Disa komente mbi librin e Del Pontes “Ndjekja: unë dhe kriminelët e luftës” dhe reagimin ndaj tij në shtypin shqiptar

I intriguar nga shtypi shqiptar dhe nga disa reagime të tilla si deklaratat e fundit të ndonjë deputeti se po përgatisin padi për Del Ponten shkova të marr e të lexoj librin e Del Pontes që nuk se është i ndaluar, siç thoshte në mënyrë disinformuese News 24 para disa ditësh, por qarkullon i lirë në libraritë italiane. (Në fakt Del Pontes shteti zviceran i ka ndaluar të marrë pjesë në promovimin e tij në Milano për shkak se, në petkun e përfaqësues së këtij shteti, si ambasadore, mund të krijonte reagime).

Për hir të respektit ndaj së vërtetës para së gjithash, të drejtësisë më së dyti, të lexuesit shqiptar më së treti, por edhe të kësaj gruaje për të cilën, pasi mbarova librin, ndjeva respekt, mendoj se duhen bërë disa komente dhe sqarime për atë se si manipulohet publiku ynë nga gazetarë e politikanë shqiptarë, të cilët në emër të një vulgariteti nacionalist dhe për më tepër të rrejshëm as nuk arrijnë, në syverbësinë e tyre, të kuptojnë se nga gjithë kjo zhurmë që duan të ngrenë në vend së të na venë vetulla, po na nxjerrin edhe sytë.

Duke lexuar komentet mbi autoren në Shqipëri sheh se ato përçojnë idenë se paskemi të bëjmë me një grua që paska humbur mendjen, qenka marrosur për shkaqe që nuk dihen, e prandaj i duhet ndalur hovi. E në fakt nuk duhet të ndalin hovin e saj, por duhet që shqiptarët të mendojnë e të kërkojnë të vërtetën.

Së pari duhet thënë se libri nuk ka autor vetëm Del Ponten, por edhe gazetarin e New York Times, Chuck Sudetic, libri i të cilit “Gjak dhe Hakmarrje” (Penguin 1998) që flet për masakrat në Bosnje është përfshirë në librat më të rëndësishmë nga New York Times dhe është cilësuar si libri i vitit nga “The Economist” dhe “Washington Post”. Kjo për të qetësuar sadopak histerinë kundër marrëzisë së Del Pontes.

Së dyti duhet thënë se libri nuk mbulon vetëm Kosovën, por është i ndarë në 12 kapituj ku përshkruhen përpjekjet e prokurores për të provuar fajësinë e kriminelëve të luftës në shumë vende të botës ndër të tjera edhe ato ballkanike si Serbia, Kroacia, Kosova e ku tregohet një paanësi e pamëshirëshme ndaj të gjthëve. E komenti i parë që mund të bëhet lidhur me këtë aspekt të librit dhe shtypin shqiptar është se ndërkohë që ne kemi qenë të prirur t’i pranojmë krimet e të tjerëve, madje duke e glorifikuar Del Ponten, kemi një refuzim total dhe krejt irracional kur këto na atribuohen edhe neve. E kuptueshme kjo nga një pikpamje naive nacionaliste. Në Beograd tregon autorja, njerëzit që demonstronin kundër saj i ulërisnin “kurvë!”. Por jo kur bëhet fjalë për gazetarët. Atyre nuk u falet të harrojnë se vijmë të gjithë nga e njëjta histori dhe e njëjta kulturë. (Pa harruar se janë po ata që sapo kanë përshkruar me hollësi se si ne hodhëm në erë në Gërdec viktima të pafajshme gra e fëmijë, për pesë grosh të qelbura).

Urrejtja ndëretnike gjeneron luftë dhe lufta gjeneron vrasje dhe krime që shtrihen edhe kundër të pafajëshme. Nga ky realitet tragjik nuk mund të përjshtohet asnjë komb. Historia e ka provuar këtë. Prandaj duhet të hiqen syzet e nacionalizmit përballë realitetesh të tilla. Veçanërisht nga gazetarët kërkohet kjo, por edhe nga ata politikanë që shohin drejt Evropës së ardhme dhe jo prapa drejt Holokausteve dhe Gulageve.

Së treti, libri në tërësinë e tij flet për një të vërtetë shumë tragjike: atë se drejtësia dhe pushteti politik shpesh nuk shkojnë së bashku, përkundrazi i zenë rrugën njëra tjetrës. Iibri i Del Pontes është një akuzë për të fuqishmit e kësaj bote që, në emër interesash politike, kanë sakrifikuar drejtësinë. Del Ponte flet për një “mur gome” të ngritur nga të pushtetshëm të ndryshëm të kësaj bote kur ajo u është drejtuar për t’u kërkuar ndihmë. Tregon për George Tenet i cili disa herë i ka premtuar ndihmë, dmth. se CIA do ta ndihmojë në hetimet e saj, por, më në fund, i ka thënë troç se nuk i intereson fare shqetësimi i saj. Del Ponte po ashtu ka akuzuar edhe Prodin e D’Alemën për mbrojtje indirekt të kriminelëve serbë, gjithnjë në emër të të njëjtave interesa politike. E përsërit një qëndrim të tillë edhe kur flet për takimin e saj me presidentin e Ruandës Kagame. Këtë e bën edhe ndaj UNMIK-ut kur flet për Haradinajn, Thaçin, Çekun, Limajn etj. Mos të harrojmë se janë po këto interesa që mbron Tenet që një herë e kanë armatosur një diktator si Sadam Hysejni dhe herë tjetër e kanë varur si kriminel, që Arafatin një herë e kanë cilësuar terrorist pastaj e kanë pritur me nderime. Del Ponte thotë: mua këto interesa nuk më interesojnë, si prokurore më intereson drejtësia. Këtu mund të hapet një diskutim ndoshta edhe mjaft i thellë, për raportin e politikës me drejtësinë, apo për atë se sa mund të funksionojë normalisht një Gjykatë ndërkombëtare kur ajo ka kundër interesa kombëtare, por duhet edhe të lexojmë me vëmendje atë që i ka mësuar asaj përvoja: se imuniteti i politikanëve që bëjnë krime, – imunitet për të cilin ajo flet aq shumë, – do të gjenerojë krime të tjera e, po ashtu, se vetëdija se ekziston një gjykatë krimesh, një drejtësi përtej pushteti të tyre, ka penguar shumë nga këta njerëz, që kanë arrogancën të thonë në vendin e tyre se “ligji e drejtësia janë ata vetë” të kryejnë krime të tjera.

Por le të vijmë tek kapitulli i Kosovës që si shqiptarë na prek më së afërmi.

“Dhuna, frika dhe varfëria u mbyllin gojën dëshmitarëve” Me këto fjalë fillon kapitulli për Kosovën Shtypi shqiptar i paraqet publikut të vet vetëm historinë e trafikimit të organeve duke e manipuluar pabesueshmërinë e një akuze të tillë si një provë të marrosjes së Del Pontes. Por akuza e Del Pontes ndaj Thaçit, Hajradinaj, Limajt etj. në thelbin e vet është shumë më e gjerë. Zyra e saj ka marrë raporte të shumta për aktivitetin e këtyre personave dhe grupimeve që komandonin ata – në vitet 1998 – 1999 dhe veçanërish pas bombardimeve të NATOS – se kanë rrëmbyer serb, romë shqiptarë, ndër ta edhe gra, të cilët janë mbajtur në kushte çnjerëzove robërie në burgje të improvizuara, janë torturuar, përdhunuar, vrarë dhe se ka një numër jo të vogël të zhdukurish ndër të cilët edhe shumë shqiptarë kosovarë që, sipas raporteve që i vijnë Del Pontes, janë ndër ata që UÇK i konsideronte tradhëtarë apo jo mbështetës të saj. Ajo akuzon ndërkombëtarët e mbi të gjitha UNMIK se nuk e kanë lejuar dhe as ndihmuar, përkundrazi e kanë penguar, të thellojë hetimet e saj në këtë drejtim pasi njerëz si Hajradinaj kishin shumë fuqi në Kosovë dhe se, sipas llogjikës së tyre, dëmi që mund të sillte në rajon dënimi i tyre ishte i madh sepse mund t’u destabilizonin rajonin. Ndërkaq në libër ajo sjell prova të shumta se këta dhe njerëzit e tyre kanë frikësuar dhe vrarë dëshmitarë për t’i shpëtuar ndëshkimit nga drejtësia. Gjer këtu besoj se nuk çuditet askush. Janë gjëra që i dimë me kohë si këtej edhe andej kufirit. Dhe për më tepër në libër ajo sjell edhe pohimin e Thaçit i cili ia ka pohuar se ka shqiptarë që kanë bërë krime, por se ata nuk kanë qenë të UÇK, por “civilë të veshur me uniformat e UÇK”. Këto krime janë justifikuar apo mbajtur në heshtje në emër të “çështjes së Kosovës” apo “çështjes kombëtare” ndonëse Del Ponte thotë se “nuk ka pasur asgjë fisnike apo heroike në këto krime” dhe ngulmon se mosdënimi i tyer mund të jetë burim luftrash të reja.

Tani le të vijmë tek shtëpia e verdhë në Mat për të cilën flitet në libër se janë bërë heqje organesh për trafikim dhe për barakën prapa saj ku mbaheshin viktimat. Nuk mohohet se kjo është më spektakolarja nga pikpamja mediatike. Por në libër ajo nuk ka peshën që i kanë dhënë mediat – edhe ato ndërkombëtare. E lexova dy herë se të them të drejtën edhe mua më duket e pabesueshme. Më rezulton se Del Ponte nuk ka bërë asgjë që del jashtë detyrës normale të një prokurori. Thotë se sipas burimesh që identifikohen si gazetarë ka ardhur ky informacion. Se dy nga burimet deklarojnë se janë marrë edhe me varrosjen e këtyre viktimave kurse njëri me transportin e një organi. Kaq është e mjaftueshme që një prokuror të fillojë hetimet. Sepse zyra e saj ka të dhëna për serbë, rom, shqiptarë etj. të zhdukur që nuk gjenden e që kërkohen nga familjarët e tyre pasi nuk u gjinden as varret. Si prokurore asaj i duhet ta hetojë edhe këtë mundësi. Dhe, kur flasim për hetime, nuk bëhet fjalë sikur këto i zhvillon Del Ponte. Del Ponte iu referohet gjithmonë atyre që i quan “hetuesit e prokurorisë” që janë marrë me grumbullime provash e faktesh. Dhe provat për këtë rast ajo i quan “të pamjaftueshme” ndonëse nuk e fsheh zemërim që nuk ka mundur t’i shkojë deri në fund kësaj historie. Këtë ia shton, së bashku me dyshimin, edhe vetë prokurori që shteti shqiptar u ka dhënë si shoqërues hetuesve kur u thotë këtyre: “këtu nuk ka varre serbe, por nëse kanë sjellë serb këtej kufirit dhe i kanë vrarë mirë kanë bërë.” (faqe 298)

Libri i Del Pontes duhet lexuar nga të gjithë ballkanasit. Veçanërisht nga ata që mendojnë se populli i tyre është i vetmi popull i mirë dhe i drejtë i Ballkanit. Ai është një kontribut i madh për paqen dhe të drejtat e njeriut kudo në botë, pasi është një përballje kurajoze e të drejtës me krimin i cili bëhet edhe më i rrezikshëm në luftë, kur vishet me arogancën e pushtetit apo me fjalën atdhe.

Kush ulërin sot për atë se na paska prishur imazhin e ftoj të kujtojë atë kohë kur ne ishim të izoluar me tela me gjemba nga një bandë kriminale si ajo e Enver Hoxhës dhe kërkonim me aq ngulm nga perëndimorët të vinin t’i zbulonin e denonconin këtë krime sepse ishim të pafuqishëm të çliroheshim vetë. (Situatë që e kemi provuar edhe në demokraci më duket). Në fakt zbulimi e denoncimi i tyre nuk prish imazhin e popujve, por prish imazhin që pushtete të korruptuar apo vrastarë duan të mbajnë në emër interesash që janë e kundërta e interesave të qytetarëve të tyre. Kush përballë këtyre fjalëve do të më verë fjalën “atdhe” do t’i përgjigjesha me fjalët e Durrenmarttit: “Mbi të gjitha dysho tek atdheu sepse askush nuk është më i prirur për t’u bërë vrasës se atdheu”.

Nga FATOS LUBONJA

Mafiabisnesi i bankave lulezon ne Shkoder

Nje nga bankat e nivelit te dyte ne Shqiperi, ka ngritur normen e interesit per lekun shqiptar (ALL) deri ne masen 10% per depozitat me afat nje vjecar. Interesa te tilla ne fakt, kishte kohe qe nuk konstatoheshin ne tregun bankar shqiptar, teksa nga viti ne vit Banka e Shqiperise me politiken e saj iu eshte imponuar bankave te nivelit te dyte te mbajne deri ne nivelin 6% interesin bankar ndaj klienteve. Me i erret eshte aktiviteti i bankave te nivelit te dyte ne trajtimin e depozitave por edhe kredive ne valute te huaj, si psh ne Euro(EUR) apo ne Dollare Amerikane (USD). Abuzimi me klientet por edhe me parate e qytetareve ne kete rast, eshte me flagrant. Nese nje emigrant apo nje familje kerkon te depozitoje para ne Euro ne nje banke te nivelit te dyte, interesi vjetor qe ofrohet arrin deri ne 3,5%. Nderkohe, nese nje person apo bisnes eshte i interesuar te marre nje kredi ne Euro, duhet ti paguaje bankes nje “harac” deri ne 8% ne vit. Logjika e thjeshte tregon se fitimi i bankes, duke luajtur thjeshte me parate qe depozitohen, eshte  2- fish, ndoshta unikal per te gjitha vendet e tjera rreth e rrotull por edhe me gjere. Ne kete menyre, bankat sigurojne miliona euro apo edhe dollare, te cilat ne rastin konkret me shume se i dyfishojne. E gjithe kjo, ne nje kohe kur prej disa vitesh, me ligj te miratuar nga Kuvendi i Shqiperise, ne rast falimentimi te nje banke- fenomen normal ne kapitalizem, klienteve u kthehen 100% vetem shuma deri ne 700.000 leke.

Nga ana tjeter, kane filluar te duken shenjat e para te inflacionit te pritshem ne vendin tone. Edhe pse nuk pranohet zyrtarisht, fenomeni eshte i dukshem dhe madje do te shpertheje ne permasa me te medha shume shpejt. Indikacioni me i rendesishem eshte heqja nga qarkullimi e disa prerje te kartmonedhave kombetare 100 dhe 200 lekeshe, te cilat ne rastin me te mire, do te zevendesohen me monedha metalike. Atyre qe e kane kujtesen te shkurter, u sjell ne vemendje largimin nga skene te kartmonedhes 50 lekeshe dhe zevendesimin me metalike, por edhe pasojat ne xhepat tone. Nga ana tjeter, kriza boterore jo vetem ushqimore dhe e “arit te zi”, prej disa kohesh eshte ulur kembekryq ne Shqiperi, me pasojat e veta dhe me pafuqine blerese te lekut.

Ne kete panorame logjike te ketij realiteti, natyrshem kane vendin e tyre edhe bankat, te cilat nga dita ne dite po shtojne “kleckat” per dhenie financimesh, por njekohesisht bombardojne publikun per “leverdine” e kreditimit nga ato, edhe pse per nje kredi ne shume raste, mund te arrihet deri ne kthimin 3- fish te vleres se marre nga banka. Keshtu, keto institucione per pjesen me te madhe te popullsise, jane kthyer ne nje “gogol”, duke sjelle nje mosbesim reciprok. Perjashtim bejne disa bisnese te medha, te cilat edhe gezojne marredhenie shume te aferta me disa banka, por edhe me bisnese prane ketyre bankave. Tashme eshte kthyer jo ne mode, por ne fenomen te prekshem, fitimi permes metodes “interes mbi interesin” qe gjeresisht ka filluar te zbatohet ne Shkoder e ne Shqiperi.

Nje bisnes po nje bisnesmen i fuqishem, me lidhje te forta me bankiere dhe duke patur pas shpine “kollose” me emer te madh ne arenen nderkombetare, duke shfrytezuar edhe marredheniet e gjithanshme nderpersonale, kane vene ne zbatim pikerisht kete skeme. Keto bisnesmene arrijne te sigurojne kredi nga disa banka, me afat disi te gjate, por edhe me interesa preferenciale qe per klientet “e medhenj” jane gjithmone me te ulta. Ne fakt, nuk duhet ndonje logjike e thelle ekonomike per te dhene nje ide te qarte te ketij bisnesi te ri, me shume leverdi, jo vetem per bisnesmenet qe e aplikojne por edhe per vete bankat. Nje bisnesmen, ne saje te asaj cfare thame me siper por edhe lidhjeve shumefishe, arrin te siguroje nje kredi “per zgjerim apo shtim kapaciteti dhe aparaturash”, le te themi ne masen 1 milion euro ose ekuivalentin ne lek (ALL). Banka i jep nje interes preferencial 10% (ne fakt eshte edhe shume me i ulet, por po zgjedhim kete nivel per lehtesi perllogaritjesh) dhe me nje afat te gjate shlyrjeje qe arrin edhe 5-10 vjet. Bisnesmeni qe ka siguruar kredine, sigurisht ne marreveshje, mirekuptim por edhe bashkepunim me ndonje drejtor banke, fillon bisnesin e tij dhe natyrshem, duhet “ te lere hise” edhe per banken apo drejtuesin e saj. Ketu instalohet nje raport besimi reciprok, por banka njekohesisht edhe “ne rregull me letrat” e paraqitura nga bisnesmeni.

Te gjithe jemi koshiente se disa bisnese, kane nevoje per likuditete te menjehershme, ne raste emergjente por edhe te zhvillimit te nje investimi. Bankat jo vetem qe kane procedura te shumta, te sterzgjatura dhe keto kohe, kane edhe likujditete jo te shumta  keto kohe. Ketyre u duhet shtuar edhe mungesa e besimit qe ngjallin shume bisnese apo bisnemene dhe keshtu, rruga me e thjeshte, e shpejte dhe e shkurter, eshte ti drejtohesh kreditimit privat apo sic quhet rendom “fajdexhinjeve”. Keta te fundit, kane pak para te grumbulluara ne kete menyre, por kane edhe mundesi te tjera kreditimi me parate e vete bankave te cilat tashme jane nxjerre jashte tyre. Interesi mujor i fajdexhinjeve eshte jo me i vogel se 4% dhe per nje vit, kjo perqindje arrin deri ne 48% (te shumes fillestare) me nje veprim te thjeshte matematikor. Bisnesmeni qe ka siguruar ne banke kredine, ka mundesi ti jape “nje lemoshe” fajdexhiut qe ne fakt eshte i punesuar, te paguaje jo vetem interesin vjetor te bankes, te shlyeje edhe kredine ne afatin e caktuar kohor, “ti jape nje hise” drejtorit te bankes, por i mbeten jo pak para edhe per ti futur ne xhepin e tij. Gjithcka, duke luajtur me parate e nje banke, pa as mundimin apo shpenzimin me te vogel. Sa per te krijuar nje ide, nese vihen ne loje 1 milion euro, brenda nje viti ato “prodhojne” te pakten 480 mije euro. Duke hequr “shpenzimet” qe cituam me lart, nje bisnesmeni te tille, i mbesin ne xhepat e tij jo me pak se 200- 250 mije euro ne vit, kjo edhe ne varesi te kohes qe i eshte dhene per te shlyer kredine fillestare ne banke. Cdo gje realizohet duke luajtur me parate e dikujt tjeter, por edhe duke hedhur hije dyshimi per bankat, te cilave me te gjitha menyrat, edhe me bashkepunimin e disa drejtoreve- bankiere, perpiqen te kalojne njerezit nga sportelet tek fajdexhinjte e rruges. Nje skeme e tille, permes fitimit qe permendem me lart, sherben mjaft mire edhe per pastrimin e parave, duke e kthyer procesin “ne nje lavatrice” te shume bisneseve te pista qe lulezojne edhe ne Shkoder e Shqiperi tashme. Askush nuk ka guxuar apo edhe nuk guxon ta denoncoje kete fakt qe verteton qartas ekzistencen e nje rrjeti te mirefillte mafioz qe nis nga nje bisnes qe duhet te jete i paster sic jane bankat dhe perfundon tek “bisnesmene” qe ne disa raste, jo vetem nuk kane asnje aktivitet, por luajne thjeshte rolin e fajdexhinjeve te rendomte.

Blerti DELIJA

VOGËLUSHËT EMANUEL DHE VINKO AKUZOJNË

Zita Gjuraj, qysh ditën që u martua me  Tomë Gjuraj, nuk shijojë një ditë të qetë. Në atë verë të vitit 1990, ishte një e re me shumë ëndrra të bukura. Por vetëm disa javë shijojë jeten si njeri, pasi vëllai i burrit, Mark Gjuraj ikën, duke thyer kufirin. Familja nis një rrugë të dhimshme jetese. Burri i kërcënohet me jetë, i torturohet. Ai bashkohet me forcat demokratike duke u shquar si opozitar, duke marrë pjesë aktive në jetën politike. Zita detyrohet të jetojë e fshehur, pasi hakmarrja më e mundshme ishte grabitja e saj. Madje detyrohet të ndërrojë edhe vëndfshehjen, diku më larg. Vitet rrjedhin ashtu të vështira, të zymta, me frikën bashkë. Ajo bëhet nënë. Bile dy herë. Gëzimi si prind tashmë është edhe frikë më e madhe. Bandat komuniste e dinin se po rrit dy fëmijë. Kërkojnë me çdo çmim adresën e saj.Ndoshta Zoti e ndihmon dhe nuk bie në dorë kriminelesh, të cilët në shumë raste analoge kanë arritur të përdhunojnë femra, të vrasin fëmijë, por edhe ti grabisin e ti tregtojnë për transplant organesh drejt Greqisë, Turqisë apo Italisë. Policitë e këtyre shteteve kanë zbuluar raste të tilla shpesh, por përgjegjësit shumë rrallë janë perballur me drejtësinë. Edhe kur janë perballur, dënimet kanë qënë tepër të lehta, me periudhë paraburgimi, pra hetuesie, ose dy deri ne tre  vjet e gjysëm vuajtje dënimi. Por rrth 80 pçër qind e rasteve nuk është zbuluar, duke humbur pa shenj pa nishan qindra e qindra fëmijë. Kështu, sipas burimeve tona të sigurta dhe dëshmisë zyrtare të drejtuesve te partisë demokratike te Shkodrës, sidomos pas vitit 1997, kur pushteti u uzurpua me armë nga socialkomunistët, diktatorët që pushkatuan rreth 4000 shqiptarë të pafajshëm me rastin e shperthimit të depove te armatimit, Zita Gjuraj rrezikohet shumë me jetë.  Deri më 4 korrik 2001 , ditë kur i shoqi largohet nga Shqiperia, ajo vuante edhe mundësinë e vrasjes së tij, pasi ia kishin dhunuar shumë here në qëndra votimi, ia kishin arrestuar e keqtrajtuar ne polici, i kishin bërë edhe shume presione psikologjike. Por pas ikjes së të shoqit Zita duhej të braktiste edhe strehën e babait, ku jetonte ne ilegalitet. Nga çasti në çast mund të gjindej dhe kuptoherj çe priste. Ajo shkon tek disa të aferm në zonat malore, në anën tjetër të rrethit Shkodër. E kishte tepër të vështirë atje. Një nënë e privuar nga çdo e drejtë njerëzore, e rrezikuar me jetën e vet dhe të fëmijëve. Fëmijëve e kishte të vështirë tu shpjegonte pse babai i tyre nuk ndodhej pranë. Vogëlushët Emanuel dheVinko janë një akuzë e vërtetë për kohën e çmendurisë njerëzore.E ëma e tyre qante, i lutej Zotit për mëshirë, fëmijët rriteshin pa përkujdesje prindërore. Po a ndjenin zëmrat prej guri të atyre qe donin tu merrnin jetën, si hakmarrje ndaj babait, i cili kish ikur nga Shqipëria? Jo, kurrsesi. Ata fëmijë nuk mund të shkonin as në shkollë, të merrnin të paktën kultiurën që askush nuk duhej tua porivonte. Por në fakt edhe sot e kësaj dite janë mbi 100  fëmije ne qytetin e Shkodrës që nuk shkojnë në shkollë, pasi i pret plumbi i pushkës. Janë të ngujuar në vëndin e quajtur Livadhet, një zonë periferike afer Kirasit. Emanueli dhe Vinko tashmë nuk e vuajnë fatmirësisht këtë padrejtësi njerëzore. Ata ndodhen ne vëndin e lirise dhe të drejtave njerëzore, në Amerikë. Gjithsesi, Emanueli dhe Vinko akuzojnë.                                       ALBERT VATAJ

NË EMER TË KANUNIT SHUMË VIKTIMA TE PAFAJSHME

Në përmasa tepër shqetësuese  paraqitet gjëndja e gjakmarrjeve në Shqipëri, veçmas në Veri, ku Kanuni i Lekë Dukagjinit ka eklipsuar ligjet. Vrasjet janë të shumta dhe nga më makabret, deri edhe në gra e fëmijë. Dhe më e keqja është se hakmarrja shtrihet shumë pertej familjes duke detyruar të ngujohen shumë njerëz të pafajshëm, deri sa të vritet dikush nga familja e ‘detyruar’ të pçaguajë hak. Kështu sot në veri të Shqipërisë, të këtij vëndi të vogël që medemek aspiron për tu integruar në familjen e madhe europiane, në vëndin e quajtu Livadhet, ndodhen disa qindra familje të grupuara, të ngujuara që as nuk mund të lëvizin as të çojnë fëmijët ne shkollë, pasi i pret plumbi i gjakmarrjes, sipas kanunit. Një ndër viktimat e gjakmarrjes është edhe Arben Zef Ndoka. Arbenit në vitin 1996,shtetsi Ndrek Ndoja, i kishte vrarë me armë zjarri azhën Gjergj Llesh Ndoka. Familjet ranë në gjak. Duke qënë se vrasësi ishte nga fshati Rrilë i Lezhës dhe viktima nga fshati Gjader po në Lezhë, gjakmarrja nuk zgjati shumë, siç ndodh kur palët në konflikt janë larg. Kështu, Zef Llesh Ndoka, arrin të marrë gjakun e vëllait  të vrarë. Ai, në gusht të vitit 2007 vret dy vetë, Ndrek Ndojën dhe vëllain e tij. Gjakmarrja merr përmasa tepër më shqetësuese.Ndër më të rrezikuarit tashmë ishte Arben Zef Ndoka, i cili detyrohet të jetojë në ilegalitet të plotë, megjithëse mbi të nuk rëndonte asnjë faj. I ati kish vrarë dy vetë për të marrë gjakun e vëllait të vet dhe sipas kanunit duhej sërish gjak. Edhe nga i pafajshmi.Gruan dhe dy djemtë e vegjël binjakë, Arbeni i strehon tek vëllai i bashkëshortes në Lezhë. Ata bëjnë një jetë të izoluar, me frikën se një ditë heret a vonë vetëm do vriteshin. Shumë fëmijë janë vrarë në raste të ngjashme, por fati e Zoti duket ishte me këtë familje që po e publikojme botërisht, bile me fotografi, si një ndër rastet që akuzon çmëndurinë e hakmarrjes mesjetare, pasi Arben Zef Ndoka që nga janari i këtij viti, gjeti si rrugë shpëtimi të jetës, largimin përgjithmonë nga Shqipëria. Atë dhe familjen e tij sot e kërkon gjaksi, megjithëse nuk kanë as përgjegjësinë më të vogël.Ky fenomen mesjetar që në 18 vitet e fundit, pas rrëzimit të diktaturës komuniste më të egër në botë, është përmasuar, ka vënë në rrezik jo vetëm mijëra jetë të pafajshme njerëzore, por edhe zhvillimin e shoqërisë shqiptare.

REDAKSIA

USHUJZAT PANIKOHEN IKONAT E KRIMIT NUK PO KLIKOHEN!

Shqetësimi se në Parlamentin shqiptar tash 18 vjet ka me shumicë gansterë, vrasës, (siç edhe ka ngjarë të qëllohet me katër plumba në Foltore), vakabondë e të paaftë, interesaxhinj e mercenarë, ka qëndruar i  ‘varur’ në gozhdë, në çdo familje shqiptare, si ikonë e së keqes. Por edhe pse shqiptarët duronin, duket se ndërkombëtarët nuk e lejonin kurrsesi nje non sens te tillë. Dhe ngjau ajo që nuk pritej. Me 118 vota pro, deputetët e dy forcave kryesore, rrëzuan draftin kushtetues te 1998-ës dhe miratuan sistemin e ri zgjedhor, duke kaluar në propocional rajonal.Ky sistem, normalisht nxjerr jashte politikbërjes partitë e vogla, ato fantazma, ato shtriga qe per 18 vjet jetuan si ushujza, në fund të kurrizit të elektoratit. Janë tërbuar Meta, Gjinushi, Ceka, Milo.pse jo edhe Mediu e Pollo, që kanë asgjë veç emrave të vet në parti. Ligji i ri, edhe aleancat i kthen në ‘katastrofë’ për partitë ushujza. Ato nuk mund të çajnë në politikë, në biznes, në poste drejtorësh, diplomatësh, zëvëndësministrash, po nuk morën diku rreth10 për qind të votave.

Ështe ky një ogur i mirë që prëmton për një frymëmarrje tjetër , për një qeverisje ndryshe, që do të thotë, fund shitjes dhe blerjes së deputetëve  kartona a numra, që nxjerr jashtë parlamentit këdo që nuk i bindet vëndimeve politike të forcës përfaqësuese. Kanë pësuar pra ndryshim 10 nene të Kushtetutës. Sistemi rajonal proporcional është i përzier, me standarte europiane. Shqipëria nuk do të ketë kurrmë krizë presidenciale, pasi zgjedhja me shumicë të thjeshtë zgjidh nyjet e kapërcen kapërcejtë, pas të cilëve jane pasuruar deputetë fodullë, vetëm se kane çuar nje karton, edhe kundër forcës e vullnetit përfaqësues të partisë e elektoratit. As zhurma për zgjedhjen e Prokurorit të Përgjithshëm nuk do jetë as kurrmë funksionale, pasi nuk do ketë fare gurmaz. Janë këta hapa garanti që e ofrojnë Shqipërinë me standartet europiane, e bëjne shumë më të besueshme si vënd me perspektivë, duke zgjuar interesa globale.

Autostrada Shkoder Hani i Hotit, financim i palës italiane prej rreth 6 vitesh, fond i cili është mbartur, ende nuk po finalizohet, megjithëse vitin e shkuar vetë ministri i jashtëm pat deklaruar për këtë gazetë, se nga pranvera e 2008-ës  do nisin punimet.Iku pranvera, u largua edhe ai minister, shumë i respektuar në të vërtetë (për gazetën SHE) , por, ende asgjë .Zë optimist duket do kemi vetëm kur në politikbërje të mos kemi  injorantë, interesaxhinj, për të mos thënë hajdutë dhe ligje të ‘drejta’ si brirë dashi. Tre konsujt e Italisë në Shkodër që nga viti 2000, Stefano De Leo,Roberto Orlando dhe tanimë Stefano Marguccio, kanë ofruar dashamirësi dhe interes, madje në shesh.

Sheshit e kanë ndjerë të rrezikuar biznesin partnerët tane perëndimorë.

Gazeta po investigon një rast ku një biznesmen italian ka investuar rreth 1 milion e gjysëm euro ne qarkun e Shkodrës dhe   ‘administratorja’ shqiptare, jo vetëm po përpiqet ta  nxjerrë jashtë loje, por  italiani edhe  kërcënohet me jetë dhe çështja në gjykatë  vete në dorën e një juristi që pa dashur të gabojmë, nuk dimë pse e vonon çështjen, po zgjidh apo po lidh ‘ nyje’, siç nuk do apo do një prokuror.Shqiptarja që tashmë pretendon se është pronare e biznesit në fjalë, si emigrante, ka punuar pikerisht në Itali tek njeriu i mirë, tek Borrielo, që e paguante rregullisht, që e kish futur në familje, që u besoi lidhjeve ndërpersonale.Dhe pikërisht vetëm në Shqipëri mund të ndodhë që uzurpimi i politikës dhe vëndeve kyçe që zhvillojnë shoqërinë, të stopojë imazhin, sa edhe ti skuqet fytyra shqiptarit të ndershëm që aspiron integrim në familjen europiane. Ligji i ri zgjedhor i nxjerr jashtë  ‘kështjellës’ përgjegjësit e këtyre çmëndurive lapere që gjënin ‘hapësirë’ në fletët e kësaj Kushtetutë, që po të përdorim një shprehje të famshmë italiane, ‘GOTE PA LULE’ , ku për ironinë shqiptare , ndoshta Leonardo Shasha, një ‘KODIK’ të tillë të logjikës së ‘KËSHILLIT TË EGJIPTIT’, do e dëshifronte, ‘LUGË BOSH’. Tashmë kushtetuta është shëndoshur. Kushtetutë me standarte dhe që i ka futur në panik ushujzat.

Një hallkë pengu po këputet. Por ajo që mund të jetë shqetësuese është pikërisht heshtja për mos hapjen e dosjeve për bashkëpunëtorët e sigurimit të shtetit diktatorial të Enver Hoxhës. Shumica e këtyre deputetëve, juristëve, zyrtarëve që kemi sot, e kanë akuzuar njëri-tjetrin si spiunë, kriminelë, hajdutë dhe pavarësisht gjiçkaje që i mungon morali, asnjëherë Parlamenti nuk hapi një diskutim serioz, për të paktën larguar të përlyerit, ata që kanë dënuar njerëz të pafajshëm, që kanë qënë të zellshëm në luftën e klasave, që  kane larë duart me gjak njeriu, siç edhe ka akuzuar vete kryeministri Sali Berisha, njeriu më i përkushtuar të paktën deri sot, në sfidat për integrimin e vëndit në strukturat Euro-Atlantike. Nëse ushujzat po panikohen, eshtë paradoks që dosjet e krimit komunist, as po klikohen.

Gjithsesi, në rrugë jemi.Ndoshta Berisha dhe Rama do jenë tepër të kujdesshëm në përzgjedhjen e listave, pasi normalisht, nëse nuk ngjet kështu, do kenë edhe kosto, meqënëse tashmë, e para media e shkruar në Shqipëri, gazeta jonë, në një faqe speciale, ka publikuar me kurajo emrat dhe pseudonimet e politikanëve dhe zyrtarëve me dosje dhe do vazhdojë në vazhdimësi ta bëjë këtë shërbim fisnik,  deri në pastrimin e imazhit të politikbërjes dhe zyrtarëve te lartë të shtetit.

Nëse partitë pa elektorat ishin ushujza që thithnin gjithçka, madje edhe në fund të kurrizit, se nuk ngopeshin, spiunët jane ikonat e krimeve anti njerëzore, qëniet më të urryera të lirisë e       demokracisë. Të tillë mbeturina gjen edhe sot në survejimet gjoja të reja. Ka nga ata që  i marrim rrogën shtetit kot, duke pire kafe me kostume të zhubrosura, të pa hekurosura e të palara kushedi tash sa vjet,që e kalojnë ditën kioskave, që u vjen era alkool, që largojnë gjoja padashje xhaketat e ‘zeza’për tu parë pistoletat e vogla, që ulin në nivelin e tyre imazhin shtetit. Spiunëve injorantë ua bën gjithkush me gisht. Vetëm ata nuk e dinë të shkretët. Megjithëse ecin dyshe. Përfytyron dy minj, VËLLEZËR SIAMEZË, me pak qime të zeza në turinj, që pasi dalin nga haleja, pijnë pak raki dhe i shesin mënd maçokut, i cili nuk i ha, se i duken të fëlliqur.

Meqë fjalën e kishim tek spiunët, tek ata që nuk u ka thënë kurrnjëhere kush puna e mbarë, por thyeshi qafën e na rroshi… b…, pra tek njerëzit me dosje, duam të sjellim në vëmëndje debatin e ditëve të fundit në Gjermani, ku u gjet i dokumentuar me shkrim urdhri që u kishin dhëne organet e Sigurimit të Shtetit të RDGJ-së, njësive të tyre, për të hapur zjarr, kundër cilitdo që tentonte të kapërcente kufirin, edhe kundër grave e fëmijëve. Kështu pra, menjëherë pas rënies së Murit të Berlinit, u krijua Zyra  për Studimin dhe Vlerësimin e Veprimtarisë  së Sigurimit të Shtetit në ish RDGJ-në. Në 16 vitet e fundit janë plot 172 kilometër dokumentacion, ndër të cilat po zbulohen dhe gjykohen dokumente tronditës. Dhe askerkush nuk po i shpëton përgjegjësisë ligjore. Drejtuesja e zyrës në fjalë , Marianë Birtler, ka deklaruar për mediat gjermane se   ‘ky dokument është i një rëndësie të veçantë, pasi deri më sot ishte mohuar gjithherë fakti se kufitarët kishin urdhër për të qëlluar mbi ata që përpiqeshin të kalonin Murin’

Me gjetjen e dokumentit në fjalë, që mban datën 30 shtator 1961, Drejtori i Qëndrës për Viktimat e STASI-t në Berlin-Hohenshënhauzen, Hubertus Knabe, ka kërkuar fillimin e një procesi për këtë çështje.

Po në Shqipëri, ku liçensën për të pushkatuar, edhe pa gjyq, e kanë patur edhe persona që ende jetojnë dhe njerëzit e viktimave pa faj i njohin, a ka logjikë njerëzore të mos kemi një ligj që u jep, as më pak as më shumë, vetëm hakun.Saherë këta politikbërës janë shprehur në zëmërim, për inat të spiunëve kundershtarë, se do hartojnë projektligj për gjykimin, studimin e vlerësimin e historisë dhe pasojave të diktaturës?Por vetëm kaq! Dhe të mos harrojmë , pasi muarëm shëmbull ish Republiken Demokratike te Gjermanisë, se ish udhëheqja komuniste atje, e nisi ndërtimin e Murit në kufi me Berlinin Perëndimor, më 13 gusht 1961, për të ndaluar ikjen masive  të njerëzve ne Perëndim. Dhe ai mur qëndroi pikërisht 28 vjet, deri më 9 nëntor 1989, datë ku ndarja e Gjermanisë mori fund. Përgjatë gjithë atyre viteve gjetën vdekjen 133 persona. Ja pra, per 133 njerëz të vdekur, sot hetohen 172 kilometer dokumente, ndërkohë që në Shqipërinë e vogël sistemi ka vrarë e persekutuar 1000 000 njerëz. Edhe Pol Poti, krimineli i pashëmbullt i njerëzimit, vrau 2.000. 000 kamboxhianë  në një popullsi prej më shumë se shtatë milionëshe.

Termi fashist, në mos gabojmë, rrjedh nga Roma antike, ku një sasi shufrash hekuri, të lidhura bashkë, simbolizonin unitetin e popullit, ndërsa sopata me majë tregonte udhëheqësin. Por më egër se Musolini në Itali më 1922, se nacionalsocialisti Hitler në Gjermani, se lëvizja ‘Kryq-Shigjeta’ në Hungari apo falangistët në Spanjë a stalinistët në Rusi, u materializua totalitarizmi njerëzor në Shqipëri. Cilët janë sot ish kundërshtarët e diktaturës, pra latifondistët, djathtistët, kunër revolucionarët, borgjezët, pasi komunizmi shqiptar gjithë këtë kastë e luftoi, asnjë familje komuniste apo spiunësh nuk mund te martohej me dikë të kastës tjetër, njëlloj si në Ligjet e NUREMBERGUT PER HEBREJTË.

