SHQIPËRI, KJO ËSHTË KUR UNIVERSITETI BËHET PASQYRA E NJË DEMOKRACIE TË RRËMBYER

Nga Sali Berisha te Edi Rama, kjo është vazhdimësia e elitave, ish-drejtuesit e shërbimeve të inteligjencës, pavarësia sindikale dhe përvetësimi i lëvizjeve studentore. Kush e mban realisht pushtetin në Shqipëri?

Nga Ermira Kondo
Gazetare e pavarur investigative, studiuese në filologji, mbrojtëse e të drejtave të njeriut dhe themeluese e BES’SA, më parë Aleanca e Çamërisë.

Analizë politike, historike dhe gazetareske — 7 nëntor 2026.
Hyrje — Një universitet i lirë në një vend të burgosur nga përçarjet e tij politike?
A është universiteti shqiptar ende një hapësirë emancipimi intelektual, apo po bëhet gradualisht zgjatim i përplasjeve ndërmjet dy forcave të mëdha politike që dominojnë vendin prej më shumë se tridhjetë vjetësh?
Kjo pyetje merr një përmasë të veçantë në dritën e ngjarjeve të tetorit dhe nëntorit 2026.
Një pedagoge e universitetit « Eqrem Çabej » të Gjirokastrës pohon se po përballet me presione administrative, sepse ka mbështetur studentët dhe ka marrë pjesë në një bojkot sindikal.
Po kjo pedagoge deklaron publikisht angazhimin e saj në Partinë Demokratike dhe falënderon personalisht Sali Berishën për ndërhyrjen e tij.
Paralelisht, kryetari i sindikatës që qëndron në origjinë të bojkotit, Aleksandër Kovaçi, i njohur gjithashtu publikisht me emrin Sandër, ka një karrierë institucionale që meriton vëmendje të veçantë.
Emri i tij shfaqet në publikime kushtuar shërbimeve shqiptare të inteligjencës në kohën e Bashkim Gazidedes.
Karriera e tij e mëvonshme përfshin përgjegjësi diplomatike dhe funksione të larta në shërbimet e inteligjencës nën shumica të ndryshme politike.
Kjo ndërthurje faktesh ngre një pyetje themelore: a i kanë transformuar realisht ndryshimet e qeverive strukturat e pushtetit shqiptar, apo kanë lejuar vazhdimësinë e një pjese të elitave të tij?
Por lind edhe një pyetje tjetër, edhe më e thellë: pra, si mund të formojë një shoqëri intelektualë të pavarur, kur karriera, njohja dhe ndonjëherë siguria profesionale duket se varen nga afërsia me pushtetin politik?
Çështja shkon përtej individëve.
Ajo ka të bëjë me lirinë akademike, pavarësinë sindikale, kujtesën e vitit 1997, transparencën e emërimeve publike dhe, mbi të gjitha, aftësinë e popullit shqiptar për të mbrojtur të drejtat e veta pa u varur nga aparatet politike.
Megjithatë, duhen dalluar faktet e dokumentuara, dëshmitë që kërkojnë konfirmim dhe hipotezat politike që meritojnë një hetim.
Sepse denoncimi i një rrëmbimi të mundshëm të demokracisë kërkon, para së gjithash, besnikëri absolute ndaj së vërtetës.
I. Alma Buci Kore, është një pedagoge mes kërkesave sindikale dhe angazhimit partiak.
Në një deklaratë publike të pasqyruar në fillim të nëntorit 2026, Alma Buci Kore, pedagoge në universitetin « Eqrem Çabej » të Gjirokastrës, pohon se ka pësuar presione nga dekani i fakultetit të saj.
Ajo shpjegon se ka marrë pjesë në protestat studentore dhe i është bashkuar bojkotit të mësimit të shpallur nga Sindikata e Punonjësve të Universiteteve të Shqipërisë (SPUSH).
Sipas dëshmisë së saj, dekani i kishte deklaruar kështu:
« Nëse shkon në Tiranë, do të të pres rrogën! »
« Nëse shkon në Tiranë, do të të heq një pjesë të pagës! »
Ajo pohon gjithashtu se dy vendime individuale që e preknin atë i ishin komunikuar gojarisht përpara kolegëve të saj, pa mundur të merrte dokumentet zyrtare përkatëse.
Këto akuza duhen marrë seriozisht.
Nëse konfirmohen, ato mund të zbulojnë cenime të të drejtave profesionale, të lirisë sindikale dhe të lirisë së shprehjes së një pedagogeje.
Por në dëshminë e saj shfaqet edhe një dimension i dytë.
Alma Buci Kore falënderon publikisht Sali Berishën për mbështetjen e tij dhe kujton me krenari se ka përfaqësuar Partinë Demokratike si kandidate në zgjedhjet parlamentare në qarkun e Gjirokastrës.
Kjo deklaratë përbën një element politik domethënës.
Një pedagoge ka natyrisht të drejtën të militojë, të kandidojë në zgjedhje dhe të mbështesë një parti.
Megjithatë, kur një mobilizim paraqitet si mbrojtje kolektive e studentëve, bëhet e nevojshme të kuptohet se si përfaqësuesit e tij e ruajnë pavarësinë e tyre politike.
E drejta e një pedagogeje për të protestuar është e padiskutueshme.
Por çështja e përvetësimit të mundshëm të një lëvizjeje studentore mbetet e hapur.
Liria akademike nuk mund të mbrohet përmes një varësie partiake pa rrezikuar të humbasë një pjesë të autonomisë së saj.
