Nga Ermira Kondo, Gazetare e pavarur, studiuese e filologjisë dhe mbrojtëse e të drejtave të njeriut.
I. 29 TETORI 2026: NJË VOTIM QË NGRIN PIKËPYETJE PËR TË ARDHMEN DEMOKRATIKE TË SHQIPËRISË
Më 29 tetor 2026, Kuvendi i Shqipërisë miratoi, me 84 vota pro dhe dy kundër, ligjin e ri për Bankën e Shqipërisë.
Në qendër të kësaj reforme qëndron një dispozitë veçanërisht e ndjeshme: neni 72, i cili parashikon një mbrojtje të posaçme procedurale për guvernatorin ndaj disa masave gjyqësore, përfshirë arrestimin dhe kontrollet, duke i kushtëzuar ato me autorizimin paraprak të Kuvendit.
Qeveria e paraqet këtë mbrojtje si një garanci për pavarësinë e Bankës Qendrore.
Por pavarësia e një institucioni financiar nuk mund të ngatërrohet me mbrojtjen personale të drejtuesit të tij nga mjetet ligjore të drejtësisë.
Prandaj, pyetja themelore është kjo:
A e ka forcuar Shqipëria pavarësinë e Bankës së saj Qendrore, apo ka krijuar një mekanizëm të ri që mund të kufizojë veprimin e drejtësisë?
Kjo pikëpyetje merr një rëndësi të veçantë në një vend që prej dekadash përballet me korrupsionin, rrjetet kriminale dhe vështirësitë në luftën kundër qarkullimit të kapitaleve me origjinë të paligjshme.
Një tjetër pyetje lind menjëherë:
Pse duhej të miratohej kjo reformë pikërisht tani?
II. PSE KY NXITIM LEGJISLATIV?
Kalendari i miratimit të ligjit meriton të shqyrtohet.
Projektligji u paraqit për konsultim publik në korrik 2026.
Më pas, ai pësoi ndryshime të rëndësishme, veçanërisht lidhur me autoritetin kompetent për të autorizuar disa masa gjyqësore.
Më 29 tetor, shumica parlamentare e miratoi tekstin në një klimë tensionesh të forta politike.
Kryeministri Edi Rama ishte i pranishëm gjatë votimit.
Pas miratimit, Taulant Balla dha një shpjegim shtesë, duke deklaruar se, sipas tij, data 30 tetor përbënte një afat të lidhur me kalendarin e angazhimeve evropiane të Shqipërisë.
Kjo deklaratë sjell një element të ri.
Por ajo nuk mjafton për të shpjeguar pse neni 72, në formulimin e tij përfundimtar, duhej të miratohej domosdoshmërisht brenda kësaj date.
Duhet bërë dallimi ndërmjet urgjencës për të miratuar një reformë të përgjithshme bankare dhe urgjencës për t’i dhënë guvernatorit një mbrojtje të posaçme procedurale.
Kush e përcaktoi këtë afat?
A kishte kërkuar Komisioni Evropian miratimin e nenit 72?
Pse kjo dispozitë nuk mund t’i nënshtrohej një shqyrtimi juridik shtesë?
Çfarë rreziqesh institucionale do të sillte shtyrja e miratimit të saj?
Shpejtësia e një votimi nuk provon, në vetvete, ekzistencën e një qëllimi për të fshehur diçka.
Por kur reforma prek kompetencat e drejtësisë, arsyetimi i kalendarit të miratimit të saj bëhet një kërkesë demokratike.
III. NGA GJYKATA KUSHTETUESE TE KUVENDI: KUR POLITIKA HYR NË PROCEDURËN PENALE
Projektligji fillestar, i publikuar në korrik, parashikonte ndërhyrjen e Gjykatës Kushtetuese për autorizimin e disa masave ndaj guvernatorit.
Në mekanizmin e raportuar pas miratimit të ligjit më 29 tetor, kjo kompetencë i është kaluar Kuvendit.
Ky ndryshim është thelbësor.
Gjykata Kushtetuese është një institucion gjyqësor.
Kuvendi është një institucion politik.
Në një sistem parlamentar, shumica që mbështet qeverinë ushtron ndikim vendimtar mbi vendimmarrjen e Kuvendit.
T’i besohet këtij institucioni kompetenca për të autorizuar disa masa penale ngre, për rrjedhojë, pikëpyetje mbi parimin e ndarjes së pushteteve.
Kjo nuk do të thotë se çdo autorizim parlamentar është automatikisht në kundërshtim me demokracinë.
Në disa shtete demokratike ekzistojnë regjime të paprekshmërisë procedurale, veçanërisht për deputetët.
Por një mbrojtje e tillë duhet të mbështetet në një bazë të mjaftueshme kushtetuese, të ndjekë një qëllim legjitim dhe të jetë proporcionale.
Pse guvernatori i Bankës Qendrore duhet të përfitojë një mekanizëm të krahasueshëm me disa mbrojtje kushtetuese që u njihen përfaqësuesve të zgjedhur?
Dhe pse një masë gjyqësore duhet të varet, në rrethana të caktuara, nga një autorizim politik?
Këto pyetje kërkojnë përgjigje të sakta.
IV. SPAK-U DHE RREZIKU I ZHDUKJES SË PROVAVE
Le të marrim një rast hipotetik.
Një hetim financiar zbulon indicie serioze për korrupsion, pastrim parash ose shpërdorim detyre, ku mund të përfshihet një drejtues i Bankës Qendrore.
Hetuesit kërkojnë të kryejnë një kontroll për të sekuestruar dokumente, kompjuterë ose pajisje që përmbajnë të dhëna elektronike.
Nëse masa përfshihet në fushën e zbatimit të nenit 72, ata duhet të marrin autorizimin parlamentar të parashikuar nga ligji.
Çfarë ndodh gjatë kohës së pritjes?
A kanë hetuesit në dispozicion një procedurë urgjente?
A mund të marrin masa për ruajtjen e provave?
Çfarë afatesh ka Kuvendi për t’u përgjigjur?
