestuesve dhe policisë. Ai prek një pyetje themelore: kujt i shërben shteti shqiptar?
Një shtet social duhet të mbrojë qytetarët që kanë nevojë për ndihmë, të krijojë mundësi të barabarta dhe të sigurojë që paratë publike të përdoren për interesin e përgjithshëm.
Nëse qytetarët krijojnë bindjen se barrën kryesore të taksave dhe kostove të jetesës e mbajnë ata, ndërsa përfitimet përqendrohen te një rreth i privilegjuar, besimi te sistemi fillon të shembet.
Akuzat për korrupsion, klientelizëm dhe kapje të institucioneve nuk mund të zgjidhen me propagandë apo me sulme ndaj atyre që protestojnë. Ato kërkojnë hetime të pavarura, transparencë dhe përgjegjësi konkrete.
Kur qytetari sheh një hendek mes sakrificave të veta dhe privilegjeve që u atribuohen njerëzve pranë pushtetit, zemërimi shndërrohet në mosbesim politik. Dhe kur mosbesimi bëhet masiv, asnjë fushatë komunikimi nuk mund ta zëvendësojë legjitimitetin që fitohet përmes rezultateve dhe përgjegjësisë.
Nga protestat paqësore te revolta: kur pushteti nuk dëgjon
Qytetarët kanë protestuar, kanë kërkuar ndryshim dhe kanë pritur që zëri i tyre të merret seriozisht. Kur kërkesat mbeten pa përgjigje bindëse, pakënaqësia mund të thellohet dhe protestat mund të marrin forma më të ashpra.
Kjo nuk do të thotë se çdo akt dhune është i justifikuar. Përgjegjësia për veprimet e dhunshme duhet të vlerësohet mbi bazën e fakteve dhe ligjit. Por as dhuna nuk mund të shërbejë si justifikim për të injoruar të gjitha kërkesat politike dhe shoqërore që qëndrojnë pas protestave.
Në këtë pikë, përgjegjësia e qeverisë është e dyfishtë: të garantojë rendin dhe sigurinë, por edhe të krijojë një rrugë politike për daljen nga kriza.
Një kryeministër që e kufizon përgjigjen e tij te deklarata se nuk do të japë dorëheqjen, pa ofruar një reflektim të besueshëm mbi arsyet e revoltës, rrezikon ta thellojë përplasjen.
Dorëheqja nuk është detyrim automatik sa herë që ka protesta. Por as qëndrimi në pushtet nuk mund të jetë përgjigjja e vetme ndaj një krize të rëndë besimi.
Europa nuk mund të përdoret si mburojë politike
Në deklaratën e tij për Reuters, Rama e lidh qëndrimin ndaj protestave me synimin e Shqipërisë për t’u anëtarësuar në Bashkimin Europian.
Por anëtarësimi europian nuk është pronë e një kryeministri dhe as një projekt personal i një partie. Ai është aspiratë e shqiptarëve dhe kërkon standarde që vlejnë për të gjithë, veçanërisht për ata që ushtrojnë pushtetin.
Një Shqipëri europiane nuk ndërtohet vetëm me negociata, takime ndërkombëtare dhe deklarata publike. Ajo ndërtohet me institucione që japin llogari, me një administratë që u shërben qytetarëve, me një drejtësi të pavarur dhe me një qeveri që nuk e trajton kritikën si kërcënim ndaj autoritetit të saj.
Nëse qeveria pretendon se protestat po rrezikojnë integrimin, duhet të shpjegojë gjithashtu se si do të rikthejë besimin e qytetarëve dhe si do të garantojë që institucionet të mos bëhen palë në konfliktin politik.
Sepse rreziku më i madh për perspektivën europiane nuk është vetëm një natë e tensionuar në rrugët e Tiranës. Është krijimi i bindjes se qytetari nuk dëgjohet, se pushteti nuk jep llogari dhe se ndryshimi përmes mekanizmave normalë politikë është bërë i pamundur.
Edi Rama, të thanë me të mirë. Tani po të flasin me revoltë
Për vite me radhë, shoqëria shqiptare ka dhënë sinjale pakënaqësie: përmes emigrimit, distancimit nga politika, protestave dhe rënies së besimit te institucionet. Sot, revolta e studentëve dhe e të rinjve e vendos këtë krizë në qendër të vëmendjes publike.
Mesazhi është i qartë: një pjesë e qytetarëve nuk mjaftohen më me premtime dhe me fjalime për të ardhmen. Ata kërkojnë përgjegjësi, drejtësi dhe një shtet që u shërben atyre, jo vetëm atyre që kanë pushtetin dhe ndikimin ekonomik.
Edi Rama duhet ta kuptojë se stabiliteti nuk sigurohet duke përsëritur se nuk do të largohet nga zyra. Stabiliteti ndërtohet kur qytetarët besojnë se institucionet i përfaqësojnë dhe se kërkesat e tyre mund të sjellin ndryshim.
Kur pushteti nuk dëgjon zërin e qytetarëve, rrezikon t’i detyrojë ata të flasin gjithnjë e më fort. Dhe kur një qeveri e ngatërron heshtjen me mbështetjen, mund ta kuptojë shumë vonë se sa i thellë është bërë hendeku mes saj dhe shoqërisë.
Edi Rama, shqiptarët ta thanë me të mirë. Ta thanë duke pritur, duke duruar dhe duke kërkuar një jetë më të mirë. Ta thanë duke u larguar nga vendi që nuk u dha mundësitë që kërkonin.
Sot, kur të rinjtë dalin në rrugë dhe kriza politike thellohet, nuk mjafton të thuash se nuk do të japësh dorëheqjen.
Duhet të dëgjosh arsyet që i nxorën njerëzit në rrugë.
Sepse një vend nuk destabilizohet vetëm kur ka përplasje në rrugë. Ai rrezikon të destabilizohet edhe kur humbet besimin te institucionet, kur qytetarët nuk shohin më rrugëdalje dhe kur pushteti këmbëngul të mos dëgjojë.
Shqipëria ka nevojë për një shtet që mbron qytetarin, jo për një pushtet që kërkon vetëm të mbrojë veten.
Ndalohet kopjimi sipas ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar, ndalohet kopjimi, publikimi, shpërndarja dhe tjetërsimi pa cituar