II. Bojkoti i 20 tetorit 2026, a është solidaritet universitar apo mobilizim politik?
Më 20 tetor 2026, SPUSH shpall një bojkot të mësimit në universitetet publike shqiptare, duke filluar nga 21 tetori.
Dokumenti sindikal e paraqet këtë vendim si një akt solidariteti me studentët dhe kërkesat e tyre.
Të nesërmen, një komunikim u drejtohet rektorëve të disa institucioneve publike, veçanërisht atyre të Tiranës, Shkodrës, Elbasanit, Durrësit, Gjirokastrës, Vlorës dhe Korçës.
Sindikata u kërkon autoriteteve universitare të respektojnë të drejtën e pedagogëve për të marrë pjesë vullnetarisht në bojkot, pa sanksione dhe pa pengesa.
Megjithatë, më 21 tetor, A2 CNN raporton një pjesëmarrje të kufizuar në disa universitete.
Në Gjirokastër, autoritetet universitare kundërshtojnë madje praninë e anëtarëve të kësaj sindikate brenda institucionit.
Mirëpo, një vërtetim që mban vulën e SPUSH-it dhe nënshkrimin e kryetarit të saj tregon se Alma Kore do të ishte anëtare e organizatës që prej 11 tetorit 2020.
Kjo mospërputhje meriton një hetim.
– A e kundërshton universiteti anëtarësimin individual të kësaj pedagogeje apo vetëm ekzistencën e një dege sindikale të njohur zyrtarisht?
– A ka sindikata një përfaqësim efektiv në të gjitha institucionet të cilave u drejton vendimet e saj?
– Sa pedagogë janë konsultuar përpara shpalljes së bojkotit?
– Çfarë vendi kanë zënë vetë studentët në këtë vendim?
Mbështetja sindikale për një protestë studentore mund të jetë plotësisht legjitime.
Por legjitimiteti i saj demokratik varet edhe nga transparenca e organizimit dhe e mandatit të saj.
Studentët nuk duhet të bëhen figurantë të një mobilizimi, vendimet e të cilit do të merreshin diku tjetër, pa ta.
III. Aleksandër apo Sandër Kovaçi: karriera e një drejtuesi që kalon nëpër institucione.
Emri i kryetarit të SPUSH-it meriton vëmendje të veçantë.
Dokumentet sindikale të 20 dhe 21 tetorit 2026 janë nënshkruar nga profesori Sandër Kovaçi.
Por karriera e tij institucionale shfaqet gjithashtu me emrin Aleksandër Kovaçi.
Në gjuhën shqipe, Sandër është një formë e zakonshme e shkurtuar e emrit Aleksandër.
Përdorimi i kësaj forme nuk dëshmon një ndryshim zyrtar të identitetit, aq më pak një vullnet për të fshehur një të kaluar.
Megjithatë, në një hetim historik që lidhet me drejtues publikë, është e domosdoshme të kërkohen të gjitha variantet e emrave.
Arkivat e vjetra, aktet administrative dhe dokumentet institucionale mund të përdorin forma të ndryshme.
Kjo punë filologjike dhe dokumentare lejon rindërtimin e karrierave pa ngatërrime.
E rëndësishme nuk është të dihet nëse një drejtues përdor emrin e plotë apo të shkurtuar.
E rëndësishme është të dihet se çfarë funksionesh ka ushtruar realisht, në cilat data, nën autoritetin e kujt dhe me çfarë përgjegjësish.
IV. SHIK-u i Bashkim Gazidedes nën Sali Berishën, përgjegjës për luftën civile të vitit 1997, është një e kaluar që kërkon arkiva.
Më 17 tetor 2022, Gazeta Tema boton një artikull që e paraqet Aleksandër Kovaçin si një ish-drejtues të SHIK-ut të Bashkim Gazidedes.
Publikime të së njëjtës periudhë i atribuojnë atij funksionet e zëvendësdrejtorit të departamentit të analizës së shërbimit të inteligjencës.
Ky informacion ndryshon natyrën e pyetjes historike.
Pra, nuk do të bëhej fjalë për një nëpunës të thjeshtë të nivelit të ulët, por për një drejtues që ka ushtruar përgjegjësi në një institucion strategjik të shtetit.
Megjithatë, datat e sakta të emërimit të tij, kohëzgjatja e funksioneve dhe shtrirja e kompetencave të tij duhet ende të përcaktohen nëpërmjet arkivave administrative.
Kjo kujdesje është thelbësore.
Mbajtja e një posti përgjegjësie në një shërbim inteligjence nuk përbën, në vetvete, provë të pjesëmarrjes në veprime të paligjshme.
Por kjo justifikon një shqyrtim historik kur institucioni në fjalë ka ushtruar veprimtarinë e tij gjatë një periudhe krize të madhe politike, që ka kontribuar në një luftë civile jashtëzakonisht të përgjakshme.
SHIK-u i drejtuar nga Bashkim Gazidede i përket historisë veçanërisht të ndjeshme të Shqipërisë së viteve 1990.
Akuzat lidhur me metodat e shërbimeve të inteligjencës, dhunën politike dhe ngjarjet e vitit 1997 kërkojnë një punë të pavarur dokumentare.
Përgjegjësitë individuale nuk duhet as të fshihen, as të shpiken.
Kujtesa e viktimave kërkon emra të saktë, funksione të sakta dhe fakte të provuara.
V. Nga Berisha te Rama, kjo është karriera e Kovaçit brenda disa konfigurimeve politike.
Biografia profesionale e Sandër Kovaçit sjell elemente të rëndësishme.
