Shkruan Zef Ndreka
Nga aktivizmi kundër pushtetit serb tek përplasja me aleatët perëndimorë.
Çështja e Albin Kurtit dhe raporti i tij me Serbinë kërkon një analizë të gjatë, historike dhe politike. Nuk mjafton të merret një deklaratë, një veprim diplomatik apo një konflikt i momentit për të nxjerrë përfundime mbi të gjithë veprimtarinë e tij.
Megjithatë, ekziston një kontradiktë që meriton të shqyrtohet.
Si është e mundur që një politikan që e ndërtoi karrierën mbi rezistencën ndaj politikës serbe, sot të përballet me akuza se përmes veprimeve të tij, po i shërben interesave strategjike të Serbisë?
Përgjigjja duhet kërkuar në tri periudha.
– Aktivizmi i tij kundër regjimit të Millosheviçit. – – Transformimi në politikan shtetëror.
– Qeverisja e Kosovës në raport me Serbinë, SHBA-në, NATO-n dhe Bashkimin Evropian.
Duhet bërë edhe një dallim se të kundërshtosh politikat e Kurtit nuk do të thotë ta konsiderosh atë përkrahës të Serbisë. Por, nga ana tjetër, as historia e tij kundër Millosheviçit nuk e përjashton analizën kritike të pasojave të politikave që ndjek sot.
Ta analizojmë hap pas hapi.

1. Fillimet, nga student që u përball me regjimin serb.
Albin Kurti ka lindur më 24 mars 1975 në Prishtinë. Angazhimi i tij politik nisi gjatë viteve të fundit të represionit serb në Kosovë.
Në vitin 1997 iu bashkua udhëheqjes së Unionit të Pavarur të Studentëve të Universitetit të Prishtinës. Studentët organizuan protesta paqësore kundër pushtimit të objekteve universitare nga autoritetet serbe.
Gjatë luftës, në vitin 1998, Kurti punoi si sekretar i zyrës së përfaqësuesit politik të UÇK-së, Adem Demaçi. Më 27 prill 1999 u arrestua nga policia serbe dhe u dërgua në burgjet e Serbisë. U lirua më 7 dhjetor 2001, pas presionit ndërkombëtar.
Këto janë fakte të rëndësishme të biografisë së tij. Prandaj, çdo pretendim se Kurti ka qenë historikisht bashkëpunëtor i politikës serbe do të ishte i pambështetur.
Por historia e një politikani nuk mund të jetë argument për ta përjashtuar atë nga përgjegjësia politike e së tashmes.
2. Krijimi i Vetëvendosjes.
Kundërshtimi i ndërkombëtarëve dhe i kompromisit politik.
Në vitin 2005, Kurti dhe një grup aktivistësh krijuan Lëvizjen Vetëvendosje.
Në fillim, Vetëvendosja nuk ishte vetëm një parti politike, por ishte një lëvizje proteste, e cila kundërshtonte administrimin ndërkombëtar të Kosovës nga UNMIK-u dhe kërkonte vetëvendosje të plotë, pa ndërhyrje të jashtme.
Kjo ishte një pikë e rëndësishme e formimit të tij politik.
Kurti në atë kohë kundërshtonte:
UNMIK-un dhe administrimin ndërkombëtar.
Negociatat që, sipas tij, cenonin sovranitetin e Kosovës.
Kompromiset me Serbinë.
Marrëveshjet që i konsideronte të imponuara nga ndërkombëtarët.
Elitat politike të Kosovës, të cilat i akuzonte për korrupsion dhe varësi nga ndërkombëtarët.
Ai u arrestua disa herë nga autoritetet e UNMIK-ut, EULEX-it dhe institucioneve të Kosovës, ndërsa në vitin 2007 protestat e Vetëvendosjes përfunduan me përplasje të rënda dhe humbje jetësh.
Këtu shfaqet një tipar që do ta shoqëronte edhe në qeverisje, pra mosbesimi ndaj ndërmjetësimit ndërkombëtar dhe prirja për ta trajtuar kompromisin politik si cenim të sovranitetit.
