Nga viti 1990 në vitin 2013, e më pas në vitin 2026, megjithëse brezat ndryshojnë, kërkesat për liri rikthehen.
Por a i kemi pajisur të rinjtë tanë me njohuritë e nevojshme për të kuptuar historinë e tyre dhe për të ndërtuar lirinë?
Nga Ermira Kondo — Gazetare e pavarur, studiuese e filologjisë dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut.
I. Një poster, tri fjalë dhe një pyetje themelore.
Këtë të shtunë, më 7 nëntor 2026, një publikim i shpërndarë në rrjetet sociale nga faqja «Studentët Denoncojnë» u bën thirrje studentëve, prindërve dhe qytetarëve, pavarësisht bindjeve të tyre politike, të bashkohen për të kërkuar dorëheqjen e Kryeministrit shqiptar. Studentët Denoncojnë
Në poster, mes flamujve kombëtarë, siluetave të protestuesve dhe ngjyrave kuqezi, shfaqet kjo thirrje:
«Për një Shqipëri më të lirë!»
Tri fjalë thelbësore: Shqipëri, më, lirë.
Dhe një pyetje që meriton të shtrohet: përse «një Shqipëri më të lirë» dhe jo thjesht «një Shqipëri të lirë»?
Kjo pyetje nuk buron nga dëshira për të gjykuar të rinjtë, por nga një reflektim historik, gjuhësor dhe qytetar.
Është e natyrshme që, pas disa dekadash zhgënjimesh politike, premtimesh demokratike dhe vështirësish institucionale, një brez i ri të kërkojë të gjejë vendin e tij në jetën publike.
Asnjë lëvizje popullore nuk lind me një ndërgjegje politike plotësisht të formuar, me një strategji të përcaktuar deri në hollësi apo me një përvojë tashmë të fituar.
Mobilizimi qytetar është gjithashtu një shkollë e demokracisë.
Studentët do të mësojnë përmes përvojave, hezitimeve, gabimeve dhe arritjeve të tyre. Kështu rriten dhe piqen lëvizjet qytetare, duke zbuluar gradualisht përgjegjësitë, pavarësinë dhe peshën e kërkesave të tyre.
Por ekziston një përgjegjësi që nuk mund t’ua ngarkojmë vetëm këtyre të rinjve.
Ne, brezat e mëparshëm, prindërit, edukatorët, përgjegjësit politikë dhe institucionet, a ua kemi përcjellë vërtet fëmijëve tanë historinë, identitetin dhe mësimet e nxjerra nga gabimet tona?
Kjo pyetje duhet shtruar përpara çdo kritike.
II. Filologjia politike, pra kur shkalla krahasore shndërrohet në një çështje qytetare.
Në gjuhën shqipe, shprehja «më të lirë» është, nga pikëpamja gramatikore, shkalla krahasore e sipërisë.
Ajo shpreh një shkallë më të lartë lirie.
Nuk do të thotë domosdoshmërisht «pak më të lirë» dhe, në vetvete, nuk nënkupton pranimin e autoritarizmit.
Por në ligjërimin politik, fjalët kanë një përmasë që shkon përtej përkufizimit të tyre gramatikor.
Një shoqëri mund të jetë juridikisht e lirë dhe, megjithatë, të përballet me kufizime, pabarazi në qasjen ndaj drejtësisë, trysni ekonomike apo cenime të pavarësisë së institucioneve.
Në këtë kontekst, kërkesa për më shumë liri mund të jetë plotësisht legjitime.
Megjithatë, slogani ngre një pyetje tjetër, se
“A është liria thjesht një përparim sasior, apo përbën, para së gjithash, një parim të pandashëm të dinjitetit njerëzor?”
Garancitë konkrete të lirive mund të zgjerohen dhe të forcohen. Por dinjiteti njerëzor nuk duhet të reduktohet kurrë në një lëshim që pushteti ua jep gradualisht qytetarëve.
Pikërisht këtu filologjia takohet me historinë.