Ajo përmend veçanërisht veprimtari në Ministrinë shqiptare të Punëve të Jashtme ndërmjet viteve 1994 dhe 1998, pastaj funksione diplomatike dhe të inteligjencës gjatë dekadave pasuese. Madje është i çuditshëm ky post diplomatik, kur në realitet ai figuronte gjithashtu në shërbimet e inteligjencës dhe e kishte pranuar vetë më vonë, në vitet 2020.
Nga viti 2008 deri në vitin 2013, ai ushtron funksionin e ambasadorit të Shqipërisë në Slloveni.
Nga viti 2013 deri në vitin 2015, ai mban funksionin e drejtorit të departamentit të analizës së SHISH-it. (Periudha e pushtetit të Edi Ramës.)
CV-ja e tij universitare tregon gjithashtu një emërim si asistent në Universitetin Politeknik të Tiranës që në vitin 1998.
Kjo kronologji është thelbësore.
Ajo tregon se ai ka vazhduar një karrierë brenda institucioneve të ndryshme publike gjatë periudhave që përkojnë me shumica të ndryshme politike.
Veprimtaria e tij diplomatike nga viti 2008 deri në vitin 2013 zhvillohet veçanërisht gjatë qeverisë së drejtuar nga Sali Berisha.
Funksionet e tij në SHISH ndërmjet viteve 2013 dhe 2015 përfshijnë kalimin drejt qeverisë së Edi Ramës.
Megjithatë, duhet të dallohen datat e ushtrimit të funksioneve nga ato të vendimeve të emërimit.
Dokumentet aktualisht të disponueshme nuk lejojnë që çdo emërim t’i atribuohet automatikisht një drejtuesi të caktuar politik.
Por ato tregojnë një karrierë institucionale që shkon përtej një shumice të vetme.
Kjo vazhdimësi ngre një pyetje madhore.
– Si përzgjidhen, rikonfirmohen dhe vlerësohen drejtuesit e institucioneve strategjike të shtetit kur ndryshojnë qeveritë?
– A mbështeten emërimet në kompetenca të verifikueshme, konkurse, procedura të pavarura apo vendime diskrecionale?
– Çfarë vendi zënë marrëdhëniet politike në këto procese?
– Dhe si mund t’i kontrollojnë qytetarët mekanizmat e promovimit të drejtuesve të lartë publikë?
Këto pyetje shkojnë përtej personit të Kovaçit.
Ato kanë të bëjnë me vetë funksionimin e shtetit shqiptar.
VI. Paradoksi i vitit 2022: kur Edi Rama kritikon një ish-drejtues të inteligjencës.
Në tetor 2022, ndërsa Sandër Kovaçi merr pjesë në një mobilizim universitar, Edi Rama përmend publikisht të kaluarën e tij në shërbimet e inteligjencës.
Kovaçi përgjigjet duke pranuar përvojën e tij në këto institucione dhe pohon se kishte marrë një shpërblim për punën e tij nën qeverinë Rama.
Ky shkëmbim meriton një analizë të veçantë.
– Përse një karrierë institucionale bëhet argument diskreditimi kur një drejtues merr pjesë në një protestë sociale?
– Nëse përgjegjësitë e mëparshme të Kovaçit ngrinin pikëpyetje të vërteta institucionale, përse ato nuk do të ishin shqyrtuar në kuadrin e procedurave të përshtatshme administrative?
– Dhe nëse karriera e tij ishte gjykuar e pajtueshme me ushtrimin e funksioneve të larta publike, mbi çfarë baze bëhet ajo politikisht problematike në momentin e një mobilizimi sindikal?
Nuk bëhet fjalë për të arritur në përfundimin se ekziston një bashkëpunim i fshehtë ndërmjet Ramës dhe Kovaçit.
Bëhet fjalë për të vërejtur një kundërthënie në përdorimin politik të së kaluarës institucionale.
E njëjta karrierë mund të paraqitet si përvojë profesionale kur një person i shërben shtetit, pastaj si arsye dyshimi kur ai kundërshton një qeveri.
Përgjegjësia institucionale nuk duhet të varet nga momenti kur një drejtues bëhet politikisht i papërshtatshëm.
VII. Universiteti publik, a është pavarësi akademike apo riprodhim i elitave?
Prania e Sandër Kovaçit në arsimin e lartë publik përbën një tjetër element të rëndësishëm.
CV-ja e tij tregon se ai e ka filluar karrierën në Universitetin Politeknik të Tiranës në vitin 1998.
Kjo datë nuk lejon që punësimi i tij fillestar të paraqitet si vendim i qeverisë Rama, e cila erdhi në pushtet në vitin 2013.
Duhet të merren gjithashtu parasysh kualifikimet dhe karriera e tij akademike.
Megjithatë, pyetja e përgjithshme mbetet.
– Si e garanton arsimi i lartë shqiptar pavarësinë e rekrutimeve, promovimeve dhe përgjegjësive administrative?
– Çfarë mbrojtjeje ekziston për pedagogët që refuzojnë çdo përkatësi politike?
– A përfitojnë pedagogët e afërt me Partinë Demokratike dhe ata të afërt me Partinë Socialiste nga të njëjtat garanci?
– Dhe mbi të gjitha, a kanë pedagogët pa mbështetje partiake të njëjtat mundësi karriere dhe mbrojtjeje të të drejtave të tyre?
