EDI RAMA NUK KA NEVOJË PËR DIAGNOZË PSIKIATRIKE, POR PËR LLOGARIDHËNIE!

Themeluese e BES’SA (ish-Alliance de Tchameri).

SHQIPËRIA NUK KA NEVOJË PËR DIAGNOZAT E SIGURIMIT TË DIKTATURËS, POR PËR TË VËRTETËN, DREJTËSINË DHE PËRGJEGJËSINË E GJITHË KLASËS POLITIKE!

Në hapësirën publike shqiptare po qarkullon një dëshmi e atribuuar ish-oficerit të Sigurimit të Shtetit, Bujar Hoxha, lidhur me sjelljen e Edi Ramës gjatë viteve 1990–1991.

Dëshmia, e marrë nga një publikim i historianit Hasan Bello, është shpërndarë edhe nga Beti Njuma dhe është shoqëruar në rrjetet sociale me cilësimin «psikopat».

Në debatin mediatik, përfshirë referencat që janë bërë në emisionin e Çim Pekës, shtrohet një problem që meriton vëmendje të veçantë.

A po zhvendoset vëmendja e opinionit publik nga përgjegjësia politike dhe juridike e Edi Ramës drejt një diskutimi mbi gjendjen e tij të supozuar mendore?

Dhe nëse po, kujt i shërben kjo zhvendosje?

I. KUR SIGURIMI I DIKTATURËS KTHEHET NË REFERENCË MORALE.

Që kur dëshmitë dhe vlerësimet e ish-përfaqësuesve të Sigurimit të Shtetit janë bërë autoritet moral për të gjykuar drejtuesit e Shqipërisë demokratike?

A nuk ishte pikërisht ky aparat që përndiqte, survejonte, etiketonte dhe dënonte qytetarët për mendimet dhe bindjet e tyre?

A nuk ishte diskreditimi i individit, përfshirë paraqitjen e tij si të paqëndrueshëm apo të rrezikshëm, një nga mekanizmat e kontrollit të shoqërisë?

Natyrisht, dokumentet dhe dëshmitë e ish-Sigurimit kanë rëndësi historike.

Ato duhen studiuar, ballafaquar me burime të tjera dhe verifikuar me rigorozitet shkencor.

Por asnjë dëshmi e ish-Sigurimit nuk mund të shndërrohet automatikisht në të vërtetë historike, aq më pak në diagnozë psikiatrike.

Përndryshe, rrezikojmë të bëjmë pikërisht atë që pretendojmë se kemi luftuar: të gjykojmë individin përmes etiketimit, në vend që të shqyrtojmë veprimet dhe përgjegjësitë e tij.

II. EDI RAMA MUND TË KETË PËRGJEGJËSI, POR KJO NUK PËRCAKTOHET NGA NJË DIAGNOZË.

A është Edi Rama psikopat?

A vuan nga ndonjë çrregullim psikiatrik?

Këto pyetje nuk mund të marrin përgjigje nga një emision televiziv, një ish-oficer i Sigurimit apo një kundërshtar politik.

Dhe mbi të gjitha, ato nuk duhet të zëvendësojnë pyetjet themelore që i takojnë një shoqërie demokratike.

Çfarë vendimesh ka marrë Edi Rama gjatë ushtrimit të pushtetit?

Cilat kanë qenë pasojat e tyre?

A ka pasur shkelje të ligjit?

A ekzistojnë prova që kërkojnë hetim penal?

Cilat institucione kanë ushtruar kontroll dhe cilat kanë dështuar në përmbushjen e detyrave të tyre?

Ne nuk duhet të kërkojmë që Edi Rama të shpallet i sëmurë.

Ne duhet të kërkojmë që pushteti i tij të kontrollohet, veprimet e tij të hetohen kur ekzistojnë dyshime të bazuara dhe përgjegjësitë e tij politike e penale të përcaktohen sipas ligjit.

Përgjegjësia politike kërkon transparencë dhe llogaridhënie.

Përgjegjësia penale kërkon hetim, prova dhe vendim gjyqësor.

Asnjëra nuk mund të zëvendësohet me etiketime psikiatrike.

Një çrregullim mendor, edhe kur diagnostikohet, nuk përbën automatikisht shkak për përjashtimin e përgjegjësisë penale.

III. PO OPOZITA SHQIPTARE, ÇFARË KA BËRË?

Këtu lind një pyetje edhe më e rëndësishme.

Nëse përfaqësues të opozitës pretendojnë se Edi Rama është psikologjikisht ose psikiatrikisht i paaftë për të ushtruar funksionet e Kryeministrit, atëherë mbi çfarë provash mbështeten?

Nëse kanë prova serioze, përse debati kufizohet në studio televizive dhe rrjete sociale?

Përse nuk përdoren mekanizmat kushtetues të kontrollit dhe të përgjegjësisë politike?

Neni 105 i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë parashikon mocionin e mosbesimit ndaj Kryeministrit.

Një e pesta e deputetëve mund ta paraqesë këtë mocion, duke propozuar një Kryeministër të ri. Miratimi i tij kërkon votat e më shumë se gjysmës së të gjithë deputetëve.