Sepse një fjalë, një slogan apo një kërkesë nuk janë kurrë plotësisht të shkëputura nga kujtesa kolektive.
Shprehja «një Shqipëri më të lirë» mund të përfaqësojë një aspiratë të sinqertë për më shumë demokraci.
Por ajo na fton gjithashtu të pyesim veten se çfarë koncepti të lirisë po u përcjellim brezave të rinj.
A është liria një objektiv që duhet ta negociojmë vazhdimisht me qeveritarët, apo një e drejtë që institucionet duhet ta garantojnë pa kushte?
Ky dallim nuk është një mësim që u imponohet studentëve.
Ai është një ftesë për të reflektuar së bashku, sepse ndërgjegjja demokratike ndërtohet edhe përmes dialogut ndërmjet brezave.
III. Viti 2013, si një alternim politik, por çfarë ndryshimesh demokratike?
Le të kthehemi më 23 qershor 2013.
Shqipëria zhvillon zgjedhje parlamentare që sjellin alternimin politik dhe ardhjen e Edi Ramës në pushtet.
Vëzhguesit ndërkombëtarë të OSBE-së njohin karakterin konkurrues të këtyre zgjedhjeve dhe respektimin e lirive themelore gjatë fushatës.
Ata evidentojnë gjithashtu mosbesimin ndërmjet forcave kryesore politike, problemet në administrimin zgjedhor dhe mangësitë në zbatimin e rregullave demokratike.
Alternimi politik përbën një etapë të rëndësishme demokratike. Por ai nuk mjafton, në vetvete, për të garantuar funksionimin e qëndrueshëm të institucioneve.
Trembëdhjetë vjet më vonë, mbetet një pyetje e pandryshuar ende pas 35 vjetësh, se çfarë ka ndryshuar realisht në marrëdhënien ndërmjet qytetarit dhe shtetit?
Demokracia nuk matet vetëm me mundësinë për të zëvendësuar një qeveri.
Ajo matet gjithashtu me aftësinë e qytetarëve për të kritikuar qeveritarët, për të pasur qasje në një drejtësi të pavarur, për të marrë informacion të besueshëm dhe për të marrë pjesë në jetën publike pa u përballur me hakmarrje apo represione.
Pikërisht këtu shfaqet rreziku i përsëritjes së gabimeve historike.
Një revolucion që nuk nxjerr mësime nga historia rrezikon të riprodhojë mekanizmat kundër të cilëve është ngritur.
Gabimet e sotme mund të na kthejnë politikisht në vitin 2013, nëse aspiratat qytetare reduktohen sërish në një alternim të thjeshtë ndërmjet të njëjtave forca politike.
Ato mund të na kthejnë madje, në mënyrë simbolike, në vitin 1990, nëse detyrohemi të shtrojmë nga e para pyetjet themelore mbi lirinë, përgjegjësinë politike dhe vendin e qytetarit në shtet.
Kjo nuk do të thotë se situatat historike janë të njëjta.
Do të thotë se një shoqëri mund të përparojë në aspektin institucional dhe, njëkohësisht, të vazhdojë të riprodhojë disa zakone politike të trashëguara nga e kaluara.
Dhe kur një brez detyrohet të rifillojë të njëjtat beteja, ne duhet të pyesim veten edhe për atë që brezat e mëparshëm nuk arritën të ndërtonin apo të përcillnin.
IV. Dorëheqja e një Kryeministri nuk përbën, në vetvete, një program demokratik.
Mobilizimet studentore të nëntorit 2026 vendosin në qendër të kërkesave të tyre dorëheqjen e Edi Ramës me parrullat “BERISHA BURG e “RAMA BURG “.
Kjo kërkesë është pjesë legjitime e debatit politik.
Por një dorëheqje, edhe kur arrihet, nuk garanton automatikisht një transformim institucional.
Historia politike shqiptare na fton të dallojmë ndryshimin e drejtuesve nga ndryshimi i mënyrës së ushtrimit të pushtetit.