Një universitet nuk duhet të bëhet strehë për drejtues politikë, ashtu siç nuk duhet të përjashtojë automatikisht persona që kanë ushtruar funksione publike.
Ai duhet të funksionojë sipas kritereve akademike, transparente dhe të kontrollueshme.
Problemi nuk është ekzistenca e ish-diplomatëve apo ish-drejtuesve administrativë në universitete.
Problemi do të shfaqej nëse karrierat e tyre do të përfitonin nga mbrojtje të veçanta ose do t’u shmangeshin kërkesave që zbatohen ndaj kandidatëve të tjerë.
Kjo hipotezë duhet të verifikohet dhe jo të merret si e mirëqenë.
VIII. Kujtesa e vitit 1997 është të kuptosh vazhdimësinë pa fshirë përgjegjësitë.
Viti 1997 mbetet një çarje historike madhore.
Shembja e skemave financiare piramidale, çorganizimi i institucioneve, qarkullimi masiv i armëve dhe dhuna kanë lënë gjurmë të thella në shoqërinë shqiptare.
Kjo krizë ka lënë gjithashtu pyetje lidhur me përgjegjësitë e autoriteteve politike, administrative dhe të sigurisë.
Për gazetarët që e kanë jetuar atë periudhë, kujtesa e ngjarjeve mbetet veçanërisht e rëndësishme.
Por kujtesa duhet të shoqërohet me një punë dokumentare.
Duhet të gjenden organigramet e shërbimeve të inteligjencës, aktet e emërimit, raportet parlamentare, hetimet gjyqësore dhe dëshmitë e verifikuara në mënyrë të kryqëzuar.
Çështja që lidhet me Aleksandër Kovaçin duhet të shqyrtohet në këtë kuadër.
– Çfarë funksionesh ushtronte ai saktësisht në vitet 1996 dhe 1997?
– Nga cili autoritet varej?
– Cilat ishin misionet e departamentit të tij?
– A ka qenë objekt hetimesh administrative apo gjyqësore?
– A lejojnë arkivat e disponueshme të konfirmohen përgjegjësitë që i atribuohen nga shtypi?
Këto pyetje nuk përbëjnë akuza.
Ato janë të nevojshme për të përcaktuar një kronologji historike rigoroze.
Një demokraci nuk e mbron kujtesën e saj duke shpallur fajtorë pa prova. Ajo e mbron duke refuzuar që përgjegjësitë e provuara të zhduken në harresë.
IX. Një elitë që kalon përmes alternimeve, problemi i përqendrimit të pushtetit.
Karriera e Kovaçit çon drejt një pyetjeje më të gjerë mbi strukturën e pushtetit shqiptar.
Që nga fundi i regjimit komunist, disa breza drejtuesish politikë, administrativë, ekonomikë dhe institucionalë kanë mbajtur funksione të rëndësishme.
Disa kanë vazhduar karrierën e tyre pavarësisht ndryshimeve të qeverive.
Kjo vazhdimësi nuk është domosdoshmërisht anormale.
Në një administratë profesionale, nëpunësit mund t’u shërbejnë në mënyrë legjitime disa qeverive pa ndryshuar bindjet e tyre.
Por duhet shqyrtuar edhe një realitet tjetër, pra ai i rrjeteve të marrëdhënieve, emërimeve politike, përfitimeve institucionale dhe mekanizmave të mundshëm të mbrojtjes së ndërsjellë.
– A mundet një pakicë drejtuesish të ruajë një akses të privilegjuar në funksionet strategjike, pavarësisht rezultateve zgjedhore?
– A gjenden të njëjtat rrjete në ministri, universitete, institucione sigurie dhe ndërmarrje publike?
– A ekzistojnë mekanizma të mjaftueshëm për të parandaluar konfliktet e interesit?
Ideja sipas së cilës një pakicë e vogël do të kontrollonte një pjesë të madhe të burimeve politike dhe institucionale përbën një hipotezë kërkimore.
Shifra prej 5% nuk mund të paraqitet si statistikë e vërtetuar pa një studim që lejon matjen e saj.
Por çështja e përqendrimit të pushtetit është plotësisht legjitime.
Ajo duhet të trajtohet përmes emërimeve, deklarimeve të pasurisë, prokurimeve publike, rrjeteve profesionale dhe vendimeve institucionale.
Problemi i vërtetë demokratik nuk është vetëm të dihet kush qeveris, por të kuptohet kush e ruan ndikimin kur ndryshojnë qeveritë.
X. Intelektuali i burgosur nga njohja politike, kjo është kur pushteti e shndërron një të drejtë në borxh.
Ekziston një formë dominimi veçanërisht e rrezikshme për një shoqëri, ajo që nuk mjaftohet me kontrollin e institucioneve, por kërkon të kontrollojë ndërgjegjen e atyre që pikërisht duhet t’u mësojnë qytetarëve të mendojnë lirisht.
Në Shqipëri, marrëdhënia ndërmjet pushtetit politik dhe intelektualëve meriton të shqyrtohet në thellësinë e saj historike.
Në epoka të ndryshme, nën regjime megjithatë shumë të ndryshme, qasja në funksionet publike, njohja shoqërore dhe përgjegjësitë institucionale mund të kenë qenë të varura nga marrëdhëniet e besnikërisë ndaj mbajtësve të pushtetit.
Nën diktaturën komuniste, aderimi në ideologjinë zyrtare dhe mbikëqyrja politike e kanë kufizuar thellësisht autonominë intelektuale.