Gjithë këtë klasë e mbyti praktikisht. Komunizmi reflektoi parajsë ndaj të besuarve dhe kryqëzatë ndaj shoqërisë së kulturuar, që i shpërfilli utopinë.Por sot nuk kërkohet vetëm shpërfillje ndaj njerëzve me të kaluar kriminale. Ata duhen goditur haptas, duhet të  shkojnë para drejtesisë.

Nëse ka njerëz që trupi u kërkon diçka, por nuk e dinë çfarë, nuk ka popull pa vetedije historike. Jemi në rrugë drejt Europës dhe Europa nuk ka nevoje per ‘drunj’ e ‘lakuriqë nate’.

SOKOL PEPUSHAJ

Velipoja ferr – parajsa turistike e Veriut

Sapo merr kthesen tek “Harku i Berdices” dhe nis rrugen drejt saj, Velipoja te prezantohet si nje “perle” turistike, por e fshehur pas maleve te shumta. Per ne shkodranet qe e njohim qe femije, kjo ide nuk na tremb, por per te huajt te cilet me shoqerojne ne kete fundjave, iu duket e pamundur qe pas me pak se 20-25 minutash do te perballen me nje nga plazhet me te virgjera shqiptare, por edhe me ate qe une ne ne syte e tyre, por ne kete shkrim do te quaj ferr- parajsa turistike e Veriut.

Aksi rrugor edhe pse i ndertuar vitet e fundit, ne shume segmente eshte ne gjendje mjaft te keqe dhe shenje e qarte e papergjegjshmerise apo e cilesise se dobet te punimeve te firmave kontraktore, por edhe e supervizoreve qe kane vene firmen, mbase duke futur ne xhep edhe ndonje “shuk” me para. Te huajt qe kam ne krah habiten kur u them se nuk jane mbushur akoma 10 vite nga pjesa me e vjeter e rruges, ndersa tashme shoferi duhet t’iu shmanget gropave apo edhe te ule marshet bashke me shpejtesine e levizjes. Qendra e Velipojes, aty ku ndodhen edhe zyrat e Komunes, eshte nje shembull i qarte i asaj se si nuk duhet te jete kjo zone turistike. Nuk eshte nderhyre asnjehere, madje nuk i eshte dhene boje asnje ndertese, ndersa vete komuna eshte e fshehur ne mes disa lokaleve dhe per ta arritur duhet te kalosh ne nje rrugice te ngushte qe te ze frymen. Kryekomunari, Nikoll Marku, i zgjedhur ne vitin 2005, na thane se ishte ne nje takim te rendesishem ne Tirane. Takim per thithjen e investimeve publike por edhe private ne Velipoje. Te huajt qe kam me vete ndjellin mire, teksa urojne qe te jete i vertete sigurimi i investimeve per kete komune, e cila deri tani u duket ne meshire te fatit. Arrijme shpejt ne hyrje te plazhit, ku ne perfundim te rruges, duhet te perballemi me nje segment jo vetem te paasfaltuar, por edhe me nje numer te jashtezakonshem gropash, te cilave nuk ke asnje mundesi tu shmangesh. Shoqeruesi nga Velipoja qe kemi me vete, vihet ne siklet por nxiton te me thote- qe une tu perkthej te huajve, se ka nje projekt per kete pjese, por do ta shohim ne nje tabele vetem pak metra me tej, thote velipojaku. Ne te vertete ashtu eshte. Tabela eshte pikturuar aq bukur, sa ngjan me gjithcka tjeter, me cdo pike turistike, por jo me Velipojen qe mund te jete pas disa muajve apo viteve. Kjo nisur nga gjendja qe na pane syte tane. Parkojme makinen dhe pasi sodisim sheshin kryesor, i cili nuk thote asgje ne pamjen aktuale, i drejtohemi bregut te detit. Rera nuk eshte shume e paster, por ndjehet se pas nje dimri te ashper, dikush duhet ta kete pastruar ate. Eshte nje dite mjaft e ngrohte dhe te huajt qe kam me vete, zbathin kepucet, heqin carapet dhe shijojne me kembet e tyre reren e Velipojes. Freskia e ajrit por edhe vija shume e gjate bregdetare, i terheqin mjaft, ndersa shprehen me superlativa per brezin e gjelber te pishave, por edhe bukurite e tjera natyrore. Syte iu ngelen edhe tek disa pallate te reja, te cilat per syrin tim si shoqerues, jane vertete te bukura. Te huajt, thuajse ne simfoni, shprehin habi per afersine e ndertimit te ketyre pallateve kaq prane detit. Madje, njeri prej tyre, per te me bindur, nxiton te me tregoje se deri ku ka mberritur uji i detit gjate dimrit. Une i them se tashme do te ndertohen ne te njejtin brez, edhe nje numer i konsiderueshem pallatesh te kesaj natyre. Vetem ndonje i lajthitur mund te kishte miratuar nje projekt te tille, duke rrezikuar jeten e te gjithe banoreve te tyre, me thote miku im i huaj. Ne Rimini, vijon rrefimin ai, nuk mund te te shkoje ne mendje dicka e tille, edhe pse jane bere disa studime jo vetem urbanistike por edhe sizmike. Nuk dija cfare te thoja, ti pergjigjesha. Dy here me pyeti se cili eshte personi qe po i nderton dhe po kaq here, mu desh ti thoja se nuk eshte nga Shkodra, per te evituar telashe te mundshme per veten por edhe per ndertuesin: ku i dihet ketyre te huajve! Nuk mund ne asnje moment ti thoja se nje plan urbanistik i miratuar ne vitin 2003, ne kete brez nuk lejon ndertime me shume se dy kate e gjysem. Nuk mund ti thoja se dikush, ka patur aq shume pushtet sa ka ndryshuar totalisht master- planin e Velipojes, madje duke siguruar edhe miratimin perkates nga baza deri ne KRRTRSH-ne e drejtuar nga kryeministri Berisha aktualisht. Megjithate, njerez prane ketij institucioni me kane thene se kryeingjinieri i KRRTRSH-se, nuk ka pranuar te firmose asnje dokument, nisur nga fakti i dhenies se lejeve te ndertimit per disa kate, duke shperfillur te gjitha studimet sizmologjike. Ne fakt, edhe po t’ia thoja te tilla informacione, do te kishte shume te veshtire ta konceptonte me mentalitetin e shtetit nga vinte. Te ndryshohet teresisht nje master- plan i nje zone turistike, per te mundesuar futjen brenda te disa ndertimeve, te miratohet ne te gjitha nivelet deri edhe tek kryeministri i vendit, por nga ana tjeter, te behet pengese nje kryeingjinier apo nje kryearkitekt- individ apo person thjeshte teknik. Me kete ritem dhe me te masakrim qe ka nisur dhe duket nuk do te frenohet, per 10 vite ne vend te kesaj bukurie natyrore, do te kete vetem beton dhe hekur, e mbylli biseden e tij i huaji.

Vaktin e drekes e konsumuam ne nje nga restorantet e pakta, sigurisht jo nga ato luksoze te veres, qe ato dite kishin hapur vetem per te ushqyer ata pak punetore qe ndertonin shetitoren e plazhit te Velipojes. Mund te duket e pabesueshme, por u pelqyen shume gjellet tona “me luge”, si pilafi, paqa por edhe tasqebapi. Gjithcka e shoqeruan edhe me raki tradicionale “shtepie” por edhe me vere te se njejtes “fabrike”. Per asnje cast nuk hoqen nga goja ceshtjen e ndertimeve apo bunkerizimit te Velipojes. Diskutonin jo vetem kete fakt, por edhe sigurine e jetes se atyre qe i blejne ato apartamente. I qanin hallin edhe pronarit, teksa u thoja se katet e fundit ne pallateve, pergjithesisht i bejne per vete. Teksa i thoja cmimet e shitjes se apartamenteve, qe sipas informacionit qe kisha dhe ua servirja, ishte nga 35.000- 55.000 euro ne varesi te siperfaqeve, hapnin syte te habitur nga tarifat e ulta per nje zone te tille turistike. Por njeri prej tyre, disi me te qeshur, leshoi nje batute duke thene se cmimi ne kete rast, ecen paralelisht me kercenimin serioz per jeten. Asnjeri nga ne qe ishim ne tavoline, nuk qeshi.

Ne oret e vona te pasdites, kur edhe dielli kishte lene kubene e qiellit, fuoristradat tona tona lane pas plazhin e Velipojes. Ne qender, shoqeruesi yne na tregoi me dore makinen e kryetarit te Komunes, i cili mesa duket ishte kthyer nga Tirana apo ku kishte qene. Te huajve ua vrau shume syte: ne realitetin e mjeruar te atij sheshi, makina luksoze dhe me targa te huaja te kryetarit, dukej si nje melodi e gezuar ne varrim. Mesa duket ne kete vend njerezit mendojne me shume per udhetimin se per qendrimin ne shtepite e tyre, tha njeri nga te huajt qe gjendeshin ne makine, ndersa nje veture sportive e viteve te fundit na parakaloi me shpejtesi ne drejtim te Tiranes, aty ku duhej te mberrinim pas nje shetitjeje ne veri. Nuk guxoja per asnje moment tu kerkoja pershtypjet e udhetimit, te cilin une e vete e quajta ferr- parajse….!

ALBERT VATAJ 

Gërdecokracia

Forca e shpërthimit të Gërdecit ishte pasojë direkte e akumulimit të një sasie tepër të madhe municionesh. Për nga sasia vendndodhja dhe mënyra, ky akumulim ishte vërtet i paprecedentë. Një sasi kaq e madhe municionesh, pranë një zone të banuar, në shkelje të rregullave minimale të sigurisë, natyrisht që do të prodhonte një shpërthim tragjik. E paprecedentë ishte edhe lehtësia e papërballueshme me të cilën u krye ky veprim, që nga ligji i miratuar në Kuvend deri tek urdhëresat e ministrit të Mbrojtjes.

Një sërë dokumentesh, që sikurse na tregoi edhe Prokurorja e Përgjithshme, duke na e rindezur paksa besimin tek institucionet, flasin për shkelje flagrante dhe injorim të plotë të ligjit. Gjithçka ka ndodhur në mes të ditës, ditë mbas dite, pa hasur në ndonjë kundërshtim zyrtar nga administrata, segmente të qeverisë apo nga opozita socialiste tejet e zënë me konstruktivitet dhe monolog. E njëjta skenë ndodhi para pak kohësh me Kushtetutën e Shqipërisë. Në vend të municioneve reforma kushtetuese vendosi të akumulojë një sasi të paprecedentë pushteti në duart e kryeministrit të vendit dhe të kryetarëve të partive politike kryesore. Edhe pse duart e kryeministrave shqiptarë në përgjithësi dhe të kryeministrit aktual në veçanti, janë po aq të papërshtatshme për të akumuluar kaq shumë pushtet, sa ç’ishte i papërshtatshëm Gërdeci për të akumuluar municione. Ashtu sikurse në Gërdec, e gjitha kjo u krye me një lehtësi të papërballueshme; në tri ditë u bë ajo që nuk ish bërë në tre vjet; u ndryshua në thelb Kushtetuta e Shqipërisë. Njësoj si në Gërdec, e gjitha ndodhi në mes të ditës, me mbështetjen e plotë të opozitës, me vënien në rresht të 115 deputetëve dhe me shumë pak zëra kundër nga brenda karabinasë politike që quhet parlament.

Nuk është se me amendimet që iu bënë Kushtetutës demokracia shqiptare ka marrë fund, pavarësisht shqetësimit të drejtë të shprehur nga aktorë të ndryshëm në sferën publike. Për momentin ajo thjesht është kthyer në një Gërdecokraci, pra në një sistem politik që rrezikon të shpërthejë. Kjo është e pashmangshme për sa kohë një lëndë plasëse si pushteti përqendrohet jashtë çdo rregulli dhe precedenti në një palë duar problematike, qofshin këto të Berishës sot apo të Ramës nesër. Reformat që iu bënë Kushtetutës synojnë që të blindojnë si pushtetin e kryeministrit, ashtu dhe atë të kryetarit të partisë, duke eliminuar çdo grupim politik, si brenda shumicës, ashtu edhe brenda opozitës, duke dobësuar çdo institucion politik jashtë kryeministrit si Presidentin apo institucionet kushtetuese që varen prej tij. Kjo mani për të akumuluar dhe blinduar pushtetin si të kryeministrit, ashtu edhe të kryetarit të opozitës, rrezikon të bllokojë vetë procesin politik. Ajo rrezikon të eliminojë shkarkimin e tensioneve dhe pakënaqësive nëpërmjet kanaleve dhe procedurave parlamentare apo partiake. Për pasojë, këto pakënaqësi do të akumulohen në vazhdimësi pa mundur të shkarkohen diku. Sistemi politik do të bëhet gjithnjë e më pak përfaqësues, teksa futja apo krijimi i aktorëve të rinj në treg është vështirësuar nëpërmjet proporcionalit rajonal, që garanton “me dhunë” unitetin e partisë dhe pushtetin e kryetarit. Në këto kushte pakënaqësia do të akumulohet bashkë me pushtetin derisa t’i vënë flakën njëra-tjetrës, duke hedhur në erë sistemin.

Natyrisht që nga palët politike, njëra do të dëmtohet më shumë në këtë shpërthim, ndonëse askush nuk do dalë pa plagë, tamam siç ndodhi në Gërdec. Ndryshe nga Gërdeci, le të shpresojmë se nga ky shpërthim politik nuk do të dëmtohen qytetarët, të cilët as nuk e kanë votuar këtë sistem.

Nga: Blendi KAJSIU

ENVERI  DEMOKRISTIAN

Shkodra bastioni i Partise Demokristiane e jo vetem bastioni por vendi ku u projektua dhe u themelua PDK, Shkodra qe ende ruan te pashlyer e te paharruar kontributin e Nikolin Pavacit, Ndrek Bazhdarit, Karlo Cefes, Gjergj Livadhit, Skender Fushes, Xhorxh Kacarrozit, Dr.Kol Nukut, Xhulio Zefit, Ndreke Ndocit, Fran Dashit, Kanto Zagorianit, kryetarit tone te pare te komunes Velipoje Mark Matusha, Liliana Rrogullimes, ish nenkryetarit te palodhur Rrok Kurti, penes se mencur te Mark Bregut e plot e plot te tjereve demokristiane qe i rujt e i bekofte zoti mbasi i sollen PDK-se ne Shkoder 8000 vota duke e renditur forcen e trete politike, shehin sot se si PDK-ne e ka zaptuar Enveri demokristian me byrone e tij politike.

Po cfare fituan demokristianet ne Shkoder,themeluesit e PDK-se pervecse kenaqesise shpirterore. Ata asnjehere nuk moren ate qe merituan.Te vjen mire qe sot demokristianet shkodrane perfaqesohen ne qeveri me ZvMinistrin e Integrimit Zef Bushatin,me Zvministrin e Jashtem Anton Gurakuqi,ne parlament me deputetin Tom Doshi e Pashk Ujka me te cilet duhet ti forcojne lidhjet dhe bashkpunimin per tu pergatitur per zgjedhjet e ardhshme e per te pastruar PDK-ne nga Enveri Demokristian e nga enveret e tjere te ardhur nga partia e Paskal Milos.

Shume shpejt ne Shkoder do te takohen miqte demokristiane te cilet kane punuar se bashku per ti dhene jete dhe emer PDK-se, atehere kur nuk kishte celulare,televizione,gazeta,makina,por kishte nje ideal te paster,te bardhe e te palekundur demokristian.Atehere kur u betuan se do te krijojne nje parti pa ish komunista e ish bashkpuntore te sigurimit.

Kush e mendonte se do te vinte nje dite mbas 14 vitesh jete te PDK-se qe nje grup ish komunistesh te udhehequr nga Enveri do te “braktisnin” partine e Paskal Milos per te uzurpuar Partine Demokristiane dhe per te realizuar skenarin komunist, per te eleminuar nga skena politike partine me anti komuniste me vlerat me te medha te civilizimit e te qyteterimit europian.Kush e mendonte se Enveri komunist do te behej nje dite Enveri demokristian (30 vjet komisar i brigades ne vlore) dhe do te bente ligjin brenda e ne seline e demokristianeve per ta shndrruar edhe kete parti nga anti komuniste ne parti socialiste, per ta shdrruar nga nje parti qe pasqyronte te bardhen e spektrit politik ne nje parti me ngjyre portokalle social kristiano-komuniste.

Demokracia brenda rradheve te partise,respektimi me rigorozitet i programit dhe i statutit te partise,vlersimi mbi bazen e kontributeve,e plot elemente te tjere u zevendesuan nga Enveri me diktature komuniste duke e konsideruar PDK-ne si pronen e nje individi apo te nje grupi njerezish. PDK nga nje Parti me nje demokraci te gjere kontributesh u shendrrua ne nje parti e sekretarit te byrose politike,e komisarit te batalionit, e te brigadave te Enverit.

Por Enveri demokristian shpejt do te raportoje perpara antaresise se PDK-se per cdo veprim qe ka kryer,qofte ky politik apo financiar te PDK e cila financohet nga shteti me mbi 150 milione leke(te vjetra) ne vit.Edhe per shpenzimet e Enverit dhe rrogen e tij 800 mije leke ne muaj do te kerkohet transparence dhe raportim ne forumet drejtuese te partise madje dhe marrja e vendimit per destinacionin e shpenzimeve, mbasi keto jane leket e partise. Po keshtu do te diskutohen me transparence e brenda forumeve edhe cdo propozim per emrimet e rreth 69 drejtoreve e dhjetra nepunesve te tjere ne administraten shtetrore qe nuk erdhen nga rradhet e demokristianeve por u thirren nga Enveri demokristian prej rradheve te socialisteve te Metes e Milos per te realizuar skenarin e socializimit te PDK-se.

Sa mjeran te duket enveri komunist i konvertuar ne demokristian ne misionin e tij,sa mjerane te duket strategjia e tij perballe qendreses gjysem shekullore te demokristianeve antikomuniste shqiptare. Pavaci,Cefa,Bazhdari u torturuan ne burgjet komuniste,me dhjetra ideliste demokristian te cilet u bashkuan rreth bastioneve demokristiane ne Shkoder e Lezhe,ne Tirane e Vlore,ne Korce e Mirdite ne te gjithe Shqiperine jane betuar qe do ti ruajne te pastra idealet demokristiane. Durimi mbaroi dhe tani po i vjen fundi Enverit komunist demokristian dhe byrose se tij politike.

ZEF BUSHATI

zv/Ministër i transportit

PD-PS dhe të tretët

Marrëveshja PD-PS për reformën zgjedhore dhe ndërhyrjet kushtetuese, ka qenë në fokusin e kritikave të aktorëve të tjerë politikë, kryesisht të partive të vogla, pasi kjo marrëveshje është parë si një marrëveshje kundër të tretëve. Pavarësisht faktit se ka një teprim me theksimin e këtij rreziku, e vërteta është se kjo marrëveshje mund të shihet edhe si një marrëveshje kundër të tretëve Po kush janë të tretët e rrezikuar nga kjo marrëveshje?

Së pari, LSI-ja. Është fare e qartë se PS-ja dhe Rama me këtë marrëveshje kërkon të kufizojë mundësitë për zgjerim të LSI-së brenda spektrit të majtë.

Prej kohësh, LSI-ja është shndërruar në një formacion politik brenda së majtës, që bën një presion të konsiderueshëm tek PS-ja, presion ky jo vetëm elektoral, por edhe programor. Edi Rama e ka futur PS-në në një proces reformimi, proces që synon shndërrimin e PS-së nga një parti tradicionale ideologjike në një parti elektorale, gjë që natyrisht është e domosdoshme, por bart edhe rreziqe. Rreziku kryesor ka të bëjë me faktin se në këtë proces reformimi, Partia Socialiste në përpjekje për t’iu përshtatur ndryshimeve socio-ekonomike që kanë ndodhur në Shqipëri në këto 15 vjet, do të kërkojë që ta shtrijë bazën e saj elektorale në shtresa dhe grupe shoqërore të tjera, duke humbur një pjesë të bazës elektorale tradicionale. Kjo kategori mund të jetë e pakënaqur ndaj ndryshimeve të mëtejshme të PS-së dhe mund të joshen nga LSI, e cila fare mirë si parti e majtë mund të shërbejë si një lloj strehe për të pakënaqurit.

Është kjo arsyeja pse prodhohet një sistem zgjedhor pervers, i cili reflekton më tepër intuitën matematike të Kastriot Islamit, se sa intuitën e profesionistëve të çështjeve elektorale apo problematikën elektorale në Shqipëri. Por nëpërmjet sistemit të ri elektoral Rama godet edhe disa të tretë të tjerë. Të tretët e tjerë janë Nano (në rast se ai ka ende dëshirë dhe forca për t’u marrë me politikë), dhe kundërshtarët potencialë brenda partisë. Sistemi i ri zhduk thuajse çdo “rrezik” oponence brenda partisë, pasi kryetari i partisë shndërrohet në një lloj figure të gjithëfuqishme nga varen fatet politike të gjithë figurave të partisë. Me një kontroll të mirë të strukturave të partisë, ai mund të zhdukë çdo kundërshtar nga listat e kandidimit për deputet. Ndërkohë që Berisha me marrëveshjen e fundit kërkon të dëmtojë kryesisht Presidentin Topi. Nuk është fjala vetëm për propozimin gjenial të Trashanit, për ta shndërruar institucionin e Presidencës në një institucion pa kurrfarë peshe. Është fjala për faktin se ai i ndërmerr reformat kushtetuese pa u konsultuar fare me institucionin e Presidencës, që është bashkë me Gjykatën Kushtetuese një nga institucionet kryesore që garantojnë Kushtetutën e vendit. E parë në kompleks, strategjia e fundit e Berishës kërkon ta shmangë Topin si një pol centërzues të opozitës së brendshme ndaj Berishës, ose si një alternativë ndaj Berishës. Por reforma e re është jo vetëm kundër zotit Topi dhe institucionit që ai përfaqëson, por edhe kundër çdo prirje kundërshtuese brenda partisë.

Rasti i tërheqjes së deputetëve nënshkrues të kërkesës për votimin popullor të presidentit, tregon se te deputetët që tani ka filluar të japë efektin skema e re elektorale që do të zbatohet. Kundër vullnetit të kryetarit të partisë askush nuk mund të kandidojë, kështu që asnjë rezistencë kundër vendimeve të tij. Nga ana tjetër, ai është edhe një masë preventive ndaj partizave aleate, të cilat me sistemin e ri shërbejnë si një depozitë rezervë votash për dy partitë e mëdha. Është e qartë pra, se marrëveshja për reformat, në vend që të ishte një marrëveshje rregulluese, është një marrëveshje kundër të tretëve. Të tretët janë të zemëruar. Por vetëm kaq. Edhe pse PD-PS prishin punë si kur janë në konflikt, si kur bëjnë marrëveshje, të tretët duhet të binden, të nënshtrohen. Siç i nënshtrohen fatit. Dhe fati është shpeshherë i padrejtë.

MARK MARKU

18 PRITJE! PËR NJË TË DREJTË

Prej 18 vitesh ndodhet në pritje të një përgjigjeje nga autoritetet e Ambasadës së SHBA, por akoma nuk e ka marrë atë. Kanto Zefi nga Shkodra është 43 vjeç dhe është rritur përmes mundimesh e vuajtjesh të panumërta në vitet e diktaturës. Nga viti 1983 deri më 1990 ka si pikësynim të tijin arratisjen nga Shqipëria për të gjetur lirinë e munguar, ku në mendje i ngelet SHBA. Vendimi i Qeverisë së atëhershme për ndëshkimin e atyre që kalonin kufirin duke i internuar e burgosur familjet, apo duke mos kursyer as plumbat ndaj atyre që tentonin të largoheshin nga Shqipëria, vendim që solli mjaft viktima në kufi, bëri që Kanto Zefi të frenohej në objektivin e tij. Në vitin 1989 ai ikën përmes kufirit të Republikës Federale të Jugosllavisë pasi vetëm përmes Ambasadës së SHBA në Beograd mund të realizohej ëndrra e tij.  Për vështirësitë e ikjes së tij tregojne dëshmitarë okularë, ku Kanto Zefi qëndron i rrethuar nga ushtria për tre ditë dhe tre netë dhe arrin në anën tjetër i ndihmuar nga Zoti.  Në ish-Jugosllavi i nënshtrohet të gjithë rregullave e procedurave për të shkuar në Ambasadën e SHBA, por autoritetet Jugosllave nuk ishin dashamirës me shqiptarët dhe xhelozia për faktin se po i pranojne SHBA, i pengonin. Këta autoritete i merrnin për të punuar refugjatwt shqiptarë, në ato ditë kur vinin përfaqësuesit e shtetit amerikan për t’i marrë në intervistë. Kalonin ditët e caktuara, dhe rradha e të interesuarve kapërcente ato që të penguar qëllimisht nga jugosllavët nuk mund ta bënin këtë. Emri harrohej nga inspektorët e kampit ku ndodheshin shqiptarët në Padinsaskela, Beograd. Pas gjithë mundimeve, sakrifice dhe ankthit të përjetuar nga autoritetet jugosllave, që pranonin kompromentime nga ato që kishin para vetëm për të kaluar rradhen e intervistës, Kanto Zefi arrin ta japë atë më 1990. Presionet për të hequr dorë nga qëllimi për të shkuar në SHBA, ishin të ndryshme, duke u thënë se nuk do ju pranojnë se do hiqeni nga kampi, po ndryshoni mendje. Megjithatë, Kanto Zefi nuk tërhiqet, por pritja është e gjatë dhe përgjigje nuk merr. Jugosllavët e kthejnë në Shqipëri jashtë dëshirës. Tenton të ikë dhe tre herë të tjera, por jugosllavët e kapin në kufirin e tyre, e burgosin dhe e rikthejnë. Kanto Zefi akoma dhe sot nuk i ka humbur shpresat se do marrë përgjigje për intervistën e dhënë në vitin 1990 në Ambasadën e SHBA në Jugosllavi. Ai beson se një shtet si SHBA nuk i shkel të drejtat e njeriut dhe ka pritur për përgjigje. Shpërbërja e Republikës Federale të Jugosllavisë bëri të pamundur shkuarjen e tij tek Ambasada e SHBA në Beograd ku dhe ishte intervistuar, ndërsa një Ambasadë e tillë u hap dhe në Tiranë. Ai kërkon nga autoritetet e kësaj Ambasade t’i japin zgjidhje kërkesës së tij të harruar dhe një të drejte të mohuar.

VASEL GILAJ

Kalvar persekutimi

Si asnjë vënd tjetër në Botë, Shqipëria u bë shëmbull i pashoq i krimeve komuniste. Nëse dikush kapërcente kufirin pasi nuk mund të duronte persekutimin, atëhere gjihtë të afërmit shpalleshin ‘armiq’ të pushtetit popullor. Kështu, në verën e vitit 1990, Mark Gjuraj nga fshati Pentar i zonës së Dajçit, (sot komuna Dajç),kalon kufirin shtetëror, duke lëne pas nje kalvar të gjatë vuajtjesh për të afërmit. Vëllai i tij Tomë Luigj Gjuraj,provokohej nga ish sigurimi i shtetit diktatorial dhe kërcënohej me burg apo internim. Kështu që, megjithëse me rrezik për jeten, Tomë Gjuraj, në dhjetor të vitit 1990, me një grup antikomunistesh, pasi nuk kishin çfarë të humbnin me shumë se jetën që të rrezikuar e kishin, krijuan seksionin e Partisë demokratike në fshatin Pentar dhe organizuan njerezit për një Shqipëri pa diktaurë. Një anëtar e veprimtar demokrat si ky, u vu ne shënjestër për tu vrarë. Në të vërtetë shumë shokë të tij sot janë në dhe. Bile më 2 prill 1991 në mes të qytetit komunistët pushkatuan në sy te mbi 70 000 protestuesve paqësor Arben Brocin, Bujar Bishanakun, Nazmi Kryeziun e Besnik Ceken si dhe plagosën 63 persona e rrahen e dhunuan qindra të tjerë, duke përdorur jo vetëm armët e zjarrit, por edhe tanket. Edhe demokrati Tomë Gjuraj ishte futur  në rreth të kuq, kjo edhe sipas dëshmisë zyrtare, me firmë e vulë që gazeta ruan në dosjen e vet, të kryetarit të partisë demokratike për Shkodrën, qytetit më të persekutuar në Shqipëri, qytetit ku diktatura kishte pushkatuar 63 priftërin të pafajshëm. Një aspirues i vërtetë i vlerave për demokraci, në të gjitha votimet, Toma shquhet si aktivist i PD-se, si komisioner në qëndra votimi, duke mbrojtur votën që shumë herë e manipuluan socialistet deri me dhune, duke vrarë edhe komisionerë. Megjithatë, kërcënimet ishin shumë serioze, sidomos pas vitit 1997.Pikërisht më 24 qershor 1997, si vëzhgues i PD-së në fshatin Pentar,në ruajtje të votës së shenjtë, pasi nuk pranon pazaret e ofruara, e dhunojnë fizikisht perfaqësuesit e PS-së. Sipas një dokumenti zyrtar me firmë e vulë të kryetarit dhe sekretarit të PD-së Shkodër, por edhe sipas fakteve tona të mbledhura, më 23 qershor 2001, është keqtrajtuar duke e rrahur kafshërisht pranë qëndrës së votimit në Dajç, teksa bënte fushatë për partinë demokratike, anëtar e veprimtar i së cilës ishte që në krijimin e saj, nga mbështetës të partisë socialiste dhe policia, patericë  e  PS-së. Të nesërmen, më 24 qershor 2001, tre policë e rrahin duke i nxirë syrin dhe duke i thyer mjë dhëmb, bile atë ditë është arrestuar dhe mbajtur në stacionin e policisë disa orë. Ky nuk ishte rasti më i keq. Kërcënime të shumta e serioze për jetën e shoqërojne ne vazhdimësi, deri sa nuk përballon më shumë, por gjen mundësinë dhe largohet nga vendi që aspiroi per të instaluar drejtësi. Kjo është e vërteta e hidhur e një demokraati, i cili si shumë të tjerë merr rruget teper të mundimshme te braktisjes së vëndit të vet, vetëm per të shpëtuar jeten.

NDUE BACAJ

Jo thjesht koment… PSE DUHET TE MERAKOSEMI PER “TE VEGJLIT”!?

Nuk jam dakort asnjehere me “fjalen e urte” qe jo rradhe perdorim ne bisedat tona: “Me mire m…t, se i vogel”! I nis keshtu keto rradhe, sigurisht duke ju kerkuar ndjese lexuesve te cilet e kuptojne se cfare duhet vendosur ne vend te pikave. Megjithate, “ne driten e antaresimit ne NATO por edhe BE”, “te vegjlit” kane dhe duhet te kene nje pozicion te privilegjuar, edhe nese nuk arrijne ta marrin apo fitojne vete. Me termin “te vegjel”, natyrshem nuk mund te personifikohet thjeshte diferenca ne moshe dhe madhesi e nje individi apo kategorie, por edhe ata qe bollano- mania i konsideron vend e pa vend si pakica te cdo natyre.

E per te hyre natyrshem ne tematiken me te rendesishme te ketyre diteve, nuk mund te rri pa permendur edhe faktin mbipopullimit partiak te realitetit shqiptar te pas viteve ’90. Nje realitet i tille, ishte prova e lulezimit te demokracise shqiptare, ku rreth 2.5 milion banore brenda kufinjeve shteterore, kishin mundesi te zgjidhnin ne mes me shume se 70 alternativave politike. Nuk eshte gjetje mediatike koncepti i partive me “nje furgon elektorat”, te cilat arrijne deri atje sa te perfaqesohen ne Kuvend edhe me deputete. Nuk eshte shpikje e mediave as edhe “Dushku elektoral”, por as edhe “kandidatet e pavarur, por te ngjyrosur”, sic nuk ka pergjegjesi per ndryshimin e here pas hershem te sistemit dhe kodit zgjedhor, per te ardhur deri tek i fundit: sistem proporcional rajonal!

Ne gjithe kete “zallamahi” mediat, sigurisht per arsye shitjesh, kane vetem nje “gjynah”: ate te merakosjes me sume se duhet per fatin e subjekteve te vogla politike, te cilave ne menyre paradoksale iu lihen faqet e para dhe kryetitujt e gazetave, apo edhe kronikat kryesore te rubrikave informative ne TV e radio. Ne sillemi ne kete menyre paradoksalisht, sikur te mos jemi pjese objekt- subjekt i ketij realiteti, sikur te mos kemi percjelle e analizuar ate realitet prej mese 15 vitesh cdo dite e vit, sikur te mos kemi qene pjese e tavolinave ku jane zbardhur edhe skema te funksionimit dhe te ndertimit te subjeketeve te vogla politike, sikur te mos e dime se pervec sherbimit qe u bejne kryetareve te perjetshem “te vegjlit” jane ngastra te mira per te punesuar te pergjedhur te shefave te cilet natyrisht marrin perqindjet, sikur te mos  e dime se historikisht ato kane ecur duke qendruar “nen sqetullen” e te medhenjeve, thjeshte per hir re pluralizimit qe nuk duhet te konceptohet me si ne vitin ’90.

Tashme, me shume se standartet e sistemit politik, qytetareve iu interesojne ose duhet tu interesojne, standartet ekonomike, per permiresimin e te cilave nuk kane asgje ne dore subjektet e vogla. Koalicioni me i fundit ne pushtet, eshte nje shembull i qarte, ku pike per pike po zbatohet programi i Partise Demokratike, ndersa programet e tjera te subjekteve qe ndertojne qeverine, pervec ngjashmerise te tejskajshme me ato te partive te medha, aty ku kane ndryshime- nuk mund ti implementojne. Te sjellim ne vemendje thjeshte ceshtjen e pronave apo edhe te te persekutuarve politike! “Torta elektorale” nuk eshte aq e madhe ne vendin tone qe ne ndahet ne mes 12-13 partive politike, aq sa eshte numri i subjekteve te futura apo te krijuara gjate kesaj legjislature ne Kuvend. Nga ana tjeter, nese eshte normale qe “te medhenjte” te krijojne parti- bijeza, nuk eshte logjike qe kjo te ndodhe tek partite e vogla dhe mesazhi eshte shume i qarte: “te vegjlit” jane limane ku ankorohen perkohesisht individe apo grupime, te cilet ne emer te demokracise, realizojne thjeshte interesat e tyre. Vetem ne kete legjistalure, ka patur levizje te cuditshme nga “te medhenjte” tek te “vegjlit” ose brenda vete kesaj kategorie partish nga njera tek tjetra. Sigurisht, askush nuk e beson me “fabulen” e mungeses se demokracise se brendshme te partive, as edhe bindjen se brenda nje muaji apo 6 muajsh, kalon nga opozita ne mazhorance ne respekt te bindjeve te atyre qe te kane dhene voten apo pse kujtohesh se genetikisht nuk i perket asaj partie qe te dha nje vend ne Parlament.

Ne cdo vend demokratik, demokracia ne fund te fundit, konvertohet ne numra, te cilat jane rezultat i mbeshtetjes qe elektorati te jep kur i paraqet alternativen bashke me kerkesen per te te votuar. Jam i sigurte qe ne keto 17 vite, asnjehere zgjedhjet nuk i kane arritur standartet e duhura dhe te kerkuara nga organizmat nderkombetare. Asnjehere nuk kemi qene te sigurte qe votat tona, kane shkuar tek ato parti qe ne i kemi nisur. Ne asnje pale zgjedhje nuk jemi te sigurte se numerimi i votave ka qene i sigurte, ashtu sic edhe vete partite e vogla jane te bindura se asnjehere nuk i kane “matur muskujt” e tyre perballe elektoratit realisht. Eshte e qarte se perfaqesimi ne legjislativ (kuvend) ka qene pjelle e aleancave te cuditshme me te “medhenjte”, futjes se emrave ne listat e tyre, apo permes dhurimit te votave proporcionale ne favor te partive te vogla. Shembulli me domethenes eshte PAA e Xhuvelit, e cila huri ne Kuvend me “Dushkun socialist”, ndersa deputetet perfunduan ne mbeshtetje te mazhorances demokratike.

Me ndryshimin e sistemit ne proporcional rajonal, partite e vogla natyrshem kane mundesi te mbijetojne perseri. Rruget jane disa, por me te mundshmet jane vetem tre: te provojne “muskujt” e tyre te pavarur ne qarqet e Shqiperise, ti atashohen “te medhenjeve” ne formen e nje koalicioni te djathte ose te majte, ose te grupohen se bashku sipas programeve dhe opsioneve qe kane. Nese ato se bashku, kane nje mbeshtetje ne elektorat deri ne masen 30%- sic deklarohen, shume mire mund te kthehen ne nje faktor te rendesishem qeverisjeje, perjashto rastin e pamundur nese PD dhe PS do te vendosin te bashkeqeverisin dhe ato dalin “jashte loje” perfundimisht. Qofte “te vegjlit e majte” por edhe “te vegjlit e djathte”, mund te sigurojne- sipas bindjeve te tyre, jo me pak se 15% sejcili grupim. Dhe ne rastet e ardhjes ne pushtet, u takon te marrin jo me pak se 1/3 e vendeve ne qeveri dhe ne nivele te tjera perballe PS apo PD-se. Ka edhe nje alternative tjeter, ate te ridimensionimit territorial te subjekteve te vogla, duke u mbeshtetur fort ne gjera konkrete, qe i interesojne rajoneve te ndryshme te vendit, me strategji konkrete per te fituar besimin e elektoratit te interesuar direkt. Shembulli me i qarte eshte Lega Nord ne Itali por edhe Levizja per Autonomi ne te njejtin shtet, te cilat tashme jane ne qeverisje me Silvio Berluskonin.

Pas mese 17 viteve demokraci, ka ardhur koha qe femijeve tane, te mos u tregojme perseri sic na treguan ne ne ’90-en, perrallen e “demokracise pluraliste”, te cilen jo vetem nuk e besojme me ne, por as edhe ata qe linden pas vitit 1990 dhe sot jane 17-18 vjecare. Shqiperia dhe shqiptaret duhet te synojne tashme te tjera standarte, ato te rritjes se mireqenies per te kerkuar rrezimin e qeverive dhe mazhorancave nese inflacioni rritet 1% apo kur cmimet rriten 3% dhe jo kur nje parti e vogel “i heq tullat” e themelit nje koalicioni parazgjedhor. Eshte ky mentaliteti qe duhet te mbizoteroje ne nje vend komb-formues i Evropes dhe ne prag te antaresimit ne NATO dhe ne BE. Perndryshe, edhe pas zgjedhjeve te vitit 2009, nese nuk do te kete me heret, do te vazhdojme te shqetesohemi per fatin e “te vegjelve”, me shume se per fatin tone individual.

BLERTI DELIJA

KRAJA: EMIGRANTET SHQIPTARE KANE TE DREJTE TE VOTOJNE!

PRESIDENTI I LIDHJES NACIONALE SHQIPTARO-ARBËRESHE (LNSHA), NJËHERËSH DHE KRYETAR I KRYESISË SË LIDHJES BOTËRORE TË DIASPORËS SHQIPTARE (LBDSH), ALBAN KRAJA NË NJË INTERVISTË FLET PËR SITUATËN MBARËSHQIPTARE

Jeni President i LNSHA-së dhe kryetari i kryesisë se LBDSH-së. Keni kërkuar krijimin e një lobi të fortë mbarëshqiptar. Si po ecën puna në këtë drejtim? Deri ku ka mbërritur kjo kërkesë?