A mund ta pengojë masën mungesa e një vendimi?
Këto nuk janë pyetje dytësore.
Ato prekin drejtpërdrejt efektivitetin e drejtësisë.
Në hetimet financiare, provat mund të jenë veçanërisht të cenueshme.
Dokumentet mund të shkatërrohen.
Të dhënat elektronike mund të fshihen.
Pasuritë mund të transferohen.
Personat e interesuar mund të njoftohen paraprakisht për ekzistencën e hetimeve.
Kjo nuk do të thotë se veprime të tilla do të ndodhin domosdoshmërisht.
Por një ligj që vonon sigurimin e provave mund të krijojë një rrezik objektiv për pengimin e hetimeve, edhe kur nuk e ndalon formalisht hapjen e tyre.
Megjithatë, është e nevojshme të shqyrtohet teksti përfundimtar i ligjit për të përcaktuar saktësisht se cilat masa mbrohen dhe çfarë përjashtimesh parashikohen.
V. PASTRIMI I PARAVE: A MUND TË SHNDËRROHET MBROJTJA INSTITUCIONALE NË NJË RREZIK PËR HETIMIN PENAL?
Lufta kundër pastrimit të parave nuk kufizohet vetëm në arrestimin e personave të dyshuar.
Ajo mbështetet në identifikimin e përfituesve fundorë, gjurmimin e transaksioneve, bashkëpunimin ndërmjet autoriteteve dhe ruajtjen e provave.
Banka Qendrore luan një rol të rëndësishëm në mbikëqyrjen e sistemit bankar.
Kjo nuk do të thotë se ajo kontrollon të gjitha flukset financiare të paligjshme apo se mban automatikisht përgjegjësi për veprat penale të kryera nga aktorë privatë.
Por pozicioni i saj në arkitekturën financiare të vendit nënkupton një përgjegjësi të veçantë institucionale.
Rreziku i mundshëm i një mbrojtjeje procedurale të tepruar qëndron këtu:
Kur një hetim lidhet me vendime të marra gjatë ushtrimit të funksioneve zyrtare, mekanizmi i krijuar për të mbrojtur pavarësinë e këtyre funksioneve mund të vonojë njëkohësisht disa veprime hetimore.
Veprat penale financiare mund të fshihen pikërisht pas akteve administrative që, në pamje të parë, duken të rregullta.
Si mund të dallohet një vendim legjitim i politikës monetare nga një akt që mund të përbëjë shpërdorim detyre?
Kush e bën vlerësimin fillestar juridik?
A mundet SPAK-u të mbledhë provat e nevojshme për të treguar se pas një akti në dukje zyrtar fshihet një vepër penale?
Këto pyetje janë themelore.
Ato nuk përbëjnë akuzë për pastrim parash ndaj guvernatorit aktual.
Ato vënë në diskutim aftësinë e sistemit gjyqësor për të përcaktuar përgjegjësitë individuale kur ekzistojnë shkaqe të ligjshme për hetim.
Siguria juridike nuk nënkupton mbrojtjen e një funksionari publik nga çdo mundësi hetimi.
Ajo nënkupton garantimin që hetimet të jenë të ligjshme, proporcionale dhe të kontrolluara nga autoritetet kompetente, duke respektuar njëkohësisht prezumimin e pafajësisë.
VI. GJYKATA E DREJTËSISË E BASHKIMIT EVROPIAN: IMUNITET FUNKSIONAL, JO PANDËSHKUESHMËRI PENALE
Krahasimi me të drejtën evropiane është i domosdoshëm.
Më 30 nëntor 2021, Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian (GJDBE) dha një vendim të rëndësishëm në çështjen C-3/20, lidhur me një procedim penal ndaj një ish-guvernatori të Bankës Qendrore të Letonisë.
Çështja lidhej, ndër të tjera, me akuza për korrupsion dhe pastrim parash.
GJDBE-ja njohu se guvernatorët e bankave qendrore të shteteve anëtare gëzojnë imunitet funksional për aktet e kryera në cilësinë e anëtarëve të një organi të Bankës Qendrore Evropiane.
Por Gjykata përcaktoi edhe kufij thelbësorë.
Së pari, ky imunitet lidhet me aktet që përfshihen në funksionet zyrtare të mbrojtura nga e drejta e Bashkimit Evropian.
Së dyti, veprat e mashtrimit, korrupsionit dhe pastrimit të parave nuk përbëjnë, në vetvete, akte zyrtare të mbrojtura.
Së treti, imuniteti funksional nuk i ndalon, në parim, hetimet penale, mbledhjen e provave apo të gjitha veprimet procedurale.
Kur lindin dyshime mbi natyrën zyrtare të mbrojtur të një akti, parashikohen mekanizma bashkëpunimi me Bankën Qendrore Evropiane.
Prandaj, ky regjim nuk mund të reduktohet në një ndalim të përgjithshëm të kontrollit ndaj një guvernatori.
Krahasimi me Shqipërinë ngre një pyetje vendimtare:
Pse Kuvendit shqiptar i jepet kompetenca për të autorizuar disa masa penale, ndërkohë që regjimi evropian i referencës mbështetet në një imunitet funksional të kufizuar qartë dhe në mekanizma të posaçëm institucionalë?
Shqipëria është vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Ajo duhet të përafrojë sistemin e saj juridik me standardet evropiane.
Por kjo nuk do të thotë se imunitetet që lidhen me funksionet e ushtruara brenda organeve të Bankës Qendrore Evropiane zbatohen automatikisht edhe ndaj guvernatorit të saj kombëtar.
Përputhshmëria e mekanizmit shqiptar duhet, pra, të argumentohet juridikisht dhe jo thjesht të shpallet politikisht.
VII. GJYKATA EVROPIANE E TË DREJTAVE TË NJERIUT: ÇFARË DETYRIMESH KA SHQIPËRIA?
Duhet shmangur një ngatërrim i rëndësishëm.
Gjykata e Drejtësisë e Bashkimit Evropian dhe Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut janë dy juridiksione të ndryshme.