Pas vitit 1991, pluralizmi politik i transformoi institucionet, por nuk i zhduku domosdoshmërisht të gjitha praktikat e varësisë personale dhe partiake.
Pyetja është, pra, ajo e vazhdimësisë së një mentaliteti: a ia detyron një profesor vendin e tij të punës kompetencave të veta, apo mbrojtjes së një drejtuesi?
Kur një e drejtë profesionale bëhet favor politik
Në një sistem klientelist, pushteti nuk e paraqet gjithmonë një emërim si rezultat të një konkursi, të një kualifikimi apo të një merite profesionale.
Ai mund ta paraqesë si një favor.
Mesazhi i nënkuptuar bëhet atëherë:
« Falë nesh e ke këtë vend pune. Mos harro kujt ia detyron. »
Dhe pas kësaj njohjeje të pretenduar mund të shfaqet një kërcënim:
« Nëse pushon së na mbështeturi, rrezikon të humbasësh atë që të kemi dhënë. »
Kjo logjikë e transformon marrëdhënien ndërmjet shtetit dhe qytetarit.
Paga nuk perceptohet më si shpërblimi i një pune. Vendi i punës nuk konsiderohet më si përgjegjësi profesionale. Karriera bëhet një borxh politik.
Intelektuali mund të shtyhet atëherë të kërkojë jo vetëm njohjen e kolegëve të tij, por edhe atë të drejtuesit që është në gjendje të favorizojë ose të komprometojë të ardhmen e tij.
Nuk bëhet fjalë për të pohuar se të gjithë pedagogët shqiptarë jetojnë në këtë situatë. Shumë prej tyre mbrojnë pavarësinë e tyre, ndonjëherë me çmimin e vështirësive profesionale.
Por kur praktika të tilla ekzistojnë, pasojat e tyre shkojnë përtej personave të prekur drejtpërdrejt.
Ato cenojnë besueshmërinë e të gjitha institucioneve.
Kulti i drejtuesit dhe zhdukja e besimit në vetvete
Kulti i personalitetit nuk shfaqet vetëm përmes portreteve, sloganeve apo ceremonive zyrtare.
Ai mund të shprehet gjithashtu përmes një varësie nga njohja personale e shefit.
Në këtë model, profesori nuk pyet më vetëm nëse puna e tij është e drejtë, e dobishme apo shkencërisht rigoroze.
Ai mund të përfundojë duke pyetur veten nëse puna e tij do të vlerësohet nga ai që mban pushtetin.
Dallimi është themelor.
Në një universitet të lirë, vlera e një intelektuali mbështetet në kompetencat, kërkimet, integritetin dhe kontributin e tij në dije.
Në një institucion të dominuar nga besnikëria personale, njohja nga drejtuesi rrezikon të bëhet më e rëndësishme se gjykimi shkencor.
Kjo situatë mund të prodhojë autocensurë, frikë, konformizëm dhe humbje të autonomisë profesionale.
Ajo mund t’i shtyjë gjithashtu disa persona të kërkojnë publikisht miratimin e një shefi politik, edhe kur bindjet e tyre personale janë më të nuancuara.
Rreziku fillon kur intelektuali nuk kërkon më të bindë përmes forcës së argumenteve të tij, por të njihet nga personi që mban pushtetin.
Një logjikë varësie që të kujton disa mekanizma mafiozë
Paralelja me organizatat mafioze duhet të formulohet me saktësi.
Në disa sisteme kriminale, mbrojtja e dhënë nga një shef shoqërohet me një detyrim besnikërie, me heshtje të imponuar dhe ndonjëherë me kërcënime.
Klientelizmi politik mund të riprodhojë disa nga këta mekanizma marrëdhëniesh: favorin, borxhin, varësinë, shpërblimin dhe frikën nga hakmarrja.
Kjo nuk do të thotë se një pedagog që përfiton nga një mbështetje politike i përket një organizate kriminale.
Krahasimi ka të bëjë me strukturën e varësisë, jo me një identitet ndërmjet personave apo institucioneve.
Mekanizmi i përbashkët mund të përmblidhet kështu: ai që merr një mbrojtje përfundon duke besuar se nuk mund të mbijetojë profesionalisht pa mbrojtësin e tij.
Shteti i së drejtës mbështetet, megjithatë, mbi parimin e kundërt.
Një nëpunës, një profesor apo një studiues nuk ia detyron dinjitetin e tij profesional një shefi politik.
Ai ia detyron punës së tij, kualifikimeve të tij dhe rregullave të përbashkëta që garantojnë barazinë e qytetarëve.
Një varësi që dobëson gjykimin intelektual
Kur një person ka frikë të humbasë punën duke shprehur një mendim, liria e tij e gjykimit mund të komprometohet.
Ai mund të shmangë disa kërkime, të refuzojë të nënshkruajë një peticion, të heshtë përpara një padrejtësie ose të mbajë publikisht një qëndrim që nuk e ndan plotësisht.
Ky fenomen nuk lejon të arrihet në përfundimin se intelektualëve të prekur u mungon personalisht guximi apo besimi në vetvete.
Ai tregon më tepër se si një mjedis institucional mund ta dekurajojë pavarësinë.
Pyetja, pra, nuk është të dënohen pedagogët.
Ajo është të kuptohen mekanizmat që mund t’i detyrojnë të zgjedhin ndërmjet sigurisë së tyre profesionale dhe lirisë së ndërgjegjes.
Sepse një universitet ku profesori ka frikë të mendojë lirisht rrezikon t’ua transmetojë këtë frikë studentëve.