Një reformë e mirëfilltë demokratike kërkon institucione të afta të kontrollojnë pushtetin, një drejtësi të pavarur, media pluraliste dhe mekanizma efektivë të llogaridhënies publike.
Ndryshimi i atij që mban pushtetin nuk do të thotë domosdoshmërisht ndryshim i mënyrës se si ushtrohet pushteti.
Ky dallim duhet të zërë një vend thelbësor në reflektimin qytetar.
Çfarë ndodh pas një dorëheqjeje?
Kush e garanton pavarësinë e institucioneve?
Si mund të parandalohet riprodhimi i të njëjtave praktika politike?
Si mund të mbrohen qytetarët nga abuzimet, pavarësisht se kush qeveris?
Këto pyetje nuk duhet të shndërrohen në pengesa për mobilizimin. Përkundrazi, ato mund të kontribuojnë në pjekurinë e tij.
Një brez që fillon të kundërshtojë pushtetin zbulon gradualisht se duhet të reflektojë edhe mbi organizimin dhe kontrollin e pushtetit të ardhshëm.
Demokracia nuk ndërtohet vetëm përmes kundërshtimit.
Ajo ndërtohet gjithashtu përmes aftësisë për të propozuar, debatuar, verifikuar dhe kërkuar llogari.
V. Rinia shqiptare, një brez që kërkon rrugën e vet dhe mbart një trashëgimi që nuk e ka zgjedhur.
Do të ishte thellësisht e padrejtë ta paraqisnim këtë rini si një brez dembel, të papërgjegjshëm apo të paaftë për të kuptuar sfidat e vendit të tij.
Kjo nuk është një rini që duhet demonizuar.
Nuk është një rini që mund të reduktohet në slogane, hezitime apo disa gabime strategjike.
Është një rini që kërkon vetveten, që mëson, që eksperimenton dhe që përpiqet të hapë rrugën e saj.
Ajo rritet në një shoqëri të shënuar nga pasojat e diktaturës, vështirësitë e tranzicionit demokratik, përçarjet politike, zhgënjimet institucionale dhe transformimet shoqërore.
Ajo nuk e ka përjetuar drejtpërdrejt diktaturën komuniste.
Nuk i ka njohur domosdoshmërisht ngjarjet e vitit 1990, tronditjet e vitit 1997 apo vitet e para të tranzicionit demokratik.
E megjithatë, ajo trashëgon pasojat e kësaj historie.
Ajo mbart një kujtesë familjare, shoqërore dhe kombëtare që jo gjithmonë i është shpjeguar.
Ndonjëherë ajo trashëgon plagët e së kaluarës pa pasur njohuritë e nevojshme për të kuptuar origjinën e tyre.
Dhe pikërisht këtu qëndron, sipas meje, një nga përgjegjësitë tona më të mëdha kolektive.
Ne nuk u kemi mësuar gjithmonë sa duhet fëmijëve tanë se nga vijnë, çfarë kanë përjetuar prindërit e tyre, çfarë kanë vuajtur gjyshërit e tyre dhe përse disa liri janë fituar me një çmim kaq të lartë.
Identiteti historik nuk përcillet vetëm përmes përkujtimeve zyrtare.
Ai përcillet përmes rrëfimeve familjare, arsimit, letërsisë, kujtesës së viktimave, gazetarisë dhe ballafaqimit kritik me faktet.
Kur një shoqëri nuk e përcjell mjaftueshëm historinë e saj, brezat e rinj shpesh detyrohen ta zbulojnë vetë.
Ata bëhen, nga nevoja, autodidaktë në formimin e ndërgjegjes së tyre qytetare.
Duhet të kërkojnë vetë pikat e tyre të referimit, të shqyrtojnë ligjërimet politike, të dallojnë faktet nga propaganda dhe të mësojnë të njohin mekanizmat e manipulimit.
Kjo kërkon një forcë të jashtëzakonshme.