LNSHA-ja është shndërruar prej vitesh udhëheqëse patriotike, morale dhe kulturore e shqiptareve të Italisë. Aktivistët e saj në mbarë gadishullin Apenin, përpiqen dita ditës në dobi të afrimit dhe bashkimit të shqiptarëve mes tyre, por edhe me ato me prejardhje të tillë, arbëreshët. Pikërisht këta të fundit janë shembulli më i shkëlqyer i integrimit por jo asimilimit në një vend mik, duke ruajtur me krenari e për shekuj me radhe gjuhën, kulturën dhe traditat e vendit të shqiponjave, Shqipërisë. Në këtë aspekt, ato përbëjnë një pikë referimi për mbrojtjen dhe konservimin e origjinës jo vetëm të rreth gjysmë milioni shqiptarësh që banojnë aktualisht në Itali, por edhe për të gjithë shqiptarët e tjerë kudo që ato jetojnë. Në sajë nenit 245 të Ligjit mbi tutelën e minorancave gjuhësore historike në Itali, të miratuar më dy maj ’01, arbëreshët prej shtatë vitesh konsiderohen në të gjitha efektet minoritet dhe ushtrojnë e mësojnë dy gjuhësinë, për herë të parë pas disa shekujsh, bazuar në një dispozitë ligjore. Këtë eksperiencë prosperiteti të komunitetit shqiptar në Itali, ne po përpiqemi të “eksportojmë” dhe në komunitetet e tjera shqiptare në Evropë e më gjerë për të bërë të mundur bashkim-vëllazërimin tonë në një Lob të fortë shqiptar, të aftë jo vetëm për të ndikuar në mbështetjen ndaj çështjes shqiptare të shteteve ku ato jetojnë, por që dhe në një të ardhme jo të largët të bëhen pjesë aktive e zgjidhjeve të problematikave që shqetësojnë sot hapësirën mbarëshqiptare. Ndaj kemi propozuar që shqiptarëve me banim në Diasporë tu krijohet mundësia që ato të votojnë dhe të përfaqësohen me kandidatët e tyre në parlamentet respektive. Për këtë qëllim si dhe për të pasur akoma më shumë shtrirje e zë të unifikuar, LBDSH ka aderuar së fundi në Lidhjen Shqiptare Botërore (LSHB) dhe së bashku kanë në kantier një sërë projektesh ambicioze për bashkimin dhe forcimin e Diasporës shqiptare duke ndjekur dhe shqyrtuar me vëmendje eksperiencën e pasur të lobit hebre. Një lob i fortë shqiptar është vetëm në dobi të Kombit tonë.

Ne ç’gjendje janë shqiptarët sot dhe me çfarë syri shihen ata nga të tjerët?

Me lejoni t’ju them që ne shqiptarët jemi populli më unik, më altruist, më autokton i mbarë Evropës. Jemi të vetmit që ruajmë e kultivojmë me fanatizëm akoma sot gjuhën më të vjetër të kontinentit tonë. Krejtësisht të pandryshuar në bazën e sajë, aq sa gjuhëtari i shquar italian Fr. Ribezzo arriti të përkthejë, bazuar në shqipen e sotme, rreth 300 shkrime mesapike të zbuluara në nëntokën e Pulias në Itali e të shkruara nga fisi ilir i mesapëve rreth shek. IV para erës sonë. Një konstatim i tillë nga Ribezzo bën që datimi i shkrimit të parë shqip të s’postohet, nga ai i njohuri zyrtarisht, me rreth 19 shekuj. Por fatkeqësisht, shumë nga akademikët tanë, të “kapur” prej dekadash nga klanet antishqiptare, heshtin. Sigurisht, dinamizmi i Diasporës për vite me radhë ka ndikuar së tepërmi dhe në përmirësimin e imazhit të shqiptarit në sytë e të tjerëve e sidomos këto kohët e fundit ka ndikuar pozitivisht dhe në pozicionimin e perëndimit pro kauzës shqiptare në Ballkan. Diaspora shqiptare sot gëzon shëndet të plotë e prosperon anë e kënd globit. Kjo falë gjenialitetit të përshtatjes të shqiptarëve si popull në çfarë do kushti e situate. Kujtojmë që vetëm në Itali zhvillojnë aktivitetin e tyre ekonomik 38.721 firma private me pronarë shqiptar e në universitetet më të mira të gadishullit Apenin studiojnë aktualisht e dallohen për rezultatet e tyre të larta 5.825 studentë shqiptar. Nuk ka dyshim që së fundi, imazhi i shqiptarit ka filluar të përmirësohet ndjeshëm në sytë e të tjerëve ndonëse na mbetet akoma shumë për të bërë.

Sigurisht që e ndiqni situatën dhe në Kosovë e Maqedoni. Si ju duket gjendja në këto dy vende?

Në Kosovë dhe Maqedoni jeton gjysma e Kombit tim ndaj situatën atje nuk mund ta ndaj nga situata në Shqipëri. Tashme kufijtë mes nesh kanë më tepër një vlerë simbolike sesa reale. Jam shkodran por e ndjej veten po aq dhe ulqinak, prishtinas, shkupjan apo sarandjot. Megjithatë në Ballkan duhet të punojmë më shumë për një bashkim të mëtejshëm shpirtëror panshqiptar gjë e cila prej vitesh është arritur e ka filluar të japë frytet në Diasporë. Gjithsesi, mbase për arsye të një pushtimi gjakatar më se 80 vjeçar, Kosova ka qenë ajo që unë i kam kushtuar më tepër energji në punën time intelektuale e patriotike, përmes një sërë artikujve në gazetat perëndimore e referateve sensibilizuese në një sërë auditorësh nga më autoritarët në Evropë që nga Vatikani e deri në Paris. Kosova është reflektuar dhe në krijimtarinë time letrare përmes librit historik “Kosovo – La soppravivenza di un popolo” (Kosova – Mbijetesa e një populli) botuar në 4 edicione të njëpasnjëshme në Itali gjatë viteve 1998-2001. Fatmirësisht sot Kosova është e lirë nga pushtimi i egër serb e po bën hapat e saja drejt pavarësisë së vërtetë dhe konsolidimit të institucioneve të saja demokratike të dala nga vullneti i lirë i qytetareve të saj. Por, nuk duhet harruar as edhe një çast se sa gjak, vuajtje e sakrifica janë dashur për të arritur Kosova deri këtu. Ndaj, ambiciet e asnjë individi apo grupimi nuk mund dhe nuk duhet të vënë në rrezik për asnjë çast atë që është arritur. Nëse përfaqësuesit e popullit të Kosovës do jenë përherë vigjilentë dhe në unison mendimi, jashtë xhelozive të vogla që derivojnë nga mania e protagonizmit, jam i bindur që Kosova do bëhet në pak vite shteti më i begatë dhe më i sigurt i të gjithë rajonit.

Po në Maqedoni…?

Të njëjtën gjë duhet jo vetëm ta urojmë por dhe ta pretendojmë nga udhëheqësit e shqiptarëve etnikë në Maqedoni. Qershori është një rast i volitshëm për ta, që të bashkuar të paraqiten në zgjedhjet legjislative. Ato dhe vetëm ato do ishin përgjegjës nëse edhe këtë radhë faktori shqiptar do të fitonte në parlamentin e Maqedonisë me më pak se 30 për qind të vendeve. Nuk është më e tolerueshme që në një vend ku shqiptarët etnike përbëjnë mbi 40 për qind të popullsisë të vazhdojnë të përfaqësohen në parlament me vetëm 20 për qind të vendeve. Një anomali e tillë duhet të marrë fund një herë e mirë. Por që të ndodhë një gjë e tillë duhet që faktori shqiptar të hyjë në zgjedhje domosdoshmërish i bashkuar. Në këtë kontekst, dhe tentativa e pak kohëve më parë nga ana e qeverisë së Maqedonisë për të vënë vizat me Shqipërinë, nuk duhet lexuar si një kundërvënie ndaj Tiranës, por thjesht si një demonstrim i forcës dhe prepotentecës nga ana e Shkupit ndaj faktorit politik shqiptar në Maqedoni. Kështu që, nëse vazhdon edhe këtë herë marrëdhënia konflituale e rivaliteti antagonist, mohues e denigrues mes subjekteve politike shqiptare në Maqedoni, do të dëmtohen jo vetëm interesat e shqiptarëve në përgjithësi por do të sabotohej ndjeshëm dhe çështja e Kosovës në veçanti. Ndaj përfaqësuesit e partive shqiptare në Maqedoni, duhet ta kuptojnë këtë radhë politikën si një element bashkues e jo përçarës. Interesat personale e partiake në këtë moment rezultojnë një luks i tepërt për të ardhmen e shqiptarëve etnikë në Republikën e Maqedonisë. Sa më shumë të shtrihet bashkëpunimi mes partive politike, aq më të shumtë do të jenë votuesit shqiptar që do marrin pjesë në zgjedhje. Organizata jone ka filluar që tu bëjë thirrje bashkëkombësve tanë të Maqedonisë perëndimore me banim në Diasporë që të kthehen masivisht për të votuar më 1 qershor, pasi në demokraci mund të arrihet gjithçka përmes votës, ndaj një votë më shumë është një mundësi më shumë.

Si një ndër pionierët e parë të gazetarisë së pavarur, si e vlerësoni gjendjen e mediave shqiptare sot? (Shqipëri, Maqedoni dhe Kosovë). Sa arrijnë ato ta kryejnë detyrën e tyre?

Si gjithmonë roli i medias është një ndër komponentët themelorë në funksionimin e shtetit të së drejtës. Mediat sot, në të gjitha trevat shqiptare pa përjashtim, përjetojnë një moment mjaft pozitiv, qoftë në formë ashtu dhe përmbajtje. Të gjithë jemi të impresionuar sesi informacioni sot lëviz me një shpejtësi marramendëse. Kur unë shkruaja artikujt e mi të parë mbi situatën e shqiptarëve në Maqedoni, pak mbas rënies së diktaturës, duhej të gjezdisja një mbas dreke nëpër rrugicat e Tetovës për të faksuar një artikull për në gazetën që drejtoja në Tiranë. Sot interneti ka thjeshtuar, lehtësuar e zbukuruar gjithçka në median e shkruar. Është një shembull konkret faqja juaj në internet të cilën e hap ç’do ditë në zyrën time këtu në Itali e, ndonëse virtualisht, informohem për gjithçka ndodh tek ju edhe pa e pasur materialisht gazetën në duar. Një gjë e tillë ishte e paimagjinueshme në kohën e fillimeve të shtypit të pavarur shqiptar. Nga ana tjetër konstatoj me shumë kënaqësi që dhe profesionalizmi i gazetarëve shqiptar sot është në një nivel të kënaqshëm e bashkëkohor. Mbulimi me informacione ekzakte e në kohë reale nga e gjithë hapësira jetësore shqiptare është një sukses i padiskutueshëm i gazetarisë sonë e cila po e kryen më së miri misionin e saj fisnik.

Intervistoi: Anila LIMANI

Ndryshimi i përceptimit të “shqiptarit” jashtë atdheut

Ka ikë koha kur shqiptari përceptohej si rreziku numër nji i popullatës paqsore dhe të qetë të vendeve mikpritëse.Por vetë “shqiptari” asht nji ide abstrakte pa bazë konkrete në vetvete, pse shqiptarët zakonisht sapo lindin ose ndonji ditë ma vonë marrin nji emën, të cilin zakonisht, kur nuk emigrojnë në Greqi, e mbajnë për gjithë jetën!

Ka ikë koha kur shqiptari përceptohej si rreziku numër nji i popullatës paqsore dhe të qetë të vendeve mikpritëse.Por vetë “shqiptari” asht nji ide abstrakte pa bazë konkrete në vetvete, pse shqiptarët zakonisht sapo lindin ose ndonji ditë ma vonë marrin nji emën, të cilin zakonisht, kur nuk emigrojnë në Greqi, e mbajnë për gjithë jetën!

N’Shqipni e kanë zakon me i vu nji emen edhe atyne që kur rriten marrin rrugë të keqe; prandaj këto individë përposë se janë shqiptarë kanë edhe nji emën dhe nji mbiemën.

Edhe pse të qenunit banditë apo të jashtligjshëm nuk ka qenë as nuk mund të bahet kurrë monopol i yni si komb, ka përjashta, forca politike, ma së shumti ekstremiste, që kanë përdorë për vite rresht figurën e shqiptarit për me justifikue sistemin e tyne kalbun të qeverisjes dhe për me marrë vota e me ndejt në pushtet.

Sigurisht ka pasë vazhdimisht e ka shqiptarë dhe grupe shqiptarësh që kanë krye krime të randa dhe janë përlye me gjana shumë të ulta, por kjo s’do të thotë se krimi botnor ka vetëm ngjyrën kuq e zi.

Në këto vitet e fundit përceptimi i shqiptarëve jashtë atdheut ka ndryshue shumë e kjo gja ka ardhë edhe falë nji shikimi ma të qartë të miqve tanë perëndimor.

Në përmirsimin e këtij imazhi ka luejt rol edhe faktor kontingjent si për shembull hymja e Rumanisë në BE.

Ky eveniment ka sjellë nji dyndje romësh dhe qytetarësh rumunë në Perëndim, ndërmjet të cilëve janë mimetizue edhe shumë kriminela e keqbasë të rrezikshëm.

Në Itali për shembull simbas statistikave vjedhsit ma të mëdhaj të bakrit (në formë fletësh apo telash) janë rumunët. Edhe dhunuesit e grave të shumtën e herës janë po nga Rumania.

Disa akte të shëmtueme kohët e fundit çuen ish kryeministrin Prodi me i dhanë nji ultimatum qesharak Rumanisë për kontrolle ma të rrepta të qytetarëve të saj e pati bile prej atyne që kërkuen me za të naltë edhe tredhjen kimike për individët ma të rrezikshëm.

Por deri tash asgja nuk ka ndryshue.

I vetmi rezultat: rumunët ua kanë marrë vendin e parë shqiptarëve në kronikat e zeza. Në fakt krahas rumunëve rrijnë edhe boshnjakët, maqedonasit, marokenët – e të gjithë së bashku kanë ndikue që përceptimi i shqiptarëve të ndryshojë shumë në shoqninë italiane.

E gjithë nuk domethanë se rumunët janë kriminela, por thjesht se perceptimi subjektiv i popujve ndryshon, pra evoluon me kohën dhe me ngjarjet.

Duhet thanë edhe diçka tjetër shumë ma e randësishme sesa rritja e përqindjes kriminale të rumunëve: shumica e shqiptarëve kudo që janë punojnë ndershmënisht dhe fitojnë bukën e gojës me djersë. Shumica e tyne janë integrue dhe kontribuojnë në nji anë në rritjen e ekonomisë së vendit mikpritës dhe në anën tjetër në mbajtjen artificialisht të ekonomisë së vendit tonë.

Pra, shumica sakrifikohet dhe jep maksimumin e vetvetes. Nji pakicë merret me poshtërsina dhe buja e atyne akteve, e shumëfishueme me artin e mass-mediave, ka krijue nji imazh të keq të vendit tonë.

Ajo pjesë e shqiptarëve që punon dhe prodhon pasuni për atdheun e vet, ka pësue deri tashti edhe braktisjen e autoriteteve shqiptare.

Mjaft me mendue se për nji çertifikatë të marrun në Shqipni nevojiten përkthime, legalizime tekstesh, legalizime firmash, kundërfirma… e të gjitha këto ecejake u kushtojnë kohë dhe pare emigrantave dhe e bajnë shtetin amë të duket qesharak.

Ndërkaq komisionet qeveritare, parlamentare, partiake shqiptare nuk pushojnë tue ba vizita nëpër kryeqytetet e botës: pritje, kokteje, shtërngime duersh, buzëqeshje, përqafime… por gjendja mbetë pothuejse si përpara, e mjerë.

Por vetë shqiptarët në emigracion kanë ba diçka këto vitet e fundit.

Ata kanë krijue shoqata intelektualësh, artistash – të cilët me forcat e vetë modeste paraqesin vlerat tona jashtë atdheut.

Në anën tjetër nji pjesë e mirë e shqiptarëve që kanë studjue në Perëndim në vitet ’90 janë sistemue dhe kontribuojnë me përmirsue idenë e gabueme ndaj bashkatdhetarëve të vet.

Ndodh shpesh që të huejt që vizitojnë vendin tonë, shprehen të çuditun se Shqipnia nuk asht ai Far West-i që u kanë përshkrue gazetat dhe revistat në atdheun e tyne.

E megjithatë edhe sot tek ne pothuejse nuk ka nji strategji të vërtetë për me tërheqë turizmin e huej. Mungon organizimi dhe iniciativa private, kurse ajo shtetnore asht gati krejt e paqenë.

Ashtu siç ka ndryshue përceptimi i shqiptarëve përjashta, ashtu duhet të ndryshojë edhe përceptimi i vendit tonë dhe zbulimi prej të huejve i mrekullive natyrore që ai ofron.

Por ne ende sot mbas gati dy dekadash demokraci nuk kemi nji guide të vërtetë turistike të vendit tonë.

Në gjysmën e viteve ’90 për shkak të luftës në Jugosllavi, u pat rrit ndjeshëm numri i turistave gjermanë dhe austriakë në Spanjë. Shpresojmë se nuk duhet të presim efektet e ndonji lufte tjetër me ba që turistat e huej të drejtojnë sytë kah Shqipnia, pse vendi ynë asht i tillë që meriton me u vizitue pa shkrepë ndonji luftë askund, ashtu siç e meritojnë shqiptarët e ndershëm me u respektue pa pasë nevojë që askush tjetër të konsiderohet si gogol.

Nga ARDIAN NDRECA

Sa e madhe PDK-ja!!!

Ka qene dikur rreth vitit 1993 kur per here te pare u fol per “krisje”, “carje” apo “percarje” ne Partine Demokristiane, percaktore qe e ndoqen fatin e ketij subjekti politik deri ne ditet e fundit. Ne nje vend me mazhorance muslimane, nje subjekt politik me mbiemer demokristian, kishte pak gjasa te ecte perpara permes mbeshtetjes popullore. Nje peshe shume te vogel specifike, mund te kishte fakti se Bashkimi Evropian i vuri themelet e tij mbi parime kristiandemokrate, citat apo postulat qe e kane bere te vetin te gjithe kryetaret qe nder vite “hipen” mbi kalin e bardhe demokristian.

E keqja tjeter e madhe qe e shoqeroi kete parti, e cila ne fakt fillesat i ka ketu e thuajse 150 vjet me pare, ishte edhe xhelozia e hapur apo e fshehte e subjekteve te tjera politike- kryesisht te krahut te djathte. Ne rrugetimin e nisur drejt BE-se qe ne vitin 1990, ideali demokristian shihej si shume i privilegjuar dhe ne parti te ndryshme politike, individe apo grupime nxitonin te vinin parzmoren demokristiane, deri edhe ne mbrojtes te interesave te nje popullsie, te cilen dikush edhe sot e kesaj dite e konsideron minorance, apo me keq akoma e krahason PDK-ne me PBDNJ-ne.

Ne kete klime te konfiguruar me shume kujdes me shume per shkaterrimin e demokristianizmit dhe ne kushtet e pamundesise se krijimit te nje alternative tjeter politike me mbiemer islam, PDK u kthye ne nje shenjester apo edhe ne nje tabele qitjeje, por nga ana tjeter edhe ne nje mjet shume te rendesishem per karriren politike, ekonomike e shoqerore te individeve te vecante.

E gjithe kjo analize, ka nje nisje te hershme ne vitin 1991, me rikrijimin e Partise Demokristiane, me emra shume te njohur aktualisht te politikaneve te shperndare te te gjitha forcat politike, nga e majta, ne qender e djathtas, madje aktualisht edhe kryetare te subjekteve te medha politike. Mbase per here te pare PDK filloje te levize me ardhjen ne krye te Zef Bushatit, artistit qe si shume te tjere, si pjese e elites shoqerore te rregjimit komunist- njerez te shetitur dhe me horizont, realizoi nje nga levizjet e para ne politiken shqiptare. Nga nenkryetar i Partise Republikane, Bushati mori frenat e PDK-se, duke e mbajtur deri ne momentin kur u largua si ambasador i Shqiperise ne Vatikan. Duket se Bushati ishte ai qe “terhoqi kemben zvarre”, duke instaluar nje praktike ne Partine Demokristiane: mund te vish nga jashte apo nje subjekt tjeter dhe te ngjitesh ne krye! Natyrshem nuk eshte qellimi paragjykimi apo interpretimi i levizjeve te tilla si ajo e Bushatit, vecanarisht ne nisje te demokracise shqiptare, kur nuk ishin kritslizuar bindjet politike qartas. Nuk mund te mos terheqe vemendjen vijimesi e levizjeve ne kupolen drejtuese te Partise Demokristiane, ku asnje, e perseris asnje demokristian qe ka nisur jeten apo karrirene politike shkalle- shkalle ne kete subjekt, nuk ka marre kreun, duke mbetur perjetesisht numra 2,3, 4 apo me rradhe. I cuditshem ne kete pike, eshte edhe terheqja qe ky post ka ngjallur per shume individe nga jashte PDK-se, por mund te ishte teme e nje tjeter analize edhe me te hollesishme.

Pas Zef Bushatit qe erdhi ne krye te PDK-se pasi dorezoi “nenkryetarllekun” e Partise Republikane, pati nje perballje ne mes Sokol Frrokut- student i Dhjetor ’90, por jo i njohur deri atehere ne qarqet demokristiane dhe Nikoll Lesit, i cili ne fakt ishte deputet i pavarur por i ardhur ne Kuvend me mbeshtetjen e Partise Socialiste dhe te majtes. Ngjitja e Lesit ka mjaft drite- hije, nisur edhe nga vete deklarimet e tij se partine ia ka blere Bushatit me postin e ambasadorit ne Vatikan por edhe me para ne dore. Te tilla deklarime Lesi i ka bere ne rrethe te ngushta, por qe kane bere jehone direkt ose indirekt ne media por edhe ne rradhet e demokristianeve. Lesi brenda nje kohe te shkurter u antaresua ne PDK, mori postin e kryetarit te demokristianeve lezhjane, u zgjodh sekretar i pergjithshem per te marre zyrtarisht drejtimin e kesaj force politike. Qendrime “pro” e “kunder” e ndoqen drejtimin e PDK-se nga Lesi, por ne zgjedhjet e vitit 2005, ai arriti te marre nje rezultat shume te mire- unikal ne llojin e tij me 3,5% dhe dy deputete nga lista shumemrore. Pas slloganit te famshem “investime dhe arrestime”, Lesi mbeti jashte kabinetit qeveritar Berisha dhe duket se u arrit marreveshja e rradhes per kalimin e drejtimit te PDK-se nga ai tek Nard Ndoka. Pas largimit nga PD-ja, Ndoka iu bashkangjit PDR-se se Ndokes, te cilin bashke me deputete te tjere, e braktisi per tu ngjitur ne krye te demokristianeve shqiptare. Nuk mund te mohohet hovi qe Ndoka i dha ketij subjekti, duke e futur ne kabinet qeveritar ne rang ministri (realisht, veteveten), ne rang zevendesministrash, krijoi nje grup me 8 deputete por mbi te gjitha instaloi frymen e bashkepunimit te faktorit demokristian shqiptar, te cilen “de facto” nuk e ka arritur akoma deri ne keto momente. Nuk ia vlen te diskutohen gabimet e natyrshme qe jo vetem Ndoka si kryetar apo minister i PDK-se mund te kete bere. Per te gjitha ato, strategjite e gabuara apo te gjetura, Ndoka dhe demokristianet duhet te presin vitin 2009 per te marre “faturen”. Ajo qe ia vlen te jete pjese e nje analize te thelle me shume ne rrethet apo strukturat demokristiane se ne mediat shqiptare, eshte fenomeni i percarjes se PDK-se ne vite, sikur ajo te ishte perfaqesuese e 30 apo 40% te elektoratit dhe rrjedhje apo fraksione nuk i prishin pune! Disa gjera u permenden edhe ne keto rradhe, por mese miri se vete demokristianet, nuk mund ti shoshite askush tjeter.

Keto dite, PDK po kalon krizen e rradhes. Nje pjese e deputeteve, nje pjese e kryesise dhe keshillit kombetar, kerkojne “koken e Ndokes”. Me cdo kusht ata kerkojne te largojne nga drejtimi i kesaj force politike ministrin aktual te shendetesise. Niveli i debatit ka degjeneruar edhe ne akuza vulgare qe lidhen me ceshtje deftesash apo edhe morali individual. Nga ana tjeter, Ndoka ka marre masat e tij duke paralajmeruar largimin nga qeveria te zv.ministrave rebele Bushati e Gurakuqi, por edhe “lincimin” nga PDK te deputeteve rebele apo te mbeshtetesve te tyre. Te dy keto pale ne kete konflikt te ashper, i cili per hir te realitetit ka kohe qe pergatitet dhe jo vetem ne kuzhina demokristiane, besajo se jane apo duhet te jene ne nje mendje: demtojne rende idealin demokristian, aspiratat e te gjithe atyre qe jane demokristiane reale dhe me shpirt, imazhin e PDK-se por edhe zvogelojne shanset per nje rezultat me te mire se ne vitin 2005 ne zgjedhjet e vitit qe vjen. Pertej ndarjes tradicionale historike qe ka perjetuar PDK, pertej te gjithe te keqijave qe i kane ardhur apo do ti vijne nga te tilla ngjarje te pakendshme, nje gje eshte e sigurte. Perjashto surpriza te minutave te fundit, per here te pare ne keto vite te ekzistences se pas vitit ’90, ne krye te PDK-se nuk rrezikohet te vihet nje nga jashte kesaj force politike. Ne “valsin” e karrikes me te larte demokristiane, jane Ndoka, Bushati, Gurakuqi, Lesi por edhe ndonje tjeter, te cilet tashme mund te thuhet jo pa kenaqesi se e “kane kryer stazhin” demokristian, me perjashtim te rasteve nese ata duan te luajne lojen e dikujt tjeter jashte PDK-se… Vertete, sa e madhe PDK-ja, edhe nga te keqijat e mundshme i vijne te mira!!!!!!!!

BLERTI DELIJA

Për një barcaletë

Leci ishte punëtori më simpatik që kishte Ndërmarrja Komunale e qytetit tonë, të gjithë e njihnin, të gjithë e donin për veçorinë që kishte: humorin. Kaq shumë barcaleta dinte e tregonte sa i kishte rënë në vesh edhe drejtorit, shokut Gac i cili mbahej si qyfyrexhi i madh.

Leci që nuk ishte as i shkurtër, as i gjatë, me një përvojë goxha të mirë pune, me arsim të mesëm, baba i tre fëmijëve, kishte edhe një cilësi tjetër: punonte shumë e hante shumë. Përveç bukës së mbështjellë në gazetë që ia bënte tërë lezet e shoqja, Nusha, bënte herët edhe një vizitë në restorantin më të afërt, për ta përkdhelur barkun me një paçe.

Por një ditë, për fatin e tij të keq, Lecu u zgjue vonë. Si zakonisht, ashtu me bukën e mbështjellur me gazetë nën sqetull, shpejtoi hapat për t’i uruar mirëmëngjes restorantit. Shikoi një herë majtas, pastaj djathas, para e prapa. Kur u sigurua që atmosfera ishte e pastër, hyri me vrull. Por gëzimi shpejt u shua, sepse përballë tij: drejtori, shoku Gac, që po bisedonte tërë entuziazëm me një (me siguri shok të tij) që mund të ishte afro të pesëdhjetave. Leci u tkurr menjiherë, pastaj mori qëndrimin gatitu, u përkul pakëz, qeshi e përshëndeti:

Mirëmëngjes, shoku drejtor!

Mirëmëngjes Lec! – Po ti…?! Ora shtatë e tridhjetë e akoma nuk ke shkuar në… Në këtë orë edhe kryeministri ka dalë në punë.

Lëri justifikimet, Lec. – Ti edhe cigaren s’e pi. Po s’ka gjë, pa eja një herë e ulu në tavolinën tonë e na trego barcaletat e reja që kanë dalë. Ti e di që unë jam dhe qyfyrexhi, kurse ky shoku im, e quajnë Dalip është serioz, por barcaletat e forta edhe këtë e bëjnë të qeshin.

Dëgjo ti Lec, – foli Dalipi, – unë e dua humorin pozitiv dhe me partishmëri. Në qoftë se e plotëson kushtin, do të qeras me një gotë vere. Marshalla edhe me oreks qenke në rregull.

Mirë, – tha Leci. – Sa për hapje oreksi do të tregoj një që ka lidhje me bujqësinë, sepse bujqësia është çështje e gjithë popullit.

Bah, sa simpatik je! – foli Gaci. I ke rënë pikës. Dalipin, Kryetar kooperative e kemi. Dëgjo, me vëmendje Dalo, se e ke nga fusha jote.

Në një kooperativë bujqësore, – nisi bisedën Leci, tre persona kishin paraqitur kërkesën për të dalë nga kooperativa.

Si?! Kush?! Kush janë këto reaksionarë!? Të lutem, shpejt emrat! – foli i revoltuar Dalipi, i cili u ngrit në këmbë dhe nga xhepi i brendshëm nxori një bllok të mbështjellë në celofon të kuq, marrë hua nga librat e kryetarit Mao.

Pa ulu njëher, o Dalo, se nuk janë nga kooperativa e jote…

Njësoj është: kooperativë. Mos e imja, e shokut tim.

Ulu, ulu njëherë dhe qetësohu, – foli ëmbël Gaci. – Ti Lec vazhdo…

Tre personat ishin gjeli, qeni dhe gomari.

Unë kujtova se ishin njerëz, po këta qenkan kafshë. Vazhdo Lec, se vërtetë qenke simpatik, – tha Dalipi e qeshi hi-hi-hi e njëkohësisht i ndriti nuri i fytyrës.

I pari që u paraqit në Kryesi ishte Gjeli. Kryetari i kooperativës e pyeti: -He, more shoku Gjel, ç’është kjo kërkesë. Mos ke rënë në sevda me ndonjë pulë private e don të bësh dashuri private, e nuk të pëlqejnë këto tonat? Mos të ka penguar ndonjë shok i kryesisë, që të mos këndosh?! Fol, fol pa frikë… Fol me emra… Konkretisht.”

Jo, çështë ajo fjalë, shoku kryetar. Përkundrazi shokët e kryesisë më kanë trajtuar shumë mirë. Biografinë, ajo është më kryesorja e kam të pastër, të majme e të shijshme. Sa dy vëllezërit e mi (të cilët i ke njohur mirë dhe ndjesë paçin) dhanë jetën në mënyrë revolucionare duke përfunduar në një tavë pesëqindëshe, atë ditë kur në fshat na erdhi ai shoku i rëndësishëm i Komitetit të Partisë. E dhanë jetën për Partinë si u ka hije!”

-E di, e di, – tundi kokën kryetari. – Mos e përmend kohën e kaluar, iku ajo. Pastaj, për biografinë i ke shokët e rrallë në fshat, ndaj, çuditem, pse don të largohesh nga kooperativa?!”

-More shoku kryetar, – ju e dini se jeni dhe i mençur vetë, se ne gjelat gjithmonë kemi qenë lajmëtarët e parë të mëngjesit. Zëri ynë ka ngritur njerzit për të filluar punën. Tani, shoku kryetar edhe çanga e kooperativës që bie para se të këndojmë ne. Pra, si e shikoni me ndërgjegje të lartë socialiste e quaj veten hallkë të tepërt”.

-Të lumtë! – foli kryetari, – gjel e jo dokrra. – Edhe ti për çështjen e socializmit mund dhe duhet të sakrifikohesh ashtu si vëllezërit tuaj”.

Paska qenë kryetar i mençur vallahi, – foli Dalipi. – Vërtetë, i lumtë! – Po qeni, ç’tha qeni shoku Lec.

Me qenin u muar njëri nga shokët e kryesisë,  i cili kishte një konsideratë të veçantë për kafshët fisnike. Ai e pyeti në intimitet: -Më thuaj xhan, mos të kemi trajtuar keq?! Mos të kemi ushqyer keq?! Pse kërkon të braktisësh kooperativën në kohën më të vështirë, pikërisht tani që lufta e klasave ka arritur kulmin? A e di se mbulon një ndër sektorët më delikatë: mbrojtjen e pasurisë socialiste. E di ti, se në çdo mbledhje vetëm fjalët më të mira flasin për ty? Të kemi propozuar për fletë lavdërimi e më vonë për të çuar një muaj në aksion”.

-Faleminderit, shoku kryetar, – foli qeni, – e di që keni konsideratë për mua. Por unë e bëj këtë kërkesë, sepse ju më keni lënë roje natën, kurse vjedhjet bëhen ditën me diell”.

Jo kështu, i dashur Lec! – foli Dalipi.

Më ngadalë e korrigjoje fjalën. – Kush të tha ty, se në kooperativë bëhen vjedhje? Kush? – e nxori për herë të dytë bllokun pre celofoni të kuq. – S’e kupton, ti shoku Lec, se me të tilla fjalë nxin realitetin tonë socialist!

E ka nxi qeni, – foli Leci. – Në fakt qeni i zi ishte.

Tani zbardhe me gomarin, – tha Gaci, i cili edhe kësaj radhe e qetësoi shokun e tij.

Me gomarin u muar më shumë agronomi, – vazhdoi barcaletën Leci. – Po ti, more shoku gomar, ku e gjete rastin, në momentin më kritik, pikërisht tani në pragun e fushatës, të japësh dorëheqjen? Në një kohë kur mendimi yt novator u duhet të gjithëve. Po të mendojmë kështu si ti edhe ne, kush do të ndërtojë këtë të shkretë socializëm?! Më vjen keq, ta them sinqerisht dhe me përgjegjësi partie se kjo që po bën ti, është punë armiqësore”.

E rregullove, e rregullove pakëz biografinë, shoku Lec, po vazhdo, vazhdo, – tha Dalipi.

Gomari, pasi ia bëri tri herë iaaa, çoi bishtin e tha: -Shoku agronom, e ke dëgjuar fjalën e urtë popullore që thotë se dy gjela s’këndojnë në një pleh? Atëherë: ose unë ose kryetari”!

Shoku Gac – foli i nervozuar Dalipi, – paske elemente te dyshimet në Ndërmarrjen tënde. – Si shok po ta them, hap sytë e mpreh vigjilencën revolucionare.

I ke premtuar gotën e verës,- tha Gaci.

Cilën gotë, more… Po ky don ujë të ftohtë… – foli Dalipi dhe iku nga tavolina.

Gaci dhe Leci panë njëri – tjetrin dhe qeshën.

Lec, kujdes nga barcaletat! – tha Gaci dhe qeshi si qyfyrexhi i madh që ishte.

MARK BREGU

Maqedonia, nyja e pazgjidhur e Ballkanit

Presionet e SHBA-ve dhe bashkësisë ndërkombëtare janë shtuar ndaj Shkupit dhe Athinës për çështjen e emrit të Maqedonisë, ndërsa deri në korrik pritet të lëkunden pozicionet e palëve në bisedime dhe përfundimisht të zgjidhet çështja e emrit.Për të ruajtur ekuilibrin e brendshëm dhe për t`i ikur subversioneve, Maqedonia është ajo e cila e para duhet të tregojë gatishmëri kompromisi, sepse pozicionet e saj në arenën ndërkombëtare karshi Greqisë janë në disproporcion të theksuar.

Pagëzimi i Republikës së Maqedonisë vazhdon të mbetet çështje akute për procesin e saj të integrimit në NATO, BE dhe për stabilitetin e rajonit. Nuk pritet zgjidhje e përshpejtuar sepse kriza politike në vend dhe zgjedhjet e parakohshme kanë vendosur në status quo procesin e negociatave. Përgatitja e platformës shtetërore për emrin dhe në të njëjtën kohë organizimi i zgjedhjeve të lira dhe demokratike në kohën kur nuk funksionon Parlamenti janë të papërballueshme për lidershipin aktual. Tensionet e fundit që shfaqen në parafushatën e zgjedhjeve të parakohshme rrezikojnë shtyrjen e datës për fillimin e negociatave më BE-në. Lidershipi shqiptarë në Maqedoni gjatë fushatës elektorale duhet të demonstrojë kulturë demokratike që situata të mos eskalojë, sepse direkt dëmton shtetin e Kosovës i cili duhet të reflektojë paqe dhe stabilitet në rajon.

Dilema e Qeverisë së re e cila duhet të zgjidhet deri në muajin korrik është “NATO apo emri Maqedoni”. Dhe kjo dilemë do të zgjidhet në favor të vendit nëse nuk vazhdojnë tendencat absurde të maqedonasve dhe grekëve për të mbajtur në pronësi ekskluzive emrin dhe trashëgiminë e Maqedonisë së lashtë. Palët duhet të pranojnë se ky emër dhe nocion i cili gjeografikisht përfshinë pjesë të territorit grek, bullgarë dhe shqiptarë nuk duhet të jetë padrejtësisht monopol i grekëve dhe maqedonasve. Kjo logjikë rrezikon të ardhmen dhe perspektivën e qytetarëve të Maqedonisë dhe stabilitetin e rajonit në përgjithësi. Emri “Maqedoni” interpretuar në mënyrë të drejtë nënkupton pretendime jo vetëm ndaj territorit grek siç parapëlqen të deklarojë Athina, por edhe ndaj atij shqiptarë dhe bullgarë.

Propozimet “Maqedonia e Re” dhe “Maqedonia e Epërme” nëse pranohen nga pala maqedonase sqarojnë këtë çështje dhe pretendimet e mundshme territoriale. SHBA dhe Kombet e Bashkuara për arsye strategjike dhe për hir të stabilitetit rajonal pritet t’i japin fund këtij procesi. Maqedonia në NATO është i vetmi shpëtim për zgjidhjen e problemeve të papunësisë, problemeve të brendshme ndëretnike si dhe për vetë ekzistencën e këtij shteti multietnik në miniaturë. Çështja është mjaft e komplikuar sepse nëse ndodh ndryshimi i emrit, atëherë automatikisht pasojnë edhe goditjet për ndryshimin e identitetit nacional.

Menjëherë duhet të fillojnë procedurat për ndryshimin e programeve mësimore shkollore, historia, gjuha e cila nuk mund të quhet më “gjuha maqedonase”, por gjuha e Maqedonisë së Re apo Epërme. Të gjitha këto interpretime dhe elemente kanë futur në konfuzion lidershipin maqedonas, i cili duket qartë se nuk ka një strategji veprimi në këtë proces. Për të dalë nga kjo situatë nuk ndihmon as referendumi për ndryshimin e emrit, sepse sipas anketave të fundit nuk do të përkrahet nga shumica maqedonasve.

Vendi shkon drejtë izolimit total dhe në një situatë të brishtë, e cila megjithatë nuk do të arrijë kulminacionin për shkak të përkujdesjes nga ana e SHBA-ve. Marrëveshja tekniko-ushtarake mes SHBA-së dhe Maqedonisë që do të nënshkruhet më 7 maj është një garanci e fuqishme për vet ekzistencën e vendit dhe procesit të integrimeve euroatlantike. Deri në arritjen e marrëveshjes për emrin, Greqia si anëtarë e NATO-s dhe BE-së do të vazhdojë të shfrytëzoje autoritetin e saj për të shantazhuar dhe penguar Maqedoninë duke shkelur edhe detyrimet juridike, të cilat rrjedhin nga rezolutat e Këshillit të Sigurimit të cilat kanë të bëjnë me kontestin për emrin.

Situata pritet të ndryshoj kahun dhe në muajin korrik kur Kroacia dhe Shqipëria do të nënshkruajnë protokollin për anëtarësim në NATO, sinjalizohet se do të merr pjesë edhe Republika e Maqedonisë.

Emri dhe shqiptarët në Maqedoni

Ndryshimi i emrit kushtetues është sfidë e ardhshme e Maqedonisë prej të cilës varet anëtarësimi i saj në NATO dhe fillimi i negociatave me Bashkimin Evropian. Pas Samitit të NATO-s lidershipi dhe Akademia e Shkencave Maqedonase medoemos duhet t’i nënshtrohen rishikimit të historisë dhe identitetit të tyre. Në këtë drejtim edhe pala greke duhet të zbusë qëndrimin në procesin e negociatave të cilat deri më tani janë zhvilluar në Washington, Athinë dhe Shkup. Kontesti nuk është i lehtë, komplikimet shfaqen pasi që mungon baza, një normë e përcaktuar ku palët negociuese do t’i përqendronin interpretimet e tyre.