Kjo filozofi mund të shpjegojë një pjesë të qëndrimeve të tij të mëvonshme ndaj SHBA-së dhe BE-së.
3. Vitet 2015–2017.
Kundërshtimi i marrëveshjeve me Serbinë.
Kjo është një nga periudhat më domethënëse për të kuptuar profilin politik të Kurtit.
Në vitin 2015, ai dhe Vetëvendosje u bënë ndër kundërshtarët kryesorë të marrëveshjes për Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe, të nënshkruar nga qeveria e Isa Mustafës me ndërmjetësimin e BE-së.
Kurti e konsideronte Asociacionin një mekanizëm që mund të krijonte një strukturë të veçantë politike dhe institucionale të lidhur me Beogradin.
Ai kundërshtoi gjithashtu marrëveshjen e demarkacionit me Malin e Zi.
Në Kuvend, Vetëvendosje përdori gaz lotsjellës, protesta dhe bllokim parlamentar për të penguar miratimin e këtyre marrëveshjeve.
Këtu duhet evidentuar një paradoks politik.
Kurti ishte kundërshtar i fortë i krijimit të një mekanizmi që mund ti jepte Serbisë ndikim institucional brenda Kosovës. Pra, në këtë periudhë, ai nuk mund të përshkruhet si përkrahës i interesave serbe.
Por, njëkohësisht, ai po ndërtonte një model politik ku kundërshtimi i marrëveshjeve dhe i ndërmjetësimit ndërkombëtar merrte përparësi ndaj procesit diplomatik.
Ky model do të bëhej shumë më problematik kur ai të merrte përgjegjësinë e qeverisjes.
4. Viti 2020.
Përplasja e parë me SHBA-në.
Në shkurt të vitit 2020, Kurti mori për herë të parë drejtimin e qeverisë së Kosovës, pas fitores së Vetëvendosjes në zgjedhjet e tetorit 2019.
Qeveria ishte koalicion me LDK-në.
Por ajo zgjati vetëm rreth 51 ditë në detyrë përpara se Kuvendi të votonte mocionin e mosbesimit, më 25 mars 2020.
Një nga konfliktet kryesore ishte mosmarrëveshja për heqjen e tarifës 100 për qind ndaj mallrave serbe dhe për qasjen ndaj dialogut me Serbinë.
SHBA-ja, përmes të dërguarit të atëhershëm Richard Grenell, kërkonte heqjen e tarifës dhe një qasje më të drejtpërdrejtë drejt marrëveshjes.
Kurti kërkonte reciprocitet me Serbinë dhe kundërshtonte heqjen e menjëhershme të masave pa përmbushjen e kushteve nga Beogradi.
Rënia e qeverisë shkaktoi një përçarje të madhe politike dhe diplomatike. Vetë Kurti e paraqiti atë si ndërhyrje të papranueshme në vullnetin e votuesve.
Kjo periudhë tregoi se raporti i tij me Uashingtonin nuk do të ishte i njëjtë me atë të qeverive të mëparshme të Kosovës.
5. Viti 202.
Fitorja e madhe dhe fillimi i një modeli tjetër qeverisjeje.
Më 14 shkurt 2021, Vetëvendosje fitoi 50.28 për qind të votave, rezultat i jashtëzakonshëm në historinë zgjedhore të Kosovës pas luftës.
Kurti u kthye në pushtet me një mandat të fortë elektoral.
Premtimet kryesore ishin:
Lufta kundër korrupsionit.
Reforma në drejtësi dhe administratë.
Zhvillimi ekonomik.
Punësimi dhe mirëqenia sociale.
Forcimi i sovranitetit shtetëror.
Shtrirja e autoritetit të institucioneve të Kosovës në të gjithë territorin.
Duhet pranuar se qeverisja e tij nuk mund të reduktohet vetëm në konfliktin me Serbinë. Raportet e vlerësimit të Kosovës evidentojnë përparime në disa fusha të formalizimit të punësimit, ekonomisë dhe reformave institucionale.
Por problemi më i madh politik u shfaq në mënyrën se si Kurti filloi të ushtronte sovranitetin në veriun e Kosovës.