Shqipëria, si shtet palë në Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, është e detyruar ta respektojë atë.
Neni 46 i Konventës i detyron shtetet të zbatojnë vendimet përfundimtare të dhëna kundër tyre në çështjet ku janë palë.
Shqipëria duhet të respektojë, ndër të tjera, garancitë konventore për një proces të rregullt ligjor, ligjshmërinë e masave shtrënguese, mbrojtjen e jetës private dhe kontrollin gjyqësor efektiv.
Por Konventa nuk imponon një imunitet të përgjithshëm penal për guvernatorët e bankave qendrore.
Precedenti Adrian Fullani
Çështja Fullani kundër Shqipërisë meriton vëmendje të veçantë.
Ish-guvernatori Adrian Fullani u arrestua në vitin 2014 dhe më pas u shkarkua nga detyra. Ai u shpall më vonë i pafajshëm.
Çështja e tij para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut lidhej, ndër të tjera, me garancitë dhe mjetet juridike të ankimit kundër shkarkimit.
Gjykata e shpalli kërkesën të papranueshme për shkak të mosshterimit të mjeteve të brendshme juridike.
Ajo nuk e detyroi Shqipërinë të krijonte një imunitet të posaçëm kundër arrestimit ose kontrolleve ndaj guvernatorit.
Paraqitja e këtij vendimi si një detyrim evropian për mbrojtje të posaçme penale do të ishte juridikisht e pasaktë.
Mësimi që del prej tij është tjetër:
Vendimet që prekin pozitën e një guvernatori duhet të respektojnë garancitë juridike të zbatueshme.
Por mbrojtja nga një shkarkim arbitrar nuk duhet të ngatërrohet me mbrojtjen nga çdo masë hetimore penale.
VIII. TAULANT BALLA PËRMEND DRITËN JESHILE TË BRUKSELIT: KU ËSHTË OPINIONI ZYRTAR?
Pas miratimit të ligjit, Taulant Balla, kryetar i grupit parlamentar socialist, deklaroi se Komisioni Evropian kishte dhënë miratimin për të gjithë ligjin, përfshirë nenin 72.
Ai mbrojti gjithashtu idenë se guvernatori shqiptar duhet të gëzojë garanci të krahasueshme me ato të homologëve të tij në shtetet anëtare të Bashkimit Evropian.
Kjo deklaratë ngre menjëherë një pyetje:
Ku është opinioni zyrtar i Komisionit Evropian?
Deri në datën e publikimit të këtij artikulli, nga burimet publike të shqyrtuara nuk është identifikuar një dokument që konfirmon shprehimisht miratimin e versionit përfundimtar të nenit 72 nga Komisioni Evropian.
Kjo nuk provon se nuk kanë ekzistuar shkëmbime institucionale ndërmjet Brukselit dhe Tiranës.
Por një deklaratë politike nuk përbën, në vetvete, konfirmim zyrtar nga Brukseli.
Prandaj, shtrohen disa pyetje.
A e ka shqyrtuar Komisioni Evropian tekstin e korrikut apo atë të miratuar përfundimisht në tetor?
A e ka pranuar shprehimisht kalimin e kompetencës së autorizimit nga Gjykata Kushtetuese te Kuvendi?
A i ka vlerësuar pasojat e mundshme për hetimet e SPAK-ut?
A ka dhënë Komisioni një opinion juridik favorizues apo thjesht ka paraqitur vërejtje lidhur me pavarësinë e Bankës Qendrore?
Dhe mbi të gjitha:
A ishte neni 72 një kërkesë evropiane, një rekomandim evropian apo një zgjedhje autonome e qeverisë shqiptare?
Këto janë tri situata juridikisht të ndryshme.
Pyetja ime për Taulant Ballën
Zoti Balla,
Ju deklaroni se Komisioni Evropian i ka dhënë dritën jeshile nenit 72.
A mund ta bëni publik dokumentin përkatës, datën e tij, autorin, referencën dhe versionin e saktë të nenit 72 që pretendohet se është miratuar?
Nëse ky opinion ekziston, ai meriton të bëhet publik.
Nëse nuk ekziston, qeveria shqiptare duhet të shpjegojë se çfarë nënkupton realisht miratimi evropian të cilit i referohet.
Pyetja ime për Komisionin Evropian
A konfirmoni se keni miratuar shprehimisht një dispozitë që ia nënshtron disa masa arrestimi dhe kontrolli ndaj guvernatorit të Bankës së Shqipërisë autorizimit paraprak të Kuvendit?
Nëse po, çfarë garancish keni kërkuar për të ruajtur efektivitetin e hetimeve penale?
Bashkimi Evropian nuk mund të përdoret si argument autoriteti për të mbyllur debatin mbi shtetin e së drejtës.
IX. PSE 29 TETORI? NGA ÇFARË KISHTE FRIKË KLASA POLITIKE?
Kjo pyetje duhet shtruar, por ajo duhet të mbetet një pyetje investigimi.
Kalendari legjislativ është i dokumentuar.
Miratimi nga shumica parlamentare është i dokumentuar.
Ekzistenca e një mbrojtjeje të posaçme procedurale është raportuar nga disa burime mediatike.
Megjithatë, nuk është provuar se ky ligj është miratuar për ta mbrojtur guvernatorin nga një hetim penal i caktuar.
Nuk është provuar as se Edi Rama apo përgjegjës të tjerë politikë kanë synuar të mundësojnë zhdukjen e provave.
Por mungesa e provave për një qëllim të fshehtë nuk e përjashton domosdoshmërinë e shqyrtimit të vendimeve publike.
Pse shumica parlamentare vendosi ta ruante këtë mbrojtje kaq të ndjeshme?
Pse Kuvendi u parapëlqye ndaj Gjykatës Kushtetuese?
Pse garancitë lidhur me kontrollet u përfshinë në këtë reformë?
Pse qeveria nuk e ka bërë menjëherë të aksesueshëm opinionin evropian që pretendon se ka marrë?
A ishte urgjenca e imponuar nga një angazhim evropian i verifikueshëm, apo buronte nga një përparësi politike kombëtare?
