SHQIPËRIA — NJË LUMË NUK E NDRYSHON RRJEDHËN PËR TË KËNAQUR ATA QË DUAN TË KORRIN FRYTET E TIJ!

I. DY PROTESTA, DY LOGJIKA POLITIKE, NJË PYETJE THEMELORE

Këtë të shtunë, më 31 tetor 2026, Shqipëria po përjeton një tjetër ditë mobilizimi.

Studentët vazhdojnë protestën e tyre. Partia Demokratike, e drejtuar nga Sali Berisha, bën gjithashtu thirrje për protesta kundër qeverisë së Edi Ramës.

Në pamje të parë, këto mobilizime duket sikur bashkohen rreth së njëjtës kërkesë: largimit të Kryeministrit.

Por kjo përputhje në dukje ngre një pyetje shumë më të thellë.

A po protestojnë studentët dhe qytetarët për të zëvendësuar një qeveri, apo për të ndryshuar një sistem politik?

Sepse këto dy objektiva nuk janë domosdoshmërisht të njëjta.

Prej më shumë se tri dekadash, Shqipëria ka njohur një alternim politik të dominuar nga forca dhe personalitete që kanë lënë gjurmë të thella në historinë e saj institucionale.

Çdo alternim ka ushqyer shpresa për ndryshim.

Megjithatë, mosbesimi ndaj institucioneve, akuzat e përsëritura për korrupsion, vështirësitë ekonomike dhe ndjenja e pafuqisë qytetare vazhdojnë të mbeten të pranishme.

Sot, rreziku është që protesta popullore të reduktohet gradualisht në një përballje ndërmjet dy forcave kryesore politike.

Dhe që një kërkesë për transformim demokratik të shndërrohet, edhe një herë, në një instrument të thjeshtë alternimi pushteti.

II. QEVERIA PËRBALLË PROTESTËS: DIALOG APO DISKREDITIM?

Qeveria e Edi Ramës përballet me një mobilizim që shpreh kërkesa shoqërore, arsimore dhe politike.

Autoritetet kanë propozuar dialog.

Por protestat janë shoqëruar gjithashtu me përplasje, ndërhyrje policore dhe njoftime për masa kufizuese ndaj akteve të dhunës të kryera gjatë tubimeve.

Këtu duhet bërë një dallim thelbësor.

Një shtet demokratik ka detyrimin të mbrojë njerëzit, pronën dhe sigurinë publike.

Por ai ka gjithashtu detyrimin të garantojë lirinë e tubimit paqësor dhe të drejtën e qytetarëve për të kundërshtuar veprimtarinë e qeverisë.

Dhuna e ushtruar nga disa protestues nuk mund të justifikojë një dyshim të përgjithësuar ndaj të gjithë lëvizjes.

Po kështu, akuzat për instrumentalizim të huaj apo politik duhet të mbështeten në prova të verifikueshme.

Diskreditimi i një mobilizimi, pa iu përgjigjur kërkesave të tij thelbësore, nuk e zgjidh krizën e besimit.

Përkundrazi, rrezikon ta thellojë atë.

Prandaj, pyetja e vërtetë nuk është vetëm se si qeveria synon të ruajë rendin.

Pyetja është se si ajo synon t’u përgjigjet shkaqeve të thella të pakënaqësisë.

III. PARTIA DEMOKRATIKE: TË MBËSHTESË STUDENTËT APO TË KORRË FRYTET E MOBILIZIMIT TË TYRE?

Prania e Partisë Demokratike në protesta ngre një tjetër pikëpyetje.

Sali Berisha dhe forca politike që ai drejton deklarojnë se mbështesin studentët dhe kërkesat e tyre.

Kjo mbështetje është natyrshëm pjesë e lirisë së tyre të shprehjes dhe e së drejtës për pjesëmarrje politike.

Por të mbështesësh një mobilizim qytetar nuk do të thotë domosdoshmërisht të ndash të gjitha aspiratat e tij.

Dhe, mbi të gjitha, kjo nuk të jep asnjë të drejtë për të pretenduar drejtimin e tij.

Më 31 tetor, kur përfaqësues të Partisë Demokratike iu bashkuan protestuesve, studentët brohoritën:

«Rama në burg! Berisha në burg!»

Ky slogan përbën një fakt politik domethënës.

Ai shpreh, te ata që e përdorin, një refuzim që shkon përtej përgjegjësisë së qeverisë aktuale.

Ai kujton se qytetarët mund të kërkojnë llogari nga disa breza drejtuesish politikë.

Dhe pikërisht këtu shfaqet një kundërthënie.

Si mundet një opozitë të pretendojë se përfaqëson plotësisht një mobilizim, kur një pjesë e pjesëmarrësve vë në pikëpyetje edhe legjitimitetin e saj politik?

Kjo pyetje meriton të shtrohet pa armiqësi personale.

Sepse liria e protestës u përket edhe militantëve të partive politike.

Por legjitimiteti i një lëvizjeje qytetare nuk mund të konfiskohet nga ata që kërkojnë ta shndërrojnë energjinë e saj në kapital elektoral.