Ky mekanizëm nuk kërkon diagnozë psikiatrike.

Ai kërkon përgjegjësi parlamentare dhe një alternativë qeverisëse që mund të sigurojë shumicën.

Prandaj pyetja është:

“Përse opozita duhet të mbështetet te etiketimi psikiatrik i kundërshtarit, kur përgjegjësia e saj është të ushtrojë kontrollin parlamentar dhe të paraqesë një alternativë demokratike?”

Nëse ekzistojnë probleme serioze kushtetuese, ato mund të trajtohen përmes institucioneve kompetente shqiptare.

Nëse lindin çështje që kërkojnë interpretim ose vlerësim të standardeve kushtetuese evropiane, mund të kërkohet, në rrugët institucionale përkatëse, ekspertiza këshillimore e Komisionit të Venecias.

Por Komisioni i Venecias nuk është gjykatë dhe nuk shkarkon kryeministra.

Po kështu, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut nuk është një instrument për largimin e një drejtuesi politik nga pushteti.

Ajo shqyrton shkeljet e pretenduara të të drejtave të garantuara nga Konventa Evropiane, sipas kushteve të pranueshmërisë.

Demokracia nuk ndërtohet duke kërkuar një diagnozë për kundërshtarin, por duke përdorur ligjin dhe institucionet për të kontrolluar pushtetin.

IV. PËRGJEGJËSIA NUK FILLON DHE NUK MBARON ME EDI RAMËN.

Kjo është çështja që nuk duhet të humbasim.

Shqipëria nuk ka vetëm një problem me qeverisjen aktuale.

Ajo ka një problem historik me mënyrën se si është ndërtuar, ushtruar dhe trashëguar pushteti politik pas vitit 1990.

Problemi themelor i Shqipërisë nuk është thjesht Edi Rama apo Sali Berisha si individë, por sistemi politik që ata kanë ndërtuar, trashëguar, konsoliduar dhe mbajtur gjallë përmes ushtrimit dhe alternimit të pushtetit.

Përgjegjësia politike dhe juridike nuk mund të trajtohet në mënyrë përzgjedhëse, sipas interesave të pushtetit apo të opozitës.

Përgjegjësia politike nuk mund të kufizohet vetëm te Edi Rama dhe Partia Socialiste.

Ajo duhet të shqyrtohet edhe për Sali Berishën, Partinë Demokratike dhe të gjithë ata që kanë ushtruar pushtetin ose kanë pasur përgjegjësi institucionale gjatë tranzicionit shqiptar.

Përse Shqipëria nuk realizoi një ballafaqim të plotë institucional me krimet e diktaturës?

Përse nuk u ndërtua një proces i qëndrueshëm i së vërtetës, drejtësisë dhe rehabilitimit të viktimave?

Përse ngjarjet e rënda të tranzicionit, përfshirë vitin 1997, vazhdojnë të ngrenë pyetje për përgjegjësitë politike dhe institucionale?

Përse qytetarët vazhdojnë të përballen me mosbesimin ndaj institucioneve?

Përse ndryshimi i pushtetit politik nuk është shoqëruar gjithmonë me ndryshimin e kulturës së qeverisjes?

KOMISIONI NGJELA I VITIT 1998, “KUSH MBAJTI PËRGJEGJËSI PËR TRAGJEDINË E VITIT 1997?”

Le të kthehemi te një nga kapitujt më të rëndë dhe ende të pazbardhur plotësisht të historisë së tranzicionit shqiptar: tragjedia e vitit 1997.

A e kujtojmë Komisionin Hetimor Parlamentar, të drejtuar nga Spartak Ngjela, dhe përplasjet që shoqëruan përfundimet e tij në vitin 1998?

A e kujtojmë se komisioni përfundoi me dy raporte të ndryshme, që pasqyronin qëndrime kundërshtuese për përgjegjësitë e ngjarjeve të vitit 1997?

Raporti i Ngjelës e shtrinte përgjegjësinë mbi klasën politike, ndërsa raporti i shumicës parlamentare, i paraqitur nga Spartak Braho, evidentonte përgjegjësi konkrete të autoriteteve shtetërore të asaj kohe.

Por pyetja themelore mbetet:

“Përse, pas gjithë atyre hetimeve parlamentare, shoqëria shqiptare nuk arriti të kishte një proces të plotë drejtësie dhe një përcaktim përfundimtar gjyqësor të përgjegjësive për tragjedinë e vitit 1997?”

Një komision parlamentar nuk është gjykatë. Raportet e tij nuk mund të shpallin as fajësinë, as pafajësinë penale të një individi.

Megjithatë, përfundimet e një komisioni mund të ndikojnë fuqishëm në mënyrën se si shoqëria e kupton dhe e kujton përgjegjësinë politike.

Historia e tranzicionit shqiptar nuk mund të vazhdojë të shkruhet përmes shfajësimit të njërës palë dhe fajësimit të palës tjetër, sipas interesave të momentit.

Sali Berisha duhet të japë llogari për përgjegjësitë e tij politike dhe për çdo veprim të paligjshëm që mund të provohet.

Edi Rama duhet t’i nënshtrohet të njëjtit standard.