Dhe kjo është,
Rinia përballë trashëgimisë së bindjes.
Pikërisht këtu mobilizimet studentore marrin një domethënie që shkon përtej kërkesave të tyre të menjëhershme.
Rinia mund të kundërshtojë jo vetëm një qeveri, një vendim administrativ apo një politikë universitare, por edhe një kulturë varësie të trashëguar nga brezat e mëparshëm.
– Ajo mund të refuzojë idenë se një diplomë nuk vlen asgjë pa lidhje politike.
– Ajo mund të hedhë poshtë bindjen se një karrierë kërkon mbrojtjen e një partie.
– Ajo mund të vërë në pikëpyetje këtë zakon që konsiston në kërkimin e një shefi përpara se të kërkohet një zgjidhje institucionale.
Do të ishte e tepruar të pretendohej se të gjithë studentët shqiptarë ndajnë saktësisht këtë vetëdije politike. Motivimet dhe orientimet e tyre janë të ndryshme.
Por kërkesa për autonomi përbën një çështje qendrore për çdo lëvizje studentore që dëshiron të ruajë pavarësinë e saj.
– Sfida është e konsiderueshme, pra, të mos zëvendësohet një besnikëri me një tjetër.
– Të mos dilet nga ndikimi i një drejtuesi për të hyrë nën ndikimin e kundërshtarit të tij.
– « Të mos shndërrohet një protestë qytetare në një varësi të re politike. »
Emancipimi i vërtetë fillon kur qytetari i ri kupton se të drejtat e tij nuk janë dhurata të dhëna nga një shef, por garanci që shteti duhet t’i respektojë.
Përgjegjësia historike e intelektualëve
Intelektualët shqiptarë kanë luajtur, në periudha të ndryshme, role të rëndësishme në mbrojtjen e gjuhës, identitetit kulturor, arsimit dhe lirive.
Kjo histori nuk duhet të fshihet nga një përgjithësim mbi varësinë e tyre politike.
Por ajo e bën edhe më të nevojshme një pyetje mbi përgjegjësinë e tyre bashkëkohore.
– A mund ta transmetojë një intelektual mendimin kritik nëse ai vetë heq dorë nga ushtrimi i gjykimit të tij?
– A mund ta mësojë një profesor lirinë nëse e paraqet karrierën e tij si një favor personal të dhënë nga një shef politik?
– Dhe si mund të formojë një shoqëri qytetarë autonomë kur institucionet vlerësojnë më shumë besnikërinë sesa kompetencën?
Këto pyetje kanë të bëjnë si me drejtuesit politikë, ashtu edhe me drejtuesit universitarë dhe organizatat sindikale.
Ato kërkojnë garanci konkrete, si rekrutime transparente, mbrojtje kundër hakmarrjes, liri akademike, procedura të pavarura ankimi dhe vlerësim të bazuar në meritë.
Një shoqëri nuk i çliron intelektualët e saj thjesht duke ndryshuar qeverinë. Ajo i çliron duke ndërtuar institucione ku ata nuk kanë më nevojë të falënderojnë një drejtues për të pasur të drejtën të punojnë, të mendojnë dhe të flasin.
Dhe pikërisht kjo është një nga çështjet që brezat e rinj mund të mbartin: të shkëputen nga transmetimi i frikës, i borxhit politik dhe i bindjes personale, për të ndërtuar një kulturë përgjegjësie dhe lirie.
XI. Rama dhe Berisha: kundërshtarë politikë, vazhdimësi e një sistemi?
Prej më shumë se tridhjetë vjetësh, politika shqiptare është karakterizuar nga një përplasje e vazhdueshme ndërmjet aparateve kryesore partiake.
Sali Berisha mbetet një figurë qendrore e periudhës postkomuniste.
Edi Rama drejton qeverinë që prej vitit 2013.
Rivalitetet e tyre politike janë reale.
Prandaj do të ishte e pasaktë të pohohej, pa prova, se ata veprojnë së bashku në kuadrin e një marrëveshjeje të organizuar.
Megjithatë, dy forca politike mund të kontribuojnë në ruajtjen e të njëjtëve mekanizma institucionalë, ndërkohë që kundërshtojnë publikisht njëra-tjetrën.
Një alternim elektoral nuk garanton automatikisht një transformim të praktikave të qeverisjes.
Demokracia kërkon gjithashtu administrata të pavarura, një drejtësi të paanshme, media të lira, sindikata autonome dhe mekanizma efektivë të përgjegjshmërisë publike.
Kur një lëvizje qytetare interpretohet menjëherë si e favorshme për njërin prej dy kampeve, kërkesat e saj rrezikojnë të zhduken pas përplasjes partiake.
Qytetari që kritikon Ramën mund të paraqitet si mbështetës i Berishës.
Ai që kritikon Berishën mund të paraqitet si mbështetës i Ramës.
Kjo logjikë e zvogëlon hapësirën e disponueshme për një kundërshtim vërtet të pavarur.
Dy kundërshtarë politikë mund të kontribuojnë në përjetësimin e të njëjtave mosfunksionime institucionale pa vepruar domosdoshmërisht në bashkërendim.
Është pikërisht kjo vazhdimësi strukturore që duhet studiuar.
XII. Paradoksi Alma Kore: të drejtat themelore nuk duhet të varen nga një parti.
Dëshmia e Alma Buci Kores zbulon një tension të rëndësishëm.
Ajo pohon se ka pësuar masa arbitrare, sepse ka mbështetur studentët.