6. Veriu i Kosovës.
Sovraniteti shtetëror apo diplomaci pa koordinim?
U përfshinë:
Çështja e targave dhe dokumenteve serbe.
Mbyllja e strukturave paralele të financuara nga Serbia.
Ndërhyrjet ndaj institucioneve bankare dhe postare serbe.
Ndalimi i përdorimit të dinarit në transaksionet që rregullohen nga autoritetet e Kosovës.
Vendosja dhe forcimi i pranisë policore.
Veprimet për kontrollin e institucioneve komunale.
Kjo është pika ku perceptimi publik për Kurtin filloi të ndryshojë ndjeshëm.
Qeveria e tij ndërmori një seri veprimesh për të shtrirë autoritetin e institucioneve të Kosovës në komunat me shumicë serbe.
Ndalimi i përdorimit të dinarit në transaksionet që rregullohen nga autoritetet e Kosovës.
Vendosja dhe forcimi i pranisë policore.
Veprimet për kontrollin e institucioneve komunale.
Nga këndvështrimi i Prishtinës, këto veprime synonin zbatimin e ligjit dhe shtrirjen e sovranitetit në të gjithë territorin.
Nga këndvështrimi i SHBA-së dhe BE-së, problemi ishte mënyra e njëanshme dhe e pakoordinuar e zbatimit, pa marrë parasysh pasojat për popullsinë serbe dhe për stabilitetin në veri.
Në maj 2024, përfaqësues amerikanë dhe evropianë kritikuan publikisht veprimet e qeverisë Kurti, duke kërkuar koordinim me aleatët dhe zgjidhje për çështjet që preknin komunitetin serb.
Këtu qëndron një nga çështjet më të rëndësishme të analizës:
A mund të forcohet sovraniteti i Kosovës duke dobësuar njëkohësisht marrëdhëniet me shtetet që garantojnë sigurinë e saj?
Ky është një problem strategjik, jo thjesht një mosmarrëveshje protokollare.
7. Marrëdhëniet me SHBA-në.
Nga aleanca strategjike tek mosbesimi diplomatik.
Kosova e ka ndërtuar shtetësinë e saj mbi një mbështetje të jashtëzakonshme amerikane.
SHBA-ja ishte ndër faktorët vendimtarë të ndërhyrjes së NATO-s më 1999, të çlirimit të Kosovës, të shpalljes së pavarësisë më 2008 dhe të konsolidimit të institucioneve të saj.
Për këtë arsye, marrëdhënia me Uashingtonin nuk është një marrëdhënie e zakonshme diplomatike. Ajo është një element themelor i sigurisë kombëtare të Kosovës.
Gjatë qeverisjes së Kurtit, kjo marrëdhënie u përkeqësua gradualisht.
Arsyet kryesore ishin:
Mungesa e koordinimit për veprimet në veri.
Mospërputhjet për mënyrën e zhvillimit të dialogut me Serbinë.
Mosmarrëveshjet për Asociacionin.
Qëndrimet e Kurtit ndaj kërkesave amerikane për kompromis.
Përplasjet me diplomacinë perëndimore për menaxhimin e situatave të sigurisë.
Një zhvillim veçanërisht domethënës ndodhi më 12 shtator 2025, kur SHBA-ja pezulloi për një kohë të pacaktuar Dialogun Strategjik të planifikuar me Kosovën. Uashingtoni e lidhi vendimin me shqetësimet për veprimet e qeverisë në detyrë, të cilat, sipas tij, kishin shtuar tensionet dhe paqëndrueshmërinë.
Kjo ishte një sinjal serioz diplomatik.
Nuk do të thotë se SHBA-ja hoqi dorë nga Kosova apo ndryshoi qëndrimin për pavarësinë e saj. Por tregon se marrëdhënia me qeverinë Kurti kishte arritur në një pikë të vështirë.
Për një vend si Kosova, kjo nuk është çështje personale e kryeministrit. Është çështje e interesit strategjik të shtetit.
8. Marrëveshja e Ohrit.
Një tjetër kontradiktë politike.