E Drejta Ndërkombëtare nuk parasheh ndonjë dispozitë decidive se si rregullohet çështja e emrit apo emërimit të një shteti, por popujt kanë te drejtën që të zgjedhin emrin vetë, kuptohet emër i cili buron nga kultura tradita dhe vlerat historike. Bazuar në këtë fakt nuk kanë të drejtë as grekët dhe as maqedonasit, sepse nuk kanë ndonjë lidhje direkte me emrin Maqedoni. Sidoqoftë, deri më tani disa raunde negociatash mes diplomacisë maqedonase dhe greke janë zhvilluar dhe do të zhvillohen nën ombrellën e Kombeve të Bashkuara. Në këtë cikël negociatash është për çudi dhe bie në sy një fakt, se si diplomacia maqedonase nuk përfshiu as edhe një përfaqësues të shqiptarëve në këtë proces.

Bazuar në anketat e fundit popullata shqiptare në Maqedoni qind për qind përkrahë integrimin e Maqedonisë në NATO dhe BE. Për hir të këtij procesi shqiptarët vazhdojnë të deklarohen për ndryshimin e emrit kushtetues për të mirën e Maqedonisë. Me apo pa shqiptarët, deri në muajin korrik pritet një situatë e re rreth çështjes së emrit, e cila përcakton ose anëtarësimin në NATO ose zhvillime të paqarta brenda vendit.

Aspekti i kronologjik i problemit

Shikuar në aspektin kronologjik kontesti rreth emrit dhe marrëdhëniet me Greqinë për dy dekada me radhë kanë pasur rënie dhe ngritje. Republika e Maqedonisë pas pavarësimit të saj në vitin 1991 u ballafaqua akuzat e menjëhershme të fqinjit jugor Greqisë duke mohuar disa fakte historike të cilat rënduan marrëdhëniet fqinjësore mes dy vendeve. Pas shpalljes së pavarësisë Greqia kundërshtoi ashpër dhe nuk pranoi disa nga vlerat kulturore dhe historike të Maqedonisë si emrin kushtetues, flamurin dhe simbolet me të cilat identifikohej ky shtet. Qeveria e Greqisë përmes presioneve të vazhdueshme diplomatike si dhe më vonë me vënien e sanksioneve ekonomike në vitin 1994 detyroi ndryshimin e flamurit, duke e hequr Diellin Virgjinia.

Sipas grekëve “Sun of Virginia” paraqet lindjen e shtetit grek dhe i takon Filipit të II babait të Aleksandrit të Madh. Kjo ishte vetëm fillimi kur Maqedonia filloi dalëngadalë të zhvishet nga vlerat historike dhe kulturore të popujve etnik të Ballkanit. Tensionimi i marrëdhënieve mes dy vendeve vazhdoi edhe më tutje derisa në vitin 1995 dy vendet nënshkruajnë marrëveshje për çështjen e emrit kushtetues të Republikës së Maqedonisë. Bazuar në këtë marrëveshje Greqia fitoi të drejtën e plotë të pengojë anëtarësimin e Maqedonisë në organizatat ndërkombëtare dhe multilaterale me emrin kushtetues.

Që nga kjo periudhë Maqedonia zyrtarisht nga shumica e shteteve dhe organizatave ndërkombëtare njihet si FYROM. Me këtë emër deri më tani ka zhvilluar të gjitha marrëdhëniet kontraktuale me Bashkimin Evropian dhe NATO-n. Më 4 nëntor 2004 emri kushtetues i Maqedonisë u njoh nga SHBA-të, më pas emrin e Maqedonisë e njohën Kina, Rusia, Turqia dhe mbi 100 shtete në botë. Kur gjithçka dukej të kishte marrë epilogun sërish në skenë shfaqet Greqia me akuzat dhe kërcënimet për të bllokuar integrimin e Maqedonisë në BE dhe NATO nëse nuk pranon të ndryshoj emrin e saj. Së shpejti pritet të filloj raundi i ri i bisedimeve ku edhe palët në negociata shpresojnë të arrijnë kompromisin përfundimisht për të mbyllur këtë çështje.

Nga:Muhamer PAJAZITI

Paradigma e Ishullit brënda Ishullit

«E di që ka shumë njerëz që thonë se, në qoftë se unë do kisha zgjedhur luftën para paqes, Voskopoja do shpëtonte. Nuk do pendohem deri sa të vdes dhe sikur të kem njëqind jetë do të bëj prapë të njëjtën gjë. Voskopoja nuk do të shpëtonte siç nuk shpëton një libër që bie në fund të detit. Por turqit nuk janë një dimër i përjetshëm dhe ia vlen të durosh duke përsosur artin e të jetuarit në ishull. Kur ata të ikin ne do ta shkruajmë artin e të jetuarit në ishull. Kur ata të ikin ne do ta shkruajmë praprë librin që na humbi, por aty do të ketë edhe disa faqe për turqit që nuk do të vdesin më kurrë në kujtesën tonë.” (f. 404)

Ky është misioni i Blushit. Të shkruajë librin e vonuar por të premtuar të bashkëmbijetesës herë të dhimbshme dhe herë të harmonishme fetare në Ishull, si një doracak për vete dhe të tjerët. Një manual që përpiqet profesionalisht të shpjegojë në mënyrë simbolike dhe antropologjike se si shqiptarët praktikuan të parin krishterim dhe myslimanizëm të bashkëjetesës reale nëpërmjet trajtimit të tjetrit si të barabartë pavarësisht besimit. Dhe ngjarjet ishullore të Blushit ndodhin në të njëjtën kohë me Revolucionin Shekullarist Francez dhe atë Amerikan. Një doracak ku shpjegohet se si shqiptarët praktikuan ndoshta të parin dhe mbase fatkeqësisht të vetmin Islam të Vërtetë që mund t’I mbijetonte të gjitha kohërave në paqe dhe harmoni me Krishterimin. Islamin e PAQES ashtu siç dhe do të thotë dhe emri Islam që Blushi e shpjegon sapo hap librin (f.9) krejt ndryshe nga Islamizmi dhe Krishterimi që predikojnë kleriku turk dhe prifti grek që kërkojnë të shfrytëzojnë të ndërsejnë shqiptarët kundër njëri-tjetrit në emër të Zotit por për qëllimet turke apo greke. Siç ndodhi në Bosnjë 18 vjet më parë.

AKUZAT HAXHI QAMILISTE NDAJ BLUSHIT KËRKOJNË TË DEFORMOJNË TË VËRTETËN E MADHE LIBRIT

E njëjta gjë që po ndodh edhe këto ditë nga disa islamistë integristë mediatikë në Shqipëri. Sepse për ta, njësoj si predikimet e hoxhës së turqve në libër duke synuar përçarjen predikojnë se, «Në islam nuk ka ishuj. Islami është një det i gjerë dhe i qetë në të cilin nuk mbytet ai që hyn, por ai që del jashtë.». (f.272) Sepse për këta integresitë humbës përfundimtarë të së shkuarës (I fundmi i tyre ishte Myftiu haxhiqamilist i Tiranës Musa Qazimi 1913-1914) Shqipëria Europiane e Bashkëjetesës «nuk mund të jetë një ishull në detin» e tyre (f. 272). Shkrimet dhe akuzat e tyre të hedhura këto ditë në media të kujtojnë tespiet e Hoxhës së turqve që përshkruan Blushi në rrugët e Voskopojës. Kritikat absurde që po i bëhen Blushit këto ditë synojnë të gjëjnë përkrahës jolexues me qëllim që të “shpojnë gurët me plumb» f.263

Uroj që akuzat e këtyre ditëve të burojnë nga paaftësia apo injoranca e kritikëve letrarë të vetëshpallur si të tillë, për të kuptuar të vërtetën e madhe filozofike që ky libër i sjell jo vetëm shqiptarëve. Të vërtetën e Blushit se bashkëjetesa nuk buron nga toleranca sepse Toleranca është jo vetëm e pamjaftueshme, por edhe e rrezikshme sepse kultivon pakënaqësinë e të Toleruarit nga Toleruesit! Sepse kështu krijojmë kategorinë e “Toleruesi” që i jep të drejtën vetes të gjykojë se ka pushtetin për të toleruar të tjerët. Bashkëjetesa nuk është Tolerancë por BARAZI. Tjetri nuk tolerohet por trajtohet si i barabartë sepse ËSHTË i Barabartë. Dhe barazia buron nga sinqeriteti. Dhe sinqeriteti buron nga njohja dhe debati reciprok sepse përderisa jemi vëllezër dhe jetojmë në të njëjtin qytet, kemi po aq të drejtë edhe të njohim të vërtetën e njëri-tjetrit. Përderisa kemi dëshirë (siç kemi bërë në qindra vjet) t’i urojmë njëri-tjetrit festat fetare, të martohemi bashkë, të punojmë në të njëjtën zyrë dhe të shkollohemi në të njëjtat shkolla, të jetojmë në të njëjtin pallat dhe të blejmë në të njëjtin dyqan, që fëmijët tanë të luajnë bashkë në të njëjtat parqe ku dhe gjyshërit tanë të kuvendojnë në të njëjtët stola pranë tyre, na lind pra dhe e drejta për të komunikuar dhe debatuar për të vërtetat që përfaqësojmë. Këtë bën edhe ky libër. Na kujton se s’mund të bashkëjetojmë po nuk respektuam diversitetin e njëri-tjetrit si të barabartë, dhe respekti nuk është një e Dhënë Apriori sepse pastaj kthehet në Hipokrizi. Respekti i vërtetë buron nga njohja e thellë e të vërtetës së tjetrit dhe njohja e thellë prej mijëra vjetësh buron nga dialogu reciprok. Ky libër është një dialog që përpara se të etiketohet me lloj lloj frazash haxhiqamiliste duhet të analizohet në mënyrë profesionale dhe jo duke shkëputur batuta jashtë kontekstit konkret.

BLUSHI AKUZOHET PA TË DREJTË SIC U AKUZUA DIKUR EDHE PAPA BENEDIKTI

Akuzat e këtyre ditëve të kujtojnë akuzat e nxituara që shumë islamistë naiv i bënë 2 vjet më parë Papa Benediktit duke spekuluar me fjalë të shkëputura nga konteksti përkatës. Akuza qesharake që u mohuan në mënyrë shumë simbolike nga Papa Benedikti i cili vetëm pak javë më pas u fal në xhaminë e Stambollit me fytyrë nga Meka, duke repsektuar kështu të gjithë botën islame ashtu siç kishte planifikuar kohë më parë. Sot Papa Benedikti është mik i madh i të gjithë elitave teologjike islamike botërore. Në atë kohë loja kundër Papës u kurdis nga korporatat antifetare të medias të cilat u hakmorrën ndaj qëndrimit të Papës kundër Fesë së Re të Konsumit dhe Egoizmit Materialist të shoqërisë postkapitaliste.

Edhe këto ditë, duket sulmin absurd ndaj Blushit: për fyerje të Islamit, për injorancë historike, apo edhe me teknikën e zhvlerësimit filozofik (sepse në fund të fundit art është) po e promovojnë underground konkurentët e tij në politikë që shohin tek Libri i Blushit modelin e ardhshëm të kategorisë politike të bashkëjetesës së sinqertë midis tw barabartwsh përballë tolerancës hipokrite e cila ngjiz hap pas hapi pakënaqësinë reciproke të fshehur nga injoranca e mosnjohjes së tjetrit.

TË JETOSH NË ISHULL – NJË DORACAK I MËSIMIT TË BASHKËJETESËS

Ishulli i Blushit fillon aty ku mbaron dhe mbaron aty ku fillon si një rreth vicioz sizifian duke kryer një rreth të plotë në proçesin e riformimit të identitetit protonacional. Një rrethrrotullim rreth ishullit të premtuar që Zoti na ka dhënë.

Doracaku ishullor për bashkëjetesën është një leksion bashkëkohor për të mësuar se si fetë mund të transformohen nga një gjenerator i ndarjes në identitete të kundërta në një gjenerator të identiteteve të larmishme (sepse Zoti e do larminë e botës) apo deri edhe në identitete hibride çka është edhe cështja bazë e globalizimit kulturor kontemporan. Protoglabilizmi kulturor i shqiptarëve të 300 vjetëve të shkuara lindi në një fshat proto-global ku xhamia ndërtohej përballë kishës nga i njëjti arkitekt, me emigrantë afrikanë romë që vijnë të jetojnë në mes të një fshati ku ka myslimanë, të krishterë, jobesimtarë biles edhe hebrenj. Fshati ku tradita qindravjeçare hibridizohet me kulturën moderne të kohës së vet. Ishulli i Blushit është i pari fshat protoglobal në kontekstin e kohës së vet, është një Utopi sa e Vjetër dhe e Re, e ndryshme nga ishulli Utopia i Tomas Morit dhe për më tepër më aktuale se e tija.

Është Utopia Reale e bashkëjtesës së ishullarëve që kapërcen tejpërtej kufijtë ndarës për t’u bërë të gjithë anëtarë të së njëjtës familje ishullare sipas vullnetit të vetë Zotit! Sepse të gjithë janë bijë e bija të Abrahamit, stërgjyshit të vëllezërve Moisi, Jesuz (Isakut) dhe Muhamed, babait të gjithë njerëzisë! Të paktën kështu e kanë kuptuar shqiptarët sipas Blushit.

PSE APO SI?

Por si ndodhi që shqiptarët u bënë ishullarë? Ishin të tillë që nga fillimi? i bëri fati? U bënë apo i bënë? E dinin që ishin të tillë? Deshën të jenë të tillë? Duan? Po vetë ishulli, ishte i tillë që në fillim apo e bënë shqiptarët si utopianët e Tomas Morit? E bënë se u pëlqente të jetonin në ishull apo s’kishin alternativë tjetër mbijetese? Në fakt këto janë pyetje arkaike (aristoteliane), të kapërcyera nga dija postmoderne e cila pyetjen PSE determinuese të gjetjes së shkakut primar të pasojave sekondare e zëvendëson me pyetjen bashkëvepruese SI(?)! Dhe këtë kategori logjike e ka shpjeguar më së miri filozofi Artan Fuga në librin e tij të mrekullueshëm “Rrota e Mundimit”.

Dhe fatmirësisht Blushi nuk e bën këtë gabim. Blushi nuk paraqet shkakun fillestar! Blushi nuk paraqet shkaqe fillestare dhunën apo vullnetin. Blushi zëvendëson pyetjet aristoteliane PSE me pyetjet postmoderne SI(?). Sepse Pse-të prodhojnë artificialisht vetëm vetveten, dhe përdorimi i pyetjes SI është mënyra më e mirë për t’Ju shmangur të vërtetave që gënjejnë vetveten. Blushi “merr përsipër të shpjegojë sado pak MËNYRËN SE SI stërgjyshërit a katragjyshërit tanë kanë marrë vendime në atë kohë, vendime edhe për ne sot. Pasi mënyra se si ata rezistuan, iu adoptuan një pushtimi të caktuar, jep shumë nga logjika e gjërave, të cilat ne jetojmë sot.” (çitim i Blushit nga gazeta Shqip 15 Prill 2008). Prandaj edhe Blushi nuk shpjegon shkakun pse u konvertuan shqiptarët në myslimanë, as pse bashkëjetuan shqiptarët, por nën logjikat e ndryshme dhe të kundërta të kohës ai jep perceptimet tona të ndryshme mbi mënyrën se si u konvertuan dhe si bashkëjetuan shqiptarët, si mësuan të jetojnë nën të njëjtin ishull dhe nën të njëjtin qytet, si u gabuan dhe si u korigjuan, si mësuan të jenë fqinj, miq, të martuar, vëllezër të një gjaku. Si u gënjyen nga misionarë të huaj grekë dhe turq që i ndërsyen në përçarje dhe vëllavrasje dhe si reflektuan dhe nxorrën mësime të mëdha që na vlejnë edhe sot.

PERSONAZHET MITIKO-SIMBOLIKË QË EFEKTOJNË ARKETIPIN ISHULLOR

Dhe për këtë Blushi përdor një teknikë shumë të shëndetshme si nxënës shembullor i filozofisë së ishullit të bashkëjetesës. Ai nuk flet vetë. Ai nuk jep gjykime mbi të tjerët por i jep shansin të tjerëve të japin gjykimet e tyre. Gjykimet Blushi ua ka lënë personazheve mitiko-simbolike që enden në formë rituale si Odieseja (Aranit Komneini nëpër Mesdhe dhe Europë), babai i Odiesë, Sizifi vetë (Araniti Komneini me arkivol në dorë), bashkëqytetari i tij Edipi mbret i plakur (Araniti i plakur me Sarën e vogël për dore), apo edhe si Noe, Abraham, Moisi, Krisht dhe Muhamed në shkretëtira (gjyshi i Arianitit, Ibrahimi, Arianiti, Isaku, Sali Benishi), dhe të gjitha këto ndodhin në një skenografi krejtësisht reale kohore dhe historike të 1000 vjetëve të fundit pa as më të voglin difekt apo gabim (duke përfshirë në simbolikën e vet historinë e botës, të Perandorisë Kozmopolite Bizantine, të vetë popullit shqiptar, dhe sidomos të dy poleve orientale dhe oksidentale të udhëheqësisë politike shqiptare të djeshme dhe të sotme). E vërteta e Blushit është një konspekt strukturor historik duke i dhënë librit edhe dimensionin e njohjes historike.

Blushi nuk flet vetë por vetëm dëgjon zërat e së shkuarës për të kuptuar realitetin e sotëm. Dëgjon zëra që vijnë nga thellësia e kohërave në vetë nënshtresat e ndërgjegjes sonë kolektive të cilat nuk e konfuzojnë, dhe as e turbullojnë. Përkundrazi ai është i qartë sepse ka fatin të dëgjojë jo thjesht një kor unik për bëmat e heronjve zyrtarë por dëgjon dhe na përcjell edhe zërat e heronjve jozyrtarë! Ata të harruarit, të Mohuarit, të cilët Blushi falë formimit të tij kulturor personal dhe familjar është në gjëndje t’i veçojë, t’i ndajë, t’i zbardhë në këtë roman. Blushi na i sjell zërat e së shkuarës epike në formën që ne shqiptarët kemi ditur të bëjmë gjithmonë: në formë rrëfenjash dhe epikash historike por këtë herë Alternative, Jozyrtare.

TESTAMENTI ALTERNATIV I TË PARËVE TANË SIPAS BLUSHIT SHMANG KONFLIKTIN E PASHMANGSHËM

Ishulli i Blushit është një Testament Alternativ i ngjashëm me referencat mbi papiruset e Detit të Vdekur por jo sipas teknikës komerciale të Dan Broën (në spekulimin e tij fitimprurës “Kodi Da Vinci”). Blushi nuk ka qëllim të dekonstruktojë Besimin, përkundrazi. Tregon se sa i vërtetë ka qenë ai ndër shqiptarë. Jo në një kuptim të praktikimit sinkretik por si projektim i vetë historisë sonë unike të bashkëjetesës jetëgjatë.

«Të jetosh në ishull» është një Testament i të parëve tanë për ne vetë dhe vetë botën. Është një Testament Shqiptar Bibliko-Kuranor Alternativ, jo në kuptimin e një besimi tjetër apo miks por në kuptimin alternativ mbi mënyrën se si shqiptarët i lexuan testamentet dhe e bënë historinë e tyre të Bashkë-Mbijetesës Fetare. Leximi i Blushit është një lexim kontemporan që sot po i bëjnë Testamenteve Bibliko-Kuroanore akademikët dhe teologët më të mëdhenj të planetit, që nga Papa Benedikti i Bashkëjetesës Ndërfetare e deri te teologu i madh Islamit, Imam Gazaliu i çituar nga Arbën Xhaferri (në Konferencë Kombëtare, Tiranë 14-15 Nëntor, 2003).

Testamenti i të parëve tanë që Blushi përpiqet të zbardhë artistikisht në formë Romani NUK është një Testament i profecive eskatologjike hegeliane të përplasjes finale dhe të fitores së njërit qytetërim mbi tjetrin. Nuk shtë një profeci distopike e tipit të Spenglerit, Fukujamës dhe të famëkeqit Hantigton mbi përplasjen e pashmangshme të qytetërimeve.

FATI I MITIT SIZIFIAN

Sepse Blushi zbulon në të shkuarën tonë mitin edipo-sizifian të Kamysë të fatit të njeriut që sunduar nga vetë njeriu dhe jo nga Perëndia e Fatit. Shqiptarët qindra vjet para Kamysë, kishin zbuluar në mënyrë të ndërgjegjshme në ADNnë e fshehur të arketipit të tyre kulturor bashkëautorësinë e miteve greke të Edipit dhe Sizifit, sipas të cilave njeriu duhet të bëjë të vetin dhe të njohë dhe të zotërojë fatin e pashmangshëm që Zoti kishte projektuar për ta. Përplasja përfundimtare përjashtuese, fitorja turqizuese e shqiptarëve apo humbja greqizuese predikohet vazhdimisht në libër nga dy polet e gjenerimit të përçarjes, si nga prifti grek ashtu edhe hoxha i turqve. Shqiptarët i besonin Zotit, por njëkohësisht mësuan të besojnë se Fatin e tyre duhet ta bëjnë ata vetë. Dhe sprova simbolike e rënies së Voskopojës i detyron më shumë të mësojnë.

Sepse tashmë Fati i tyre ishte projektuar nga ata vetë. Sepse kështu kishte vendosur Ibrahim-Abrahami Shqiptar i Blushit. “Fatin e djemve të vet e kishte përcaktuar ai vetë” dhe jo si Abrahami i Testamenteve bibliko-kuranore që fatin e djemtë e vet “ndoshta e kishte përcaktuar vetë Zoti” (f. 157).

Por po ashtu si në mitologjinë dhe tragjedinë greke (sipas Alfred Kamysë), si për Edipin edhe për Sizifin, kapërcimi përqafësues ndërgjegjësues që i bëjnë fatit nuk i shmang dot ata nga vuajtja e tij, po ashtu edhe personazhet e Blushit nuk i shmangen dot vuajtjes, përkundrazi, si heronj dhe si profetë të lashtë, ata vuajnë dhe prodhojnë historinë e tyre sizifiane, si në një rrotë mundimi fugiane, si mikrokozmos alternativ i vetë njerëzimit botëror.

Blushi duke folur me gojën e Hanës së krishterë që i referohet Muhamedit mysliman shqiptar (që i ka kërkuar dorën për grua), dekonstrukton mitin ekzistencialist sizifian shqiptar si shprehje e arketipit ishullor konservues të vetë qytetërimit njerëzor.

“Ne të gjithë jetojmë si heronj të fantazisë njerëzore… Unë jetoj si profet, Arianiti besonte se ishte Abraham, Isak Komneinit i dukej vetja si Jezu Krishti, Sali Benishi besonte se Aishja e tij i ngjante gruas së Muhamedit, Bilalit i dukej vetja si jevgu që vodhi gozhdën e kryqëzimit, Ana është e bindur se do të bëhet princeshë si Ana Komnena e vërtetë dhe Niko ndryshoi emrin që të jetojë si Paridi. Bota rri në vend sepse ne besojmë se shpirti i dikujt tjetër jeton në trupin tonë dhe kjo na bën dembelë. Bota ka mijëra vjet që nuk ndryshon sepse secili nga ne kujton se një shpirt më i ndritur do t’I tregojë rrugën e duhur. Na duket sikur ecim, por në fakt ndjekim hapat e dikujt që ka kaluar përpara nesh dhe kthehemi aty ku u nisëm.” (f.368)

Shqiptarët bashkë-mbijetuan duke mbetur shqiptarë sepse “I lidhte e njëjta vatër”

Këtu qëndron edhe thelbi i kuptimit të shmangies së profecisë së përplasjes përfundimatre sipas misionarit të grekëve dhe të turqve, apo sipas banorëve të Kretës që prisnin me padurim ditën që të thernin të gjithë turqit e ishullit.

Përplasja “e pashmangshme” e shqiptarëve me besime “të kundërta” shmanget pikërisht sepse ata i përkisnin të njëjtës Vatër. Tek koncepti i Hajdegerit “I të qënit i lidhur me vatrën” duhet kërkuar fati që shqiptarët e bënë vetë. Në këtë koncept hajdegerian fshihet edhe fati unik i bashkëmbijetesës ndërfetare dhe kombëtare shqiptare. Tek të qënit të një vatre, pra të një gjaku, të një gjuhe, banorë të një ishulli fshihet sipas Blushit edhe mbijetesa shqiptare që i mbijetoi fatit të përçarjes fetare alla bosnje të projektuar nga misionarë të huaj grekë apo turq në qindra vjetë.

Vetë filozofi i madh i historisë Eric Habsbaum e ka marrë rastin shqiptar të bashkëekzistencës ndërfetare si shembull historik botëror të protonacionalizmit mbifetar. Shembull që ka detyruar në rivlerësimin e vetë konceptit akademik përgjithësues “protonacionalizëm” në nivel botëror si në origjinat e tij fetare ashtu edhe thjesht gjuhësore. Dhe Hosbaum i referohet pikërisht Sami Frashërit të 150 vjetëve më parë i cili çitohet të kenë thënë:

“Të gjithë ne jemi një fis i vetëm, një familje e vetme:jemi të një gjaku e të një gjuhe”. (Kombet dhe nacionalizmi që nga 1780-a, Erik Hobsbaum, Sh.B.Toena, 1996, F.53)

Këtu e merr edhe origjinën metafora e familjes ishull të Ibrahimit sipas Blushit, që fsheh edhe alkiminë e formulës së bashkëmbijetesës ndërfetare shqiptare:

Shqiptarët vërtet kishin fe, emra dhe etikë fetare të ndryshme por ata në radhë të parë ishin vëllezër të një gjaku, ishin bij të të njëjtit atë, ishin rritur dhe ushqyer pranë të njëjtës vatër, dhe natyrisht që flisnin të njëjtën gjuhë. Ishulli i shqiptarëve të Blushit nuk fetishizoi dallimet fetare por përkundrazi të përbashkëtat e Testamenteve Bibliko-Kuranore duke projektuar që në gjenezë lindjen e një kombi me dy fe të ndryshme, me personalitet të dyfishtë, por me identitet të njëjtë të të parëve tanë.

“Shtëpia është bërë si ty, i kishte thënë Sara Ibrahimit…: ti ke dy fe, dy emra dhe dy gra në trup. (f.321)

Ndaj dhe bijtë e Ibrahim-Abrahamit Shqiptar e respektuan besimin e të vëllait duke e debatuar pafundësisht që në origjinë dhe panë të ndryshmen dhe të njëjtën duke ditur përse duhet respektuar tjetri. Jo thjesht sepse ashtu mendonte tjetri, por sepse arrinin të kuptonin arsyet se pse tjetri besonte në fenë e tij. Këtë e kuptonin sipas Blushit në lojërat dhe debatet e moderuara nga gjysëm hebrenja Sara, përfaqësuese e origjinës së përbashkët të të gjitha besimeve monoteiste.

PARADIGMA E ISHULLIT BRENDA ISHULLIT

Metafora e ishullit të Blushit është një metaforë rrethore e cila i mbivendoset vetvetes si rrathë dantesk të Ferrit apo të Parajsës në varësi të ritualit të mësimit të bashkëmbijetesës dhe të evolucionit të vetë historisë blushiane. Ishujt i mbivendosen njëri tjetrit në një formë shumë artstike dhe antropologjike duke respektuar radhën e kalimit nga një ishull më i vogël drejt një ishulli më të madh. Nga ishulli i brendshëm i Ibrahimit kalohet në mënyrë projektuese drejt Familjes-Ishull dhe familja-ishull projekton rreth vetes një Fshat – Ishull brenda të cilit projektohet një mit që nuk është: Voskopoja e vërtetë. Ajo që ne nuk e njohim sepse nuk duam. Sepse i ikim si të ishte një ëndërr e frikshme duke harruar se aty fshihet mësimi i madh, final sipas autorit.

ISHULLI I BRENDSHËM I IBRAHIMIT-ABRAHAM

Ishulli i Blushit fillon tek harmonia e brendëshme e ishullarit të parë. Ibrahimit. Atij i pëlqen emri Ibrahim sepse Ibrahim do të thotë Abraham. Emri i tij i dyfishtë lexohet nga ai jo si një mur ndarës por si urë komunikimi me tjetrin: «ti mund të më thërrasësh Abraham» i thotë Anës, gruas së tij kristiane. Ky është një detaj thelbësor i vetë ishullit të tij të brendshëm që projektohet në të gjithë ishujt e tjerë që formohen rreth tij. Ai nuk fetishizon dallimin por përkundrazi: të përbashkëtën. Kjo është baza nga ku mund të fillojë bashkëjetesa e vështirë në shtëpi.

Dhe Blushi si në një udhëtim dantesk lëviz nga njëri rrath në tjetrin duke ndaluar sa herë del në breg të ishullit të radhës, nga ku tregon se si shqiptarët mësuan notin e mbijetesës.

ISHULLI I FAMILJES SË GRUAS SHQIPTARE

Familja ishullore e Ibrahimit mëson mbijetesën hap pas hapi. Dhe guri i themelit, dhe këtu qëndron një zbulim i madh i Blushit, është GRUAJA, NËNA SHQIPTARE. Në asnjë vlerësim të derisotëm nuk është përcaktuar kaq thellë dhe kaq fuqishëm kjo e vërtetë kaq e madhe dhe historikisht kaq e vërtetë. Nëna shqiptare “kishte vendosur barazi mes dy feve nën një çati, gjë që profetët, bashkë me gjithë të urtët e të fortët e botës, nuk ia kishin arritur dot akoma.” Këtu projektohet bashkëmbijetesa e shqiptarëve. Në familjen ishull. Një familje e përzier. Myslimane dhe e krishterë. Sipas standartit unik shqiptar në Ballkan, të sanksionuar edhe në të drejtën kanunore, burrat myslimanë martoheshin me gra të krishtera duke lejuar që fëmijët e paslindur të ndaheshin në djem myslimanë dhe vajza të krishtera duke krijuar kështu një raport ndërfetar në radhë të parë brenda familjes. Martesat ndërfetare shqiptare janë mësimi i parë i madh i shqiptarëve për të gjithë. Aty u brumos bashkëjetesa. Nga gruaja shqiptare duke iu dhënë dashuri të gjithëve njësoj. Ky është mësimi që mëson Blushi nëpërmjet refektimit të Muhamedit shqiptar.

“Marin Kurilën do ta kisha detyruar të martohej me Aishen

Kjo është e vetmja mënyrë që grindjet mes të krishterëve dhe myslimanëve të qetësohen sepse fëmijët janë të përbashkët dhe ata e ruajnë paqen brenda.

Fshati shpëtoi kur Arianiti iku, sepse ai nuk do të lejonte që vajzat e krishtera të martoheshin me burra myslimanë. Po të ishte ai në fshat, babai nuk do të ishte martuar me Sarën dhe nuk do të ishte zbutur. Ne, djemtë e tij, do ishim myslimanë të egërsuar dhe të gatshëm për t’u hakmarrë duke menduar se po jetojnë në një fshat ku na është ndaluar ajo që i lejohet të tjerëve, siç mendonte Sali Benishi. Shqiptarët kanë vetëm një zgjidhje: të martohen të krishterët me myslimanë që të shmangim Voskopojën.” F.343 – 344

Këtu dështojnë edhe misionari grek dhe ai turk sepse shqiptarët mësuan. Mësuan nga gruaja dhe nëna shqiptare.

FSHATI ISHULLOR

Dhe kështu asimilohen dhe riformohen njëkohësisht pak nga pak ishujt nga njëri tjetri, Ibrahimi me familjen, familja me fshatin, duke e rikthyer përsëri fshatin pas shumë dhimbjesh, plagësh, sëmundjesh dhe braktisjesh në një komunitet plural normal krushqish, miqësish dhe mërish të reja, si dikur. Dikush vjen, një tjetër ikën, një tjetër lind. Kështu ndërtohet edhe xhamia përballë kishës nga e njëjta familje arkitektësh ku si kisha edhe xhamia janë si kostume të qepura sipas trupit të vetë shqiptarëve. Jo madhështore sepse ashtu shqiptari do të ndihej i vogël para tyre, por aq sa është dhe ashtu siç është vetë besimtari shqiptar.

Blushi na e paraqet kulturën e fshatit të përzier mysliman dhe të krishter si një kulturë hibride ku komuniteti bashkëvepron dhe ndërvepron në formë komplementare duke zbehur diferencat fetare dhe duke forcuar lidhjet familjare. Ibrahimi mysliman shkon në kishë dhe përpiqet të shërojë nga kolera të krishterët, Ana e krishterë kujdeset për mbarëvajtjet e riteve myslimane të të shoqit, i biri i krishterë i Naum Shytës nga Pleshishti ndërton xhami (siç ka ndërtuar në të vërtetë edhe kështjellat e bektashiut Ali Pasha i Tepelenës), etj. etj. Vetë shtëpia e myslimanit Abraham vendoset në një proçes të vazhdueshëm hibridizimi në formë dhe përmbajtje. Një shtëpi myslimane ku myslimani ndërton tavolinë dhe karrike europiane, gatimi i përzier perëndimor dhe lindor, njohja e mitologjisë së lashtë ballkanase. Vetë Sara me origjinë ebrehe sjell kulturën e perëndimit e cila bashkëjeton me fenë myslimane. Muhamedi, bir i Abrahamit kërkon të martohet me Hanën e vjetër kristiane pa i kërkuar të ndërrojë fe por ndërkohë shtëpinë ia kthen në xhami. Dhe ky hibridizim nuk bazohet mbi superioritetin e më të fortit apo dominimin e shumicës. Është një hibridizim në fillim i vështirë dhe i dhimbshëm (siç ishte edhe pushtimi) por pak nga pak bëhet i natyrshëm dhe ndodh hap pas hapi në mirëkuptim. Ky është leksioni i Blushit! Më i rëndësishëm se vetë hibridizimi është proçesi i hibridizimit që na kujton konceptin e Nestor Garcia Canclini, sociolog i famshëm kontemporan i cili e vlerëson vetë mënyrën se si realizohet proçesi i hibridizimit si më i rëndësishëm se vetë hibridizimi si një leksion mbi bashkëjetesën globale.

FILOZOFIA E ISHULLIT

Kështu u ribë Shqipëria. Një komb-rrënojë (siç e quan Ismail Kadare në «Vizitë në Kështjellën Grac») i cili u ngrit me vështirësi mbi gërmadhat që vetë shkaktoi. Një komb që i lejoi vetes rrënimin për të mos i lejuar vetes përçarjen fetare që me siguri do t’I sillte asimilimin nëpërmjet turqizimit dhe helenizimit. Shqiptarët zgjodhën “higjenën e injorancës” si profilaksi ndaj sëmundjes së asimilimit nëpërmjet turqizimit apo helenizimit.

Dhe kush më mirë se vetë Blushi mund ta predikojë si profet filozofinë e vet në gojën e një Isaku shqiptar që i drejtohet shqiptarëve kristianë që prej qindravjetësh përpiqen pa sukses për pavarësi nga pushtimi turk:

«Ju jetoni në ishull pa e ditur… Ishullarët janë njerëz të vetmuar dhe vetmia i ka bërë të mendojnë. Ata kanë vetëm një qëllim: se si të shpëtojnë ishullin e tyre nga stuhitë dhe pushtuesit. Për t’ia arritur kësaj, ata përdorin çdo dredhi dhe kur dredhitë nuk pijnë ujë përdorin luftën. Por lufta është arma e fundit që përdorin pasi i kanë ofruar të huajve paqen, qetësinë, strehimin dhe mënyrën e tyre të jetesës. Ka shumë udhëtarë që thonë se njerëzit e ishujve janë mikpritës. Në fakt, kjo është një dredhi që ata e kanë përsosur në mijëra vjet për të shpëtuar atë pak tokë që kanë nga piratët. Ishulltarët kanë një rregull. Ata i pranojnë të huajt dhe njerëzit që vijnë nga deti vetëm në qoftë se këta mësojnë notin. Pas notit ata u mësojnë të huajve peshkimin, pastaj i tregojnë si të ndërtojnë barka dhe anije, pastaj se si të gatuajnë peshkun, pastaj se si të ngrenë diga për të zbutur egërsinë e detit që kafshon ishullin, pastaj se si të presin gjatë dimrit duke u ushqyer me durim dhe pastaj sesi gjatë verës të ruajnë ushqim edhe për dimrin tjetër. Kur i huaji i ka mësuar të gjitha këto, ai pa e kuptuar është bërë një ishullar. Dhe ky ishullari i ri, pa e kuptuar ka vetëm një qëllim: se si të ruajë të pavarur ishullin e vet duke përdorur mjeshtërinë që të tjerët i mësuan atij. Voskopoja është një ishull i krishterë, i cili i ka shpëtuar deri sot pushtimit duke përdorur këto dredhi.»

«E di që ju duket e pamundur dhe e padenjë, por unë shoh që tani ditën kur myslimanët do luftojnë për të mbrojtur kishat tona. Fëmijët e tyre do të jenë ngrohur si zogjtë nën lëvozhfën e vezëve të pashkës dhe në verë kryqet e kishave do t’u bëjnë hije pleqve të përvëluar nga vapa. Le të mendojnë se Islami i tyre i ngroh si një jorgan, por unë jam i bindur se krishterimi ynë i begatë do t’u duket si një jastëk, mbi të cilin koka çlodhet duke parë ëndërra të bukura me bollëk dhe lumturi. Myslimanët e Voskopojës janë akoma si të huajt në ishull. Janë të egër, janë të hutuar dhe të uritur. Vetëm një gjë nuk mund ta pranojnë ata: të kthehen prapa duke rrezikuar të zhyten në thellësitë dhe pabesitë e detit. Në qoftë se u jep për të ngrënë, i jep një strehë dhe i mëson notin, ata do të zbuten dhe do të punojnë për të pasur ato që ne i kemi dhe që ata nuk i kanë, sepse nuk mund t’i sillnin me vete nëpër det.»

«Por ka edhe diçka tjetër. Myslimanët e Voskopojës janë shqiptarë siç jemi edhe ne. … Ata janë myslimanë, por akoma nuk janë turq. Në qoftë se ne i zbojmë shqiptarët myslimanë nga qyteti ata do të shkojnë te turqit dhe të gjithë bashkë do të vijnë dhe do na zbojnë ne na nga Voskopoja. Kjo do të ishte një luftë e humbur. Kështu kanë gabuar shumë burra të mençur përpara nesh, pa e kuptuar se duke i quajtur turq, shqiptarët myslimanë, në fakt, i kanë hedhur ata si armë në duart e turqve. Me ato duar turqit kanë luftuar dhe kanë pushtuar fshatrat dhe qytetet tona. Në të vërtetë shqiptarët kanë luftuar kundër shqiptarëve dhe njëra palë besonte se luftonte kundër turqve, ndërsa pala tjetër ngushëllohej se luftonte kundër grekëve. Kësisoj nuk ka mbetur asnjë pëllëmbë Shqipëri dhe kujtdo që fitonte i thuhej se fitoi si turk dhe kujtdo që humbte i thuhej se humbi ngaqë ishte grek. Voskopoja nuk është një ishull ku turqit luftojnë me grekët. Voskopoja është një tokë ku shqiptarët akoma nuk kanë arsye të luftojnë me shqiptarët.»

ALTIN GOXHAJ – studiues

“Miss Shkodra” merr kurorën e bukurisë

SHPALLEN TRE PËRFAQËSUESET PËR KONKURSIT KOMBËTAR TË BUKURISË

Shkodra, qyteti i ngitur mbi trupin e një femre, është simbol jo vetëm i dashurisë njerëzore, por edhe i bukurive, si rrallë kund. Perendia është treguar bujare me qytetin histori shume, me mrekullitë refletuese  te lumit, detit, fushës e malit, që i gjen pikërisht veç në Shkodër dhe në… përralla.