Dhe kjo forcë ka një emër, atë të reziliencë, qëndresë dhe aftësi për t’u ringritur.
Por rezilienca, në Shqipëri, nuk duhet të reduktohet në aftësinë për të duruar vuajtjet.
Ajo duhet të shndërrohet edhe në aftësinë për të kuptuar, për të dalluar, për të refuzuar manipulimet dhe për të rindërtuar.
Rezilienca nuk do të thotë të mësohesh të jetosh përjetësisht me padrejtësinë. Ajo do të thotë gjithashtu të zhvillosh mjetet intelektuale, njerëzore dhe qytetare për të mos e riprodhuar më atë.
Për këtë nevojiten vendosmëri, mendim kritik, kthjelltësi dhe aftësi dalluese.
Kjo rini, trashëgimtare e vuajtjeve historike që e tejkalojnë vetë ekzistencën e saj, ka ende shumë për të mësuar.
Por edhe ne kemi shumë për të mësuar prej saj.
Sepse ajo zotëron një përvojë që brezat e mëparshëm nuk e kishin, pra përvojën e botës digjitale, të qarkullimit të shpejtë të informacionit, të formave të reja të mobilizimit dhe të mundësive të reja të bashkëpunimit.
Përgjegjësia jonë nuk është t’i diktojmë mënyrën e të menduarit.
Përgjegjësia jonë është të qëndrojmë pranë saj, të përcjellim atë që dimë, të pranojmë atë që nuk dimë dhe t’i krijojmë mundësinë të ndërtojë lirisht gjykimin e vet.
VI. Rinia shqiptare dhe rreziku i përvetësimit politik dhe kur mobilizimi shndërrohet në kakofoni.
Manifestimet studentore ngrenë edhe një pyetje tjetër, atë të pavarësisë së tyre.
Më 7 nëntor 2026, Partia Demokratike e Sali Berishës ka bërë gjithashtu thirrje për mobilizim, të paraqitur si mbështetje për studentët.
Sipas disa mediave shqiptare, tensione ishin shfaqur që gjatë protestës së 31 tetorit, kur studentë kishin larguar disa deputetë të Partisë Demokratike, të cilët i konsideronin gjithashtu përgjegjës për gjendjen e vendit.
Këto ngjarje meritojnë vëmendje të veçantë gazetareske.
Ato tregojnë se marrëdhëniet ndërmjet studentëve dhe forcave politike nuk mund të reduktohen në një aleancë të vetëkuptueshme.
Por ato zbulojnë gjithashtu vështirësitë me të cilat mund të përballet një lëvizje qytetare kur ndeshet me strategjitë e partive politike të konsoliduara.
Nga çasti kur aktorë të ndryshëm ndërhyjnë me objektivat, sloganet dhe interesat e tyre, një mobilizim mund të bëhet gjithnjë e më i vështirë për t’u kuptuar.
Kërkesat mbivendosen.
Zërat përzihen.
Përgjegjësitë bëhen më pak të dukshme.
Dhe ajo që fillimisht ishte një shprehje qytetare mund të marrë gradualisht pamjen e një kakofonie politike.
Kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se studentët e kanë humbur pavarësinë.
Do të thotë se bëhet e domosdoshme të vëzhgohet kush organizon, kush vendos, kush i financon eventualisht aktivitetet dhe kush flet publikisht në emër të lëvizjes.
Prandaj, ndërhyrja e Sali Berishës meriton të shqyrtohet mbi bazën e fakteve të verifikueshme, pa i atribuar automatikisht qëllime të fshehta.
Një hetim gazetaresk duhet të synojë të përcaktojë natyrën e saktë të marrëdhënieve ndërmjet organizatave studentore dhe partive politike, bashkërendimet e mundshme dhe kufijtë e autonomisë së tyre.
Por kjo situatë nuk duhet të na çojë në dënimin e rinisë.
Të mësuarit e demokracisë përfshin edhe përballjen me përpjekjet për ndikim, mosmarrëveshjet e brendshme dhe gabimet organizative.