Pikërisht këtu fillon puna e vërtetë investigative.
Jo me shpalljen paraprake të fajësisë, por me kërkimin e dokumenteve, datave, përgjegjësive dhe përgjigjeve të verifikueshme.
X. KLASA POLITIKE SHQIPTARE PËRBALLË PËRGJEGJËSISË SË SAJ HISTORIKE
Prej më shumë se tridhjetë e pesë vjetësh, jeta politike shqiptare dominohet nga përplasjet ndërmjet forcave që janë alternuar në pushtet.
Përgjegjësitë historike nuk mund të fshihen nga alternimet politike.
Demokracia nuk ndërtohet duke zëvendësuar një shumicë me një tjetër, ndërkohë që ruhen të njëjtat praktika të dominimit institucional.
Ajo kërkon një drejtësi të aftë të veprojë në mënyrë të pavarur nga pushteti politik.
Ajo kërkon gjithashtu një opozitë që mbron parimet kushtetuese me mjete demokratike.
Flakadanët, bllokimet parlamentare dhe përplasjet nuk mund ta zëvendësojnë analizën juridike.
Shumica qeverisëse mban përgjegjësinë politike për reformën që ka miratuar.
Opozita mban përgjegjësinë për cilësinë e kundërshtimit të saj.
Ndërsa e gjithë klasa politike mban një përgjegjësi më të thellë: ndërtimin e institucioneve që nuk varen nga vullneti i drejtuesve politikë të radhës.
Reforma e vërtetë e Shqipërisë nuk do të jetë një tjetër rotacion i të njëjtave forca politike. Ajo do të jetë fundi i nënshtrimit të institucioneve ndaj interesave partiake.
XI. A PO I SFIDON SHQIPËRIA VLERAT DEMOKRATIKE TË BASHKIMIT EVROPIAN?
Bashkimi Evropian mbështetet, ndër të tjera, në respektimin e demokracisë, shtetit të së drejtës, të drejtave themelore dhe pavarësisë së drejtësisë.
Neni 2 i Traktatit për Bashkimin Evropian i sanksionon këto vlera.
Neni 49 përcakton kuadrin e anëtarësimit për shtetet evropiane që i respektojnë ato dhe angazhohen t’i promovojnë.
Shqipëria nuk mund ta konsiderojë integrimin evropian thjesht si një varg negociatash teknike.
Çdo reformë institucionale duhet të vlerësohet në dritën e këtyre parimeve.
Një mbrojtje e posaçme procedurale nuk është domosdoshmërisht e papajtueshme me demokracinë.
Por ajo mund të bëhet problematike nëse është joproporcionale, nëse fut një kontroll politik të pajustifikuar ose nëse pengon ruajtjen e provave.
Një shumicë parlamentare mund të miratojë ligjërisht një tekst që, megjithatë, ngre pikëpyetje serioze mbi kushtetutshmërinë ose përputhshmërinë e tij me standardet evropiane.
Numri i votave nuk e zëvendëson kontrollin juridik.
Dhe një deklaratë politike që i referohet Brukselit nuk e zëvendëson një opinion zyrtar evropian.
Prandaj, pyetja bëhet e pashmangshme:
A po e afron realisht klasa politike shqiptare vendin me Bashkimin Evropian, apo po merr vendime që rrezikojnë të dobësojnë kushtet demokratike të anëtarësimit?
XII. PYETJET E MIA GAZETARESKE PËR AUTORITETET SHQIPTARE DHE EVROPIANE
Kryeministrit Edi Rama
Pse mbështetët vendosjen e kësaj mbrojtjeje të posaçme?
Cilat rrethana e bënin atë të domosdoshme dhe urgjente?
Pse u zgjodh një mekanizëm autorizimi parlamentar?
Taulant Ballës
A mund ta publikoni opinionin zyrtar të Komisionit Evropian për nenin 72?
A mund të konfirmoni se versioni i miratuar më 29 tetor është shqyrtuar shprehimisht nga Brukseli?
Cili dokument provon se data 30 tetor përbënte një afat evropian që impononte miratimin e kësaj dispozite të veçantë?
Kuvendit të Shqipërisë
Çfarë afatesh dhe shumicash votash parashikohen për shqyrtimin e kërkesave për autorizim?
Çfarë përjashtimesh ekzistojnë në rast urgjence?
A mundet Kuvendi të refuzojë një masë gjyqësore pa një kontroll gjyqësor efektiv?
SPAK-ut
A është konsultuar institucioni përpara miratimit të kësaj dispozite?
Cilat masa hetimore mbeten të mundshme pa autorizim parlamentar?
Si garantohet ruajtja e provave kur masat shtrënguese kërkojnë autorizim paraprak?
Komisionit Evropian
A e keni miratuar nenin 72 në versionin e tij përfundimtar?
A e keni vlerësuar përputhshmërinë e tij me kërkesat e shtetit të së drejtës dhe efektivitetin e hetimeve financiare?
Bankës së Shqipërisë
Cilat rreziqe të dokumentuara të ndërhyrjes politike e justifikojnë këtë mbrojtje?
Pse garancitë e mëparshme u konsideruan të pamjaftueshme?
Si do të dallohen aktet zyrtare të mbrojtura nga sjelljet që mund të përbëjnë vepra penale?
PËRFUNDIM: NJË DEMOKRACI NUK MUND TA SHNDËRROJË MBROJTJEN E INSTITUCIONEVE NË MBROJTJE NGA DREJTËSIA
Votimi i 29 tetorit 2026 përbën një zhvillim të rëndësishëm institucional.
Shumica parlamentare shqiptare ka vendosur të forcojë mbrojtjen procedurale të guvernatorit të Bankës Qendrore.
Por tani i takon institucioneve të dëshmojnë se kjo mbrojtje nuk do të cenojë as pavarësinë e drejtësisë dhe as efektivitetin e hetimeve financiare.
Pavarësia monetare është e domosdoshme.
Pavarësia e drejtësisë është po aq e domosdoshme.