Më 27 shkurt 2023, në Bruksel, Kurti dhe Aleksandër Vuçiç pranuan propozimin evropian për normalizimin e marrëdhënieve.
Më 18 mars 2023, në Ohër, u arrit dakordësia për aneksin e zbatimit.
Marrëveshja parashikonte, ndër të tjera:
Respektimin e sovranitetit dhe integritetit territorial.
Marrëdhënie të fqinjësisë së mirë.
Pranimin e dokumenteve dhe simboleve përkatëse.
Moskundërshtimin e anëtarësimit të Kosovës në organizata ndërkombëtare.
Një nivel të përshtatshëm vetëmenaxhimi për komunitetin serb në Kosovë.
Zbatimin e detyrimeve të dakordësuara.
Kurti e pranoi propozimin evropian si bazë për normalizimin e marrëdhënieve, ndërsa Vuçiçi vazhdoi të kundërshtonte njohjen e pavarësisë së Kosovës.
Këtu duhet ndalur te një element i rëndësishëm.
Kurti kishte kundërshtuar me forcë Asociacionin që nga viti 2015. Megjithatë, në vitin 2023 pranoi një dokument ndërkombëtar që përfshinte detyrimin për një formë vetëmenaxhimi të komunitetit serb.
Ai e interpretoi këtë në përputhje me Kushtetutën e Kosovës dhe pa kompetenca ekzekutive që do të krijonin një entitet të veçantë shtetëror.
Por pikërisht këtu lindin pyetjet politike:
Si do të zbatohet ky detyrim?
Çfarë garancish do të ketë për të mos u shndërruar në një mekanizëm ndikimi të Beogradit?
Dhe pse një çështje që Kurti e konsideronte të papranueshme për vite me radhë u bë pjesë e një dakordësie të tij ndërkombëtare?
Nuk është e drejtë të thuhet se ai ia dorëzoi Kosovën Serbisë. Por është e drejtë të kërkohet transparencë dhe llogaridhënie për këtë ndryshim të qëndrimit.
9. Banjska, shtatori 2023.
Kush përfitoi nga destabilizimi?
Sulmi i armatosur në Banjskë, më 24 shtator 2023, ishte një nga ngjarjet më të rënda të sigurisë në Kosovën e pasluftës.
Një grup i armatosur serb sulmoi Policinë e Kosovës dhe mbeti i vrarë polici Afrim Bunjaku.
Ngjarja tregoi se Serbia dhe strukturat e armatosura të lidhura me të përbënin ende një rrezik serioz për sigurinë e Kosovës.
Prishtina e akuzoi Beogradin për organizimin dhe mbështetjen e sulmit. Serbia i mohoi përgjegjësitë shtetërore për ngjarjen.
Në këtë situatë, Kurti pati argumente të forta për të kërkuar mbështetje më të vendosur ndërkombëtare kundër ndërhyrjeve serbe.
Por çështja nuk përfundon me reagimin ndaj Banjskës.
Një kryeministër duhet të dallojë midis nevojës për të mbrojtur sovranitetin dhe nevojës për të ruajtur koordinimin me aleatët që garantojnë sigurinë e vendit.
Serbia mund të përfitonte diplomatikisht nga çdo përkeqësim i marrëdhënieve të Kosovës me SHBA-në dhe BE-në, edhe kur veprimet e saj ishin shkaku i drejtpërdrejtë i krizës.
Kjo është një nga kontradiktat që duhet analizuar. Ndërsa Beogradi prodhon kriza dhe tensione, Prishtina rrezikon të mbetet në pozicion mbrojtës për shkak të mënyrës se si i menaxhon ato.

10. Raporti me Vuçiçin.
Kundërshtar në deklarata, por çfarë ndodh në praktikë?
Në retorikën politike, Kurti dhe Vuçiçi janë kundërshtarë të drejtpërdrejtë.
Kurti e ka akuzuar vazhdimisht presidentin serb për vazhdimin e politikave të Millosheviçit, për ndikimin e Rusisë në rajon dhe për refuzimin e realitetit të pavarësisë së Kosovës.