Nëse këto akuza konfirmohen, ato kërkojnë një përgjigje institucionale.
Angazhimi i saj në Partinë Demokratike nuk ia pakëson në asnjë mënyrë të drejtat.
Por mbështetja e saj publike te Sali Berisha ngre një pyetje tjetër.
– Përse mbrojtja e një pedagogeje duhet të kalojë përmes ndërhyrjes së një drejtuesi partiak?
– Përse institucionet universitare nuk disponojnë mekanizma mjaftueshëm të pavarur dhe të besueshëm për të zgjidhur situata të tilla?
Pedagogia shpjegon se kishte dashur të shmangte që angazhimi i saj përkrah studentëve të interpretohej si një përplasje politike.
Megjithatë, deklarata e saj publike fillon me falënderime drejtuar kryetarit të Partisë Demokratike.
Kjo kundërthënie nuk provon asnjë manipulim.
Por ajo tregon vështirësinë për të ndarë kërkesat profesionale dhe universitare nga besnikëritë politike.
E drejta për të protestuar duhet të garantohet si për një pedagoge të afërt me Berishën, ashtu edhe për një pedagoge të afërt me Ramën.
Dhe mbi të gjitha, ajo duhet t’u garantohet atyre që nuk disponojnë asnjë mbrojtje politike.
XIII. Sindikatat universitare, a është kjo pavarësi e shpallur apo pavarësi e dëshmuar?
Një sindikatë nuk bëhet e pavarur thjesht sepse paraqitet si e tillë.
Autonomia e saj duhet të mund të shqyrtohet përmes statuteve, zgjedhjeve, financimeve, vendimeve dhe përfaqësueshmërisë së saj.
SPUSH pohon se mbron të drejtat e pedagogëve universitarë.
Ky mision është legjitim.
Por disa pyetje meritojnë përgjigje publike.
– Si zgjidhet kryetari i saj?
– Sa anëtarë ka ajo?
– Si merren vendimet për bojkot?
– A marrin pjesë në drejtimin e saj pedagogë me ndjeshmëri të ndryshme politike?
– Çfarë lidhjesh institucionale apo financiare mban ajo eventualisht me partitë politike?
– Dhe çfarë garancish pengojnë përdorimin e një mobilizimi sindikal për qëllime partiake?
Asnjë përgjigje nuk mund të merret si e mirëqenë.
Hetimi duhet të mbështetet në dokumentet e brendshme, deklaratat publike dhe dëshmitë kundërshtuese.
Sindikalizmi universitar nuk duhet të jetë as zgjatim i qeverisë, as instrument i opozitës.
Ai duhet të përfaqësojë punonjësit që mbron.
XIV. Mësimi i studentëve serbë është të ruhet një mobilizim autonom.
Mobilizimet studentore në Serbi kanë tërhequr vëmendjen mbi aftësinë e të rinjve për t’u organizuar rreth kërkesave institucionale dhe demokratike.
Kjo përvojë nuk duhet idealizuar.
Asnjë lëvizje qytetare nuk është automatikisht e mbrojtur nga ndikimet politike.
Por ajo lejon të shtrohet një pyetje themelore për Shqipërinë.
Si mund të ndërtohet një mobilizim që kërkon llogari nga e gjithë klasa politike pa u përthithur nga njëri prej aparateve të saj?
Studentët shqiptarë duhet të mund ta kritikojnë qeverinë Rama pa u bërë automatikisht përfaqësues të Sali Berishës.
Ata duhet gjithashtu të mund t’i denoncojnë praktikat e Partisë Demokratike pa u konsideruar si mbështetës të qeverisë.
Demokracia kërkon mundësinë për ta refuzuar këtë alternativë.
Rinia nuk ka për mision të riprodhojë besnikëritë politike të brezave më të vjetër.
Ajo duhet të mund të ndërtojë gjykimin e vet.
XV. Të formohen qytetarë të lirë dhe jo breza bindjeje.
Universiteti nuk duhet të jetë kurrë një shkollë nënshtrimi politik.
Ai duhet të formojë persona të aftë të arsyetojnë, të krahasojnë burimet, të kundërshtojnë argumentet dhe të ushtrojnë mendimin e tyre kritik.
Profesori nuk transmeton vetëm njohuri.
Ai transmeton gjithashtu, përmes sjelljes së tij, një konceptim të përgjegjësisë intelektuale.
Kjo përgjegjësi nuk ia ndalon të ketë bindje politike.
Por ajo i kërkon të respektojë autonominë e studentëve të tij.
Autoriteti pedagogjik nuk duhet të shërbejë për të imponuar një besnikëri partiake.
Po kështu, drejtuesit universitarë nuk duhet ta përdorin pushtetin e tyre administrativ për të sanksionuar opinione apo për të penguar ushtrimin e ligjshëm të lirive sindikale.
Universiteti i përket shoqërisë, jo aparateve politike.
Ai duhet të jetë vendi ku qytetarët mësojnë të mendojnë lirisht, përfshirë edhe kundër bindjeve të pedagogëve të tyre.
XVI. Çështja e vërtetë është çlirimi i qytetarisë nga tutela politike.
Çështja Alma Kore dhe karriera institucionale e Sandër Kovaçit nuk mjaftojnë për të dëshmuar ekzistencën e një bashkërendimi ndërmjet drejtuesve kryesorë politikë shqiptarë.
Ato nuk lejojnë as të pohohet se të gjitha sindikatat universitare do të kontrolloheshin nga opozita.
Por ato zbulojnë disa pyetje institucionale që meritojnë një hetim.