Lufta kundër pastrimit të parave kërkon institucione të afta të bashkëpunojnë, të kërkojnë prova dhe të përcaktojnë përgjegjësitë.
Integrimi evropian kërkon, nga ana tjetër, përputhje reale me vlerat demokratike dhe jo thjesht përmendjen e tyre në fjalimet politike.
Pse ky ligj duhej të miratohej kaq shpejt?
Pse duhej t’i jepej guvernatorit kjo mbrojtje e veçantë?
Pse pushteti politik duhet të ndërhyjë në autorizimin e disa masave gjyqësore?
Dhe pse opinioni evropian, të cilit i referohet shumica, nuk është publikisht i aksesueshëm?
Këto pyetje presin përgjigje të dokumentuara.
Sepse rreziku i vërtetë për një demokraci nuk qëndron vetëm te veprat penale të kryera kundër institucioneve të saj.
Ai qëndron edhe te mundësia që institucionet të humbasin gradualisht mjetet për të kontrolluar ata që ushtrojnë pushtetin.
Shqipëria nuk do të largohet nga Evropa vetëm nëse drejtuesit e saj heqin dorë zyrtarisht nga anëtarësimi.
Ajo rrezikon të largohet nga vlerat evropiane edhe nëse ligjet që ata miratojnë dobësojnë mekanizmat e kontrollit të pushtetit, të cilët pretendojnë se po i forcojnë.
Prandaj, një pyetje e fundit duhet t’i drejtohet të gjithë klasës politike shqiptare:
A po ndërtoni një shtet ku ligji kontrollon pushtetin, apo një sistem ku pushteti vendos deri ku mund të shkojë drejtësia?
Ermira Kondo
Gazetare e pavarur — Studiuese e filologjisë — Mbrojtëse e të drejtave të njeriut
Themeluese e BES’SA, më parë Aleanca e Çamërisë
30 tetor 2026
ALBANIE, L’IMMUNITÉ DU GOUVERNEUR DE LA BANQUE CENTRALE, UNE NOUVELLE BRÈCHE DANS L’ÉTAT DE DROIT ?
84 voix pour protéger le gouverneur. Mais qui protège la justice, les preuves et l’avenir européen de l’Albanie ?
Enquête journalistique et analyse politico-juridique — 30 octobre 2026
Par Ermira Kondo
Journaliste indépendante, chercheuse en philologie, défenseure des droits humains.
I.
LE 29 OCTOBRE 2026, UN VOTE QUI INTERROGE L’AVENIR DÉMOCRATIQUE DE L’ALBANIE.
Le 29 octobre 2026, le Parlement albanais a adopté, par 84 voix favorables et deux voix contre, la nouvelle loi relative à la Banque d’Albanie.
Au cœur de cette réforme figure une disposition particulièrement sensible, celle de l’article 72, qui prévoit une protection procédurale du gouverneur contre certaines mesures judiciaires, notamment l’arrestation et les perquisitions, sous réserve d’une autorisation parlementaire préalable.
Le gouvernement présente cette protection comme une garantie d’indépendance de la Banque centrale.
Mais l’indépendance d’une institution financière ne saurait être confondue avec la protection personnelle de son dirigeant contre les moyens légaux de la justice.
La question fondamentale est donc la suivante, est ce que l’Albanie vient-elle de renforcer l’indépendance de sa Banque centrale ou de créer un nouveau mécanisme susceptible de limiter l’action de la justice ?
Cette interrogation prend une dimension particulière dans un pays confronté depuis des décennies à la corruption, aux réseaux criminels et aux difficultés de lutte contre les flux financiers illicites.
Une autre question surgit immédiatement : pourquoi cette réforme devait-elle être adoptée précisément maintenant ?
II.
POURQUOI CETTE PRÉCIPITATION LÉGISLATIVE ?
Le calendrier mérite d’être examiné.
Le projet de loi a été présenté à la consultation publique en juillet 2026.
Il a ensuite connu des modifications importantes, notamment concernant l’autorité compétente pour autoriser certaines mesures judiciaires.
Le 29 octobre, la majorité parlementaire a adopté le texte dans un climat de fortes tensions politiques.
Le Premier ministre Edi Rama était présent lors du vote.
À l’issue de celui-ci, Taulant Balla a avancé une explication supplémentaire, dont que selon lui, le 30 octobre constituait une échéance liée au calendrier des engagements européens de l’Albanie.
Cette déclaration apporte un élément nouveau.
Mais elle ne suffit pas à expliquer pourquoi l’article 72, dans sa rédaction finalement adoptée, devait impérativement être approuvé à cette date.
Il faut distinguer l’urgence d’adopter une réforme bancaire générale de l’urgence d’accorder une protection procédurale particulière au gouverneur.
Qui a fixé cette échéance ?
La Commission européenne avait-elle demandé l’adoption de l’article 72 ?
Pourquoi cette disposition ne pouvait-elle pas faire l’objet d’un examen juridique supplémentaire ?
Quels risques institutionnels auraient résulté de son report ?
La rapidité d’un vote ne démontre pas, à elle seule, une intention de dissimulation.
Mais lorsque la réforme concerne les pouvoirs de la justice, la justification de son calendrier devient une exigence démocratique.
III.
DE LA COUR CONSTITUTIONNELLE AU PARLEMENT, QUAND LA POLITIQUE ENTRE DANS LA PROCÉDURE PÉNALE.
Le projet initial publié en juillet prévoyait l’intervention de la Cour constitutionnelle pour autoriser certaines mesures visant le gouverneur.
Dans le dispositif rapporté après l’adoption du 29 octobre, cette autorisation relève du Parlement.
Le changement est considérable.
La Cour constitutionnelle est une juridiction.
Le Parlement est un organe politique.
Dans un régime parlementaire, la majorité qui soutient le gouvernement exerce une influence déterminante sur les décisions de l’Assemblée.
Confier à cette institution le pouvoir d’autoriser certaines mesures pénales soulève donc une interrogation sur la séparation des pouvoirs.