Vuçiçi, nga ana tjetër, nuk e njeh Kosovën si shtet dhe vazhdon ta trajtojë atë si pjesë të territorit serb.
Pra, nuk kemi prova që Kurti dhe Vuçiçi ndajnë të njëjtin projekt politik.
Por në politikën ndërkombëtare ekziston edhe një dimension tjetër: përfitimi objektiv nga veprimet e kundërshtarit.
Kur njëra palë izolohet diplomatikisht, tjetra fiton hapësirë për të paraqitur veten si palë më të pranueshme në tryezën ndërkombëtare.
Nëse Kosova humbet besimin e SHBA-së dhe të disa partnerëve evropianë, Serbia fiton mundësi për ta shfrytëzuar këtë dobësi.
Kjo nuk e bën Kurtin automatikisht përkrahës të Serbisë, por e bën politikën e tij objekt të një pyetjeje shqetësuese.
A po i shërbejnë disa prej vendimeve të tij, pa dashje, strategjisë diplomatike të Beogradit?
11. Vitet 2025–2026.
Kriza politike dhe vazhdimi i kursit të Kurtit.
Edhe zhvillimet e fundit politike në Kosovë duhen përfshirë në këtë analizë.
Zgjedhjet e shkurtit 2025 nuk i dhanë Vetëvendosjes shumicën e nevojshme për të formuar e vetme qeverinë. Ngërçi institucional vazhdoi, ndërsa zgjedhjet e 28 dhjetorit 2025 dhe ato të parakohshme të 7 qershorit 2026 e zgjatën krizën politike.
Në zgjedhjet e 7 qershorit 2026, Vetëvendosje doli përsëri forcë e parë, por pa arritur shumicën e nevojshme për të qeverisur e vetme. Më pas, sipas raportimit të OKB-së, Kuvendi u konstituua në shtator dhe qeveria e re e drejtuar nga Kurti u konfirmua me 62 vota.
Ky zhvillim dëshmon se Kurti vazhdon të ketë mbështetje të konsiderueshme elektorale. Prandaj, kritikat ndaj tij nuk mund të zëvendësojnë vullnetin e votuesve dhe as të mohojnë legjitimitetin e tij demokratik.
Megjithatë, vazhdimësia e tij në pushtet nuk i zgjidh automatikisht problemet e marrëdhënieve me aleatët, të dialogut me Serbinë dhe të funksionimit të institucioneve.
Një mandat elektoral nuk është çek i bardhë për politikën e jashtme.
12. Raporti me UÇK-në, Ibrahim Rugovën dhe trashëgiminë politike të Kosovës
Një tjetër dimension që meriton vëmendje është raporti i Kurtit me historinë politike të Kosovës.
Vetëvendosje u ndërtua si alternativë ndaj elitave të pasluftës, ku përfshiheshin drejtues të institucioneve të kohës së Ibrahim Rugovës dhe drejtues politikë të dalë nga UÇK-ja.
Kurti e ndërtoi identitetin e tij politik mbi kritikën ndaj këtyre elitave, duke i akuzuar për korrupsion, kompromise dhe varësi nga ndërkombëtarët.
Kjo nuk do të thotë se ai mohon historinë e UÇK-së apo kontributin e luftës çlirimtare. Por është e qartë se Vetëvendosje nuk e ka pasur trashëgiminë politike të UÇK-së si bazën e identitetit të saj.
Në këtë pikë, dallimi me një pjesë të klasës politike tradicionale të Kosovës është i dukshëm.
Kurti ka kërkuar një legjitimitet të ri politik, duke e vendosur veten si përfaqësues të një brezi që nuk dëshiron të qeveriset nga marrëveshjet dhe kompromiset e elitave të mëparshme.
Por kjo qasje ka prodhuar edhe përplasje të vazhdueshme me faktorë politikë që kanë qenë pjesë e shtetformimit të Kosovës.
13. Pse po perceptohet sot si përkrahës i politikave serbe?
1. Përplasja me SHBA-në. Përkeqësimi i marrëdhënieve me aleatin kryesor të Kosovës krijon një avantazh diplomatik për Serbinë.