E megjithatë, dora e njeriut nuk është treguar dhe shumë produktive. Ka mbetur e thjeshtë Shkodra. Por është pikërisht thjeshtesia, origjinaliteti, që i japin gjenialitet.Mbi këtë gjenialitet, bukuroshet shkodrane, pinjollet e Rozafes që u flijua per të perjetësuar Murin e Kalasë Rozafa, ia mrekulluan ‘dizanjon’ qytetit, në konkurimin spektakël, plot hire, kulturë e ambicie. ‘Miss Shkodra 2008”, organizuar me  profesionalizëm dhe kujdes të lavdërueshëm nga “Buna 1” si organizatore kryesore, “Deliart Asociation” dhe TV1 Channel, sinkronizoi bukurinë njrëzore me atë natyrore. Për rreth 1 muaj, bukuroshet shkodrane kanë bërë përgatitjet, kanë dhënë mesazhe integriteti dhe hapësire se njeriu mund të ecë dhe vetëm të ecë,mund të synojë dhe vetem të synojë,mund të marrë, por tepër më shumë mund dhe duhet të japë, duke shkuar në shumë ndermarrje prodhuese të qytetit, mes punonjësve, edhe si reklamë, për bizneset që dinë se reklama pasuron raportet mes prodhuesitdhe konsumatorit,kombinon ato mes punëdhënësit e punëmarresit, duke  shtuar zgjidhjet e qëndrueshme.Disa nga biznesmenët kanë sponsorizuar. Janë Ramadan Lika, Paulin Radovani, Gjergj Leqejza, Astrit Meshnuni, parukeri ‘Jeta’, Cassa Blanca’ dhe ‘Big Shop’ që drejtuesit e spektaklit i përgëzojnë.Por, është një biznesmen jo shkodran,  Hazir Gashi, që gjithherë ka qënë afër veprimtarive ne Shkodër. Hazir Gashi, një ndër ndërtuesit potencial në Durrës, është vërtet shpirtmirë, i ndjeshëm ndaj kujtdo, ku një pjesë të jetës së tij e mbush dashuria për artin, kulturën, por edhe për të lënë shumë të kënaqur klientët që blejnë pallate  tek ai. Ky biznesmen e prek suksesin bash në nervin e tij. Dhe interesimi, për të arritur natën finale në teatrin që mban emrin e poetit Migjeni, që herë kërkonte një ‘Grusht të fortë për ti ra mu në zëmër malit që nuk bza’, e herë thërriste ‘Thuaja kangës rini, kangës sate që të vlon në gji’, ishte i madh.Salla mbushet plot: Jane edhe autorietet vëndore aty, duke avancuar dukshëm në interesim, në krahasim me vitet e mëparshme. Spektakli ishte vërtet i bukur, siç i ka hije Shkodrës së bukur. Kompeticioni për përzgjedhje nuk është i lehtë, saqë ti që ie në sallë thua Është ‘nyje’ që do kujdes.Vajzat, të gjitha kanë linja perfekte, kombinuar edhe me aspektet e tjera, por ‘analiza’ gjykuese duhet të vëndosë. Është juria e përbërë nga Petri Bozo, Arbana Xhani (Bekteshi), Alda Delija,Ardian Zhuri, Gani Muçmeraj, Sokol Zekaj, Shpresa Mazi, dhe Irsa Demneri që do vëndosin për më të bukuren e Shkodrës, të kësaj Shkodre që në vetvete është  ‘kornizë’ bukurie, që për hir të së vërtetës, mbase duhet thënë se qyteti verior me këtë spektakël kaloi edhe një seancë ‘psikoterapie’, me substancë seriozitetin, çka mëndojmë se vitet e ardhshme do ketë më shumë dëshirë për pjesëmarrje. Dhe vjen ai çast ku juria vëndos.

Sipari i bukurisë shkodrane është ulur, duke shpallur më të bukurën dhe dy shoqërueset e saj që do të përfaqësojnë Shkodrën në konkursin më të madh, “Miss Shqipëria”.

Përgjatë një viti, bukuria shkodrane do të ketë emrin e 16-të vjeçares Kristina Hila, e cila,pasi ka kaluar në ‘sitën’ e gjykimit, i është gëzuar shiritit të më të bukurës,vëndosur nga producenti i spektaklit Arben Mazi. Kurse “Miss Shqipëria” Irza Demneri, ishte përzgjedhur nga organizatorët për ti vëndosur në kokë kurorën, bukuroshes shkodrane,e cila, nuk i ka fshehur emocionet.Momente e vlerësime  të tilla, normalisht i ëndërrojnë shumë bashkëmoshatare e saj në qytetin dhe rrethin e

Shkodrës,simbol jo vetëm i bukurisë dhe zgjuarsisë femëror, por i shumë çkaje m ë teper.

Pas marrjes së kurorës, bukuroshja shkodrane është shprehur “Jam vërtetë shumë e emocionuar, por njëkohësisht shumë e lumtur që arrita të fitoj këtë kurorë”.

-I premtoj të gjithë Shkodrës,- ka folur ëmbël Hila,- se do të jap maksimumin në “Miss Shqipëria”.

Nata finale ka pasur shumë të ftuar dhe ka qënë një spaktakël i vërtetë i prezantuar me kompetencë e elegancë nga Valmira Katana, ku edhe ka kënduar.Zërat plot ritëm e melodicitet të Stine, Soni dhe Siçiljana, e kanë mbushur me tinguj gëzimi sallën, ku u shpalos hieshëm bukuria shkodrane. Spektaklin e ka prestigjiozuar edhe trupa e baltetit të Kozeta Bakiut. Juria ka pasur në krye të mirënjohurin Petri Bozo, dhe nuk e ka pasur të lehtë, por që gjithsesi ka gjykuar profesionalisht mbi fitueset. Mbas Hilës janë renditur Desara Dibra, edhe kjo 16-të vjeçe, kurse si shoqëruese e dytë, ka dalë Sena Gjeli.

Në përfundim të spektaklit, si Bozo dhe Mazi, kanë shprehur kënaqësinë e tyre për suksesin e bukurisë së qytetit të bukuerive. Bozo ka deklaruar se ka qënë i vështirë fakti për të marrë një vëndim, sepse,ka thënë ai,’ Unë jam mësuar të mos jem pjesë e  gjykimit nga që gjithmonë këtë gjë ua kam lënë specialistëve’ Kure producenti Mazi ka thënë se’ Mbasi mora suksesin e pritur, jam tashmë i kënaqur me punën dhe lodhjen që përballova’Sponsori gjeneral, “Grand Hotel Europa”, mbas spektaklit ka pritur në mjediset komode, vajzat, të cilat tashmë të lumtura, kanë premtuar beteje të vërtetë në “Miss Shqipëria”.

Në të gjithë aktivitetin, ra në sy thyerja e disa tabuve me bukurinë dhe konkurset e saj në Shkodër. Një pjesë e vajzave të hijshme, vinin edhe nga rrethinat e Shkodrës, por edhe lartësia e tyre ishte nga më të gjatat në vënd, duke krijuar kështu edhe kulturën e duhur në këtë drejtim.

Shkodra ka zgjedhur më të bukurat e saj dhe ka treguar se për nga organizimi është model.Miss-i i Shkodrës synon kurorën ‘Miss Shqipëria’se është vërtët përfaqësuese e bukurisë e inteligjencës. Por sido që të jetë, Shkodra ia dha kurorën. E kush më mirë se nana, mund ti japë vajzës, jo ç farë doTirana, po ç i jep nana?

Besi BEKTESHI

Debati kombetar i pritur prej kohesh mbi politiken e sigurise kombetare akoma duhet te ndodhe. Ne thelb ceshtjet taktike kane lene ne hije sfiden me te rendesishme me te cilen do te perballet administrata e re: si te distiloje nje rend te ri nderkombetar nga tre revolucione te njekohshme qe po ndodhin perreth globit: (a) transformimi i sistemit tradicional te shteteve te Evropes (b) sfida e islamizmit radikal ne nocionin historik te sovranitetit; dhe (c) levizjen e qendres se gravitetit te marredhenieve nderkombetare nga Atlantiku ne Oqeanin Paqesor dhe ate Indian.

Urtesia tradicionale tregon se humbja e iluzioneve me pretendimin per unilateralizmin e Presidentit Bush eshte ne qender te mosmarreveshjeve evropiano-amerikane. Por do te behet me e dukshme pas ndryshimit te administratave se ndryshimi kryesor midis dy brigjeve te Atlantikut eshte se Amerika akoma eshte nje shtet-komb njerezit e te cilit i pergjigjen thirrjeve per sakrifica ne emer te nje percaktimi shume me te gjere te interesave kombetare sesa percaktimi i Evropes. Shtetet e Evropes, duke qene prekur nga dy luftra boterore, rane dakort te transferojne aspekte te rendesishme te sovranitetit te tyre drejt Bashkimit Evropian. Megjithate, besnikeria politike e lidhur me shtetin-komb ka rezultuar se nuk eshte e transferueshme automatikisht. Evropa eshte ne nje tranzicion midis te kaluares se saj, te cilen ajo duket se kerkon ta kaloje, dhe nje te ardhmeje qe akoma nuk e ka arritur.

Ne proces, natyra e shtetit evropian eshte transformuar. Me shtetet qe jo me gjate e percaktojne vetveten permes nje te ardhmeje te vecante dhe me kohezionin e Bashkimit Evropian qe akoma nuk eshte vene ne prove, aftesia e pjeses me te madhe te qeverive evropiane per tu kerkuar sakrifica njerezve te tyre eshte zvogeluar ne menyre dramatike. Shtetet me historine e vazhdueshme me te gjate, te tilla si Britania dhe Franca , kane qene me te predispozuara per te marre mbi vete pergjegjesi ushtarake nderkombetare.

Mosmarreveshja mbi perdorimin e forcave te NATO-s ne Afganistan eshte shembulli me kuptimplote. Menjehere pas 11 Shtatorit 2001, Keshilli Atlantikut te Veriut, veproi pa ndonje kerkese nga SHBA duke evokuar nenin 5 te Traktatit te NATO-s, qe ben thirrje per asistence te ndersjellte. Por kur NATO filloi te merrte mbi vete pergjegjesite ushtarake, kufizimet e brendshme detyruan shume prej aleateve te kufizonin numrin e trupave te dhena dhe qe ngushtonin misionet nga te cilat mund te viheshin ne rrezik jete njerezish. Per pasoje, Aleanca e Atlantikut eshte ne procesin e evolucionit ne nje sistem dy-rreshtash- nje aleance kapacitetet e se ciles per veprime te perbashketa ne karte nuk i pergjigjen detyrimeve te saja te pergjithshme. Me kalimin e kohes, duhet te zhvillohet nje nga dy adaptimet: ose nje ripercaktim i detyrimeve te pergjithshme ose nje perpunim formal i sistemit te dy-rreshtave ne te cilin detyrimet politike dhe kapacitetet ushtarake jane harmonizuar permes nje sistemi aleancash te vullnetit.

Ndersa roli tradicional i shtetit ne Evrope ka ardhur duke u zvogeluar si pasoje e zgjedhjes se bere nga qeverite e veta, roli gjithnje e me i hershem i shtetit ne Lindjen e Mesme eshte i pandare ne menyren sesi keto shtete jane krijuar. Shtetet pasardhese te Perandorise Osmane ishin ngritur nga fuqite fitimtare ne perfundimin e Luftes se Pare Boterore. Ndryshe nga shtetet evropiane, kufijte e tyre nuk reflektojne parimet etnike ose karakteristikat linguistike por balancen midis fuqive evropiane ne garat mes tyre jashte rajonit.

Sot eshte islamizmi radikal qe kercenon strukturen shteterore tashme te brishte permes nje interpretimi fondamentalist te Kuranit si baze te nje organizimi universal politik. Islami xhihadist nuk pranon sovranitetin kombetar mbeshtetur mbi modelet e nje shteti secular; ai deshiron te zgjeroje shtrirjen e tij kudo ku popullsi te rendesishme ushtrojne besimin mysliman. Perderisa asnje sistem nderkombetar dhe asnje strukture e brendshme e shteteve ekzistuese nuk ka legjitimitet ne syte e islamisteve; ideologjia e tyre le pak hapesire per nocionin perendimor te negociatave ose balancimit ne nje rajon me interes vital per sigurine dhe mireqenien e shteteve industriale.

Kjo lufte eshte tipike per keto vende; ne nuk kemi alternativen e terheqjes. Ne mund te terhiqemi plotesisht nga nje vend, i tille si Iraku, por vetem per te qene te detyruar te rezistojme nga pozicionet e reja, mesa duket shume me te pafavorshme. Madje mbrojtesit e nje terheqjeje unilaterale nga Iraku flasin per mbajtjen e forcave te reduktuara per te parandaluar nje rigjallerim te Al-Kaides ose radikalizmit.

Keto transfromime ndodhin kunder sfondit te nje tendence te trete, nje zhvendosjeje te qendres se gravitetit te marredhenieve nderkombetare nga Oqeani Atlantik ne Oqeanin Paqesor dhe ate Indian. Paradoksalisht, kjo rishperndarje e fuqise eshte ne nje pjese te botes ku shtetet akoma zoterojne karakteristikat e shteteve tradicionale evropiane. Shtetet kryesore te Azise, Kina, Japonia, India dhe ne kohen e duhur, mbase Indonezia, e shikojne njeri-tjetrin ne te njejten menyre si bene pjesemarresit e tjere ne ekuilibrin e forcave evropiane, si konkurrente te qenesishem edhe kur ata here pas here marrin pjese ne projekte te perbashketa.

Ne te kaluaren, nje zhvendosje e tille ne strukturen e pushtetit pergjithesisht conte ne lufte, ashtu sic ndodhi me ngritjen e Gjermanise ne fund te shekullit 19-te. Sot ngritjes se Kines i eshte caktuar nje rol i tille ne komentet me alarmuese. Ne te vertete, raporti kino-amerikan pashmangshmerisht permban elemente klasike gjeopolitike competitive. Keto nuk duhet te neglizhohen. Por ketu ka elemente kunderveprues. Globalizimi ekonomik dhe financiar, domosdoshmeria energjitike dhe ambientale, dhe fuqia shkaterruese e armeve moderne, te gjitha keto imponojne nje perpjekje me te madhe per bashkepunim global, vecanerisht midis SHBA dhe Kines. Nje marredhenie konfliktuale do t’i linte te dyja vendet ne poziten e Evropes pas dy lufterave boterore, kur shoqerite e tjera e shikonin arritjen epersise mes kombeve te Evropes nepermjet konflikteve vete-shkaterruese me njeri-tjetrin.

Asnje prej brezave te meparshem nuk i eshte dashur te merren me revolucione te ndryshme qe zhvillohen njekohesisht ne pjese te vecanta te botes. Kerkimi per nje te vecante, duke perfshire nje ilac per te gjitha eshte fantastik. Ne nje bote ne te cilen e vetmja superfuqi eshte nje ithtare e prerogativave te shtetit-komb tradicional, ku Evropa ka ngecur ne nje status ne gjysme te rruges, ku Lindja e Mesme nuk pershtatet me modelin komb-shtet dhe perballet me nje revolucion me motive fetare, dhe ku vendet e Azise jugore dhe lindore akoma praktikojne balancen e fuqise, cila eshte natyra e rendit nderkombetar qe mund te pershtatet me keto tre perspektiva te ndryshme?

Cili duhet te jete roli i Rusise, e cila eshte duke afirmuar nje nocion sovraniteti te krahasueshem me ate te Amerikes dhe nje koncept strategjik te balancave te fuqise te ngjashme me ato te Azise? A jane organizata nderkombetare ekzistuese te pershtatshme per kete qellim? Cilat objektiva mund te caktoje realisht Amerika per vetveten dhe per komunitetin boteror? Eshte transformimi i brendshem i vendeve te medha nje objektiv i arritshem? Cilat objektiva duhet te kerkohen bashkarisht, dhe cilat jane rrethanat ekstreme te cilat do te justifikonin veprimin unilateral?

Ky eshte ai lloj debati per te cilin ne kemi nevoje, jo te perqendrohemi te sloganet e nxitura nga grupe te caktuara te destinuara per te kapur faqet e para te lajmeve.

Nga Henry A. Kissinger, ish Sekretar i Shtetit

COCOSIS: Ambasada Greke korrekte dhe dashamirëse me shërbimet

Pikëpyetje e pickim mediatik mbi Ambasadën Greke këtu në Tiranë. Kështu mund ta perifrazosh tërësinë e incidentit të këtyre ditëve, ku u akuzua diplomacia greke për “Dënim të Shqipërisë për të mos marrë pjesë në Lojrat Olimpike, Pekin 2008 me ekipin e boksit”, duke refuzuar vizat ku dorezat nuk morën pjesë në Europianin e zhvilluar në Athinë, ku do mateshin forcat për normën kualifikuese për në Lojërat Olimpike “Pekin 2008”.

Ky në të vërtetë është fakti. I hidhur.

Po çfarë thotë pala tjetër, Ambasada Greke. Vetë Ambasadori Costandino Cocosis, megjithë ngarkesën diplomatike ku po shoqëronte zëvendësministrin e jashtëm grek Theorollos Kasimis në Himarë, Sarandë, Gjirokastër dhe gjithë Jugun e Shqipërisë, në vizitën e tij të planifikuar shumë kohë më parë dhe fatkeqësisht të lakuar si të qëllimshme pas incidentit ku u rrethua posta e policisë shqiptare në Himarë pas dhunimit të Monol Zotos dhe Jorgo Rrapos nga dy policë që tashmë janë nën hetim, ai gjen mundësinë dhe deklaron për gazetën se janë shumë korrekt dhe dashamirës në shërbime. Ai thotë se në këtë rast Zyra Konsullore ka shërbyer “Jashtë të gjitha Procedurave të përcaktuara”, ç’ka do të thotë urgjent dhe pa radhë. Kanë qenë 17 persona në listë për vizë, por në sportel “…u paraqitën katër sportistë, të cilëve iu dha vizë pa taksë, një prej dy trajnerëve, si dhe tre persona të tjerë, të cilët thanë se janë vëzhgues. Këta nuk paraqitën asnjë dokument që të dëshmojë raportin me Federatën Shqiptare të Boksit, bile deklaruan vetë pamundësinë për të paraqitur një dokument të tillë dhe kërkuan që t’u kthehen pasaportat pa vizë…”.

Ambasada greke deklaron se do të vijojë punën me parimin e zhvillimit të mëtejshëm të marrëdhënieve dypalëshe. Dhe pikërisht nga kjo ambasadë pajisen me viza rreth 6000 persona në muaj, madje kategori të veçanta pa dokumenta burokratike dhe me proçedurë të shpejtuar.

Gjithsesi, ajo që u bë nuk ç’bëhet. Boksierët tanë nuk do të jenë me 8 gusht në Kinë, në vendin e sovranes më të aftë dhe më të zgjuar të Botës, Perandoreshës së vetme të Tokës së Mesme, Wu Xhao, e cila ka jetuar nga viti 624 deri më 705 dhe ka qeverisur Kinën për gati gjysëm shekulli me duar të hekurta, ku në Oborrin e saj Mbretëror ka lidhur marrëdhënie diplomatike me tregtarë indian, hebrej, Ambasadorë të Mbretërisë Bizantine, me artistë japonezë, princër persianë etj.

SOKOL PEPUSHAJ

Viktima të pafajshme të një kohe të çmendur

Togfjalëshi “u vranë për pronat” tashmë është i përditshëm. Lëvizjet demografike të gjashtëdhjetë e ca viteve të fundit, ku prona ishte e shtetëzuar deri 17 vjet më parë, dhe pikërisht në periudhën e postkomunizmit të Enver Hoxhës, ligji 7501, i cili është ende në fuqi dhe ndau tokën sipas frymëve duke i futur në konflikt pronarët e vërtetë me ata që muarën tokën, ka regjistruar mijëra viktima. Kështu, Riza Milani, nga fshati Postrribë, qarku Shkodër, me datën 10. 01. 2000, i kishte blerë pesë dynym tokë në besim, pa dokumenta të noterizuar, siç veprojnë shpesh malësorët, Muhamet Musa Bushit, pasi prej vitesh, që në kohën e diktaturës, kishte ndërtuar një shtëpi të keqe në atë tokë, pra të bashkëfshatarit Bushi. Por Bushi e pret në besë dhe i kërkon tokën. Hapet një konflikt që nuk e pajtojnë dot as pleqësia, as komuna, dhe kështu Riza Milani nis punimet për ndërtimin e një banese të re, pasi sipas tij, por edhe sipas deklarimit të kryekomunarit Faz Shabaj, kishte të drejtë. Gjithsesi, Muhamet Bushi acarohet, merr edhe dy djemtë e tij të armatosur dhe ndalon me dhunë punimet. Riza Milani dhe punëtorët ikën, duke iu shmangur konfliktit. Megjithatë, punimet i rrafshuan përtokë. Pak kohë më vonë, më 05.03.2007, i ati i Rizasë, plaku Sajdi Milani, hakmerret, vret me armë zjarri Muhamet Bushin. Dy familjet u bënë gjaksore për njëra-tjetrën. Kanuni i Lekë Dukagjinit tashmë ishte në mes. Familja Milani ngujohet, sipas zakonit. Gazeta e ka në dosjen e vet edhe një dokument zyrtar të fshatit Domen B. M. dhe te kryekomunari F. SH. që vërteton faktet që ne po publikojmë.

Ndër më të rrezikuarit me jetë ishin djemtë e Riza Milanit, Artan Milani, një djalosh shumë i ri, i datëlindjes 25.08.1986 dhe Artur Milani akoma më i ri, madje fëmijë, i datëlindjes 26.01.1990, të cilët nga data 05.03.2007 deri më 20.12.2007, jetuan të ngujuar. Ata i priste pushka e gjaksit. Gjithsesi, gjetën një mundësi dhe braktisën vendin. Sot janë pa adresë dhe konflikti është i hapur. Artani dhe Arturi, si shumë moshatarë të tyre janë viktima të pafajshme të një kohe të çmendur, që në emër të kodeve mesjetare, u rrezikohet jeta.

RIFAT YMERI

Në emër të Kanunit shkatërrohen jetë

Kanuni i Lekë Dukagjinit, ky kod që edhe pas 700 viteve nga krijimi, vazhdon të marrë jetë njerëzish, sfidon haptas jo vetëm ligjet, por edhe ndjenjat e liritë njerëzore. Ky kod mesjetar, i cili duhej të ishte thjesht në muzeum, zbatohet në shumë treva të Shqipërisë dhe ka një peshë të madhe vendimmarrëse e ligjore në Veriun e vendit. Mediat e shkruara dhe audio-vizive përcjellin çdo ditë histori të dhimbshme, të cilat realizohen nga dora e njeriut, por e mbështetur dhe e “droguar” nga Kanuni i Lekë Dukagjinit.

Historia e një çifti, ajo e 24 vjeçarit Artur Daka dhe e Diane Kazani 20 vjeçe, është kthyer tashmë në personifikim të kalvarit të gjatë në emër të Kanunit, bile duke patur pasoja të rënda edhe tek të afërmit e të riut Daka.

Ashtu siç e kërkojnë ligjet e Kishës Katolike, dy të rinjtë vendosin Kurorë të Shenjtë përpara Zotit me 10 gusht 2006, të celebruar nga Dom Simon Jubani, në prani të Ejll Leka dhe David Leka. Por nuk ishte e thënë që jeta e tyre të vazhdonte normalisht. Vajza, Diane Kazani,kishte qenë më parë e fejuar me një tjetër person, të quajtur Bashkim Kasemi. Për disa arsye, por edhe ato të Kanunit të Lekë Dukagjinit, ish i fejuari Kasemi, nuk pranoi këtë lidhje,d he madje në shtëpinë e Jezu Krishtit mes dy të rinjve që u betuan para altarit se do ta duan e ndihmojnë njëri-tjetrin në të mirë e në vështirësi, deri në vdekje. Kasemi filloi t’i përndjekë, duke ua kthyer jetën në një ferr të vërtetë, jo vetëm çiftin, por edhe të afërmit e tij. Ata ndjeheshin të kërcënuar orë e minut, teksa nuk kanë munguar edhe veprimet konkrete kriminale në dëm të tyre. Ngjarjet percipitojnë deri në atë pikë sa babin dhe vëllai i Arturit u qëlluan me armë zjarri, dje rreth orës 21 e 30 minuta në fshatin Bërdicë, rreth tre kilometër në afërsi të qytetit të Shkodrës, teksa po udhëtonin me makinën e tyre.

Vetë mrekullia e Zotit i ka shpëtuar. Ata, duke përfituar nga errësira, kanë braktisur makinën e cila ka qenë duke ecur ngadalë dhe kanë shfrytëzuar terrenin malor duke u larguar me vrap.

Në këto kushte jeta e çiftit është krejt e pamundur, ndaj siç deklaroi dje për gazetën i ati i Artur Daka, Pjetër Daka që shpëtoi nga plumbat për mrekulli, i bir me nuse sot jeton në ilegalitet.

Duket qartë pra, se një pushkë pret e gatshme t’i marrë jetën çiftit Artur Daka e Diane Kazani, nëse ata zbulohen ku janë. E kjo, në emër të Kanunit të Lekë Dukagjinit, i cili jo vetëm vepron sot e kësaj dite në Shqipëri, por ka një peshë shumë më të madhe se ligjet e shtetit.

Edhe familja Gjoni me familjen Gjokaj në Shkodër janë në hasmëri të vjetër. Si pasojë e kësaj hasmërie edhe sot qëndrojnë të ngujuar. Kështu, edhe familjet e tjera në qytetin verior vuajnë pasojat e hasmërive nga më të ndryshmet. Familjet Gjoni dhe Gjokaj për shumë vite nuk gjetën gjuhën e sheshimit të konfliktit.

REDAKSIA

Perfundon restaurimi i Mauzoleut te Mbretit Gent ne Itali

Pas kater viteve pune te eksperteve ne rehabilitimin e obiekteve antike me qellim shpetimin nga shkaterrimi, degradimi dhe braktisja te nje nder veprave me te rendesishme te historise dhe kultures antike shqiptare, perfundon restaurimi i Mauzoleut qe ruan eshtrat e mbretit Gent te Ilirise.

Per te vertetuar shkencerisht se per nder te ciles figure historike ishte ngritur ne te vertete obiekti, pasi pozicionet e historianeve ishin kontradiktore, me kerkese te Lidhjes, u ngrit nje komision vleresimi me eksperte te historise dhe arkeologjise ne Itali ne perberje te cilit ishte dhe Presidenti i Lidhjes, shkrimtari Alban Kraja i cili permes fakteve historike te pakontestueshme, arriti te binde autoritetet lokale te qytetit Gubbio dhe ata te Ministrise se kultures italiane qe ta njihnin kete repert te rendesishem arkeologjik, unik te llojit te tij ne mbare Italine, si trashigimi jo vetem te kultures romake por edhe asaj iliro – shqiptare.

Nje merite te veçante ne sensibilizimin e opinionit publik dhe ne nisjen e projektit qe konkludoi me restaurimin e obiektit ne fjale, luajti dhe Lidhja Nacionale Shqiptaro-Arberesh e cila prej vitesh zhvillon ne sheshin perballe Mauzoleut, manifestimin me teme “Jam ilir, jam shqiptar”.

P.S. Ne fotot e meposhtme, tre te parat (tek e treta z. Kraja ne hyrje te kantierit peruron fillim te punimeve) shihet gjendja e degradimit dhe braktisjes ne te cilen orvatej mauzoleu vetem pak vite me pare.

Fotot e tjera tregojne mauzoleun pas restaurimit te sapo perfunduar (tek targeti mbi historine e obiektit, per here te pare pranohet qe ky Mauzole romak eshte i mbretit Gent te Ilirise).

Me shume informacion mbi manifestimin “Jam ilir, jam shqiptar” mund te gjeni tek

www.legaalbanese.com dhe www.albankraja.com.

Pak histori mbi Gentin e Ilirise :

Mbreti Gent ka qene i fundit sovran i Ilirise tone antike, pasues i denje i Bardhylit, Pleuratit, Agronit, Teutes, Skerdilajdes e Pines. Gjate luftes se trete romako-ilire, nga kryeqyteti i Ilirise Skodra (Shkodra), ai organizoi rezistencen ndaj superfuqise te asaj kohe, Romes. Megjithe qendresen e tij stoike, legjonet romake, me te shumta ne numer, arriten ta thyejne rezistencen ilire mbas luftimesh te ashpra e te pergjakshme. Keshtu qe, ne pamundesi per te rezistuar me gjate ne fushe te hapur, sebashku me garden e tij pretoriane, Genti u izolua brenda mureve te kryeqytetit Skodra. Me pas romaket per hakmarrje filluan nje sere raprezaljesh ndaj popullsise ne rrethinat e kryeqytetit. Ne pamundesi qe tu vinte ne ndihme qytetareve te tij, per shkak te forcave te pakta qe i kishin mbetur akoma ne dispozicion, pas nje akordi te detyruar me konsullin romak Anicio, Genti pranoi te dorezohet me gjithe familjen e tij me kusht qe te ndalej raprezalja ndaj njerezve te pafajshem. Ishte 15 qershori i vitit 168 para Krishtit, date e njohur ne historiografine romake si “ La caduta di Skodra ”. Me pas romaket do te respektojne akordet e marra me mbretin ilir por duke bere vetem nje perjashtim. Per te shkurajuar mundesine e organizimit te nje ribelimi ilir kunder Romes, vendosin qe familjen mbreterore se bashku me Gentin dhe vellain e tij Karavantin, ta internojne ne Itali, pikerisht ne qytetin Gubbio, ku ju dhane prona e ofiqe te denja per nje mbret, ndonese i shfronizuar. Ketu Genti do nderroje jete ne nentor te vitit 146 para Krishtit dhe per nder te tij do ngrihej nga familjaret e tij nje Mauzole madheshtor per te cilin na ka lene deshmi te qarte Tito Livio. Mbreti Gent kujtohet nder te tjera edhe si nje mjek i mire, pasi zbuloi efektet kurative te nje bime medicinale, shume te rendesishme per kohen e qe mban emrin e tij, pikerisht Genziana (ita) apo Gentjana ne shqip.

Nga ALBAN KRAJA

Nje flete e kuqe ditari….

“Nuk mbaj mend se si ndodhi…ndodhi gjithcka shume shpejt.Per te githe ne ishte nje dite si githe ditet e tjerat.Ne fakt per mua pak me e vecante sepse pas shume peripecish do te filloja pune…e me ne fund do te kisha edhe une nje pune prandaj dhe ate dite u zgjova heret.E ate dite per here te pare u djeva krah pune ne familjen time…nje rroge per te çuar ne shtepi.Sa i kam mbushur 23 vjeç…Ishte ora gjshte e gjysem kur une,se bashku me tre shoke u beme gati per te fillonim punen.Si per çudi tek i afrohesha vendit te punes me tingelluan ne vesh fjalet e nenes e cila kishte kundershtuar aq shume qe te mos punoja aty por duke pare kembenguljen time me ne fund u dorzua vetem se ate dite qe u nisa me tha:”te lutem bej kujdes,eshte me rrezik” Mbaj mend vetem se buzeqesha lehte si per ti treguar se do te bej shume kujdes,por thelle brenda meje e dija qe as vete nuk e dija se çdo te beja aty por thjeshte fakti qe kisha nje pune me bente te besoja se do te mesohesha me çdo lloj pune qe mund te me ofronin aty brenda.E ne oren shtate si çdo dite duhej te fillonte puna.Mua me caktuan brenda se bashku me nje shok dhe me thane qe si fillim duhej hiqja disa arka dhe me pas do te beja diçka tjeter.Keshtu fillova diten e pare te punes.

Ishim shume aty brenda e shume kishte edhe prej atyre qe punonin jashte.Te githe punonin e punet ishin te ndara.Me habiti fakti qe aty brenda kishte gra…e tek po shihja ne grua qe po zhvendoste ne kuti te mbyllur, ne sup ndjeva ne dore.U ktheva dhe:-”i ke gati arka,sepse duhet t’i nxjerr perjashta?”Ishte ne femije rethe te 14 i cili sa u ktheva me buzeqeshi lehte.”Po ti ç’ben ketu?”-i thashe.”Po punoj si ti”- m’u pergjigj,mori nje arke dhe doli me vrap per ta çuar perjashta.Nuk e besoja se si mundej ne femije te punonte ne ate ambjent aq te rrezikshem e nderkohe me vinin ne mend fiale qe me tha- “po punoj si ti” Gjithsesi vazhdova punen,ai me vone do te vinte te merrte arka tjera e une duhej t’ia beja gati.Ai erdhi edhe pese-gjshte here te tjera mori disa arka dhe nderkohe i holla ne sy ores e cila shenonte 11e40 minuta.Ne dymbedhjete sete pushimi i drekes ku do te hanim buke per nje ore e me pas do te rinisnim punen serish.Duhej edhe 20 minuta e mendova qe te mbaroja pune edhe me tre arkat e fundit qe kishin mbetur.Nderkohe m’u afrua shoku im i cili po me priste per te ngrene .”Mua me kane caktuar te çmontoj predhat”-me tha “me duket qe pasdite do te vish edhe ti me mua per te çmontuar” Ne ate moment u ktheva dhe veshtrova.Me hyri frika pasi nuk ia kisha idene se si çmontohej nje predhe e ai e kupti friken time dhe duke me buzeqeshur the-”mos u merakos do te te ndihmoj une”Kjo me qetesoi disi por prap kisha frike.Nderkohe qe shoku im shkoi te nderrohej une i holla ne sy githe vendit dhe per here te pare e kuptova qe po punoja ne mes flkeve.Ne cdo vend bombe,predha barot arme…..vetem kto te shihte syri e vetem veshtrimi dhe ideja se ku punoje te tmerronte.Por e qetesova veten duke mendar se asgje nuk ka per te ndodhur e prap mu rikujtua ajo qe nena ime me kishte thene ate mengjes.Ishte dymbedhjete pa pese,e u nisa per te ngrene buke ku po me priste edhe shoku im kur….pes krsheve te mi u degjua nje shperthim i fuqishem…e nje tjeter ..e me pas dhe tjeter.Filluan te dilinin flaket dhe gjithçka te mbulohej nge tymi.Mjaftuan vetem disa sekonda qe vendi im i punes te

shnderrohej ne nje ferr ku flaket dukej sikur do te te gllaberonin gjithçka e gjithkend.Flake qe dilnin…shperthime te njepasnjeshme..njerez qe bertisnin te tmerruar vraponon te dilnin e qe kerkonin shpetim.Asgje nuk merrej vesh me,vetem ishte e sigurt se ndodheshim mes flakeve.Do te vdesim….duhet te dalim…do te shkrunbohemi ketu brenda…jane te vetmet fjale qe degjoje ne kete tmerr ku krismat nuk pushonoin.Mbaj mend qe u ula diku ne ne cep,nuk kisha me fuqi te ecja.Kisha me vete nje leter dhe nje laps me te cilen ne fund te dites se punes do te shenoja oret.Gjithcka ndodhte kaq shpejt,ne menyre kaq te tmerrshme para syve te mi e ne mendje me erdhi ajo gruaja qe pashe sot ne mengjes..edhe ajo ndodhej diku aty ne mes flakeve…po djali 14 vjeçar qe me ndihmoime me arkat ku te jete valle.Njerez qe vraponin e therrisnin per ndihme …ne tjeter shperthim i fuqishem qe pasohej me te bertitura..njerez te plagosur qe ecnin kembadoras..Tashme syte nuk te shohin asgje tjeter vetem flake…tym dhe njerez te plagosur e gjymtyar….tashme veshi nuk te degjon tjeter veç krisma e shperthime te bertitura te matura qe kerkojne ndihme…..

“Jeni i plagosur keq,por ka mundesi te shpetoni prandaj do t’ju trasferojme jashte shtetit per kurim.Ju lutem me thoni emrin ne menyre t’ju identifikojme..”-asnje pergjigje ana e pacientit.”Gjithsesi duhet ta nisim sa me pare,eshte ne gjendje kritike” Teksa po e traspotonin pacientit i ra ne toke nje leter e zhubrosur.Njeri nga mjeket e mori dhe e hapi…ishte tere gjak por lexohej “NUK MBAJ MEND SE SI NDODHI….”.Ka shkruar gjithçka ka ndodhur aty brenda”-tha pasi e lexoi ne cope here..”Ky do te jete nje dokument dhe nje deshmi e rendesishme per te gjetur “fajtorin “e kesaj tragjedie”-shtoi me pas….

EMIRANDA LUKAJ

Rikthehet “Il Cavaliere”. Berluskoni: Do te pergjysmoj qeverine!

Italia po ecen me hapa te shpejte drejt midelit amerikan te organizimit politik. Zgjedhjet e 13-14 prillit e treguan qarte, me konfigurimin qe prodhuan si ne Dhomen e Deputeteve ashtu edhe ne Senat. Ne te dy keto dhoma, grupimet politike qe kane fituar te drejten e perfaqesimit, mund te numerohen me gishtat e duarve, ndersa ne legjislaturen e fundit numri i tyre ishte rreth 20.

Tashme eshte e qarte se koalicioni i djathte “Populli i Lirise” i kryesuar nga “il cavaliere” Silvio Berlusconi, ka arritur nje fitore te thelle perballe koalicionit tjeter “Partia Demokratike” te drejtuar nga Valter Veltroni. Ajo cfare eshte me e rendesishme nga zgjedhjet e fundit ne Itali, eshte realizimi te pakten teorik, i aspirates per nje qeverisje te qendrueshme. Nese ne Dhomen e Deputeteve, koalicioni i djathte ka nje diference rreth 100 deputetesh perballe koalicionit te majte, ne Senat ku diferenca jane premise per stabilitet qeverises, epersia e Berluskonit eshte rreth 42 senatore. Per te treguar rendesine e kesaj shifre, permendim se gjate dy viteve te jetes se saj qeveria Prodi u mbajt ne jete nga tre senatore me shume se e djathta, ku nuk duhen harruar edhe senatoret e perjetshem.

Duke ju kthyer shifrave te zgjedhjeve te fundit, “Populli i Lirise” se drejtuar nga Berluskoni ka fituar ne Dhomen e Deputeteve, 344 nga 630 qe jane gjithsej ose 54,6% te vendeve efektive. Mjaft vlere kane patur edhe aleatet e zgjedhur nga Berluskoni, ku Lega Nord e Bossit dhe Levizja per Autonomi e Lombardo, kane siguruar rreth 11% te vendeve efektive ne Dhomen e Deputeteve. Me domethenese dhe me vlera eshte fitorja e arritur ne Senat, ku numrat flasin qarte. Koalicioni i drejtuar nga Berluskoni ne total ka marre 174 vende ose mbi 55% te numrit efektiv te Senatoreve.

Pertej “lojes se numrave”, e cila ne demokraci ka nje vlere te padiskutueshme, zgjedhjet e 13-14 prillit percollen edhe shume ngjarje te tjera- risi per realitetin politik italian. Per here te pare dalin totalisht nga skena politike parlamentare komunistet dhe socialistet, te cilet nuk arriten te kalonin pragun 4% te vendosur. Pa me te voglin dyshim, keto zgjedhje mund te konsiderohen rrezimi i “te kuqve” ne Itali, qe personifikohet edhe me doreheqjet e Fausto Bertinotit lider i “E majta e ylberit” dhe Boselli-t te Partise Socialiste, por edhe te te gjelbrit Pecoraro Scanio. Te ndalesh tek shkaqet e kesaj disfate, duhet nje kohe e gjate per ti evidentuar, por duhet pranuar se e majta ekstreme dhe radikale, pagoi “haracet” e qendrimeve te mbajtura ne dy vite qeverisje, te cilat shkaktuan edhe rrezimin e qeverise Prodi. Nga ana tjeter, si Berluskoni ashtu edhe Veltroni arriten te bindnin elektoratin per “voten e vlefshme” (voto utile). Gjate gjithe fushates ata kembengulen qe zgjedhesit te perqendroheshin me voten e tyre tek keto dy grupime, njeri prej te cileve detyrimisht do te mbante peshen e qeverisjes se re. Votat e tjera, ne fakt vajten dem, me perjashtim te Unionit te Qendres i drejtuar nga Pierferdinando Casini, i cili arriti te siguroje pjesmarrje ne Senat dhe ne Dhomen e Deputeteve, edhe pse me nje perqindje te ulet.