Il ne s’agit pas d’affirmer que toute autorisation parlementaire serait automatiquement contraire à la démocratie. Des régimes d’inviolabilité existent dans plusieurs États démocratiques, notamment pour les parlementaires.
Mais une telle protection doit reposer sur une base constitutionnelle suffisante, poursuivre un objectif légitime et demeurer proportionnée.
Pourquoi le gouverneur de la Banque centrale devrait-il bénéficier d’un mécanisme comparable à certaines protections constitutionnelles accordées aux élus ?
Et pourquoi une décision judiciaire devrait-elle dépendre, dans certaines circonstances, d’une autorisation politique ?
Ces questions méritent une réponse précise.
IV.
LE SPAK ET LE RISQUE DE DISPARITION DES PREUVES.
Imaginons qu’une enquête financière révèle des indices sérieux de corruption, de blanchiment d’argent ou d’abus de fonction impliquant un responsable de la Banque centrale.
Les enquêteurs souhaitent procéder à une perquisition afin de saisir des documents, des ordinateurs ou des supports numériques.
Si la mesure relève du champ de l’article 72, ils doivent obtenir l’autorisation parlementaire prévue par la loi.
Que se passe-t-il pendant l’attente ?
Les enquêteurs disposent-ils d’une procédure d’urgence ?
Peuvent-ils prendre des mesures conservatoires ?
Quels délais s’imposent au Parlement ?
Une absence de décision peut-elle empêcher la mesure ?
Ces interrogations touchent au cœur de l’efficacité de la justice.
Dans les affaires financières, les preuves peuvent être particulièrement fragiles.
Des documents peuvent être détruits.
Des données électroniques peuvent être effacées.
Des actifs peuvent être déplacés.
Des personnes peuvent être informées prématurément de l’existence d’investigations.
Cela ne signifie pas que ces actes se produiraient nécessairement.
Mais une loi qui retarde l’accès aux preuves peut créer un risque objectif d’entrave aux investigations, même lorsqu’elle n’empêche pas formellement l’ouverture d’une enquête.
Il faut toutefois examiner le texte définitif pour déterminer quelles mesures sont précisément protégées et quelles exceptions existent.
V.
LE BLANCHIMENT D’ARGENT, UNE PROTECTION INSTITUTIONNELLE PEUT-ELLE DEVENIR UN RISQUE PÉNAL ?
La lutte contre le blanchiment d’argent ne se limite pas à l’arrestation des personnes soupçonnées.
Elle repose sur l’identification des bénéficiaires réels, le suivi des transactions, la coopération entre autorités et la conservation des preuves.
Une banque centrale joue un rôle essentiel dans la surveillance du système bancaire.
Cela ne signifie pas qu’elle contrôle tous les flux financiers illicites ni qu’elle porte automatiquement la responsabilité des infractions commises par des acteurs privés.
Mais sa place dans l’architecture financière nationale impose une responsabilité institutionnelle particulière.
Le danger potentiel d’une protection procédurale excessive est le suivant : lorsqu’une enquête porte sur des décisions prises dans l’exercice de fonctions officielles, le mécanisme destiné à protéger l’indépendance de ces fonctions pourrait également retarder certaines investigations.
Or, les infractions financières peuvent précisément être dissimulées derrière des actes administratifs apparemment réguliers.
Comment distinguer une décision monétaire légitime d’un acte susceptible de constituer un abus de fonction ?
Qui procède à cette qualification initiale ?
Le SPAK peut-il recueillir les preuves nécessaires pour démontrer qu’un acte apparemment officiel dissimule une infraction ?
Ces questions sont fondamentales.
Elles ne constituent pas une accusation de blanchiment contre le gouverneur actuel.
Elles interrogent la capacité du système judiciaire à établir les responsabilités individuelles lorsqu’une enquête est justifiée.
La sécurité juridique ne consiste pas à protéger un responsable public contre tout risque d’investigation.
Elle consiste à garantir que les investigations sont légales, proportionnées et soumises au contrôle d’une autorité compétente, tout en préservant la présomption d’innocence.
VI.
LA COUR DE JUSTICE DE L’UNION EUROPÉENNE, UNE IMMUNITÉ FONCTIONNELLE, PAS UNE IMPUNITÉ PÉNALE.
La comparaison avec le droit européen est indispensable.
Le 30 novembre 2021, la Cour de justice de l’Union européenne a rendu un arrêt majeur dans l’affaire C-3/20, concernant une procédure pénale engagée contre un ancien gouverneur de la Banque centrale de Lettonie.
L’affaire portait notamment sur des accusations de corruption et de blanchiment d’argent.
La CJUE a reconnu que les gouverneurs des banques centrales des États membres bénéficient d’une immunité fonctionnelle pour les actes accomplis en qualité de membres d’un organe de la Banque centrale européenne.
Mais elle a également fixé des limites essentielles.
Premièrement, cette immunité concerne les actes relevant des fonctions officielles protégées par le droit de l’Union.
Deuxièmement, les actes de fraude, de corruption et de blanchiment ne constituent pas, en eux-mêmes, des actes officiels protégés.
Troisièmement, l’immunité fonctionnelle n’interdit pas, par principe, les investigations pénales, la collecte des preuves ou l’ensemble des actes de procédure.
Lorsque la nature officiellement protégée d’un acte soulève un doute, des mécanismes de coopération avec la BCE sont prévus.
Ce système ne peut donc pas être réduit à une interdiction générale de perquisitionner un gouverneur.
La comparaison avec l’Albanie appelle une question décisive :
Pourquoi confier au Parlement albanais un pouvoir d’autorisation concernant certaines mesures pénales, alors que le régime européen de référence repose sur une immunité fonctionnelle strictement délimitée et sur des mécanismes institutionnels spécifiques ?
L’Albanie est candidate à l’adhésion à l’Union européenne.
Elle doit rapprocher son système juridique des standards européens.
Mais cela ne signifie pas que les immunités attachées aux fonctions exercées au sein de la BCE s’appliquent déjà automatiquement à son gouverneur national.