2. Përplasja me BE-në. Veprimet e pakoordinuara dhe masat ndëshkuese të vitit 2023 dëmtuan pozicionin evropian të Kosovës.
3. Menaxhimi i veriut. Shtrirja e autoritetit shtetëror është legjitime, por mënyra e zbatimit ka krijuar tensione me komunitetin serb dhe me partnerët ndërkombëtarë.
4. Çështja e Asociacionit. Kundërshtimi i ashpër për vite me radhë dhe pranimi i mëvonshëm i detyrimeve për vetëmenaxhim kërkojnë shpjegim politik.
5. Dobësimi i unitetit politik të brendshëm. Përplasjet e vazhdueshme me opozitën dhe krizat institucionale kanë vështirësuar krijimin e një fronti të përbashkët përballë Serbisë.
6. Dobësimi i koordinimit strategjik. Kosova nuk mund ta trajtojë sigurinë e saj si një çështje të brendshme, të shkëputur nga SHBA-ja, NATO-ja dhe BE-ja.
Këto janë argumente që shpjegojnë pse një pjesë e opinionit publik e sheh politikën e Kurtit si të favorshme për Beogradin.
Por duhet të shmangim një përfundim të pambështetur ende, ku përfitimi që mund të nxjerrë Serbia nga një politikë e caktuar e Kosovës nuk provon se ajo politikë është ndërmarrë për ti shërbyer Serbisë.
14.Kosova ka nevojë për sovranitet, por edhe për aleatë.
Albin Kurti është një politikan me një histori të veçantë në zhvillimet e Kosovës. Ai ka qenë student në protestat kundër regjimit serb, i burgosur politik në Serbi, aktivist i Vetëvendosjes, kundërshtar i UNMIK-ut dhe më pas kryeministër me një mbështetje të jashtëzakonshme elektorale.
Por kalimi nga aktivisti në drejtues shteti kërkon një filozofi tjetër politike.
Në opozitë mund të kundërshtosh gjithçka. Në pushtet duhet të dish edhe të ndërtosh marrëveshje, të ruash aleanca dhe të menaxhosh interesat strategjike të vendit.
Kosova nuk e fitoi lirinë dhe pavarësinë vetëm me rezistencën e saj. Ajo i arriti këto objektiva edhe falë mbështetjes vendimtare të SHBA-së, NATO-s dhe demokracive perëndimore.
Prandaj, asnjë kryeministër nuk duhet ta trajtojë këtë mbështetje si një faktor dytësor apo si një marrëdhënie që mund të vihet vazhdimisht në provë.
Serbia e Vuçiçit nuk e ka ndryshuar qëndrimin ndaj Kosovës. Ajo vazhdon të mos e njohë pavarësinë, të mbajë lidhje të forta me Rusinë dhe të kërkojë hapësira për të kufizuar konsolidimin ndërkombëtar të shtetit të Kosovës.
Në këto kushte, interesi strategjik i Prishtinës duhet të jetë forcimi i aleancës me Uashingtonin, bashkëpunimi me NATO-n, integrimi evropian dhe një dialog që nuk cenon shtetësinë e Kosovës.
Sovraniteti nuk matet vetëm me numrin e institucioneve që vendos nën kontroll, por edhe me aftësinë për të garantuar sigurinë, njohjen ndërkombëtare dhe të ardhmen e shtetit.
Pikërisht këtu duhet vlerësuar politika e Albin Kurtit.
Nuk është e mjaftueshme të jesh kundër Serbisë në deklarata, nëse mënyra e veprimit tënd e dobëson pozicionin ndërkombëtar të Kosovës.
Dhe nuk është e mjaftueshme të fitosh zgjedhjet, nëse nuk arrin të ruash marrëdhëniet me aleatët që kanë qenë vendimtarë për ekzistencën e shtetit. Kosova nuk ka nevojë të zgjedhë midis sovranitetit dhe Amerikës. Ajo ka nevojë për të dyja.
Ky është thelbi i debatit politik për Albin Kurtin.