Dhe kjo vlen për të gjithë ata që kanë ushtruar pushtet, kanë marrë vendime ose kanë penguar funksionimin e mekanizmave demokratikë të kontrollit.

Ne nuk kërkojmë zëvendësimin e Edi Ramës me Sali Berishën, as zëvendësimin e një kaste politike me një tjetër.

Ne kërkojmë fundin e një sistemi që ka riprodhuar pushtetin, varësinë, klientelizmin dhe pandëshkueshmërinë.

Këto pyetje nuk mund të marrin përgjigje duke shpallur njërin drejtues «psikopat» dhe duke paraqitur tjetrin si shpëtimtar.

Shqipëria nuk ka nevojë për një tjetër rotacion që riciklon të njëjtat praktika politike.

Ajo ka nevojë për një transformim të vërtetë demokratik, për institucione të pavarura dhe për një kulturë të re të përgjegjësisë publike.

V. A PO PËRGATITET OPINIONI PUBLIK PËR NJË SHPJEGIM PSIKIATRIK TË KRIZËS POLITIKE?

Kur një cilësim përsëritet në rrjetet sociale, në publikime dhe në emisione televizive, ai mund të fillojë të perceptohet si një e vërtetë, edhe kur nuk mbështetet në prova.

Ky është një mekanizëm i njohur i ndikimit mbi opinionin publik.

Por përsëritja nuk është provë.

Prandaj duhet të jemi vigjilentë.

A po krijohet gradualisht një narrativë që e paraqet Edi Ramën si një individ me probleme mendore, duke zhvendosur në plan të dytë përgjegjësinë e tij politike dhe mundësinë e përgjegjësisë penale?

Kjo pyetje meriton analizë gazetareske.

Nuk mund të pohojmë pa prova se ekziston një strategji e koordinuar. Por kemi të drejtën dhe detyrimin profesional të analizojmë mënyrën se si ndërtohen dhe përhapen narrativat politike.

Sepse një rrezik është i qartë:

Nëse kriza e qeverisjes shpjegohet vetëm përmes personalitetit ose gjendjes së supozuar mendore të një drejtuesi, atëherë përgjegjësia e sistemit politik, e institucioneve dhe e aktorëve që e kanë mbështetur ose nuk e kanë kontrolluar pushtetin mund të mbetet në hije.

Dhe kjo do të ishte një tjetër shmangie nga e vërteta.

VI. SHQIPËRIA KA NEVOJË PËR DREJTËSI, JO PËR ETIKETIME.

Një shoqëri që ka kaluar gjysmë shekulli diktaturë dhe më shumë se tri dekada tranzicion nuk mund të ndërtojë demokracinë duke riprodhuar gjuhën e përndjekjes dhe të diskreditimit.

Ne duhet të kërkojmë përgjegjësi nga të gjithë.

Nga qeveria.

Nga opozita.

Nga institucionet e drejtësisë, brenda kompetencave dhe garancive të pavarësisë së tyre.

Nga organet e kontrollit parlamentar.

Dhe nga mediat, të cilat kanë përgjegjësinë të informojnë, të verifikojnë dhe të mos zëvendësojnë provat me etiketime.

Gazetaria nuk është psikiatri politike.

Gazetaria është kërkim i së vërtetës, ballafaqim i fakteve dhe ushtrim i kontrollit publik mbi pushtetin.

Ndërsa drejtësia nuk duhet të shërbejë as si instrument hakmarrjeje politike, as si mekanizëm mbrojtjeje për pushtetarët.

Ne nuk kemi nevojë të dimë nëse Edi Rama është «psikopat» për të kërkuar llogari prej tij.

Ne kemi nevojë të dimë:

Çfarë ka bërë?

Çfarë përgjegjësish ka pasur?

Cilat kanë qenë pasojat e vendimeve të tij?

A ka prova për shkelje të ligjit?

Përse mekanizmat e kontrollit nuk kanë funksionuar, aty ku kanë dështuar?

Dhe çfarë përgjegjësie mban opozita për mënyrën se si ka ushtruar rolin e saj kushtetues?

Këto janë pyetjet që i takojnë një shoqërie demokratike.

Sepse Shqipëria nuk mund të vazhdojë të zgjedhë midis demonizimit të një drejtuesi dhe rehabilitimit politik të një tjetri.

Ne duhet të kërkojmë të vërtetën, drejtësinë, llogaridhënien dhe fundin e pandëshkueshmërisë.

Jo diagnoza politike.

Jo rikthimin e mentalitetit të Sigurimit.

Jo një tjetër rotacion të së njëjtës kastë.

SHQIPËRIA NUK KA NEVOJË TË ZBULOJË NËSE UDHËHEQËSIT E SAJ JANË TË SËMURË. AJO KA NEVOJË TË NDËRTOJË INSTITUCIONE QË I BËJNË UDHËHEQËSIT PËRGJEGJËS PËRPARA LIGJIT DHE QYTETARËVE.

Këtu fillon shteti i së drejtës.

Këtu fillon emancipimi demokratik.

Dhe këtu duhet të fillojë ndryshimi i vërtetë i Shqipërisë.