Opozita ka të drejtë të mbështesë.

Ajo nuk ka të drejtë të vendosë, në vend të protestuesve, se çfarë duhet të nënkuptojë protesta e tyre.

IV. «RAMA NË BURG, BERISHA NË BURG»: NJË SLOGAN QË THYEN LOGJIKËN E KAMPEVE POLITIKE

Ky slogan meriton një analizë të veçantë.

Do të ishte reduktuese ta konsideronim thjesht një provokim.

Në një shoqëri thellësisht të polarizuar, ku përkatësitë partiake kanë strukturuar prej kohësh marrëdhëniet shoqërore, profesionale dhe ndonjëherë edhe familjare, përmendja njëkohësisht e emrave të dy kundërshtarëve kryesorë politikë përbën një shkëputje simbolike.

Slogani refuzon logjikën sipas së cilës të denoncosh një drejtues politik do të thotë domosdoshmërisht të mbështesësh kundërshtarin e tij.

Ai pohon se kritika politike mund të jetë e pavarur nga të dy kampet.

Por këtu duhet bërë një saktësim juridik.

Të kërkosh që drejtuesit politikë të japin llogari nuk do të thotë se ata duhet të dënohen pa hetim dhe pa proces gjyqësor.

Drejtësia duhet të përcaktojë përgjegjësitë individuale, duke respektuar prezumimin e pafajësisë.

Prandaj, rëndësia demokratike e këtij slogani qëndron diku tjetër.

Ai refuzon që përgjegjësia politike dhe gjyqësore të përcaktohet nga përkatësia partiake.

Dhe është pikërisht ky refuzim që mund të shqetësojë forcat politike të mësuara ta organizojnë debatin publik rreth një zgjedhjeje binare.

Rama apo Berisha.

Socialistë apo demokratë.

Mazhorancë apo opozitë.

Por një demokraci nuk mund të reduktohet përjetësisht në këtë alternativë.

V. RREZIKU I NJË PROTESTE TË REDUKTUAR VETËM NË DORËHEQJEN E EDI RAMËS

Dorëheqja e një Kryeministri mund të përbëjë një kërkesë politike plotësisht legjitime.

Por ajo nuk mjafton, në vetvete, për të garantuar një transformim demokratik.

Le të supozojmë se Edi Rama largohet nga pushteti.

Çfarë do të ndodhte më pas?

A do të forcoheshin mekanizmat e kontrollit të institucioneve?

A do të bëhej drejtësia më e pavarur?

A do të transformoheshin marrëdhëniet ndërmjet mediave, pushtetit politik dhe interesave ekonomike?

A do të kishin të rinjtë perspektiva të reja arsimore dhe profesionale?

A do të mundeshin qytetarët të merrnin pjesë realisht në vendimmarrjen publike?

Apo do të ishim thjesht dëshmitarë të rikthimit të një elite tjetër politike, tashmë të njohur, me rrjetet dhe metodat e saj?

Pikërisht këtu qëndron sfida e vërtetë.

Rënia e një qeverie nuk është domosdoshmërisht rënia e një sistemi.

Dhe zëvendësimi i një drejtuesi nuk është automatikisht sinonim i ripërtëritjes demokratike.

Shqipëria nuk duhet ta ngatërrojë alternimin politik me transformimin institucional.

VI. NJË SHOQËRI E PËRÇARË, POR NJË BREZ QË KËRKON TË DALË NGA PËRÇARJA

Do të ishte e padrejtë të pretendonim se të gjithë qytetarët e angazhuar në partitë politike veprojnë për interesa personale.

Shumë prej tyre janë sinqerisht të bindur se po mbrojnë të ardhmen e vendit të tyre.

Por do të ishte po aq naive të shpërfillnim peshën e varësive partiake në shoqërinë shqiptare.

Në një vend relativisht të vogël, ku marrëdhëniet personale dhe profesionale ndërthuren ngushtësisht, përkatësitë politike mund të ushtrojnë një ndikim të konsiderueshëm.

Qasja në disa mundësi, siguria ekonomike apo perspektivat e karrierës mund të perceptohen si të varura nga rrjetet e pushtetit.

Kjo situatë kontribuon në ruajtjen e një polarizimi të qëndrueshëm.

Ajo mund të shpjegojë gjithashtu përse disa qytetarë hezitojnë të marrin pjesë në mobilizime, pavarësia politike e të cilave u duket e pasigurt.

Sepse, kur një protestë shndërrohet në vazhdimësinë e dukshme të një partie, ata që refuzojnë të identifikohen me atë parti mund të largohen prej saj.

Ky është një nga rreziqet më të mëdha të përvetësimit politik.

Një mobilizim që synon të bashkojë një popull të tërë nuk mund të shndërrohet në mënyrë të qëndrueshme në pronën e një force të vetme politike.

VII. LUMI DHE DETI: THELBI I NJË PROTESTE NUK DUHET TË DEV IJOHET NGA RRJEDHA E TIJ

Një lumë lind ndonjëherë nga një burim pothuajse i padukshëm.