Lëvizjet qytetare nuk rriten në një laborator të mbrojtur nga kundërthëniet e shoqërisë.
Ato rriten pikërisht në mes të këtyre kundërthënieve.
Studentët duhet të kenë mundësinë të mësojnë të njohin strategjitë politike, të mbrojnë autonominë e tyre dhe të ndërtojnë rregullat e tyre kolektive.
Nuk mund t’u kërkojmë që që në ditën e parë të zotërojnë një pjekuri që vetë historia jonë politike ka kërkuar për dekada ta arrijë.
Vigjilenca është e nevojshme.
Përcjellja e përvojës është po aq e domosdoshme.
VII. Nga viti 1990 në vitin 2026: të mos ngatërrojmë epokat, por as të mos harrojmë mekanizmat
Shqipëria ka përjetuar për disa dekada një diktaturë komuniste, të karakterizuar nga represioni politik dhe shtypja e lirive themelore.
Kjo histori na ngarkon me një përgjegjësi të veçantë në përdorimin e fjalëve «diktaturë», «autokraci» dhe «liri».
Do të ishte historikisht e pasaktë ta paraqisnim automatikisht Shqipërinë e sotme si të njëjtë me regjimin komunist.
Por do të ishte po aq e pamjaftueshme të mendonim se përfundimi zyrtar i një diktature e bën të pamundur çdo devijim të mëvonshëm autoritar.
Një demokraci duhet të vlerësohet përmes praktikave të saj reale: pavarësisë së drejtësisë, lirisë së shtypit, pluralizmit politik, së drejtës për të protestuar, kontrollit të institucioneve dhe mbrojtjes së qytetarëve.
Kujtesa e diktaturës duhet të na ndihmojë të identifikojmë rreziqet bashkëkohore, pa fshirë dallimet historike.
Por ajo duhet të na ndihmojë gjithashtu të kuptojmë gabimet e tranzicionit.
Në vitin 1990, aspiratat për liri hapën një periudhë të re historike.
Në vitin 2013, një alternim i ri politik ushqeu pritshmëri për ndryshim.
Në vitin 2026, një brez i ri shpreh, nga ana e tij, kërkesa demokratike.
Këto tri momente nuk janë identike.
Ato u përkasin konteksteve të ndryshme politike, shoqërore dhe institucionale.
Por krahasimi i tyre ngre një pyetje thelbësore:
Përse brezat e rinj duhet ende të shpenzojnë kaq shumë energji për të kërkuar garanci demokratike që brezat e mëparshëm shpresonin se do të ishin konsoliduar tashmë?
Nuk mjafton të përkujtojmë ngjarjet historike.
Duhet gjithashtu të analizojmë çfarë kanë sjellë ato, çfarë nuk kanë arritur të zgjidhin dhe cilët mekanizma kanë lejuar vazhdimësinë e disa problemeve.
Një shoqëri që refuzon të shqyrtojë gabimet e saj rrezikon t’u trashëgojë fëmijëve jo vetëm kujtesën, por edhe rrugëdaljet e bllokuara të së kaluarës.
Historia nuk duhet të bëhet burg.
Ajo duhet të bëhet instrument kuptimi dhe emancipimi.
VIII. Liria nuk është dhuratë e qeverisë: ajo është edhe përgjegjësi kolektive.
Ekziston një dallim themelor ndërmjet kërkesës që pushteti të japë më shumë liri dhe kërkesës që shteti të respektojë plotësisht liritë e garantuara nga ligji.
Liria e shprehjes, liria e ndërgjegjes, liria e tubimit paqësor dhe pjesëmarrja në jetën politike nuk janë shpërblime që u shpërndahen qytetarëve.
Ato janë të drejta.
Qeveritë kanë përgjegjësinë t’i respektojnë, t’i mbrojnë dhe të garantojnë ushtrimin e tyre efektiv.
Por demokracia kërkon gjithashtu përgjegjësi qytetare.