– Si i kalojnë drejtuesit publikë ndryshimet e qeverive?
– Si kontrollohen emërimet?
– Çfarë pavarësie reale zotërojnë organizatat sindikale?
– Përse disa polemika historike rishfaqen kryesisht gjatë konflikteve politike?
– Dhe si mund t’i mbrojnë studentët kërkesat e tyre pa u varur nga drejtues që e kanë ushtruar tashmë pushtetin?
Këto pyetje kanë të bëjnë me të ardhmen demokratike të vendit.
Një shoqëri nuk mund ta ndërtojë në mënyrë të qëndrueshme besimin te institucionet e saj nëse qytetarët mendojnë se të drejtat e tyre varen nga marrëdhëniet e tyre politike.
Liria nuk konsiston në zëvendësimin e një varësie me një tjetër.
Ajo konsiston në mundësinë për të mbrojtur të drejtat pa kërkuar mbrojtjen personale të një ministri, një kryetari partie, një rektori apo një ish-kryeministri.
Përfundim.
As Rama, as Berisha, sepse demokracia u përket qytetarëve.
Problemi themelor i Shqipërisë nuk mund të përmblidhet në një përplasje ndërmjet dy personaliteteve politike.
Ai ka të bëjë me institucionet, mekanizmat e tyre të kontrollit, transparencën e përgjegjësive dhe barazinë e qytetarëve përpara ligjit.
Një pedagoge e afërt me Partinë Demokratike duhet të mbrohet kundër çdo sanksioni arbitrar.
Një pedagog i afërt me Partinë Socialiste duhet të përfitojë nga të njëjtat garanci.
Një ish-drejtues i shërbimeve të inteligjencës nuk duhet as të dënohet mbi bazën e dyshimeve të thjeshta, as të përjashtohet nga detyrimi për t’iu përgjigjur pyetjeve legjitime lidhur me funksionet e tij të mëparshme.
Një student duhet të mund të protestojë pa u vendosur nën tutelën e një partie.
Dhe një gazetar duhet të mund të hetojë drejtuesit e të gjitha kampeve pa u akuzuar se u shërben kundërshtarëve të tyre.
Historia e Shqipërisë, veçanërisht ajo e vitit 1997, kërkon një kujtesë të mbështetur në prova, një sqarim të përgjegjësive dhe një respekt të vërtetë për viktimat.
E ardhmja demokratike e vendit kërkon, nga ana e saj, institucione që nuk varen nga besnikëritë personale.
Demokracia nuk konsiston në zëvendësimin e një mbrojtësi politik me një tjetër. Ajo konsiston në ndërtimin e një shteti ku askush nuk ka nevojë për një mbrojtës politik për të ushtruar të drejtat e veta.
Ndryshimi i vërtetë nuk do të fillojë kur studentët të zëvendësojnë portretin e një drejtuesi me atë të një tjetri.
Ai do të fillojë kur ata nuk do të kenë më nevojë për asnjë portret për ta bërë zërin e tyre të dëgjohet.
—
Burimet dhe dokumentet e referencës
1. SPUSH, vendimi i 20 tetorit 2026 që shpall bojkotin e mësimit dhe shkresa e 21 tetorit drejtuar rektorëve të universiteteve publike — dokumente të riprodhuara në pamjet e ekranit të shqyrtuara.
2. Deklarata publike e Alma Buci Kores, e pasqyruar nga Sprint.al, fillimi i nëntorit 2026 — dëshmi personale dhe akuza për presione administrative.
3. “A2 CNN — Pjesëmarrja në bojkotin universitar, 21 tetor 2026” (https://a2news.com/…/thirrja-nga-spush-bojkot-i-vaket…).
4. “NTV — A është bojkoti universitar në shërbim të Partisë Demokratike?” (https://ntv.al/a-eshte-bojkoti-universitar-ne-sherbim-te…/) — artikull opinioni.
5. “Thuaje — Dëshmia e Alma Kores dhe tensionet në universitetin e Gjirokastrës” (https://thuaje.al/nese-shkon-ne-tirane-do-te-te-pres…/).
6. “Shqiptarja.com — Publikime mbi funksionet që i atribuohen Kovaçit në SHIK-un e Gazidedes” (https://shqiptarja.com/…/kryetari-i-greves-se…), tetor 2022.
7. “Albanian Ambassadors — Biografia profesionale e Sandër Kovaçit” (https://albanianambassadors.al/…/Sander-Kova%C3%A7i-Bio…).
8. “Universiteti Politeknik i Tiranës — CV-ja e Sandër Kovaçit” (https://fimif.edu.al/…/analiza…/cv-sander-kovaci/).
9. “CNA — Përgjigjja e Kovaçit ndaj deklaratave të Edi Ramës, tetor 2022” (https://www.cna.al/…/e-qujtajti-shik-s-pedagogu-i…).
Shënim metodologjik i përdorur për artikullin: Funksionet e mëparshme që i atribuohen Kovaçit në SHIK vijnë veçanërisht nga publikime të shtypit.
Aktet origjinale të emërimit dhe arkivat administrative të viteve 1996–1998 mbeten ende për t’u konsultuar.
Akuzat e Alma Kores nuk janë ballafaquar, në këtë dosje, me vendimet administrative dhe as me një përgjigje të plotë të dekanit.
Hipotezat lidhur me përvetësimin partiak dhe vazhdimësinë e rrjeteve të ndikimit paraqiten si pyetje hetimore dhe jo si fakte të vërtetuara gjyqësisht.