Analistet kane opinione te ndryshme per humbjen e te majtes por edhe fitoren e te djathtes. Italianet zgjodhen Berluskonin si te keqen me te vogel, eshte mendimi thuajse unanim edhe i mediave jashte Italise. Ndersa per humbjen e te majtes, ajo thjeshte pagoi perkeqesimin e ekonomise se italianeve. Ne emisionin “Porta a porta” te se henes (14 prill), vete Fasino nga lideret e Partise Demokratike e deklaroi haptas: “Me 50% te pensionisteve te INPS qe marrin vetem 500 euro ne muaj, e dinim se fitorja ishte e pritshme”.

Ne fakt, shembulli i Italise, mund ti sherbeje deri diku edhe Shqiperise. Se pari, duhen vleresuar doreheqjet ne seri pas deshtimit ne zgjedhje, jo vetem tek partite e majta qe cituam, por edhe tek e djathta sic eshte rasti i Storace. Nga ana tjeter, eshte vleresim reciprok i kontributeve qe politikaneve iu vleresohen edhe nga kundershtaret politike, edhe ne momentin kur largohen nga karrikja shteterore apo edhe partiake. Mjaft e rendesishme eshte edhe pergjegjshmeria por edhe guximi per te pranuar deshtimin bashke me fajin e nje politike apo strategjie te ndjekur gabimisht. Por ajo qe eshte me kryesorja, eshte fillimi i nje stine te re per Italine, fale sistemit por edhe interpretimit te duhur te aktoreve kryesore politike: i nje qeverisjeje stabel por edhe me frytdhenese. Tashme Berluskoni ka njoftuar nje pergjysmim te kabinetit duke filluar nga ministrat, zevendesministrat dhe nensekretaret. Sigurisht, e ka shume te lehte teksa grupimi i tij fitues perbehet vetem nga “Populli i Lirise” ku jane shkrire “Forza Italia” Alleanza Nazionale”, “Lega Nord” e Bosit dhe “Levizja per Autonomine” e drejtuar nga Lombardo. Pra jane 4 forca politike, te cilat ne baze te rezultateve te marra ne zgjedhje, e kane shume te lehte te ndajne edhe “torten e pushtetit”. Eshte nje shembull qe mbase duhet ndjekur edhe nga Shqiperia, mbase jo “germe per germe”, por konceptualisht.

Blerti DELIJA

Bush-i ka Shqipërinë

Diplomacia e tij ndihmoi në ribashkimin e Europes. Por, ndërsaj NATO-ja takohej në Bukuresht, i biri përmbush dy terma të një dështimi global.

Historianët e ardhshmë do të shkruajnë se Europa i ka shume borxhe George Bush-it. Me statecraft të duruar e të kualifikuar, do të thonë ata, ai ishte mamia e bashkimit historik të Europës Lindore e Perëndimore. Trajtimi i Rusisë ishte pothuajse mjeshtëror. Në të njëtën kohë ai ndërtoi një koalicion ndërkombëtar të rëndësishëm për të mundur Saddam Hussein-in.

E kam fjalën, sigurisht, për Bush-in Plakun-George H.W. Bush. Sa keq për të birin. Ndërsa george bush i Riu kryen atë që është ndoshta vizita e tij e fundit zyrtare ne Europë si pjesëmarrës i një Samiti mllefqar të NATO-s në megallomanin “pallat të popullit” të diktatorit Caushesku në Bukuresht ëhtë e dhimbshme të reflektosh mbi atë se sa shume babai bëri për Europën në katër vjet dhe sa pak (për të qenë të butë) do të ketë arritur i biri në tetë.

Shumë prej pikave kardinale të poltikës së tij europiane do të ngrenë krye në Bukuresht, formalisht ose informalisht. Merr raketat mbrojtëse, për fillestarët. Bush-inë vizitën e tij zyrtare në kontinentin e vjetër në verën e vitit 2001 me këmbënguljen për të na bindur ne europianëve mbi rëndësinë e raketave mbrojtëse; dhe ai ende mbron të njëjtën bindje. Kështu ky projekt futuristik-djali apo nipi i Liuftës së yjeve të ronald Reganit- vazhdon të bëjë përpara me ndihmën e ngurrimit gjithnjë e në rritje të polakëve e cekëve. Problemi është se raketat mbrojtëse janë krejt irrelevante me kërcënimet e sigurisë në botën e pas 11 shtatorit. Bush-i ngulmon me bindje se “një raketë mund të vijë nga veriu ashtu si dhe nga perëndimi”-duke ia vënë kështu gishtin Iranit dhe Rusisë. Por ideja se mbrojtja jote më e mirë nga një shtet batakci e me gjasa potenciali bërthamor duke modernizuar një imagjinatë të para 20 vjetëve të Ronald reganit si kundërveprim ndaj bashkimit Sovjetik është po aq inteligjent sa dhe mbajtja e nje cadre të madhe mbi kokë ndërsa ujrat të kanë mbërritur deri në ije dhe piranjat të brejnë thembrat. Kohë të ndryshm kërkojnë përgjigje të ndryshme.

Pastaj vjen Afganistani ku demokracitë perëndimore rrezikojnë humbjen e një lufte dikur të menduar si të fituar. Ndryshe nga ca në të majtën europiane unë e quaj luftën kundër al-kaedas dhe talibanit në Afganistan si krejtësisht të justifikueshme. Por në një prej vendeve më të pamëshirshme në tokë kjo betejë gjithmonë do të qe e vështirë duke kërkuar përqendrim, qëndresë dhe një koalicion shumëkombësh të mbështetur në udhëheqje të zhdërvjellët. Këtë të fundit Bush-i I riu nuk e ka dhënë.

Kujto se pas sulmeve të 11 shtatorit NATO-ja përdori të famshimin Artikulli 5-një për të gjithë e të gjithë për një!-për herë të parë në historinë e sj duke ofruar shërbimet e saj në Afganistan. Sekretari i athershëm i shtetit Donald Rumsfeld e shkelmoi këtë ofertë solidariteti nga aleatët europianë e kanadezë. Kronikani i qarqeve të Ëashington-it Bob Ëoodëard shkurtimisht jep përgjigjen e Rumsfeldit në një takim të nivelit të lartë në Shtëpinë e bardhë: “koalicioni duhej t’i përshtatej konfliktit, jo e kundërta…Ndoshta ata nuk kishin nevojë për një fregatë franceze.” Pas shtëtë vjetësh Ëashington-i po lutet për një mijë ushtarë francezë për të ndihmuar në mbështetjen e luftës së guximshme të kanadezëve kundër talibanit të rigjallëruar.

Arsyeja kryesore e të gjendurit në këtë gjendje të dëshpëruar është se para se të thahej gjaku në malet e Afganistanit adminsitrata e Bushit nisi një aventurë të pajustifikuar, të keqgjykuar dhe shkatërrimtare në shkretëtirat e Irakut. Pas pesë vjetësh edhe at që ende thonë se lufta në irak ishte e përligjur do të bien dakrod se ekzekutimi i saj ishte monstruozërisht i paaftë. Një gjenarl në pension i ushtrisë amerikane dhe një ish-zyrtar i lartë i Këshillit të Sigurisë Kombëtare më kanë shpjeguar në detaje se si ky King Goerge (II) thjesht dështoi të zgjidhte mes alternativave të kaluara nga baronët e plotëfuqishëm në Pentagon, Departamentin e Shtetit dhe nga zyra e zëvendës presidnetit (baroni Dik). Në cdo kohë Shtetet e bashkuara ksihte dy apo tre strategji në Iraq-dhe rrjedhimisht asnjë.

Me pak fjalë “W” në George W. Do të thotë ‘weak’ (i dobët). Me gjithë kapardisjen macoiste teksane ky Bush ka qenë, në gjërat me të vërtëtë janë të rëndësishme për botën, një president i dobët. Ndërkohë që George Bush I vjetri nga jashtë i butë dhe sqimatar, në gjërta që me të vërtetë kishin rëndësi për botën, ishte një presidnet i fortë- që do të thotë një praktikues efektiv i diplomacisë ndërkombëtare. Bush-i i riu sipas zërave ka një marrdhënie të komplikuar më të atin, disa maje thonë një kompleks. Epo Edip, sEdip…por babi punoi më mirë.

Jo se ai bëri cdo gjë sic duhet. Realpolitika e duruar, konsensuale e Bush-it (Plaku) kishte të metat e saj. Duke mos u futur në bagdad, me qëllim mbajtjen e paprekur të koalicionit, ai magazinoi probleme për pasardhësit. Një i tillë ishte edhe aleanca ‘realiste’ me Shtëpinë e saudit ndërsa klergjia e tyre Ëahhabi predikonte urrejtje ta paguar nga petrodollarët në xhamitë nën hundët tona. Dhe vizita e tij në ukrainë në vitin 1991 me fjalim e tij të ulët “pula e Kievit” ku u kërkoi me efekt ukrainsave të mos kërkonin pavarësi –dicka për të cilen ata kishin te drejtën e zotit dhe do ta bëbin gjithsesi-ishin minuse.

Ndryshe nga shumë në Europë, dhe në Ëashington këto kohë, unë në thelb jam dakord me kriticizmin e nënkuptuar (a ta quajmë Edipokantian?) të Bush-it të Ri ndaj shkurtmapësisë së realizmit soidisant të Bush-it Plakut në vende si Arabia saudite dhe ukraina; në pretendimin e tij, si një ndjekës disi i pagjasë i kant-it, sipas të cilit përfundimisht përhapja e demokarcisë liberale është garancia më e mirë për paqen; dhe në këmbënguljen e tij se as Vladimir Putin-i e as pasardhësi i tij nuk kanë të drejtë për t’i diktuar fqinjëve të Rusisë se pjesë e c’aleance do të bëhen. Është vënia në jetë që ka qenë aq katastrofike; diplomacia krejtësisht e munguar.

Krahaso Gjermaninë e 1990-ës dhe ukrainën e 2008-ës. Mund të lexosh një raport historik të shkëlqyer nga dy anëtarë të rinj të administratës së Bush Plakut, Philip Zelikoë dhe Condoleezza Rice ( e njëjta) se sa mjeshtërisht ai bëri aletatët ngurrues si Britania dhe Francatë të pranonin bashkimin e Gjermanive dhe sa shkëlqyeshëm ai ia mbushi mendjen Gorbachovit për të pranuar se Gjermani e bashkuar mund të futet ne NATO.

Sot, Bush i Riu përballet me një revoltë publike nga Gjermania e bashkuar dhe Franca rreth propozimit të tij për ta vënë Ukrainën në rrugë të anëtarësimit në NATO me një të ashtuquajtur plan aksion anëtarësimi. Vladimir Putini është arrë më e vështirë për tu thyer sa sa Gorbachovi dhe rusia ende po merr veten nga lëshimet bujare të Gorbachovit, por zgjedhja e kohës për shtyrjen përpara të Bush-it është gjithashtu duartharë-bash para se Putini ia lë vendin pasardhësit. Dhe shumica e ukrainasave as që duan që vendi i tyre të jetë në NATO. Nëse Bush i Riu do kishte hequr një faqe nga libri i të atit, ose të paktën të lexonte atë të Kondit (Rice); nëse do kishtë bërë diplomacinë intensive private me aletatët dhe gjithashtu me Moskën e diplomacinë publike në Ukrainë; të kërkonte kthimin e ndereve të djeshme; të zgjidhte kohën; të shqetësohej më pak për formën se sa për përmbajtjen; atëherë Amerika, pas disa vitesh, do të arrinte rezultatn e dëshiruar në partneritet me aleatët e saj europianë. Në vend të kësaj ai po bën edhe një tjetër levizje unilaterale.

Por le të mos jemi shumë negativë. Sidoqoftë, ky samit do të fusë brenda Kroacinë dhe Shqipërinë. Kjo ndoshta nuk barabitet me arritjet e babit me Gjermaninë, por është dicka për librat e historisë, apo jo? Thuaj c’të duash për George Bush të Riun-Shqipëria gjithmonë do jetë e tij.

Timothy Garton Ash

Kufijtë e lirisë

NATO-ja për shqiptarët mbetet simbioza ku ndërthuren liria, ekzistenca dhe besimi te ardhmëria, besimi se forca e arsyes mund të triumfoj mbi mizoritë e së kaluarës, besimi për të ecur pakthyeshëm drejt rrugës së sendërtimit të aspiratave për të qenë pjesë e botës së qytetëruar. Kjo Aleancë, mbi të gjitha, për ne shqiptarët simbolizon synimet e përbashkëta për liri, synime këto që tanimë po marrin kahe tjetër, institucionale, partneriteti, me marrjen e ftesës nga Shqipëria për inkuadrimin në këtë Aleancë të fuqishme, ku mbrohet liria, paqja e ardhmëria. Me këtë ftesë, shteti shqiptar realizon një segment themelor të strategjisë kombëtare. Ndërkaq kjo ftesë duhet të shfrytëzohet me mençuri nga politikbërësit e Tiranës, për të tërhequr vëmendjen e biznesit të fuqishëm ndërkombëtar që të kthej sytë nga toka shqiptare, të harroj imazhet e trishta dhe jo të përdoret për marketingje të ulëta e primitive politike.

Për shumë vite shqiptarët, veçanërisht ata jashtë kufijve të Shqipërisë, tek kjo Aleancë kishin varur shpresat, besimin si një ditë do të ndihmoheshin për të fituar lirinë. Dhe vërtet, liria u fitua, atëherë kur kjo Aleancë intervenoj në Kosovë.

NATO-ja jo vetëm për shqiptarët ishte simbioza e lirisë. Në të vërtetë, kjo organizatë në historinë botërore të shekullit XX do të mbahet në mend si organizata që i dha shtytje e kuptim lirisë e demokracisë, kundruall diktaturave dhe sistemeve totalitare që kërcënonin botën. Në gjashtë dekada të ekzistencës së saj për Europën dhe perëndimin, kjo organizatë ka pas një domethënie të posaçme, të pazëvendësueshme për të ekzistuar liria, për të besuar tek forca e saj e jashtëzakonshme dhe vlerat sublime që kërcënoheshin prej forcave të liga.

Tanimë kur Shqipëria po bëhet pjesë e përbashkët e kësaj organizate, kufijtë e lirisë po shtrihen edhe në vendet e trazuara me shekuj, ku patën vepruar e sunduar me shekuj forcat e errësirës. Së këndejmi për shqiptarët po hapet një epokë e re, ajo e rikthimit në familjen e madhe perëndimore, tanimë institucionalisht, prej së cilës populli shqiptar ka jetuar e shkëputur nëpër shekuj. Me aktin e marrjes së ftesës për t’u bërë anëtare e shteteve dhe kombeve të lira, Shqipëria realizon një aspekt të rëndësishëm të platformës së saj politike. Tanimë objektivat e saj janë afërmendsh të realizuara, që sa më shpejt të jetë edhe pjesë e BE.

Në opusin e mendimeve filozofike të Volteri, kur ky dijetar përsiaste për lirinë dhe aftësinë e njeriut për të vepruar në këtë drejtim shkruante: “liria e njeriut qëndron në aftësinë për të vepruar”. Ky mendim, esencialisht përmbledh përpjekjet e Shqipërisë në drejtim të anëtarësimit në NATO që padyshim kanë aproksimativisht një linjë me mendimin e Volterit. Duke synuar NATO-n, Shqipëria mbi të gjitha ka vënë në pah aftësinë për të kuptuar dhe jetësuar lirinë, për t’u shkëputur e lënë në histori të kaluarën e tmerrshme dhe kaotike. Prandaj kjo ftesë dhe ky angazhim duhet ndihmoj për të ndihmuar konsolidimin e mëtejmë të kombit shqiptar drejt sforcimit të substancës kombëtare dhe avancimit në planin ndërkombëtar.

Pranimi i Shqipërisë në Aleancën më të fuqishme jo vetëm ushtarake por edhe politiken në botë, shënjon një kthesë esenciale e të pazëvendësueshme për gjithë kombin shqiptar, një kthesë kjo që rrënjët i ka në synimet e përgjithshme të kombit shqiptar për t’u kthyer në mesin e kombeve të lira e të qytetëruara, duke lënë vetëm në kujtesë historinë e dhimbshme, mbrapshtitë dhe kohët me pasiguri.

Në Samitin e Bukureshtit historia shqiptare merr një kahe ka liria e përparimi, rëndësia e së cilës për kombin shqiptar, përgjithësisht ka vlera të jashtëzakonshme. Shqiptarët në Bukuresht hynë në tempullin e lirisë, duke zgjeruar kështu edhe zyrtarisht kufijtë e lirisë, duke zgjeruar kufijtë e paqes, kufijtë e sigurisë, mbi të gjitha, kufijtë e ardhmërisë së sigurt.

Sigurisht do të mbizotëroj mendimi se kjo ishte ditë e triumfit kundruall së kaluarës së errtë, kundruall së tashmes së tendosur, për një të ardhme prosperuese e në paqe.

Në këto dite, shumica prej atyre që diskutojnë, analizojnë e interpretojnë këtë akt, bëjnë regjistrin e përfitimeve që do të ketë Shqipëria nga ky anëtarësim. Por, mbi gjitha përfitimet qëndron interpretimi superior, ai, se Shqipëria nuk i përket më boshtit të së keqes

nga Ndue Ukaj

Shqipëria në NATO, aleanca e katërt e shqiptarëve në 619 vjet

Ma rrjen e ftesës nga Samiti i Bukureshtit (3 prill 2008) për t’u antarësuar në organizimin më të madh Politik e Ushtarak të Botës, në NATO, shqiptarët realizojnë aleancën e KATËRT politiko-ushtarake ndërkombëtare në historinë e 619 viteve të fundit. Aleanca e parë e madhe e shqiptarëve na kthen prapa në qershorin e vitit 1389, kur prijësit e asaj kohe me në krye Balshajt u bënë pjesë e koalicionit ushtarak për të luftuar perandorinë pushtuese Otomane, me simbol betejën e Fushë Kosovës. Në koalicionin e asaj kohe bënin pjesë hungarezët, bullgarët, rumunët, polakët, serbët, boshnjakët dhe shqiptarët që kryesoheshin nga Gjergji II Balsha.1 E ndërsa betejën e Fushë-Kosovës e “nënshkruajnë” me gjakun e tyre prijësi tjetër i shqiptarëve Teodori II Muzaka me 4000 luftëtarë që bien në këtë betejë antiotomane të aleancës.2 Aleanca e dytë i përket vitit 1444 kur i madhi Gjergj Kastrioti Skënderbeu lidhi aleancë me forcat antiosmane të Europës së atëhershme, ku si drejtues kishin mbretin e njohur LADISLAV të Hungarisë e Polonisë, aleancë e cila do të fillonte me betejën e nëntorit (1444) në Varna, por që mjerisht Skënderbeun me ushtrinë e tij e pengon për t’u bashkuar me aleancën despoti i nënshtruar i Serbisë, Gjergj Brankoviçi, i cili ishte miku i Sulltanit. Duke mos lejuar kalimin e Ushtrisë së Skënderbeut nëpër Tokat e Serbisë.3 Historia na servir edhe një aleancë tjetër antiotomane, të njohur në vitin 1614, e cila në histori njihet si KUVENDI i KUÇIT.4 (Kuçi deri në vitin 1878 krahinë shqiptare, sot nën Mal të Zi), por kjo pasi u përket vetëm fiseve të Shqipërisë Veriore e jo tërësisë së Shqiptarisë nuk po e rendisim në këtë kronologji të shkurtër Aleancash. Antarësia në Traktatin e Varshavës është e treta aleancë ushtarake, që për ironi të fatit ishte blloku ushtarak i botës komuniste që i kundërvihej asaj Perëndimore. Ndërsa Bota Demokratike në vitin 1949 në Uashington kishte krijuar aleancën e saj me emrin e njohur NATO, që kishte në themel mbrojtjen e vlerave të lirisë e demokracisë perëndimore, përballë diktaturës dhe dreqnirave komuniste me në krye ish Bashkimin Sovjetik. Për fat nga Traktati i Varshavës, ku thuajse nuk kishim asnjë rol u larguam në vitin 1968, pasi ky traktat në shërbim tëish Bashkimit Sovjetik, kishte filluar në emër të kësaj aleance të “hante” antarët e vet siç ishte rasti i pushtimit të ish Çekosllovakisë. Dalja nga Traktati i Varshavës, (antarësimin e të cilit e kishte firmosur ish Kryeministri i Shqipërisë komuniste Mehmet Shehu), mund ta konsiderojmë disi pozitiv edhe pse një veprim i tillë mendohet se kishte në themel frikën e pushtimit nga Traktati i Varshavës, e pastaj do t’u humbte pushteti, Enverit e Mehmetit. Ftesa për antarsim në NATO, shënon Aleancën e Katërt  Politike-Ushtarake të Shqiptarëve, por tashma antarsimi ka projekte të tjera, ku mbi të gjitha qenia antare e NATO-s, do të thotë më shumë siguri në mbrojtje të trojeve tona, në mbrojtje të lirisë e demokracisë, në garantimin e të drejtave e vlerave njerëzore që na i ka falur Zoti, e nuk do të guxojnë kurrë më të na i dhunojnë, e aq më pak tëna i marrin ROPI (njeriu), qoftë i kuq, i zi, apo sinonime të tyre të dalura boje. Gjithsesi duan apo nuk duan disa “mbeturina” komuniste që u ka ngelur ora në Beograd, Moskë apo Pekin, për Shqipërinë është hapur Porta Kryesore e Europës dhe Botës Perëndimore, Portë të cilën më shumë ja kemi pas mbyllur vetes se sa na e kanë mbyllur të tjerët. Sot politika çirret për për meritat, ndërkohë që është kohë detyrash. Nëse duhet thënë diçka për merita në këtë aleancë është pikërisht Prof. Dr. Sali Berisha (Firmëtari i Ftesës edhe si Kryeministër i Shqipërisë), i cili ka qenë i pari ndër ish vendet komuniste që ka bërë kërkesë për t’u antarësuar në NATO.

Referenca:

1.   Edwin Jacques, Shqiptarët, fq. 195.

2.   Serge Matais, Historia e Shqiptarëve, fq. 237.

3.   Dhimitër Frangu, Veprat e Lavdishme të Skënderbeut, fq. 60-61.

4.   Dokumente të shek. XVI-XVII Për Historinë e Shqipërisë, Vëll. III, fq. 289-291.

NDUE BACAJ

Enveri sipas Yves Pouliquen

Që Perëndimi liberal ka ndie gati gjithmonë dhe unanimisht përbuzje dhe neveri ndaj “grafomanit” Enver Hoxha, siç e quen oftalmologu francez Pouliquen, nuk asht nji gja e re, por në faqet e librit me kujtime “Le Médecin et le Dictateur” (botuese Odile Jacob, Paris 2008) vërehet nji neveri e hollë aristokratike e përzieme me kuriozitetin ndaj realitetit të randë dhe ajrit plot tension që shtypte asokohe mbarë Shqipninë.

Vetë thirrja e mjekut Pouliquen prej Parisit për me vizitue sytë e mbaruem të diktatorit, i cili ishte diabetik qysh në rini, pompoziteti dhe respekti ndaj mikut francez, saktësia ushtarake në pritjet dhe përcjelljet prej diplomatëve të ndryshëm shqiptarë, atmosfera zyrtare dhe ngrimja e plotë e çdo ndjenje humane e kthejnë lexuesin e këtyne kujtimeve mbrapa në kohë së paku nja dy dekada.

Gjithë aparati shtetnor-partiak shqiptar ishte mobilizue për me ia shpëtue të pamin apo me ia zgjatë pleqninë diktatorit Hoxha, ai vetë duket se ndiente keqardhje për çdo gja që do të mbijetonte mbas tij. Vitet e fundit të diktatorit ishin diçka e mes demencës senile dhe manive të tija të gjithmonshme, mes degjenerimit të funksioneve vitale dhe mpakjes së çdo mundësie për ripërtrimje fizike dhe mendore.

Megjithatë ithtari francez i Hipokratit shkon në Tiranë, me kuriozitet dhe me ndrojtje, për me krye misionin e tij fisnik që nuk kushtëzohet prej politikës.

Rrugët e vorfna të Shqipnisë, makinat e vjetra, njerëzit e veshun pak si si kinez e pak si europian, rregulli mekanik që zotnonte në udhëkryqe e në çdo zyrë, banketet akulluese dhe shtërngimet e duerve duket se ia heqin mjekut francez mundësinë me shkue përtej së dukshmes.

E padukshmja vetëm mund të imagjinohet por nuk shihet, ajo rrin mbas nji perdjet të trashë, irreale dhe në të njejtën kohë të qëndrueshme, mbas nji sipari që asht sfondi i nji komedie për Pouliquen-in dhe i nji tragjedie për dy milionë e sa shqiptarë.

Edhe vila që i caktojnë për me banue në Tiranë shpreh shijet mediokre të nji sistemi ku estetika nuk ka vend. Veshjet e funksionarëve shprehin fantazinë e tyne të cektë dhe barazitizmit e dhunshëm të çdo shtrese shoqnore, vetëm ndonji prej fëmijëve të E. Hoxhës ban përjashtim nga kjo rregull e pathyeshme.

Edhe zbavitjet që i ofron sistemi mjekut të huej janë qesharake dhe monotone.

Arkitektura e Pallatit të Kulturës përçansohet prej tij si nji “ndërtesë pa shije e stilit sovjetik” ndërsa mbrenda tij nji shfaqje gati me karakter privat për nder të mikut të huej nxjerr në skenë artista me uniforma dhe me ritme ushtarake, kore luftarake, tone të ndezuna, nji folk-militarizëm i çmendun që mbas pak minutash do të neveriste çdo njeri me arsye të shëndoshë.

Mjeku i syve Pouliquen rrëfen se ndjeu mëshirë përpara nji spektakli të këtillë të jetës shqiptare.

Edhe takimi me Enver Hoxhën asht shumë i veçantë.

Pritja e tij në krye të shkallave të shtëpisë, buzëqeshjet e ambla, interesimi për udhtimin e mjekut, frëngjishtja e përkryeme (e vetmja gja e mirë që kishte mujtë me mësue në Francë) e nxjerrin E. Hoxhën si nji plak babaxhan që tregon respekt dhe dhembshuni për mikun e largët.

Tryeza në formë L-je asht mbushë me ministra, mjekë dhe diplomatë të naltë. Afër asht edhe e shoqja e Enverit. Në veshët e mjekut Pouliquen kumbon ambël “r-moscia” e diktatorit.

Por ndërkaq farsa mbaron, nji gjest i shpejtë i dorës së djathtë të diktatorit largon me shpejtësi gjithë të pranishmit, me përjashtim të dy mjekëve oftalmologë shqiptarë që dridhen në nji anë.

Në at’ gjest “brutal e pa nuancë” ka shumë përbuzje, vëren Pouliquen, por edhe mërzi, shqetsim e mosbesim.

Ai gjest asht shumë ma elokuent sesa trillet letrare të diktatorit, shumë ma shprehës se dashunia e tij për Chateaubriand-in, Lamartine-in, Vigny-in, Verlaine-in e deri edhe për Baudelaire-in.

Udhëheqësi, ai ma i nderuemi në mes të pandershmive s’ishte veçse nji burracak i pandershëm në mes të botës së nderueme që kultivon liritë dhe stimon hapsinat e pamata të shpirtit.

Ky asht kuptimi i atij takimi për mjekun francez Pouliquen.

Jemi në vitin 1979 e Enver Hoxha i paraqitet Pouliquen-it me nji thjeshtësi të shtime, me nji kostum gri të çilun, me nji mimikë të kandshme, me nji buzëqeshje të hapun që lente me u duk rreshtat e rregullt të dhambëve mes buzëve mishatake, me qepallat e trasha herë të rrudhuna e herë të qeshuna – me artin e atij që di me qenë tërheqës.

Udhëheqesi flet për vitet e kalueme në Francë, për randësinë që ka pasë për të frëngjishtja, ai asht i shpenguem në të folun aq sa mjekut francez i duket se me të mundesh me folë gjithçka pa pasë frikë. Mandej i flet për përparimet në Shqipni, i flet me mburrje se jo vetëm ka mbyllë kisha e xhamia por i ka kthye në kinema e në pallate sporti. Mjeku vëren se ai nuk prek në bisedë dhunën që ka kushtue ajo politikë. Mandej Enveri çohet në kambë e si nji histrion vijon pjesën e tij të recitalit.

Pouliquen vëren se Shqipnia asht kryesisht nji vend bujqësor, dhe Enveri pohon këtë gja por shton se politika e industrializimit të vendit ka pru ndryshime rranjësore. Mandej flitet për arsimin, për nevojën e mbajtjes së mobilizimit revolucionar në rrugën e Stalinit, Enveri e pyet për politikën e Giscard D’Estaing-ut … e në fund i dhuron mjekut nji zarf me disa foto që i përkasin takimit të tyne.

Akademiku Yves Pouliquen asht nji shpirt liberal dhe e njeh gjendjen e vërtetë të Shqipnisë. Si atëherë, ai edhe sot asht i ndershëm në këto kujtime të tija të botueme gati 30 vjet mbas fakteve.

Sigurisht objekti i tyne, Enver Hoxha, mbetë nji personazh për t’u studjue e ndoshta nji prej mënyrave për me kuptue personalitetin e tij asht leximi i vetë kujtimeve të tija. Jo librat që janë shkrue për të, rrenat e Ramiz Alisë dhe të Nexhmije Hoxhës, por vetë rreshtat që Enveri ka shkrue janë domethanës dhe ndriçojnë figurën e tij.

Egocentrizmi i tij, mania me u duk intelektual i klasit francez, dëshira me vu në dukje aftësinë e tij me i parashikue gjanat, lidhja e tij me botën ezoterike, ndjenja e inferioritetit ndaj intelektualve të mirëfilltë, dyshimet e tija ndaj gjithkujt, mania me dal në pah si shkrimtar i madh dhe si mendimtar marksist, mungesa e nji figure femnore në jetën e tij (e shoqja asht thjesht nji bashkëpuntore), ndjenja e hakmarrjes femnore që ruente në gji, cilësitë prej aktori të sprovuem, mungesa e çdo parimi moral përpara qëllimeve të veta, frika e tij e vazhdueshme dhe pasiguria si motiv i veprimeve të tija – përbajnë elemente për t’u studjue dhe analizue thellësisht sot, mbasi nuk mjafton me e mallkue dhe me e denigrue, duhet me kuptue sesi lind dhe zhvillohet në gjinin e shoqnisë nji monstër aq jetëgjatë si ai.

Asnji shoqni nuk mund ta konsiderojë vetveten imune ndaj rrezikut që prej saj të lindin monstra, e aq ma pak shoqnia jonë e turbullueme fund e maje!

Ardian Ndreca

Viktor Nerhati – në panteonin e lavdisë

Në Malësinë e Madhe prej shekujsh është i njohur urimi mos të humbte emri, por t’u kujtoftë e përmendet brez pas brezi. Natyrisht kjo është thënë për ata djem, burra e burrnesha, që me punën, veprën dhe jetën e tyre në shërbinm të trojeve tona na kanë lënë nder e lavdi, ndaj e kemi për detyrë në përjetësi, t’i përkujtojmë e nderojmë se këta janë, lavdia, historia dhe krenaria e së sotmes jo fort të lumtur, por edhe e të nesërmes me siguri më të mirë. Trojet tona si asnjë pjesë tjetër e Shqipërisë që i kishte falë Zoti që në agimin e jetës, kanë lindur e rritur burra e burrnesha, sokola e sokolesha, që pak popuj e raca në botë i kanë pasur. Ndaj Ne pa hezitim nuk duhet të presim dekada e shekuj, por t’u bëjmë vend në panteonin e lavdisë duke u dhënë vendin që u takon në memorien e përjetësisë. Pa dyshim njëri nga këta është edhe Viktor Dedë Nerhati, nga Pjeroshani i Kastratit. Viktor Nerhati kishte lindur më 22 mars 1963, në familjen e njohur nacionaliste, besimtarë e atdhetarë, NERHATI,nga prindërit (të ndjerit) Dedë e Lulë Nerhati. Kishte lindur në këtë konak që ndër mote e shekuj kishin qenë pushkë e ngrehur në luftë kundër turkut e shkjaut. Burrat e burrneshat e kësaj dere ishin shquar jo vetëm për trimëri e urti, por edhe për bukuri e hijeshi që malsorët i përmbledhin me fjalët domethënëse, Sokol e pikë Sokolit. E natyrisht kur vetë Zoti t’i falë këto, shpesh të merr në gji pranë vetes më shpejt se duhet. Mjerisht disa nga fisi apo familja Nerhati e kanë pasur këtë “fat” të zi, “fat” i cili ndau nga jeta edhe të ndjerin Viktor Nerhati me 26 mars të vitit 2001, atje në tempullin e lirisë e demokracisë së Botës, në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, atje ku u detyrua të emigrojë në vitin 2000 si shumë demokratë të tjerë pas vitit të zi 1997. Familja Nerhati, duke qenë me tradita nacionaliste e besimtare, e kishte kuptuar që në fillim të instalimit të komunizmit (pas 29 nëntorit 1944), se pushteti i ardhur me grykën e pushkës dhe me prroje gjaku, të shkaktuar nga lufta nacional-çlirimtare, kishte devijuar mjerisht në luftë civile për pushtet, për pushtetin e zi të Malësisë e Shqipërisë. Ndaj për këto edhe gjyshi i Viktorit, Kol Nerhati me djalin e tij, Noshin, nuk kishin hezituar të merrnin pjesë në kryengritjen antikomuniste të janarit të vitit 1945. Mbas dështimit të kryengritjes të Malësisë së Madhe e më gjërë, Kol Nerhati së bashku me djalin e tij, Nosh Nerhatin, për t’i shpëtuar Genocidit Komunist u detyruan të largohen për në ish Jugosllavi. Mjerisht edhe atje persekutimi komunist i ndoqi, pasi sllavët ishin nëna e vërtetë që kishte sjellë në jetë komunizmin shqiptar. Pikërisht në ish Jugosllavi falangat e sigurimit të shtetit shqiptar të asaj kohe, që ishin seksion i UDB-së Jugosllave krijuan kushtet për të vrarë nacionalistin Nosh Nerhati, dhe detyruan të kthehet në Shqipëri antikomunistin Kol Nerhati. Kola u burgos, ndërsa familjarët e tij u internuan në kampin famëkeq në Tepelenë, që ja kalonte çdo burgu. Familjet e Dedë Kol Nerhatit dhe Gjergj Kol Nerhatit, ishin objekt i internimeve dhe persekutimeve tepër të gjata, gjë që e vuajtën jo vetëm ata që kishin moshën e këtë fat të zi, por edhe ata që lindën dhe u rritën pas internimit. Djali i Dedë Kolës, Viktori, ishte pjesë e mundimeve të sistemit komunist, që ja kalonin disa herë mundimeve të vetë Krishtit. E dhashë këtë sepse komunizmi, si paganizmi, ishte i pa fe, dhe në vend të besimit në Zotin e vërtetë kërkonte të impononte zota të rremë të ideologjisë komuniste, si Stalinin e Enverin e tjerë djaj të kuq. Vetë Viktori në fëmininë dhe rininë e tij pësoi mbi vete e familjarët e tij persekucionin komunist, ku shteti i privoi çdo të drejtë njerëzore, që në gjuhën marksiste quhej Lufta e Klasave. Viktor Nerhati gjatë viteve të persekucionit si çdo antikomunist i lindur kishte grumbulluar energji e urrejtje kundër diktaturës, ndaj që në lëvizjen e parë studentore antikomuniste në Universitetin e Tiranës ishte me zemër e mendje pranë studentëve heronj që për herë të parë po lëkundnin kalanë socialiste, që nuk ishte prej graniti siç thuhej. Nëse me 12 dhjetor 1990 u themelua Partia e parë antikomuniste,Partia Demokratike, me 13 dhjetor 1990, Viktor Nerhati kishte hyrë në lidhje me antikomunistët e Shkodërloces, dhe ishte pjesëmarrës në rrëzimin e bustit të diktatorit Hoxha. Viktor Nerhati ishte ndër ata djem të ri që së bashku me malësorë të tjerë antikomunistë me në krye Demokratin e papërsëritshëm, të ndjerin Dodë Kaçaj, do të themelonin Partinë Demokratike në Malësi të Madhe, që me 2 janar 1991. Viktor Nerhati ishte ndër ata kastratas që krahas luftës kundër komunizmit, ishin në vijën e parë të frontit për rigjallërimin e besimit tek Zoti. Mesha e parë pas vitit ateist 1967, u tha në Shkodër me 4 nëntor 1990, dhe me 11 nëntor një meshë e tillë u mbajt në Bajzë, ku Viktor Nerhati, jo vetëm ishte pjesëmarrës, në të dyja meshat, por në atë të Bajzës ishte njëri nga organizatorët. Gjithashtu Viktori kishte marrë pjesë edhe në hapjen e objekteve të kultit të sivëllezërve tanë musliman, (Xhamisë së Plumbit Shkodër dhe inagurimin e asaj të Aliajve). Viktori ishte pjesëmarrës në mitingun e 3 janarit 1991 në sheshin “Isa Buletini” në Shkodër, si edhe ishte njëri ndër organizatorët e mitingut të 19 shkurtit (1991) në qendër të Bajzës, ku do të merrnin pjesë ndër të tjerë Profesor Doktor Sali Berisha dhe lideri i përjetshëm i demokracisë Azem Hajdari. Gjithashtu Viktor Nerhati ishte ndër të parët malsorë që muarën pjesë në demonstratën e përgjakur antikomuniste të 2 prillit 1991 në Shkodër, në mbrojtje të votës së lirë që është themeli i demokracisë. Me krijimin e shoqatës të ish persekutuarve politik në Malësi të Madhe Viktori u zgjodh sekretar i saj nga viti 1992 deri në vitin 1996. Gjithashtu ka qenë kryetari i Grupseksionit të Partisë Demokratike të Kastratit nga vitet 1993-1998, ndërsa nga viti 1994-1997 ka qenë edhe anëtar i kryesisë së Degës së P. Demokratike të Malësisë së Madhe. Po nga viti 1993 deri në vitin 2000 ka ushtruar edhe detyrën e Inspektorit të Institutit të ish Përndjekurve politik për Prefekturën Shkodër. Ndërsa nga viti 1996 deri në vitin 2000, kur u detyrua të largohet nga Shqipëria për arësye politike, ka qenë antar i Këshillit të Rrethit të Malësisë së Madhe. Viktor Nerhati si demokrat i orëve të para nuk ka munguar në asnjë miting, demostratë apo protestë të forcave demokratike në nivel lokal apo kombëtar, edhe pse shpesh në këto aktivitete mund të ishte i rrezikuar, siç ishte rasti i protestave pas vrasjes së heroit të demokracisë Azem Hajdari, me 12 shtator, dhe protestave të datës 14 shtator 1998. Vlen të theksohet se në të gjitha fushatat dhe zgjedhjet, politike e lokale, është ndier dora dhe mendja e këtij demokrati qëndrestar e me vizion. Viktor Nerhati në të gjitha detyrat shoqërore e zyrtare ka demostruar përkushtim, ndershmëri, korrektësi dhe tolerancë, pa asnjë motiv hakmarrje, pasi siç thoshte ai: “Ne të persekutuarit që kemi qenë më të privuarit nga liria, demokracia, barazia dhe të drejtat njerëzore që i ka falur Krijuesi, jua dimë vlerën këtyre të drejtave më mirë se askush tjetër, ndaj do të bënim mëkat, nëse do të kërkonim t’jua privojmë këto të drejta të tjerëve, edhe nëse ata janë vetë autorët apo aktorët e vuajtjeve tona”. Viktor Nerhati, këto cilësi i ka demostruar praktikisht, veprime që ja kanë rritur vlerën dhe respektin para malësorëve e më gjërë, pa dallime politike e tjera. Malsorët prej shekujsh përdorin një shprehje, se njerëzit e mirë i merr Zoti pranë vetes më shpejt se të tjerët, gjë që edhe me Viktorin kështu ka ndodhur, pasi puna dhe jeta e tij tani pas vdekjes përmendet e kujtohet me respekt nga të gjithë, gjëra që duhet tu japin forcë e krenari për përballimin e jetës, familjarëve, vëllaut e motrave dhe të afërmve të Viktor Nerhatit, e veçanërisht bashkëshortes së tij, zonjës së nderuar Flutur, për të edukuar e transmetuar tek trashigimtarët e të ndjerit; djali Danadon dhe Vajza Lusijana emrin dhe veprën e mirë të babait të tyre Viktor dhe familjes së njohur Nerhati, trashigimi që nderon jo vetëm familjen, fisin, Pjetroshanin, Kastratin, por edhe Malësinë e Madhe e më gjërë. Për këto cilësi, Këshilli i Komunës Kastrat i dha titullin “Qytetar Nderi”.