Ajo kërkon aftësinë për të verifikuar informacionin, për të respektuar mendimin ndryshe, për të pranuar gabimet dhe për të refuzuar manipulimet.
Liria nuk mund të mbrohet në mënyrë të qëndrueshme nga institucione që qytetarët nuk i kuptojnë ose nuk mund t’i kontrollojnë.
Pikërisht këtu reflektimi im rikthehet te ky poster:
«Për një Shqipëri më të lirë!»
Në këto fjalë shoh një aspiratë që meriton të dëgjohet, por edhe një rast për të reflektuar së bashku mbi konceptin tonë të lirisë.
Çfarë lirie duam të ndërtojmë?
Me çfarë mjetesh?
Me çfarë garancish për brezat e ardhshëm?
Dhe mbi të gjitha, si mund të pengojmë që gabimet e së kaluarës sonë të bëhen vështirësitë e së ardhmes së tyre?
Rinia nuk duhet ta mbajë e vetme përgjegjësinë për këto përgjigje.
Prindërit, mësuesit, gazetarët, intelektualët, institucionet dhe përgjegjësit politikë kanë gjithashtu një detyrë përcjelljeje të dijes dhe përvojës.
Nuk bëhet fjalë për të formuar një brez që përsërit bindjet tona.
Bëhet fjalë për t’i dhënë mjetet për të zhvilluar bindjet e veta.
Të përcjellësh historinë nuk do të thotë të trashëgosh armiqtë e tu. Të përcjellësh përvojën nuk do të thotë të imponosh zgjedhjet e tua. Të përcjellësh lirinë do të thotë të mësosh të mendosh pa tutelë.
IX. Rezilienca qytetare, si të mësojmë nga gabimet tona për të mos filluar përjetësisht nga e para.
Ekziston një formë rezilience që shoqëritë e njohin veçanërisht pas periudhave të represionit, tronditjeve politike dhe zhgënjimeve kolektive.
Është aftësia për të vazhduar kërkimin e një të ardhmeje, pavarësisht plagëve të historisë.
Por kjo reziliencë nuk duhet të ngatërrohet me një dorëzim të heshtur.
Ajo kërkon guxim intelektual.
Kërkon të njohim gabimet e kryera, përfshirë ato të njerëzve që kanë dashur sinqerisht ta ndryshojnë vendin e tyre.
Kërkon të dallojmë angazhimin qytetar nga përkatësia partiake, bindjen nga indoktrinimi dhe kritikën nga manipulimi.
Kërkon gjithashtu të kuptojmë se një revolucion nuk prodhon automatikisht një demokraci.
Një mobilizim mund të hapë mundësi të reja.
Por konsolidimi demokratik kërkon më pas rregulla, institucione, kulturë debati dhe përgjegjësi kolektive.
Prandaj është e natyrshme që lëvizjet qytetare të kalojnë periudha konfuzioni, hezitimi dhe riorganizimi.
Gabimet e tyre mund të shndërrohen në përvoja formuese, me kusht që të shqyrtohen me kthjelltësi.
Një gabim i pranuar mund të bëhet mësim. Një gabim i përsëritur pa reflektim mund të shndërrohet në trashëgimi politike.
Për këtë arsye, duhet t’i shoqërojmë brezat e rinj pa i burgosur brenda zhgënjimeve tona.
Duhet t’u rrëfejmë historinë e vitit 1990, të vitit 1997, të vitit 2013 dhe përvojat që pasuan.
Jo për t’u thënë se gjithçka ka humbur.
Jo për t’u imponuar përfundimet tona.
Por që ata të mund të krahasojnë, të kuptojnë, të dallojnë dhe të zgjedhin.
Rinia shqiptare nuk duhet të dënohet të rifillojë pafundësisht të njëjtat beteja, pa përfituar nga përvoja e atyre që e kanë paraprirë.
Ajo duhet të ketë mundësinë të shkojë më larg se ne.