La conformité du mécanisme albanais doit donc être démontrée, et non simplement proclamée.
VII.
LA COUR EUROPÉENNE DES DROITS DE L’HOMME, QUELLES OBLIGATIONS POUR L’ALBANIE ?
Une confusion doit être évitée.
La Cour de justice de l’Union européenne et la Cour européenne des droits de l’homme sont deux juridictions différentes.
L’Albanie, en tant qu’État partie à la Convention européenne des droits de l’homme, est déjà tenue de respecter cette Convention.
L’article 46 impose aux États de se conformer aux arrêts définitifs rendus contre eux dans les litiges auxquels ils sont parties.
L’Albanie doit notamment respecter les garanties conventionnelles relatives au procès équitable, à la légalité des mesures coercitives, à la protection de la vie privée et au contrôle juridictionnel effectif.
Mais la Convention n’impose pas une immunité pénale générale aux gouverneurs des banques centrales.
Le précédent Adrian Fullani
L’affaire Fullani contre Albanie mérite une attention particulière.
L’ancien gouverneur avait été arrêté en 2014, puis révoqué. Il avait ensuite été acquitté.
Devant la Cour européenne des droits de l’homme, son affaire concernait notamment les recours relatifs à sa révocation.
La Cour a déclaré sa requête irrecevable pour non-épuisement des voies de recours internes.
Elle n’a donc pas condamné l’Albanie à créer une immunité contre l’arrestation ou les perquisitions du gouverneur.
Présenter cette décision comme une obligation européenne de protection pénale serait juridiquement erroné.
La leçon est différente : les décisions touchant à la situation d’un gouverneur doivent respecter les garanties juridictionnelles applicables.
Mais la protection contre une révocation arbitraire ne doit pas être confondue avec une protection contre toute mesure d’investigation pénale.
VIII.
TAULANT BALLA INVOQUE LE FEU VERT DE BRUXELLES, OÙ EST L’AVIS OFFICIEL ?
Après l’adoption du texte, Taulant Balla, président du groupe parlementaire socialiste, a affirmé que la Commission européenne avait donné son feu vert à l’ensemble de la loi, y compris à l’article 72.
Il a également défendu l’idée que le gouverneur albanais devait bénéficier des garanties accordées à ses homologues des États membres de l’Union européenne.
Cette déclaration soulève une question immédiate, donc :
« Où se trouve l’avis officiel de la Commission européenne ? »
À la date de publication de cet article, aucun document public confirmant expressément l’approbation de la version définitive de l’article 72 n’a pu être identifié dans les sources examinées.
Cela ne prouve pas qu’aucun échange institutionnel n’a eu lieu.
Mais une affirmation politique ne constitue pas, à elle seule, une confirmation officielle de Bruxelles.
Plusieurs questions s’imposent.
La Commission européenne a-t-elle examiné le texte de juillet ou celui finalement adopté en octobre ?
A-t-elle expressément accepté le transfert du pouvoir d’autorisation de la Cour constitutionnelle au Parlement ?
A-t-elle étudié les conséquences possibles pour les investigations du SPAK ?
A-t-elle rendu un avis juridique favorable ou simplement formulé des observations sur l’indépendance de la Banque centrale ?
Et surtout :
L’article 72 était-il une exigence européenne, une recommandation européenne ou un choix autonome du gouvernement albanais ?
Ces trois situations sont juridiquement différentes.
Ma question à Taulant Balla.
Monsieur Balla, vous affirmez que la Commission européenne a donné son feu vert à l’article 72.
Pouvez-vous rendre publics le document correspondant, sa date, son auteur, sa référence et la version exacte du texte examinée ?
Si cet avis existe, il mérite d’être publié.
S’il n’existe pas, il appartient au gouvernement d’expliquer la portée réelle de l’approbation qu’il invoque.
Ma question à la Commission européenne
Confirmez-vous avoir expressément approuvé le mécanisme par lequel le Parlement albanais doit autoriser certaines mesures d’arrestation et de perquisition visant le gouverneur de la Banque centrale ?
Et si oui, quelles garanties avez-vous exigées pour préserver l’efficacité des enquêtes pénales ?
L’Union européenne ne peut pas être invoquée comme un argument d’autorité destiné à clore un débat sur l’État de droit.
IX.
POURQUOI LE 29 OCTOBRE ? DE QUOI LA CLASSE POLITIQUE AVAIT-ELLE PEUR ?
Cette question doit être posée, mais elle doit rester une question d’enquête.
Le calendrier législatif est établi.
L’adoption par la majorité est établie.
L’existence d’une protection procédurale particulière est rapportée par plusieurs sources concordantes.
En revanche, il n’est pas démontré que cette loi aurait été adoptée pour protéger le gouverneur d’une enquête pénale déterminée.
Il n’est pas davantage démontré qu’Edi Rama ou d’autres responsables politiques auraient cherché à permettre la disparition de preuves.
Mais l’absence de preuve d’une intention cachée ne dispense pas d’examiner les décisions publiques.
Pourquoi la majorité a-t-elle choisi de maintenir une protection aussi sensible ?
Pourquoi le Parlement a-t-il été préféré à la Cour constitutionnelle ?
Pourquoi les garanties relatives aux perquisitions ont-elles été intégrées à cette réforme ?
Pourquoi le gouvernement n’a-t-il pas rendu immédiatement accessible l’avis européen qu’il invoque ?
L’urgence était-elle imposée par un engagement européen vérifiable ou résultait-elle d’une priorité politique nationale ?
C’est ici que commence le véritable travail d’investigation.
Non pas dans l’affirmation préalable d’une culpabilité, mais dans l’exigence de documents, de dates, de responsabilités et de réponses vérifiables.
X.
LA CLASSE POLITIQUE ALBANAISE FACE À SA RESPONSABILITÉ HISTORIQUE.
Depuis plus de trente-cinq ans, la vie politique albanaise est dominée par des affrontements entre des forces qui se sont successivement partagé le pouvoir.
Les responsabilités historiques ne peuvent pas être effacées par les alternances.