Në fillim, ai është vetëm një rrëke e hollë uji.

Pastaj ecën përpara.

Ndeshet me gurë, pengesa dhe diga.

Përshkon territore të ndryshme.

Ujëra të tjera bashkohen me të.

E megjithatë, ai e ruan lëvizjen e tij.

Thelbi i tij nuk është të kënaqë interesat e atyre që jetojnë në brigjet e tij.

Thelbi i tij është të vazhdojë rrjedhën deri në det.

Kështu duhet të ndodhë edhe me një mobilizim qytetar.

Studentët shqiptarë nuk kanë domosdoshmërisht nevojë të shndërrohen në përfaqësues të një organizate të re politike.

Ata nuk kanë nevojë as t’u nënshtrohen strategjive të partive ekzistuese.

Ata kanë nevojë të ruajnë aftësinë e tyre për të menduar, për të kundërshtuar dhe për të formuluar kërkesat e veta.

Qeveria mund të propozojë dialog.

Opozita mund të ofrojë mbështetjen e saj.

Por asnjëra prej tyre nuk duhet të jetë në gjendje ta devijojë rrjedhën e këtij lumi.

Sepse, kur një lëvizje humbet pavarësinë e saj, ajo rrezikon të humbasë pikërisht atë që përbënte forcën e saj.

Besueshmërinë.

Lirinë.

Dhe besimin e qytetarëve që nuk duan t’i përkasin asnjë kampi politik.

VIII. SHQIPËRIA NUK KA NEVOJË PËR NJË FITUES TË RI, POR PËR NJË KULTURË TË RE DEMOKRATIKE

Mobilizimi aktual nuk duhet idealizuar.

Lëvizjet qytetare mund të përjetojnë kundërthënie, mosmarrëveshje dhe devijime.

Ato duhet gjithashtu të mbajnë përgjegjësi për metodat që përdorin.

Dhuna ndaj personave, shkatërrimi i pronës dhe thirrjet për drejtësi të menjëhershme, jashtë procedurave ligjore, nuk mund të përbëjnë themelet e një demokracie të ripërtërirë.

Por këto kufizime nuk duhet të përdoren si pretekst për të heshtur një protestë legjitime.

Forca e vërtetë e një lëvizjeje demokratike qëndron në aftësinë e saj për ta shndërruar zemërimin në propozime, protestën në pjesëmarrje dhe mosbesimin në kërkesa institucionale.

Shqipëria ka nevojë për një drejtësi të pavarur.

Për një shtyp të lirë.

Për institucione të përgjegjshme.

Për një administratë që u shërben qytetarëve dhe jo interesave partiake.

Dhe për një rini që mund ta ndërtojë të ardhmen e saj pa qenë e detyruar të zgjedhë një mbrojtës politik.

Bashkimi Evropian nuk duhet të jetë vetëm horizonti diplomatik i qeverive të njëpasnjëshme.

Ai duhet të përbëjë gjithashtu një horizont konkret të të drejtave, lirive dhe garancive demokratike për qytetarët.

IX. PËRFUNDIM — LE TË VAZHDOJË LUMI TË RRJEDHË!

Atyre që qeverisin, një kërkesë: t’i dëgjojnë qytetarët pa u përpjekur ta shndërrojnë çdo kundërshtim në kërcënim.

Atyre që synojnë të qeverisin, një tjetër: të respektojnë pavarësinë e lëvizjeve popullore, pa u përpjekur të përvetësojnë frytet e tyre.

Dhe qytetarëve që protestojnë, një pyetje themelore:

A dëshironi thjesht të ndryshoni ata që mbajnë pushtetin, apo dëshironi të ndryshoni mënyrën se si ushtrohet pushteti?

Sepse nga kjo përgjigje do të varet rëndësia historike e mobilizimit.

Sloganet «Rama në burg, Berisha në burg» nuk përbëjnë, në vetvete, një program politik.

Por ato mund të shprehin një aspiratë thelbësore: aspiratën e një shoqërie që refuzon t’ua besojë pafundësisht të ardhmen e saj të njëjtave antagonizma.

Protesta nuk duhet të shndërrohet në mall elektoral.

Ajo nuk duhet të konfiskohet nga njëra palë dhe as të mbytet nga tjetra.

Ajo duhet të mund të zhvillohet, të korrigjohet, të strukturohet dhe të vazhdojë rrugën e saj.

Si një lumë.

Një lumë, ujërat e të cilit i përkasin vetë lëvizjes së tyre.

Një lumë që digat mund ta ngadalësojnë, por burimin e të cilit askush nuk duhet të pretendojë se e zotëron.

Sepse deti nuk i përket as Ramës dhe as Berishës.

Ai i përket së ardhmes së Shqipërisë.

Dhe kjo e ardhme u përket qytetarëve.

Ermira Kondo

Gazetare e pavarur, studiuese e filologjisë dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut.

31 tetor 2026,