Dhe kjo kërkon që edhe ne të pranojmë të shohim përgjegjësitë tona.
PËRFUNDIM.
Shqipëria nuk duhet vetëm të ndryshojë drejtuesit, por edhe të përcjellë mjetet për ndërtimin e lirisë
Nga viti 1990 deri në vitin 2026, Shqipëria ka kaluar transformime të thella.
Ajo ka dalë nga diktatura komuniste, ka njohur alternime politike, ka ndërmarrë reforma institucionale dhe ka vazhduar rrugëtimin e saj europian.
Megjithatë, pyetjet mbi drejtësinë, përgjegjësinë e qeveritarëve, besimin te institucionet dhe ushtrimin real të lirive mbeten në qendër të debatit publik.
Sot, një brez i ri hyn në hapësirën qytetare.
Ai nuk i ka domosdoshmërisht të gjitha përgjigjet.
Do të bëjë gabime.
Do të ndeshet me kundërthënie.
Mund të përballet me përpjekje për përvetësim politik.
Por ka gjithashtu të drejtën të mësojë, të eksperimentojë dhe të ndërtojë të ardhmen e vet.
Kjo rini nuk duhet demonizuar sepse ende kërkon pikat e saj të referimit.
Nuk duhet akuzuar për dembelizëm sepse nuk ndjek rrugët që ne do të kishim dëshiruar.
Nuk duhet braktisur me arsyetimin se kërkesat e saj të para nuk përbëjnë ende një program të plotë politik.
Është një rini që kërkon vetveten, që formohet dhe që përpiqet ta shndërrojë në ndërgjegje qytetare një trashëgimi historike shpesh të dhimbshme.
Ajo është bartëse e një kujtese që e tejkalon ekzistencën e saj: kujtesës së vuajtjeve të grumbulluara, lirive të humbura, shpresave të zhgënjyera dhe betejave të zhvilluara nga brezat e mëparshëm.
Por ajo nuk duhet të dënohet t’i mbajë përjetësisht këto vuajtje.
Duhet të ketë mundësinë t’i kuptojë për t’u çliruar më mirë prej tyre.
Roli ynë nuk është të ecim në vend të saj.
Roli ynë është të mos ia fshehim rrugët që kemi përshkuar, gabimet që kemi bërë dhe rreziqet me të cilat jemi përballur.
Dhe kur protestat e saj bëhen të paqarta, kur interesat politike ndërthuren, kur sloganet nuk mjaftojnë më për të shprehur kompleksitetin e aspiratave, ne duhet të mbetemi të aftë të vëzhgojmë, të shtrojmë pyetje dhe të përcjellim përvojën.
Sepse një shoqëri nuk bëhet demokratike vetëm sepse organizon zgjedhje apo ndryshon qeverinë.
Ajo bëhet më demokratike kur mëson të respektojë të drejtat e secilit, të kontrollojë pushtetin dhe t’u përcjellë brezave të ardhshëm mjetet për të menduar lirisht.
Studentëve që protestojnë sot u drejtoj këtë pyetje:
«A kërkojmë një Shqipëri më të lirë, apo një Shqipëri ku liria dhe dinjiteti i njeriut respektohen pa kushte?»
Përgjigjja u përket qytetarëve dhe veçanërisht këtij brezi që po fillon të shkruajë historinë e vet.
Por një përgjegjësi na përket edhe neve.
Le të mos u trashëgojmë vetëm plagët e së kaluarës sonë. Le t’u përcjellim dijen, mendimin kritik, kthjelltësinë dhe aftësinë për të dalluar, në mënyrë që të mos dënohen ta rijetojnë atë.
Sepse liria nuk duhet të varet nga ai që qeveris.
Ajo duhet t’i garantohet edhe atij që kundërshton pushtetin.
Dhe suksesi i vërtetë i një brezi nuk qëndron në faktin që fëmijët e tij të përsërisin betejat e tij, por në mundësinë që ai u krijon për të shkuar më larg.
Ermira Kondo