La démocratie ne consiste pas à remplacer une majorité par une autre tout en conservant les mêmes pratiques de domination institutionnelle.
Elle suppose une justice capable d’agir indépendamment du pouvoir politique.
Elle suppose aussi une opposition qui défende les principes constitutionnels par des moyens démocratiques.
Les fumigènes, les blocages parlementaires et les affrontements ne remplacent pas l’analyse juridique.
La majorité gouvernementale porte la responsabilité de la réforme qu’elle a adoptée.
L’opposition porte la responsabilité de la qualité de sa contestation.
Et l’ensemble de la classe politique porte une responsabilité plus profonde : celle de construire des institutions qui ne dépendent pas de la volonté des dirigeants du moment.
La véritable réforme de l’Albanie ne sera pas une nouvelle rotation des mêmes forces politiques. Elle sera la fin de la subordination des institutions aux intérêts partisans.
XI.
L’ALBANIE DÉFIE-T-ELLE LES VALEURS DÉMOCRATIQUES DE L’UNION EUROPÉENNE ?
L’Union européenne repose notamment sur le respect de la démocratie, de l’État de droit, des droits fondamentaux et de l’indépendance de la justice.
L’article 2 du traité sur l’Union européenne consacre ces valeurs.
L’article 49 encadre l’adhésion des États européens qui les respectent et s’engagent à les promouvoir.
L’Albanie ne peut donc pas considérer l’intégration européenne comme une simple succession de négociations techniques.
Chaque réforme institutionnelle doit être évaluée à la lumière de ces principes.
Une protection procédurale spéciale n’est pas nécessairement incompatible avec la démocratie.
Mais elle peut devenir problématique si elle est disproportionnée, si elle introduit un contrôle politique injustifié ou si elle empêche la conservation des preuves.
Une majorité parlementaire peut légalement adopter un texte qui soulève néanmoins de graves questions de constitutionnalité ou de conformité aux standards européens.
Le nombre de voix ne remplace pas le contrôle juridique.
Et une déclaration politique invoquant Bruxelles ne remplace pas un avis européen.
La question est donc désormais incontournable :
La classe politique albanaise rapproche-t-elle réellement le pays de l’Union européenne ou prend-elle des décisions qui risquent d’en affaiblir les conditions démocratiques d’adhésion ?
XII.
MES QUESTIONS JOURNALISTIQUES AUX RESPONSABLES ALBANAIS ET EUROPÉENS.
Au Premier ministre Edi Rama :
Pourquoi avoir soutenu l’introduction de cette protection particulière ?
Quelles circonstances démontraient son caractère nécessaire et urgent ?
Pourquoi avoir privilégié un mécanisme d’autorisation parlementaire ?
À Taulant Balla :
Pouvez-vous publier l’avis officiel de la Commission européenne concernant l’article 72 ?
Pouvez-vous confirmer que la version adoptée le 29 octobre a été expressément examinée par Bruxelles ?
Quel document établit que le 30 octobre constituait une échéance européenne imposant l’adoption de cette disposition particulière ?
Au Parlement albanais :
Quels délais et quelles majorités encadrent les demandes d’autorisation ?
Quelles exceptions existent en cas d’urgence ?
Le Parlement peut-il refuser une mesure judiciaire sans contrôle juridictionnel effectif ?
Au SPAK :
Avez-vous été consulté sur les conséquences de cette réforme ?
Quelles mesures demeurent possibles sans autorisation parlementaire ?
Comment garantir la préservation des preuves lorsque des mesures coercitives nécessitent une autorisation préalable ?
À la Commission européenne :
Avez-vous validé l’article 72 dans sa version définitive ?
Avez-vous évalué sa compatibilité avec les exigences relatives à l’État de droit et à l’efficacité des enquêtes financières ?
À la Banque d’Albanie :
Quels risques documentés d’ingérence politique justifient cette protection ?
Pourquoi les garanties antérieures étaient-elles insuffisantes ?
Comment distinguer les actes officiels protégés des comportements susceptibles de constituer des infractions pénales ?
CONCLUSION : UNE DÉMOCRATIE NE PEUT PAS TRANSFORMER LA PROTECTION DES INSTITUTIONS EN PROTECTION CONTRE LA JUSTICE.
Le vote du 29 octobre 2026 constitue un événement institutionnel important.
La majorité parlementaire albanaise a décidé de renforcer la protection procédurale du gouverneur de la Banque centrale.
Mais elle doit maintenant démontrer que cette protection ne compromettra ni l’indépendance de la justice ni l’efficacité des enquêtes financières.
L’indépendance monétaire est indispensable.
L’indépendance judiciaire l’est tout autant.
La lutte contre le blanchiment d’argent exige des institutions capables de coopérer, de rechercher les preuves et d’établir les responsabilités.
L’intégration européenne exige, quant à elle, une conformité réelle aux valeurs démocratiques, et non leur invocation dans les discours.
Pourquoi cette loi devait-elle être adoptée si rapidement ?
Pourquoi fallait-il accorder au gouverneur cette protection particulière ?
Pourquoi le pouvoir politique doit-il intervenir dans l’autorisation de certaines mesures judiciaires ?
Et pourquoi l’avis européen invoqué par la majorité n’est-il pas publiquement accessible ?
Ces questions attendent des réponses documentées.
Car le véritable danger pour une démocratie ne réside pas uniquement dans les infractions commises contre ses institutions.
Il réside aussi dans la possibilité que les institutions perdent progressivement les moyens de contrôler ceux qui exercent le pouvoir.
L’Albanie ne s’éloignera pas de l’Europe uniquement si ses dirigeants renoncent officiellement à l’adhésion. Elle risque aussi de s’éloigner des valeurs européennes si les lois qu’ils adoptent affaiblissent les contre-pouvoirs qu’ils prétendent renforcer.
Et c’est pourquoi une dernière question doit être adressée à l’ensemble de la classe politique albanaise :
Construisez-vous un État dans lequel la loi contrôle le pouvoir, ou un système dans lequel le pouvoir décide jusqu’où la justice peut aller ?