NDUE BACAJ

Kardinal Mikel Koliqi 1902-1997 – Një qiri në 106 vjetorin e lindjes

212 është numri i faqeve që studiuesi muzikolog i njohur shkodran Prof.Gjon Simoni i ka përkushtuar Kardinalit të parë në historinë e krishtërimit në popullin shqiptar, Shkëlqësisë së Tij Mikel Koliqi, të përmbledhur në tre studime rë mirëfillta shkencore: “Jeta”, “Veprat” dhe “Dëshmi”.

Vepra hapet me një parathënie të shkruar nga At Francesco Botta S.J. E parë me një sy kritik dhe analitik, vepra muzikore e Kardinal Mikel Koliqit ruan vlerën e rëndësishme për veprën muzikore të Kardinalit. të studiuar me skrupolozitet dhe profesionalizëm nga Prof. Gjon Simoni, duke bërë një shprehje dhe nderim zemre ndaj një prelati, për një mik shumë të dashur të një bashkësie, e famullisë së Kishës së “Zemrës së Krishtit” në Tiranë, për një meshtar besnik të klerit katolik shqiptar. “Jeta”, përfshinë: Koha e parë: Allegro Giusto; koha e dytë: Adagio Lamentoso; koha e tretë: Allegro Maestoso dhe Coda. Në kapitullin e dytë “Veprat”, bëjnë pjesë melodramat: “Rozafa”, “Rrethimi I Shkodrës”, “Ruba e kuqe”. Kapitulli i tretë “Dëshmi” përfshinë tre nënçështje: “Një pikë referimi” (Gjon Kapidani), “Veprimtaria muzikore e imzot Mikel Koliqit” (Tonin Zadeja) dhe mbyllet me biografinë, shembujt dhe veprat, dhe fotografi. Vepra është shtypur cilësisht nga shtypshkronja e njohur “Laurenziana” në Napoli të Italisë.

Kardinali, i pari i tetë fëmijëve të Koliqëve

Mikel Koliqi, lindi në Shkodër më 29 shtator 1902. I ati, Mark Koliqi, ishte tregtar dhe e ëma, Age Simoni, ishte bijë tregtari. Mikeli qe fëmija i parë i një vargu prej 8 fëmijësh, ndër të cilat pesë djem dhe tri vajza: Mikeli, Ernesti (Prof.Ernest Koliqi, një ndër yjet e letërsisë shqiptare si shkrimtar dhe njëri me kulturë shumë të madh) Leci, Gulielmi, Margerita, Antonieta, Viktori dhe Terezina. Koliqi i ri studioi dhe arriti të luante në piano pjesë nga Moxart dhe Bethoven. Studioi pjesë pianistike të Shopen-it, duke luajtur sidomos valset dhe nokturnet e këtij autori. Njohu autorë bashkohorë, si: Debysi, Ravel etj. Lexoi dhe studioi me kënaqësi muzikën operistike, ndoqi me intensitet zhvillimin e veverizmit muzikor, por në të njëjtën kohë kishte adhurim të veçantë për Vagnerin, veprat e të cilit i njihte shumë mirë. Ai shkonte për të ndjekur shfaqjet operistike në Milano dhe në qytetet e tjera të Italisë, dallonte qartë karakteristikat interpretuese të njërit këngëtar apo tjetrit, përshkruante atrmosferën e koncerteve dhe operave si spektator.

Në periudhën kur vinte në qytetin e lindjes, Kardinali i ardhshëm Koliqi shkonte në piknik në periferi të Shkodrës, si në Shirokë, Zogaj e gjetkë, dëgjonte në shtëpitë e shokëve dhe miqve muzikë me gramafon. Diskoteka e tij filloi të pasurohej në mënyrë sistematike me veprat dhe kryeveprat e autorëve të ndryshëm, si: Moxart, Verdi, Puccini, Vagner, Rossini, Donixetti, Maskanji, Leonkavalo, Boito, Hendel, Bach, Hajden, veprat vokale nga Palestrina, Laso, Kerubini, Perozi, Kasimiri, Paxhela etj. Pas mbarimit të shkollës së mesme, filloi studimet e larta në Politeknikumin e Milanos në degën e inxhinierisë mekanike. Por gjatë kësaj periudhe mori vendimin për t’u bërë prift, duke lënë përgjyshëm studimet në vitin e dytë për të vijuar studimet teologjike në seminarin “Corso di Venezia” të Milanos dhe më vonë në seminarin Vonogonos. Atje studioi nga viti 1928 deri më 1930. Në 30 maj 1931, në moshën 30 vjeçare, u shugurua meshtar në Kishën e Jezuitëve të Shkodrës, nga Arqipeshkëvi I Shkodrës imzot Lazër Mjeda (1869-1935).

Studiuesi muzikolog, me veprën e vet përkushtuar Kardinal Mikel Koliqit, hedh dritë për herë të parë në pasionin e madh që meshtari kishte për muzikën, krahas adhurimit për meshtarinë dhe punën e përditshme me rininë në Veprimin Katolik, me shtypin, themelues dhe drejtues i revistës popullore të përjavshme shkodrane “Kumbona e së diellës”. “Gjatë studimeve teologjike, vlerëson studiuesi Prof.Gjon Simoni, në Milano, Mikelit i besuan drejtimin e korit të kolegjit. Siç duket, Mikeli nga Shqipëria ishte më i afti nga muzikantët seminaristë që kishte kolegji. Ai tregonte se për të shoqëruar korin, caktuan një tjetër seminarist që kishte përfunduar studimet në konservator dhe luante mjaft mirë”. Duke ditur se priftërinjtë katolikë që shërbenin në atë kohë në Shqipëri konsideroheshin nga Selia e Shenjtë si misionarë, ky “status” u jepte lejen dhe mundësinë që, sipas rastit, të studionin e të diplomoheshin edhe në fusha të tjera të tjera të kulturës dhe artit. Kështu, sapo mbaroi studimet, para se të vinte në Shkodër për të filluar punë si ndihmësfamullitarë, Mikeli iu drejtua imzot Luigj Bumçit që ta dërgonte në ndonjë shkollë muzikore për të mësuar muzikë. Me rekomandimin e Ipeshkëvit, Mikeli shkoi në Austri (kryeqytet i muzikës operistike botërore, ku çdo vit jepet me 1 janar Konverti i Madh i Vjenës, shënimi im K.Kapinova) pranë një kori të famshëm. Siç duket atje studioi elemëntët e dirigjimit lokal, duke vënë në bazë profesionale njohuritë që kishte marrë autodidakt dhe nga përvoja artisitike, dhe kjo jo e pakët.

Të gjithë e moshuarit e qytetit të Shkodrës dhe nga antarët e Veprimit Katolik asokohe, korit të famshëm të qytetit e katedralës së Shën Shtjefnit (sikurse njihet nga të gjithë si Kisha e Madhe) e kujtojnë portretin e tij si një njeri të qeshur, të dashur, optimist, me kulturë të gjërë, amator i muzikës, që kishte bërë për vete shumë miq e shokë. Në libër, për këtë natyrë të dashur popullore, Prof.Gjon Simoni shkruan: “Të gjithë në mënyrën e vet pritnim shumë prej tij, por më shumë se shoqëria, më shumë se Shkodra priste prej tij familja, e cila po kalonte një periudhë të vështirëshisë financiare dhe të gjithë shpresat për të dalë nga kjo gjendje i kishte mbështetur tek djali i madh. Ishte plotësisht e natyrshme. Megjithatë, e ëma, me një “U bëftë vullnesa e Zotit”, duhet të ketë hequr mendjen nga kjo shpresë, duke iu nënshktruar vullnetit të Perëndisë.”

Dhe natyrshëm, sikurse kishin vepruar gjatë 2000 vjetëve, edhe dom Mikeli nuk erdhi në Shkodër si prift i zakonshëm për t’iu nënshtruar rutinës, për të kryer vetëm detyrat fetare si ndihmësfamullitarë dhe më vonë famullitar në qytetin e Shkodrës së tij të dashur. Plane ambicioze dhe realizimin e menjëherëshëm të tyre kishte në kokë prifti i ri. Ai e kishte të qartë se çfarë duhej bërë dhe si duhej bërë sa më mirë. Me një përvojë të pasur evropiane, menjëherë i hyri punës për t’i shërbyer sa më mirë bashkësisë katolike, dhe jo vetëm asaj.

Profofesor Simoni, duke hulumtuar mbi jetën dhe veprën e Kardinal Koliqit, ndër të tjera vlerëson: “Gjatë kësaj periudhe arriti të organizonte korin e Katedrales, të cilit i vuri emrin ‘Scola Cantorum’ (1932). Kompozoi dhe realizoi në skenë tri melodrama me theks të fortë patriotik. Kompozoi edhe 30-40 pjesë të ndryshme korale, shumica me objekt kishtar. Këto pjesë kishin formën e motelit që ishte shkruar për violinë dhe kor vajzash, ndonjëra edhe për solist e kor. Themeloi dhe drejtoi për shumë vjet revistën e njohur “Kumbona e së diellës” dhe e drejtoi atë si kryeredaktor nga numëri i parë (1938), deri sa u mbyll nga censura komuniste në vitin 1945.”

Kardinal Koliqi kishte një aktivitet të pasur si muzikant, ekzekutues, drejtues kori dhe kompozitor. Pra, edhe pse famullitar, pasioni i tij për muzikën bëri që ai të nerrej ne të seriozisht dhe në një masë më të madhe se i takonte. “Si intelektual me kulturë të gjërë muzikore, i hyri menjëherë punës për krijimin e korit të Katedralës në baza profesionale… Ky grup koral përbëhej nga burra të aftë për të interpretuar meshën dhe pjesë të tjera të muzikës fetare gjatë ceremonive kishtare. Ai qe një fillesë e traditës së muzikës korale Scola Cantorum që do të lulëzonte më vonë”, vlerëson muzikologu i njohur shkodran dhe nxënës i Kardinal Koliqit, Prof. Gjon Simoni.

Dom Mikeli mendoi të organizonte shfaqje skenike, në të cilat kori dhe elemëntë të tjerë angazhoheshin si elementë si aktorë që recitonin dhe ndonjëherë, edhe këndonin sipas rolit. Kështu, ai filloi t’u përshtaste muzikë të huaj teksteve teatrale të shkruar nga poeti i ëmbëlsisë, dom Ndre Zadeja (pushkatuar nga komunistët më 25 mars 1945) ose nga poetë të tjerë shqiptarë. Me interes është përshkrimi që muzikologu Simoni i bën bashkëpunimit të ndërsjelltë midis poetit dhe kompozitorit që, njëkohsisht, ishin edhe vëllezër në Krishtin, respektitivisht dom Ndre Zadeja dhe dom Mikel Koliqi. “Drama të ndryshme shqiptare u përshtatnin melodi këngësh të huaja, e kështu kori dhe solistët merrnin pjesë si aktorë në veprimet skenike. Nuk dimë sa kohë vazhdoi kjo lloj pune artistike, kur një ditë erdhi dom Ndreu në studion e dom Mikelit dhe, duke vënë “soleminisht” libretin e dramës “Rozafat” mbi tavolinën e punës, i tha: “… shkruaje vetë muzikën. Një dramë shqiptare kërkon muzikë shqiptare…”, dhe iku duke lënë tundimin pas vetes. Dom Mikeli, që vetëm, një shkak donte, i hyri menjëherë punës dhe kompozoi shpejt, brenda pak javësh, muzikën për dramën “Rozafat”…

Kompozonte në mbrëmje, kur kthehej në qelë, në selinë e famullitarit dhe pas aktiviteteve të tjera. Meqenëse nuk kishte shumë kohë, muzikën e shkruante pa e zbardhur në të pastër. Këngët (ariet) dhe pjesët e tjera solistike, ndonjëherë gjenden të shkruara në një vijë melodike dhe shoqërimi i tyre pianistik ka vetëm disa kthesa harmonike dhe shënime të fakturës së shoqërimit si dhe ndonjë figurë instrumentale, e cila shërben për të përcaktuar emocionalisht edhe nga ana dramatike figurën artisitike, që ta karakterizojë dhe ta vendosë atë mirë në mjedisin artisitko-dramatik.”

Autori i veprës kushtuar Kardinal Koliqit, ka bërë një studim profesional të të gjithë vlerës krijuese artisitke muzikore, duke i paraqitur sot të freskëta pas shumë dekadash. Ai me dashamirësi, respekt të thellë e nderim për maestron e tij të parë, ka ruajtur në thellësi të kujtesës dhe shpirtit dashurinë për çdo partiturë dhe notë muzikore nga përndjekjet e përbinshme komuniste që kërkonte të asgjesonte çdo notë dhe muzikë të progresit botëror, një pjesë të të cilat i trashëgoi edhe Kardinali ynë Mikel Koliqi. Prof.Gjon Simoni, përmes një pune hulumtuese, sistemuese dhe analitike të materialit faktografik, ka mundur të na dhurojë meshtarin e krijuesin, Krishtin dhe muzikën kushtuar Atij në emër të një populli që ndër shekuj i ka qendruar besnik fesë dhe traditës kulturdashëse të të parëve. Përmes një stili ta pasur narrativ dhe një elegance në të shkruar ofron për lexuesin mbarëshqiptar melodramat e muzikuara nga dom Mikel Koliqi, sikurse njihen sot si “Rozafa”, “Rrethimi i Shkodrës” dhe “Ruba e kuqe”, të tria të shkruara nga poeti i njohur i ëmbëlsisë dom Ndre Zadeja (1891-1945).

Ndërkohë revolucioni i kuq kinez përsekutonte intelektualët e klerikët katolikë

Muzikologu Prof. Gjon Simoni, gjatë hulumtimeve të kujdeshme shumëvjeçare ka dhënë të shkrira në linjat e veprës së vet për Koliqin të gjithë jetën e tij dhe për të parë në një profil më të ngushtë, si muzikolog i gurrës shqiptare. Por autori nuk ka lënë pas dore edhe gjeografinë e kalvarit komunist me të cilin u përballë drejtpërsëdrejti Kardinali ynë Mikel Koliqi. Kështu në vepër mësojmë se në vitin 1952-1953 filluan presionet dhe përpjekjet e diktaturës për të krijuar Kishën Katolike Autoqefale, pra të pavarur nga Selia dhe Ati i Shenjtë në Vatikan. Në vitin 1953-1954 kjo valë arrestimesh përfshiu shumë intelektualë nga mbarë Shqipëria.

Prof. Gjon Simoni duke shkruar për këtë dramë tragjike që preku mbarë popullin shqiptar dhe më së shumti klerin katolik shqiptar në Shkodër, për Kardinalin Koliqi vë në dukje: “Mbaroi kështu koha e parë e simfonisë së jetës së tij. Akordet dramatike mbyllnin këtë pjesë. Megjithatë, buzëqeshja e tij e vazhdueshme që vinte nga qetësia shpirtërore bënte që tragjedia e kësaj jete të merrte një pamje pothuaj joreale, gati-gati teorike. Si lufta e së mirës kundër së keqes. Kështu për dom Mikelin filloi epoka më e zezë e jetës, ajo e privimit të përhershëm të lirisë, pa asnjë kuptim për botën e tij intelektuale dhe të misionit të tij si meshtar. Gjithçka për te zbret në banalitet. Nga ana e tjetër vuajtjet dhe torturat rriteshin, duke lënë përshtypjen se do të vazhdonin përgjithmonë.”

Megjithëse i burgosut ose i internuar, ai vazhdoi të kryente detyrën e vet fshehtas. Zhvillonte me shumë kujdes ungjillizimin e bashkëvuajtësve, kur ata e kërkonin, kryente ritet fetare, si pagëzim dhe kungimin, dhe megjithëse larg nga Shkodra, jepte këshilla dhe udhëzime dhe së bashku me kolegët meshtarë merrte vendime për problemet e famullive, që ishin në gjendje përndjekjeje të jashtëzakonshme. Kështu në vitet 1954-1986, kaloi në burgim dhe internim edhe 32 vjet të tjera. Në vitin 1977, në moshën 75-vjeçare, dënohet për të tretën herë me 15 vjet burgim. Absurdi kishte logjikën e vet djallëzore. Vitet e burgimit dhe internimit i kalon në disa krahina të Shqipërisë, si në Lushnjë, Fier, në zonën e maleve të Vlorës dhe në vende të tjera syrgjynimi.

Më vonë do të tregonte për torturat e tmerrshme që pësonin në burg: rrahje deri në gjakosoje, elektroshok, varje nga duart e lidhura disa ditë me radhë, përve urisë, etjes e të ftohtit. Gjatë kohës së gjatë të burgimit shumë qenë shokët e tij klerikë, por edhe bashkëvuajtës të tjerë, që u vranë ose vdiqën nga torurat mizore. Pra me të drejtë çuditemi kur shohim se dom Mikelin nuk e zhdukën që në vitet e para (1945-1950). Me të drejtë konstaton në librin e tij Prof.Simoni, se siç duket, ishte një peng i çmuar në dorën e diktaturës për t’i bërë presion vëllait të tij Ernestit që të mos merrte inisiativa dhe të zhvillonte aktivitet politik kundër pushtetit komunist në Shqipëri. Madje kur e pyetnin dom Mikelin për vuajtjen e tij përgjigjej: “… të tjerët kanë vuajtur më shumë se unë nga torturat…”. Gjithsesi, ai është “Mandela i Shqipërisë” me 40 vite burg… dhe Zoti shtriu dorën pranë Nënës Shqipëri për të vlerësuar si KARDINAL…

Për këto dhe shumë episode të rëndësishme të jetës së Kardinalit Mikel Koliqi do të mësoni më shumë në veprën e sapodalë në qarkullim. Autori, Prof.Gjon Simoni, kryen një detyrë dhe detyrim të madh ndaj qytetit të tij të lindjes, si besimtarë dhe ish nxënës në korin e njohur Scola Cantorum dhe në Veprimin Katolik në Shkodër, që drejtohej nga themeluesi i saj Shkëlqësia e Tij Kardinal Mikel Koliqi.

KLAJD KAPINOVA, New York

Me rastin e 100 vjetorit të lindjes së prof. Eqerem Çabej

Emërtimi i etnosit si “Illyrias = “Populli i Hyllit/Hyjit”?

Emërtimi i etnosit “Illyrias” e “Illyria”, folja “illyrizo” dhe ndajfolja “illyristi” te etnografi, leksikografi e logografi i shquar S. Bizantini i shek VI!

Alban-shqiptarët nuk e trashiguan në vazhdimësi dhe nuk e ripërtërinë në mesjetë e as në kohën moderne,  ish formacionin antik  të etnosit “Ilirë,  gjuhë  ilirishte, Iliria”.

Duke shfrytëzuar edhe punën e linguistëve pararendës si  Leibnitz, Thunman,  Hahn etj, G. Majer ishte shprehur: “Të quhen shqiptarët e sotëm me emrin si neo-ilirë do të ishte po aq e drejtë ashtu siç quhen grekët e sotëm, me emërtimin helenë”. (G. Meyer, “Della lingua e della letteratura albanese”, “Nuova Antologia”, 2e sé., Vol. 50, 1885, f 535) Po ky dijetar, siç e nënvizonte edhe prof. Çabej, u ankua se “shkaku kryesor i njohurive të pamjaftueshme lidhur me historinë e shqipes është mungesa e burimeve të shkruara të një gjuhe  antike të saj”. (Po aty cituar, f 586)

Megjithse krahasimi mund të qëndronte në planin akademik, në realitetin historik e në vetëdijen popullore duhet vërejtur se, përgjatë okupacionit asimilues sllavojugor të Ilirisë, emërtimi i formacionit antik të etnosit shkoi duke dalë jashtë përdorimit për të gjithë ilirët gadishullorë, madje edhe për më të specifikuarit si “ilirët e vërtetë”. Siç mund t’a konstatojmë në një varg autorësh mesjetarë, por edhe në shkrimet e shkodranit M. Barleti, qysh prej një kohe mbas dyndjeve masive sllavojugore e deri te mesjeta e mesme, “si ilirikë e si gjuhë ilirike” do të emërtoheshin dhe identifikoheshin etnitë sllavojugore të gadishullit tonë.  Ndërkaq, për ish ilirët dhe për përzierjet e fiseve të tjera të përafërt me ta, kishin mbetur ende tre ish emërtime të dalluara nga antikiteti: “Epiri, populli epirot, gjuha epirote, Maqedonia, populli maqedon, gjuha maqedonishte dhe Albania, populli alban, gjuha albanishte”. Këto emërtime e vazhduan konkurrencën përgjatë proçesit të nacionalitetit, ku një prevalencë e dominim, deri në parametrat e parë të emërtimit si nacion, e siguroi formacioni Albania. (Edhe mbi formacionin Maqedonia, do konstatojmë se vendosen e indentifikohen sllavojugorët bullgaro-maqedonas, teritori i të cilëve aty nga 1908 na quhej edhe si “Ilinden”!)  Mbi këtë gjendje u vendos dhuna dhe injoranca asgjësuese e ç’tjetërsuese e okupacionit turko-osman mbi çdo lloj memorie,  vetëdijeje e trashigimie historike të popullit tonë.  Aty nga fundi i shek XVII e shek XVIII, në skenë u duk edhe sythi i një emërtimi të ri “shqipëtar, gjuhë e shqipëtarëve”, i cili  dora-dorës do të plotësohej edhe si  formacion gjeografik, duke marrë edhe një aprovim zyrtar me kufinj politik me rastin e pavarësisë më 1912-1913.

Më konkretisht, për kohën kur operonte G. Majeri, në vetë lëvizien nacionale (kombëtare) shqiptare të fund shek XIX, nuk u shtrua ndonjë kërkesë për ripërtëritjen e ish emërtimit të etnosit, as në mënyrën  zyrtare nga lart-poshtë  dhe as  si e kultivuar popullore.

Siç e vuri e vuri në dukje mjaft mirë P. M. Sirdani, qysh nga shek XIX e përgjatë shek XX, populli ynë u vetprezantua me dy formacione emërtimesh nacionale. (P. M. Sirdani, “Emnat shqyptar e arbnuer”, H.D., 1931, nr. 4, nr. 11; shih edhe E. Çabej, “Emrat nacionalë të shqiptarëve”, “Shqipëria e Re”, nr. 1, Tiranë, 1972; E. Sedaj, “Etnonimi Arbëresh-Shqiptar”, Prishtinë 1996 etj.)

Gjuha ilirishte  ka ekzistuar.

Nga autori antik Polibi kemi informatën dhe sigurinë se gjuha ilire kishte ekzistuar, simbas këtij citimi: “Porsa i bënë të ditur përgjigjen e Gentit, Perseu i Maqedonisë, nxitoi t’i dërgonte Gentit përsëri Ardeun, bashkë me Glaukun, një nga rojet e tij personale, dhe Pleuratin, mbasi ky dinte gjuhën ilire”. (“Historiae”, XXVIII, 9) Siç dihet nga historia rasti i mësipërm paraqiste një bashkbisedim me traktativa diplomatike për një marëveshje të bazileusit Perseu të Maqedonisë me Gentin e Ilirisë në Shkodra, si një koalicion për të kundërshtuar okupacionit roman. Siç kuptohet përkthyesi Pleurat i zotëronte të dy gjuhët, maqedonishten dhe ilirishten. Këto gjuhë, siç edhe dalmatishtia etj, në saje të mbishtresës romanizuese, më vonë diku më shumë e diku më pak, pothuajse u shuan. Sot mendohet një fond autokton i ilirishtes mjaft i limituar, për shkak edhe të mosnjohjes së ndonjë burimi të gjuhës së shkruar, ose të mos arritjes deri te shkrimi etj. Simbas Leinitzit të parit, e pastaj edhe Hahnit, ishte ngritur  hipoteza se midis ilirishtes, maqedonistesh e thrakishtes kishte edhe njëfarë përafërsie. Por, se sa i vërtetë mund të kishte qenë ky lloj pohimi, vetëm zbulimet e ardhshme me materiale të shkruara, nqs do ketë të tilla, mund t’a sqarojnë më tej. Kohët e fundit më 1997, simbas  një dokumenti të klasifikuar si apokrif, një Testament me Privilegje të Aleksandrit të Madh, në Statutet Mesjetare të Qytetit të Shkodrës, nga studiuesja italiane L. Nadin, rezulton se aty ka një lloj pohimi nga vetë Aleksandri i Madh: “Unë  Aleksandri… pinjoll i farës së shquar të popujve ilirikë dhe të popujve të tjerë të së njejtës gjuhë që popullojnë Danubin dhe zonën qëndrore të Thrakës”. (“Statuti di Scutari”, Roma, 2002, f 167)

Në një studim që ne i kemi bërë këtij dokumenti, na ka rezultuar se edhe në rastin e një lloj sajimi e manipulimi të fallsifikuar, ky bazohej në një bazament e pohim, për një Testament me gjallje të Aleksandrit, të cilin e kishte edhe Bibla e Vjetër. (Bibla, përkth. e komente dom S. Filipaj, Ferizaj 1994, “Libri i parë i Makabenjve”, “Aleksandri i Madh e ndarja e Perandorisë”, I, 1-9, f 1310-1311) Gjithsesi,   kronologjia edhe sikur të mos bazohej në një përkthim nga një dokument autentik, do të shkonte e shumta te koha romake dhe nuk ka asnjë vend për ndonjë lloj insinuate e interpretimi tjetër me bazë sllavojugore.

Ishin linguistët evropianë që e hapën dhe e shënuan rrugën për studimin e ilirishtes. Në më se një rast andej-këndej, prof. Çabej, që i kishte studiuar e përvehtësuar me seriozitet autorët evropianë, shprehet për “ilirishten”, duke evidentuar nga ajo disa relikte edhe nga burimet e shkruara antike, por edhe “nga kapja brenda shqipes”, sipas një shprehje të përdorur nga Jokli. (psh: “Ilirishtia ka pasur diftongun eu Teuta”. “St. për Fonetikën Historike të Gjuhës Shqipe”, bot. 1988, f 34; “fjala lat. sica=thika, kjo më fort ka shkuar prej Ilirie në Itali se sa anasjelltas… Ato më të moçmet s-sh e kanë kryer ndërrimin s-sh si fjalë të lashta të fondit autokton”… po aty, cit. f 60 etj)

Një skedë e vitit 1971 dhe një detyrim!

Në lidhje me titullimin e trajtesën e këtij shkrimi, gjeta ndër faqet e një periodiku (“Kumtari 7”, bot. i  Muzeut Historik Shkodër, 1995, f 61), një skedë të vitit 1971, ku kisha disa shënime të hershme. Te “Kumtari” i cituar, ka një studim të dr. Prof. G. Shpuza, mbi një  dorëshkrim studim të pabotuar të Filip Shirokës, që datohet i vitit 1908. Skedën, unë e kisha vendosur aty qëllimisht, në lidhje me një interpretim etimologjik që autori  i njohur shkodran F. Shiroka i bënte emërtimit Iliria si Hylliria, ilirëve si hyllirasit, me një etimologji nga Hylli/Hyji i Bardhë. Prindi im Gj. Luka dhe xhaxha im albanologu i njohur K. Luka, më kishin lënë një porosi që t’a shikonja e konsultonja  S. Bizantinin, te zërat “Illyria dhe Hylleis” dhe disa autorë të tjerë antikë, që ai i kishte cituar.

Çfarë shkruante konkretisht S. Bizantini dhe ku na drejtonte ai.

Ndonëse aty nga vitet 80-të e pata gërvishtur pakëz shtresën  e parë, unë nuk arrita t’a plotësoja studimin, madje disi edhe e kisha harruar… Aktualisht, me kuriozitet të shtuar e rilexova S. Bizantinin dhe disa autorë antikë. Rikontrollova  me aq sa kam mundësi, literaturat e autoriteteve tona si të P. M. Sirdanit, E. Çabeit, M. Domit, Sh. Demirajt, K. Ashtës etj, në fondin e leksikut ilir etj, por nuk i gjeta të trajtuara foljen e ndajfoljet e S. Bizantinit dhe as atë hipotezën etimologjike të F. Shirokës! Gjithsesi, çeshtja mbetet e hapur, këtu thjeshtë pretendoj  të hap një diskutim në lidhje me foljen dhe ndajfoljet  që i relatonte S. Bizantini, ku citoj:

“ILLYRIA, vend afër Pangait, nga Ilir, biri i Kadmit. Banorët illyrioi dhe illyris dhe illyrias dhe Illyria, dhe Illyrion, dhe folje illyrizo, dhe ndajfolje illyristi, illyrikos”;

“Hylleis, fis ilir nga Hylli, biri i Herakliut dhe Melitës, bijës së lumit Aigais, siç thotë Apollonios, në “Argonautika”, Lib. IV, Është edhe qytet Hyllie, siç thotë po ai. Emri etnik hylleus dhe femëroria hylleis. Dhe tek Kalimahu  hyllis, hyllidos, nga Argeia njera prej nymfeve. Ose nga Hylli, biri i Herakliut dhe Dejaneirës. Gjithashtu Hyllos, Hylleus. Apolodori, në librin “Peri Geas”, II, thotë: “Mbi hyllejt janë liburnët dhe disa istrë që quhen thrakë. Dhe femëroria hyllis. Është edhe gadishull siç thonë, më i madh se Peloponezi, ka pesëmbëdhjetë qytete të populluara shumë. Është hyllis dhe fis në Argo, në Doridë dhe në Troezemi. Antari i fisit quhet hylleus. Haraksi në Lib. X dhe pamfylët dhe hyllejtë.

(Cit, sipas librit përkth. Shqip, “Ilirët dhe Iliria te autorët antikë”, 1965, S. Byzantini, “De Urbibus et Populis”, zëri Illyria, f 419, zëri Hylleis, f 421.)

Dhe po të shkonim te autorët që drejtpërdrejt ose tërthorazi, na rekomandonte S. Bizantini, si psh te Scylakis Cariandensis (shek IV-V p.e.r., “Periplus”, 22, Illyroi), do gjejmë: “…ilirët banojnë gjatë anëdetjes gjer në Kaoni…hyllët janë fqinjë me bylinët dhe këta thonë se aty kish banuar Hylli, i biri i Herakliut…”.  Akoma më tej, te Apollodori (shek I p.e.r.), “Bibliotheca”, Lib. I,II, III, do gjejmë Herakliun te Ilirët, hyjneshën Io/Jonën, Hyun që u kishte rënë në qafë ilirëve enhelej, Ilirin, birin e Kadmit dhe Harmonisë.

Dhe akoma më interesante, S. Bizantini, na çonte ne deri te referencat nga Herodoti rreth një mijvjeçar më parë, atje te zona rreth e rrotull Dardanisë, Paionisë e Strimonit, të cilët besonin te “Orakulli i Hyut”, aty ku hapej sipari i parë i ilirëve me prezantimin “toka e ilirëve” (“Historiae, IV, 48) dhe me ata “ilirët paionë afër rretheve të malit Pangaion, që Megabazi, komandanti i Darit I të Persisë, nuk i nënështroi dot ”. (V, 16  etj)  Po atje pak më poshtë do të na dalin edhe “kadmejtë e Kadmit” (V, 61) Po citojmë diçka: “Paionët rreth Srymonit, konsultonin “Orakullin e Hyut”, pretendonin se ishin edhe si ish “teukras e si koloni trojane”, ku një pjesë u robëruan dhe u shpërngulën nga Dari në Azi”…, si kufitarë e të afërm të tyre, ishin edhe “paionët e Malit Pangajon, paionët peshkatarë të “Liqenit të Prasias” dhe Doberët  etj, të cilët Megabazi, komandanti i Dari të Persisë, nuk i nënështroi dot. Burrat e këtyre paionasve ishin poligamë dhe kishin shumë gra. Nga Liqeni i Prasias, deri në Maqedoni, rruga qe shumë e shkurtër dhe aty afër ndodhej një minierë argjendi që e shfrytëzonte Aleksandri I Maqedonisë” (495-450). (V, 13). Vijon

AGRON LUKA

Shuajp Kraja – Dy patenta per vaksinen kunder kancerit!

Deri me 11 prille, kur u rishfaq ne sallen e senatit te Universitetit “ Luigj Gurakuqi”, pak njerez  e dinin se biologu, Shuajp Kraja ishte ne Shkoder. Para viteve ’90 te shekulli te kaluar kishte çuditur opinionin ne vend me kembenguljen e tij per te kuruar te prekurit nga kanceri, e njekoheisht me opercionet gjenetike ne prodhimin e farerave te misirit, kembengulje qe nuk pati gjetur miratimin e rretheve shkencore, por qe gjithnje ndiqej me interesim e çudi nga keto rrethe.    Themi u rishfaq, pasi dihej se kishte shkuar prej vitesh ne Gjermani. Me 11 prille, njoftoi se ishte kethyer triumfues: Puna ime dhjetravjeçare u zyrtarizua me dy patenta per luften kunder kancerit. Keshtu deklaroi biologu, Kraja.

Ne paraqitjen e permbledhur qe u beri punimeve te tij ne sallen e senatit te universitetit “ Luigj Gurakuqi”, Kraja tha se dy pantetat ne kete fushe, jane miratuar nga Komiteti Europian i Shkences, si dhe jane njohur se fundi nga Ministria e Arsimit dhe Shkences e Shqiperise.  Ne menyre te dokumentuar dhe me pamje filmike, tregoi para petagogve shkodrane, ecurine e punes qe kishte bere ne Gjermani, pjesmarrjen ne aktivitetet shkencore, takimet me biolog perendimor, pjesmarrjen ne kongrese shkencore e tjere. “ E gjitha kjo pune dhjetravjeçare, eshte bere ne Shqiperi. Ne Gjermani munda ta çertifikoi zyrtarisht. Dua qe kjo ti mbesi Shkodres, ti mbesi Shqiperise si arritje shekncore”, thekosi Kraja ne takimin me petagoget.

Kraja shpjegoi se dy patentat e tij, konsistojne ne te drejten per te prodhuar biovaksinen kunder kancerit, e cila jo vetem qe  realizon diagnozen e plote por, ç’eshte me kryesorja, e lufton ate qe ne embrion, si dhe per prodhimin e medikamentit kimik me spekter te gjere veprimi ne sherimin e semundjeve virale. Patentat e çertifikuara ne Gjermani per keto dy drejtime, i ka paraqitur prane Ministrise se Arsimit e Shkences ne Tirane nje vit me pare, dhe tani tregon se ka marre edhe njohjen zyrtare nga ky digaster. Kraja ben thirrje qe keto dy patenta te administrohen nga shteti shqiptar, dhe te planifikohen fondet e para per te filluar zbatimin e ketij projekti. “Une nuk kam deshire qe te hyje ne kontakte per ta realizuar kete projekt ne vende te tjera, pa shfrytezuar te gjitha mundesite qe te mund te realizohet ne Shqiperi. Prandaj, i bej thirrje Ministrise se Shendetesise, qe te mos qendroje indiferente ne kontributin per kete projekt”, shprehet biologu Kraja.

Shuajp Kraja njihet ne Shkoder e ne qarqet Shkencore ne Tirane, si nje njeri qe gjate viteve, 60’ – ’90 te shekullit te kaluar, shkaktoj jo pak sensacione me punimet e tij si biolog. Polemikat e medha qe shkaktoi ne kete drejtim, ne nje rast avancuan edhe me burgosjen e tij e me vone edhe me largime nga puna, ku punonte ne Inistitutin e Misrit dhe Orizit Shkoder. Sidomos debate shume te medha pati zgjuar, eksperimenti i  per te marre ADN nga mushkrite e pankreasi i viçit, dhe per ta injektuar kete ne prodhimin e fares se misrit. Me faren e prodhuar nga ky eksperiment, u mbodhen ne vitet ’80  mbi 300 hektar miser transformant, nga te cilet u moren mbi 100 kiuntal per hektar, nje rritje kjo e konsiderueshme ne krahasim me rendimentet e asaj kohe, por qe asnjehere ky eksperimentim nuk ju miratua nga keshillat shkencore te kohes, me pretendim se shkencerisht nuk mund te arrihej nje kombinim i tille.

Gjithesesi, Kraja nuk u terhoq. Vitet e fundit, ai shkoi ne Gjermani dhe u lidh me qarqet shkencore, ku i hyri punes deri ne ditet e sotme, per trajtimin e semundjes vdekjeprurse te kancerit. Pas kaq vitesh, sot ai kehehet ne Shkoder dhe deklaron suksesin, sipas te cilit i jane njohur dy patenta, qe tregojne se  puna e tij ka marre aprovimin zyrtar te  shkences Evropiane.

Musa Kërtulaj

Divorci i mendjes nga politika

Në modernizëm ku gjërat duken se ecin mirë dhe drejtë , aty ku zënkat dhe globalizmi ndikon indirekt , aty ku jeta ndërthuret midis vlerave dhe antivlerave , politika luan rrolin e gjyshes. Të divorcuarit me mall përkujtojnë çastet e tyre të lumtura ose edhe të hidhura në jetën e kaluar nën hije. Rimëkëmbjen e jetës e gjejnë dhe e përshtasin me buçitjen e sfidave të ideologjisë së mbrapsht. Mendja e divorcuar dhe e larguar nga realiteti nuk njeh yjet dhe HËNËN , por shëndërrohet në katalizator ndryshimesh dhe remishiencash.

Fetyllah Gylen thotë:” Hapja çdokujt zemrën sa mund t`ia hapësh , le të jetë si oqean! Tërhiqu me besim dhe për njeriun dashuri ndje , të mos mbetet zemër e dëshpëruar që s`u interesove për të e s`ia zgjate dorën!…” Zemra e hapur çdokujt dhe në formë të njejtë për të gjithë harmonizon idenë dhe brengën mistike të univerzit të mendjes. Divorcimi i mendjes dhe lidhja e saj për karrigen e politikës dhe jo për politikën shkakton shkatërrimin e sistemit dhe nga sistemi i hapur demokratik kalon në teokracinë e ngurtë dhe të mekur. Të divorcuarit e mendjes nga politika kanë disa tipare dalluese në shoqëri. Ndër ta do përmendim:

1)Tipari i Egoizmit- Sipas fjalorit elektronik shpjegues me egoizëm nënkuptojmë tipar borgjez a mikroborgjez i një njeriu që mendon vetëm për vete, që do vetëm vetveten e nuk shqetësohet për të tjerët, që vë interesat vetjake mbi interesat e shoqërisë. Ky është tipi më i përhapur i politikanit të ri! Politikanët tanë të divorcuar nga mendja për politikën dhe të shëndërruar në egoist , synim jetësor kanë realizimin e planeve të tyre vetjake në emër të kontributit për shoqërinë. Në fakt sikur kontributi i tyre do të ishte i vërtet dhe i sinqert atëherë doemos që egoizmi të shkatërrohej prej piramidës së logjikës së brisht. Në ujëvaret e politikës do të jehonte humanizmi , kënaqësia dhe mëvetësia , ndërsa politikanët e divorcuar nga mendja do të modestoheshin dhe përfitimi do të ishte i ndërsjelltë si matrial , si shpirtëror , poashtu edhe politik.

2)Tipari i Mendjemadhësisë- Fjalori elektronik shpjegues mendjemadhësinë e sqaron kështu: Që i pëlqen shumë mendja e vet dhe nuk pranon a nuk përfill mendimin e të tjerëve, që kujton se është më i dituri, më i mençuri etj.; që mbahet rëndë e me të madh, që i duket vetja kush e di se ç’është, që shet mend, kryelartë. Mendja e rënduar dhe e zënë vazhdimisht me veten frytet nuk i ka të ëmbëla , por gjemba dhe therra. Pjesa dërmuese e “ elitës” sonë politike , fetare, shkencore, fatkeqësisht janë të sëmurë nga ky sindrom i rrëzikshëm për shoqërinë dhe vet ne. Ky sindrom ka depërtuar në çdo skaj të shoqërisë , por më i dukshëm është tek të divorcuarit e mendjes nga politika dhe për politikën. Mendjemadhi zakonisht masturbon për politikën dhe paranë , është i dhënë shumë pas posteve dhe me xhelozi mundohet që ta mbroj pozitën e tij në shoqëri.

3) Tipari i Bajraktarizmit- Këtu duhet të sqaroj diçka. Nuk e them që bajraktarizmi është i dëmshëm për politikën dhe politikanët. Njëashtu nuk dua ta potencojë rrezikun ose histerinë e lindur përmes ideologjisë dhe për ideologjinë. Tipari i bajraktarizmit te politikani normal prej atij të divorcuarit nga mendja e politikës dallon shumë. Politikani normal i padivorcuar nga mendja bajraktarizmin e kupton si guxim dhe vullnet për t`i ndryshuar gjërat për të mirë dhe në të mirën e shoqërisë e vetes. Ndërsa i divorcuari nga mendja bajraktarizmin e kupton si kontim vlerash pa hap konkret. Kontim meritash pa dhënë asnjë mund , kontim poenash politik pa u djersitur. Dhe këtu bajraktar që kanë pushtuar komplet Gadishullin Ballkanik janë dështakët më të mëdhenjë në politik dhe jetë.

Kanë thënë se politika është prostitutë. Nuk e kanë pasur me të drejtë! Bile patën thënë që politika është mjeshtri e realizimit të njerëzve të ngurt. Edhe këtu nuk ia qëlluan. Platoni proklamonte idenë e demokracisë në mesin e njerëzve të padrejtë si udhëheqës të demokracisë. Ai demokracinë e paraqiti si mburojë të padrejtësisë në shoqëri.Diplomacia si pjesë e politikës më shumë orientohet në trajtën e flertit sesa në termin e prostitutes. Ndërsa flerti politik mjaft i përshtatet të divorcuarit nga mendja e politikanit tanë modern. Flerti dhe të flertuarit në politik e shlyen ndërgjegjën dhe moralin e lind pabesia dhe padrejtësia. Sot sikur të mos ishte prezent në mesin e politikanëve tanë situata do të ishte më ndryshe.

Të divorcuarit nga mendja për hir të politikës gënjeshtrën e kanë bërë gjellë kryesore në ambientet e tyre strategjike. Të jesh politikan i mirë sipas këtyre tipave të politikanëve d.t.th. të jesh gënjeshtrar , manipulues , fshehës i realitetit , premtues i gjërave të parealizuara etj!!! Tipari i gënjeshtrës edhe pas 18 viteve Republikën e Maqedonisë e ka mbështjellë si një mbështjellës elektronik i zemrës së njeriut.

Në mesin e shumë tipareve që nuk cekëm ka të atilla që mbajnë logjikisht , por ka edhe të tilla që janë kontradiktore me vet realitetin e jetës politike të njerëzve të thjeshtë. Më akuzuan dikur pse përmenda përparësit e një nacionaliteti karshi nacionalitetit tjetër , akuza e tyre mbështetej në dobësitë e shumta. Shpresoj që ky reflektim i vogël i imi në këtë shkrim nuk do kërkoje të kundërtën e të dashuruarve të mendjes dhe politikës dhe duke iu përmbajtur në përpikmëri titullit të realizojë synimin final. Nxjerrjen në pah të një pjese të realitetit.

Hamdi NUHIJU

Riparimi i Ballkanit

Samiti i NATO-s në Bukuresht ka ofruar një bekim të kufizuar për Ballkanin. Edhe pse Shqipëria dhe Kroacia u ftuan në aleancë, Maqedonia u fut në dhomën e pritjes, Serbia mbeti anash, ndërkaq kërcënimet e vazhdueshme të Rusisë mbi një konflikt të ripërtërirë rajonal për shkak të Kosovës, mbeten të pasfiduara.

Çdo sukses i NATO-s në Ballkan duket se zbulon një problem të ri dhe samiti në Bukuresht nuk ishte përjashtim. Por, ana më e dukshme negative e samitit ishte shtyrja e vendimit për anëtarësimin e Maqedonisë në NATO, për shkak të mospajtimeve mbi emrin me Greqinë. Rrjedhimisht, politika në Maqedoni ka gjasë të radikalizohet. Qeveria e brishtë mund të detyrohet të tërhiqet nëse pajtohet me ndonjë emër të ri për vendin, për çka do të duhet një ndryshim kushtetues. Në këtë drejtim, mund të pritet një shpërthim akuzash kundër Athinës dhe një ringjallje e pasioneve nacionaliste, gjëra që do të dëmtonin imazhin e Maqedonisë në cilësinë e një kandidati të përshtatshëm për anëtarësim në NATO. Nëse nuk zhvillohet një strategji e arsyeshme mbi negociatat me Greqinë, me përfshirje të nivelit të lartë edhe të Shteteve të Bashkuara, pasiguria politike mund t’i trimërojë udhëheqësit e pakicës shqiptare në Maqedoni që të synojnë një autonomi territoriale në kufi me Kosovën dhe Shqipërinë.

Pasojat më të gjera rajonale të moszgjidhjes së çështjes së Maqedonisë gjithashtu mund të jenë destabilizuese. Nëse Shkupi nuk e njeh shpejt shtetësinë e Kosovës dhe dështon të arrijë marrëveshje mbi kufirin me Prishtinën, militantët shqiptarë përbrenda Maqedonisë mund të ndihen të trimëruar për të synuar edhe përshtatje territoriale. Në sytë e tyre, Maqedonia, pa anëtarësim në NATO, mund të jetë thjesht një “shtet i përkohshëm”. Edhe Rusia gjithashtu do të mëtojë të përfitojë nga paqartësitë rreth Maqedonisë, duke stimuluar marrëdhënie më të ngushta ekonomike, politike dhe të sigurisë me Shkupin dhe duke e prezantuar vetveten si mbrojtës të fuqishëm nga pan-shqiptarizmi dhe “terrorizmi islamik”. Synimi i Moskës do të jetë që të shtojë edhe një pronë në tablon gjithnjë e më të gjerë ruse dhe të konstruktojë një zinxhir të varshmërisë në Ballkan, duke synuar Evropën Qendrore dhe Perëndimore. Një deklaratë jo edhe aq e vërejtur e Kremlinit mbi, siç është thënë, faktin se zhvillimet në Kosovë ende nuk kanë arritur në “fazën më të nxehtë”, jep shenja se NATO-ja dhe operacionet evropiane mund të sfidohen nga rezistenca serbe dhe lëvizjet për ndarjen e Kosovës.

Moska do të vazhdojë të kapitalizojë mbi njohjen e kufizuar ndërkombëtare të Kosovës, duke krijuar kokëçarje për NATO-n dhe duke penguar zgjerimin e mëtejshëm të ndikimit perëndimor. Konfliktet, e ngrira apo edhe të tjerat, ofrojnë mundësi për promovimin e interesave të Rusisë në një rajon i cili ende nuk është futur brenda institucioneve perëndimore. Nëse nacionalistët formojnë qeverinë e ardhshme në Serbi, NATO-ja duhet të jetë në pritje të një koordinimi edhe më të ngushtë midis Beogradit dhe Moskës, në përpjekje për të provokuar trazira në Kosovë. Ata madje mund ta hartojnë edhe një deklaratë mbi një entitet të ndarë administrativ serb në komunat e veriut të Kosovës.

Moska është duke zbatuar një strategji me dy shtigje drejt Perëndimit, duke bërë përpjekje që të përçajë brendinë e Evropës për të zgjeruar ndikimin rus dhe duke penguar praninë amerikane për të parandaluar shkëputjen e përhershme të Evropës lindore nga orbita ruse. Në këtë kontekst të zgjeruar strategjik, samiti i Bukureshtit ka shënuar disa suksese në Ballkan, por janë të nevojshme përkushtime edhe më të gjera dhe më të palëkundshme në këtë rajon ende të brishtë dhe të kontestuar.

Janusz BUGAJSKI

Një libër me vlera edukative, tradicionale dhe bashkëkohore

Vëllimi “Brezni të Kelmendit”, seria e parë “Hasanajt e Selcës”, me autor studjuesin dhe gazetarin e mirënjohur Gjovalin Gjeloshin, është një punim i përgatitur me kërkesa shkencore që bën fjalë për kulturën social juridike të një zone të Malësisë së Madhe që gjatë rrjedhave të historisë së sajë ka krijuar vlera të mëdha njerëzore që autori i ka mbledhur dhe i ka studjuar me kujdes të madh, gjë që i ka dhënë atij mundësi që të hedh dritë mbi punën e luftën që ka bërë populli i këtyre anëve për të mbrojtur trojet stërgjyshore dhe tërësinë territoriale të mbarë vendit. Ky ka qenë edhe ideali i tyre suprem që e tregon se edukata jonë tradicionale popullore ka qenë dhe është aq e fortë, sa jo vetëm djemt, por edhe vajzat i ka përgatitur shpirtërisht, që kur të jetë puna për të mbrojtur lirinë e vendit, të japin edhe jetën, “si me le”. Dhe kjo nuk ka qenë dhe nuk është një figurë artistike, por një realitet i jetës shqiptare, rruga e vetme që ka ndjekur për të mbijetuar gjatë rrebesheve të panumërta të historisë.

Ky libër kishte kohë që kërkohej nga njerëzit e kësaj krahine punëdashëse e luftarake. “ Llesh Prek Shabi, (Gjeloshi), vëllai i gjyshit tim, thotë autori, më kërkoi në momentin e vdekjes, duke më vënë si detyrë që të shkruaja për Vermoshin. Vetëm ai mundet me na qitë në dritë të drejtën. Kurse i dyti që më ka nxitur për të shkruar, vazhdon ai, është gjyshi im, Martin Prek Shabi. Ai kur më përcolli për në shkollë më bekoi: Bir, t’u priftë e mbara gjithkund të shkeltë kamba. Ky më ka treguar historikun e shtëpisë, të fshatit dhe të krahinës, histori e cila fillon që nga viti 1600 e vazhdon deri në ditët tona, ku del e qartë jeta e malësorëve të Kelmendit, që me veprimtarinë e tyre patriotike, ndihmuan edhe për zgjidhjen e çështjes shqiptare. Kulmi i kësaj kërkese del te përkushtimi i veprës nga autori, të njërit prej burrave të Kelmendit. Ia dedikoj, thotë ai, këtë libër të ndjerit Gjekë Prek Doshi, njeriut më të përkushtuar e më të interesuar për botimin e tij…”

Këtyre thirrjeve iu përgjigj me kompetencë shkencore djali i këtyre anëve studjuesi i zellshëm, Gjovalin Gjeloshi, i cili del sot përpara publikut me këtë libër plot me vlera edukative tradicionale e bashkëkohore, që përshkohet nga ideja kryesore se nënat e Kelmendit, si ato të të gjithë Shqipërisë, bashkë me qumështin e gjirit u përpoqën të fusin në shpirtin e fëmijëve të tyre edhe krenarinë për veprat madhore të të parëve. Kjo ka rëndësi të madhe edhe për sot, kur po përgatitemi për të hyrë në familjen e madhe europiane, kur të gjithë popujt venë me thesarin e vlerave të tyre kulturore më të spikatura që kanë krijuar gjatë shekujve. Këto ndjenja të pastërta patriotike i ndesh kudo në faqet e këtij libri dinjitoz, që kur e mbaron së lexuari, të krijohet përshtypja se po jeton me personazhet e “Lahutës së Malësisë”, që një pjesë e mirë e tyre janë prej Kelmendit e që padër Gjergji i ka përmendur edhe me emër. Në ato çaste sikur dëgjon Marash Ucin duke folur me rininë: “Vendin tuej me dashtë përher/ me ruejt besë, mos me çartë nderë.

Në këto porosi gjendet orientimi solid për rrugën që duhej të ndiqte rinia për të vepruar në hapsirat e asaj kohe. Një shembull i gjallë edukativ për të gjitha moshat, kundër konformizmit politik del qartë në këtë libër te figura e Uc Turkut, burrë i mençur e me personalitet të padiskutueshëm që me guxim bisedon me Ahmet Zogun për një çështje tepër delikate. Ai i kërkon atij që të rishikojë premtimet që kishte bërë përpara se të vinte në pushtet, për ta lënë Vermoshin si pjesë të Jugosllavisë.

– Madhëri, i tha Uci, çfarë do të bahej nëse k’tij pallatit tand do t’i hiqje tjegullat? Çfarë do të ndodhte me trentë?

– Do të kalbeshin, iu përgjegj Zogu.

-Atëhere kështu do të ndodhë edhe me Shqipninë. Vermoshi asht mbulesa e çatisë së vendit.Bjeshkët e Vermoshit janë jo vetëm “bjeshkët e kuqe”, por edhe “tjegullat e kuqe”, pa të cilat do të lageshin e do të kalbeshin trentë e mbretnisë sate.

Se sa i fortë ka qenë tek Kelmendasit kujdesi për të përgatitur rininë për të vazhduar veprën e paraardhësve në kushte të reja, del edhe nga një bashkëbisedim i thjeshtë në mes dy grave për Prek Calin. Njëra e njihte e tjetra jo. Ajo që nuk e njihte e pyet shoqen:

– Kush asht ky?

– Nuk e njeh? Po ky asht Prek Cali.

– Mos lashtë farë mbrapa.

– Po, pse po e nëmë, i thotë shoqja.

– Po, ma mirë mos me lanë djalë mbrapa, se me lanë nji djalë që nuk mundet me i ngja.

Këto episode që i gjejmë në këtë libër për edukatën popullore, tregojnë se familja kelmendase, ka punuar shumë ndër shekuj për të përgatitur brezin e ri që të dinë t’i ruajnë trentë e Shqipërisë që të mos kalben kurrë.

Për zgjuarësinë e njerëzve të këtyre anëve kanë folur e shkruar edhe të huajt. “Fisi i Selcës, thotë Antonnio Baldacci, ka një mendje të shkathët, që po të arsimohet, do të japë me siguri rezultate të shkëlqyera”.

Autori na njeh edhe me një kërkesë tjetër madhore të mendimit tonë pedagogjik popullor, që u zbatua edhe në këto anë e ka një rëndësi të madhe për sot dhe për nesër: “Të mendojmë shpesh se nga vijmë, por edhe të mos harrojmë se kush jemi ne vetë. Ky mësim i nxitë breznitë e reja që të mendojnë thellë se ç’duhet të bëjnë për të realizuar detyrat e kohës së tyre pa u sprapsuar kurrë nga vështirësitë që mund të krijojnë rrethanat e historisë. Kjo sentencë është me të vërtetë një margaritar i mendimit tonë pedagogjik popullor.

Kapitullin “Grupi i titanëve”, apo i më të dalluarëve për mençuri e trimëri,  autori i ka renditur duke i paraqitur kronologjikisht sipas kohës kur ata kanë jetuar e vepruar duke filluar me Turk Isufin (1740-1825) dhe duke shkruar deri tek ata të kohërave më të reja. Gjykimi popullor i ka karakterizuar qartë secilin prej tyre sipas vlerave që kanë pasur veprat e tyre. Memi i Smajlit, që shquhet për vepra të mëdha, quhet “Muji i Kelmendit”, pra krahasohet me figurën më të fuqishme të ciklit të kreshnikëve. Kaq i fortë është Turk Shabi, që në luftë i kishin frikë hijen. Madhështore ngrihet figura e Norës (që në libër nuk trajtohet direkt), që shtrinë përdhe pashain turk. Apo fjala e Dom Mark Hasit, që përpara gjyqit deklaron: Qysh se më ka lindur nana, jam edukuar me kauzën kundër jush.” Për këto figura janë thurë edhe këngë që këndohen brez pas brezi dhe mund t’i quajmë “libri i nderit ku populli përjetson bijtë e bijat e tij më të mirë.”

Vlerat edukative të këtij libri i shton edhe kapitulli “Anektoda e copëza tregimesh” me shënimin se “këta njerëz nuk dinin vetëm të luftonin, por edhe të qeshnin e të gëzonin jetën”.

Ky vëllim, që lexuesi pret të pasohet edhe prej të tjerëve, ka vlera të mëdha historike, etnografike, kanunore, artistike etj. Që të gjitha së bashku krijojnë një asambël të plotë vlerash autoktone që i ndihmojnë prindërit dhe mësuesit për edukimin e të rinjëve, me dashurinë për vendlindjen. At Gjergj Fishta tek parathënia e kanunit të Lek Dukagjinit, përmbledhë prej At Shtjefën Gjeçovit, thotë: “Folklori asht pasqyra e kthjellët e psihes së kombit, asht rrasë mermeri në të cilën historia zgavron të endunit e të ç’endunit e popujve”. Gjovalin Gjeloshi ka ditur  me kompetencë shkencore që ta lexojë rrasën e mermerit mbi të cilën populli i Kelmendit shkroi historinë e vet. Shembulli i Gjovalinit përbën një thirrje për të gjithë intelektualët e rinjë që t’i vihen punës për të shkruar  për historinë e vendlindjes së tyre. Këto copëza historie pastaj, përbëjnë historinë e madhe të popullit, do të thosha unë, kurrë të shkrueme.

Ky libër përbën një mundësi më shumë për të ruajtur traditat më të mira të së kaluarës si dhe për t’i pasuruar ato me idealet e normat e reja morale të shoqërisë demokratike që po ndërtojmë.

Prof. As. Dr. Mark Vuji

Mësues i Popullit

Kontrolli i Lartë i Shtetit mësyn Shkodrën për të hulumtuar “qitapet” e një kompanie të huaj.

–                      Pritni aty në rradhë, sa të dalë kontrolli tjetër, ai i Ministrisë së Financave, – belbëzoi me

nervozizëm të kontrolluar një burrë babaxhan.

Duke guxuar të shkruajmë nga distanca e objektit, dy kontrollet shtynë njëri – tjetrin, për të

hulumtuar “imtësisht”, veçmas auditin prej 1.000.000 eurosh tënjë gjigandi prodhimi.

Kontrollet u kryen me qejf të madh, ashtu sikundër ne, jo jashtë etikës gazetareske, po vëndosim thonjëza në ndonjë shprehje të stilit letrar.

Në të vërtetë, vetë kreu i qeverisë, Sali Berisha, e ka akuzuar personalisht, madje botërisht, menaxhimin e kësaj kompanie. Megjithatë, se si rezulton e vërteta e kontrollive, akoma nuk dihet, përveç faktit se erdhën me ngut, punuan me dinamizëm dhe… u larguan drejt Tiranës. Ne po, mund të themi se kompania në fjalë deklaron pesë milion euro xhiro vjetore në Shqipëri, ne po, mund të themi se punon me fason. Pra, materiali i porositur hyn në magazinë në Shkodër e porositet po për Shkodrën, si lëndë e parë, duke krijuar kushte të dalë jashtë kufijve i paketuar. Ndoshta kontrollet kanë kërkuar Thëmbrën e Akilit për fitimet neto që mund të kenë patur informacion se gjindet tek një ndërmarrje që (nuk) ekziston disi në hije. Edhe pse pa emër, përgjegjësit do zemërohen tu themi nuk ekzistojnë, prandaj duhet thënë se edhe “ekzistojnë”. Ekzistojnë me letra. Me letra janë edhe calaboratorë që varen nga ndërmarrje në fjalë, e cila publikisht, në televizion, rreth 26 muaj më parë, kërkonte punëtore të reja, pa eksperiencë pune, për t’i çuar për specializim në një vend perëndimor, për të cilat, nëse nuk dihet ekzaktësisht a shkuan a sa shkuan, dihet se nuk erdhën asnjë!

Pa pretenduar Fillin e Arjanës, logjika e thjeshtë ekonomike të çon nëpër ca labirinthe me pak dritë, pasi një xhiro vjetore prej pesë milion eurosh, duhej të punësonte mijëra punëtore me e pa përvojë, duke e zgjidhur përfundimisht problemin e papunësisë brenda kornizave të një qyteti si Shkodra. Por faktet janë kokëfortë. Me letra bile, pasi dihen fuqitë punëtore të të gjitha ndërmarrjeve. E, meqë ra fjala tek letrat, atëherë duhet justifikuar xhiroja vjetore, duhet të ndryshojë çdo rrjedhë dyshimi. Pra, duhet “kompani” auditi.

Thuhet se dy kontrollet u turrën kush të kontrollonte i pari pikësisht shumën prej 1.000.000 eurosh që gjigandi i prodhimit i shkarkon kompanisë së Auditit që mendohet të jetë edhe kompani prodhuese, edhe dirigjente e shumë laboratorëve, bile edhe e magazinave. Jo rrallë ngjet që shumat e parave të auditit, u shmangën me “marifet” tatimeve prej 20 për qind. Paratë kalojnë përmes një banke zvicerriane. Kështu, shteti shqiptar, fillimisht i merr 200.000 eurot, por në rastin kur nuk qarkullohet, valuta përmes një banke shqiptare, ato rimburësohen.

Gropa e thellë në sistemin e taksave, kur është fjala për shërbime konsulente, çel edhe ca gropa të tjera, pasi fitimi është i fryrë, madje dhe bosi i madh që qarkullon paratë mund të sigurojë jo vetëm kursim, por edhe shmangie taksash në shtetin e vet. Në të tilla raste, mund të ngjasë që “kompania” e auditit, “grupi i specialistëve” të jetë edhe një person i vetëm.

Gjithsesi, me letra s’mund të zgjasë kurrsesi. Por kontrollet merren edhe me letrat. Në këtë linjë e shohim të logjikshme të pyesim, a kanë arsye justifikuese pagesat e marra apo xhiroja pesë milion euroshe, shpenzimet e faturuara apo pagesat e shpenzimeve të auditit jashtë shtetit, a ka procedura gare të finalizuara me përzgjedhje kompanie auditi, etj. etj., pasi kur është fjala për shuma të tilla parash, edhe në Irak shteti ndërhyn?

Jo vetëm pagesat e menaxhimit me transaksione në tregun e huaj, por edhe mungesa e provave fizike në lidhje me aktivitetin për të cilin kontaktohen konsulentët, sot janë një problem jo vetëm në Europën Juglindore.

Gjithsesi, nëse dy kontrollet u shtynë bërrylash kush të kontrollojë më parë, tashti duket po shtyhen, secili të jetë i dyti të japë konkluzionet!

Sokol Pepushaj

Çmendet KLSH: 4 milion euro gjoba per 13 bisnese ne Shkoder!

Cudite nuk kane te sosur ne institucionet e shtetit shqiptar. Tashme “sopaten” kunder bisnesit ne pergjithesi, por atij te Shkodres qe punon me material te porositesit, e ka marre Kontrolli i Larte i Shtetit. 4 milion euro eshte vlera e gjobes se vene nga ky institucion per 13 bisnese te qytetit te Shkodres. Masa eshte marre pas nje kontrollit te ushtruar nga KLSH  ne doganat e Shkodres per ndermarrjet qe punojne me material te porositesit. Ne nje takim te zhvilluar pasditen e te henes, bisnesmenet shkodrane, te tubuar ne Unionin per Zhvillimin e Veriut te Shqiperise, e kane kundershtuar kete mase, duke e konsideruar edhe nje lloj presioni per te zhvatur para prej tyre. Fillimisht, presidenti i UZVA-s, Paulin Radovani, ka njohur te pranishmit ne lidhje me nje raport te hartuar nga KLSH, pas nje kontrolli te realizuar ne doganat e Shkodres. Ai ka bere me dije se nga “masat” e propozuara nga kontrolli, preket pjesa me e rendesishme e bisnesit shkodran, ai qe puneson numrin me te madh te njerezve. Edhe profesionalisht, ka thene Radovani, eshte nje material shume i dobet, i perpiluar nga njerez qe nuk mund te konsiderohen profesioniste. Duke komentuar raportin, presidenti i bisnesmeneve te Veriut te Shqiperise, ka kerkuar qe shoqata e tyre te reagoje ne mbrojtje te interesave te antareve dhe per kete qellim, rradhet tona duhet ti shtojme jo vetem me bisnesmene, por edhe me doganiere, banikere etj. Une personalisht kam dy bisnese “Berttoni”-n dhe “Adelchi Shqiperia”. Njeri ka rezultuar ne rregull, ndersa tjetri jo. Pra, une mund te punoj normalisht ka thene Radovani, por eshte mire qe ne ne grup te reagojme, seksioni i Ekonomise i shoqates sone. Nese nuk eshte nje raport dashakeq, atehere ai eshte ne formen e disa letrave, me te cilave u behet presion bisneseve per te mbyllur ceshtjen duke paguar para. Interesant eshte edhe fakti tjeter, se ne te gjitha kontrollet e bera ne rrethet e tjera, gjithcka ka rezultuar pa probleme dhe vetem Shkodra eshte goditur, duke u gjobitur 13 bisnese me 4 milion euro. Te gjobitet 1 milion euro nje bisnes i tille, kur normen e fitimit e ka 6-8 % dhe pagat e punonjesve jane 15-16 leke ne muaj, do te thote thuajse mbyllje e fabrikave. Nese do te merret parasysh nje raport i tille, une i pari ka vijuar Radovani, do te dorezoj “letrat” dhe do te detyrohem te nxjerr ne rruge te gjithe punonjesit. Me pas, ai ka thene se une kam kontaktuar me kryetarin e KLSH-se, Robert Ceku, te cilit i kam shprehur shqetesimin tim. Ai ka kerkuar qe une te parqes nje material sqarues dhe analitik mbi raportin e vartesve te tij dhe te depozitoj, megjithate duhet te kaloje nje fare kohe qe te gjeje rrugezgjidhje problemi, duke lene te hapur nje problem te madh ekonomik dhe social per Shkodren dhe rajonin ne pergjithesi. Ne keto kushte do te kerkoja nje angazhim konkret te bisnesmeneve por edhe shoqates sone UZVA ne mbrojtjen e interesave ton ate ligjshme, ka perfunduar presidenti i bisnesmeneve te Veriut te Shqiperise, Paulin Radovani.

Nje gjobe e tille e stermadhe, eshte vertete e paimagjinueshme per nje rajon me bisnese te cilat drejtperdrejte ndikojne ne zbutjen e varferise se kesaj treve. Masa e tille, e cila sipas gjasave por edhe logjikes, duhet te hidhet poshte, mund te krijoje nje kolaps te vertete social per Shkodren por edhe me gjere. Ne keto kushte, instancat e shtetit duhet te tregohen te kujdesshme, pse jo edhe te reagojne sipas strukturave te caktuara, per te sjelle normalitetin e duhur ne nje qytet dhe rajon, i cili faktikisht vetem prej rreth 2 vitesh ka filluar te ndjehet nen vemendjen e qeverise permes investimeve. Nuk duhet harruar se behet fjale per nje ekzekutiv te djathte, i cili pervec te tjerave ka dhe duhet te kete prioritet mbeshtetjen e bisnesit dhe indirekt edhe punesimin e njerezve.

Blerti DELIJA

Një lindje përmbi mijëra kuja

Ma në fund. E tash, kurrçka sjet për me u than, përveçse, lindi. Një jetë për të dëgjuar qarjen e një fëmije. Një jetë dhe tërë përjetësinë për ta patur atë, ju desh Kosovës. Lumenj gjaku, male dëshpërimi, helm, zemra të thyera, stinë kujash dhe varresh, lot dhe tançka tjetër, ju desh të jepte dhe të provonte për të mbërritur në këtë ditë. Pas një shtatzënie të gjatë dhe të mundimshme dhe një lindje të vështirë foshnja lind, (bahet Kosova shtet). Atë të qarë të mekur fëmije e dëgjoj në çdo moment (kapërtheu gjithkah ku flitet shqip).

E ndërsa ai tani fillon të ushqehet sytë i ka ende të mbyllur. Duart i lëviz ngadalë kuturu nëpër hapësirën e panjohur që e rrethon. Tik-taku i zemrës së tij i ngjan atij të një zogu. Shumë sy i lëshohen plot endje dhe buzë që e puthin gjithë frikë dhe ngazëllim. S’kanë të ngopur së kundruari. S’ka përmbytje lumturimi që e shuan etjen e këtij gëzimi. E qara e tij rrëshqet nga gjinjtë e nënës e një buzagaz engjëllor i konturohet lehtë në fytyrën e tij. Këta janë emocionet e krijimit. Këta janë momentet më magjike që përcjell në të qënin e vet. S’ka prehër që i mban rrëzimin e lotëve të këtij gëzimi. Gjithçka këtë ditë është e dengur, përplotë.

Ajo nënë ndërsa sheh frytin e saj që lodron në prehër mrekullia e pushton duke e larguar atë nga e kaluara e mundimshme e kësaj ngjizjeje. Dhimbjet do të zëvendësohen me netë të gjata pa gjumë. Sytë e tij janë drita e syve të saj, e gjithçka ajo do ta bëjë si një nënë. Ai tani ka uri. Me duart që i kacarriten nëpër gjoksin e saj, rikërkon gjinjtë, të rinis të ushqehet, të rritet, të përfshijë vrullin e jetës, si tash, gjinjtë e nënës. Ngado ka marrë dhenë lajmi i kësaj lindje. Ka bashkëudhëtuar me diellin ky lajmës. Ka fluturuar hipur mbi shqiponjen dykrenore ngado ku qielli kushtron, për të përcjellë lajmin e mirë të lirisë. Ky djep nuk mund të rrinte varur duke rënduar bashkë me hijen e zezë dhe muret e lënduara nga luftërat dhe molisja. Ky prehër nuk do ta qante deri në përjetësi djerrin e shpirtit. Kjo nënë kishte lindur të shugurohej me bekimin e Hyut. Këtë tokë vetëm hapi i zbathur i kësaj foshnje mund të shëronte plagët lënguese të mbarsjes së lirisë. Eshtë 17 shkurt 2008. Tash e mbas s’ka më mure. S’ka më sy të vëngër e vetulla të ngrysura. S’ka më, tash e përgjithmonë, të drejta mbi të drejtën legjitime të pavarësisë. Më në fund shkërmoqen mure dhe qiej të murrmë. Një tjetër e sotme lind për Kosovën, si kjo foshnje. Tjetër gëzim e emocion na mbush në këtë prag të fundmë të fillimit të të gjitha fundeve. Jargavitjeve hijerënda të kaposhëve të kancelarive rrahekrah ndër Lindje a Perëndim, u vjen fundi. Një ditë ngazëllyuese, si kurrnji ditë tjetër. Si kurrnji gëzim tjetër, ky lumturim. Si kurrnji përmallim tjetër, kjo valëvitje flamuri rrokaqafet me sy që lotojnë nga gazmendi. Së mbrami, Kosova përplotësohet me pjesën e shenjtëruar, hisen e mohuar të vetvetes, pavarësinë.

Kjo zemër gjeografike e Evropës nis të kumbojë. Bota kushtron këtë ditë kambanën e paqes, bashkëjetesës, vazhdimsinë e jetës, si të kësaj foshnje të gjithë jetëve. S’është vetëm politike kjo arritje, s’është vetëm e kollarisur e tërë pompozitet ky emocion. Sepse të gjithë u përkushtuan kësaj dite. Askush nuk kurseu gjakun dhe jetën. Askurrë, asçka, nuk kurseu askushë, që kjo ditë të trokiste dhe ne ti hapnim asaj derën e zemrës dhe shpirtit. Megjithëse ky dekik historik kumtohet si një nga arritjet më të rëndësishme të ndërkombëtarëve, viteve rraskapitëse të despotizmit serb, lufta dhe përpjekjet titane, kurbanet dhe vetëmohimi, kurrsesi nuk mund të jetë një aureolë, por një ylber që ngërthen gjithë horizontin e të sotmes gjithëshqiptare. E ndërsa guxojmë të lëmë pas një të kaluar deng me fatalitete dhe makabritet, nëpërkëmbje dhe përbuzje, izolim e diktaturë, varre e shkrumb, gjymtime e lot, s’ka dritë që mbush vështrimin tonë për nga ardhmëria, sot e përgjithmonë. Kosova dhe kosovarët, edhe pse ishin sinonim i vuajtjes dhe mundimit, ata, si pakkush tjetër i racë njerëzore nuk shuajti kurrnjiherë nga shpirti dritën e shpresës, se një ditë të lume si kjo e mëvetësisë do të vinte dhe ajo do të bëhej pjesë e aspiratave të qytetërimit dhe zhvillimit. Rruga nëpër të cilën ka rendur ky moment sublim, ishte një rrugë tejet e gjatë, e denguar me mizori, për mbërritjen në stacionin e parë të krijimit.

Me njohjen e pavarësisë së Kosovës, kancelaritë evropiane dhe i gjithë faktori vendimmarrës ndërkombëtar marrin guximin të korrigjojnë gabimet historike, fatalitete, të cilat fatet e shqiptarëve u desh t’i paguajnë me çmimin e Golgotës. Një nga majat më të larta që do t’i ngjisë ky Sizif me gurin që sa vjen e rritet është shtimi i peshës së përgjegjësisë shtetfomuese, bashkëjetesës dhe kungimin e stinës së paqes. Ti linde këtë ditë, për të mbushur krahnorin eshkë të një pritje shekullore. Ti linde për të kumtuar lindjen mbi mijëra kuja. Jetë të gjatë foshnja e paqes.

Albert VATAJ

Kosova “perjashton” Serbine nga Evropa

Me shume se per njohjen e shtetit me te ri te Evropes- Kosoven, serbet por edhe komuniteti nderkombetar duhet te shqetesohen per fatin e Serbise. Madje, Serbia duke marre parasysh shembullin e Shqiperise se pas viteve ’90, po kthehet “ne nje fanar ndricues” per mbare Evropen, por jo ne brigjet e Adriatikut, te cilat mund ti shohe vetem ne enderr apo ndonje harte fizike te varur ne mur. Aleatet me te fuqishem dhe tek te cilet eshte mbeshtur me te dy kembet (e hapura tashme!) jane Rusia e stepave dhe Kina e ish- Mao Ce Dunit! Rusia, permes “shembullit” te Kosoves, kerkon te mbaje “zus” disa nga pjeset e rendesishme te territorit si deri me tani: permes dhunes ushtarake formale dhe informale te nje makinerie shteterore. Kina e fuqizuar ekonomikisht me shume nga mbipopullimi njerezor se nga fuqia prodhuese e nje krahu shume te lire pune, kerkon te futet ne skene si faktor ne mes Evropes se Bashkuar, Shteteve te Bashkuara te Amerikes dhe Rusise.

Ne pamje te pare dhe me logjike, duket nje beteje e pabarabarte. Nga njera ane, eshte Kosova e brishte e sapokurorezuar e pavarur. Nga ana tjeter eshte Serbia- trashegimtare ne te gjitha kuptimet e Mbreterise Serbo- Kroate- Sllovene alias Jugosllavia. Me shume se keto perllogaritje, me interesant eshte te shenohen aleatet e Kosoves dhe te Serbise. Shtetin e trasheguar nga Milloshevici i ndjere, serbeve ua mbeshtesin ne sipermarrjen e pamundur nje seri shtetesh te cilat historikisht kane qene filo- serbe, filo- sllave apo filo- orthodhokse. Aleancat e sipercituara nder shekuj, i kane rezistuar jo vetem logjikes historike, por edhe luftes si e vetmja gjuhe kur nuk funksionon diplomacia. Sigurisht, nuk duhen lene ne harrese edhe disa shtete diku nga Afrika apo Azia, pesha e te cilave eshte e njejte me ate te dy-tre qerreve miser sa per tu mundur perkohesisht urine shtetasve te tyre. Ne anen tjeter te barrikades imagjinare diplomatike, pra ne krah te Kosoves, lista e shteteve me shume se e gjate, eshte e rendesishme. Shtetet e Bashkuara te Amerikes, Franca, Britania, Gjermania, Italia jane 5 fuqi boterore qe i japin tonin te gjitha zhvillimeve te rendesishme ne glob. Kesaj i duhen shtuar edhe dhjetera shtete te tjera sigurisht me peshe me te vogel, por me nje zhvillim astronomik krahasuar me aleatet e Serbise, perjashtuar Rusine e Kinen deri diku.

Tashme fatet e kesaj beteje, shpresojme vetem diplomatike, jane permbysur ne favor te Kosoves. Per te kaluar tek institucionet me te rendesishme nderkombetare, Kosova eshte tej mase e mbeshtetur. Misioni “EULEX” ne Kosove eshte derguar me vendimin unanim te 27 vendeve te Bashkimit Evropian. Kjo do te thote se shume shpejt, edhe ato pak vende te BE-se qe jane te lekundura apo te pavendosura per mbeshtetjen e pavaresise dhe njohjen e Kosoves, do te bien ne shina. Njekohesisht, aleanca me fuqishme ushtarake qe ka njohur ndonjehere bota, NATO eshte nje mbeshtetje e fuqishme dhe mburoje e pavaresise se shtetit me te ri ne Evrope. Per te vajtur ne Nju Jork, edhe Keshilli i Sigurimit i OKB-se, natyrshem nuk mendon te shpalle te pavlefshem aktin e pavaresise se Kosoves, ashtu sic nuk arriti me kokefortesine e Rusise, te gjeje nje zgjidhje permes ketij organizmi para pavaresise se njeanshme.

Nderkohe, Serbia po perdor mjetet e fundit jo vetem diplomatike, por deri dikur edhe nxitur perdorimin e forces. Analiza eshte shume e thjeshte dhe nuk duhet shume mend per ta kuptuar. Ministri i Jashtem serb, Vuk Jeremic, sigurisht me “hyqmin” e Koshtunices- kryeminister dhe Tadic- president, po realizon me sukses autogolin me te rendesishem: izolimin e Serbise nga komuniteti nderkombetar. Mbyllja e ambasadave serbe ne vendet qe ne reaksion zinxhir po njohin Kosoven, demton deri ne thelb aspiratat e Serbise per integrimin ne BE, pasi per NATO-n nuk besojme se do te kete leje nga Rusia. Nga ana tjeter, edhe loja e trazirave brenda territorit te Kosoves se pavarur, eshte zbuluar krejtesisht. Burime te sigurta flasin per inflitrim te rreth 2000 “Car Llazareve” nga Serbia ne Kosove dhe sipas gjasave, ata do te jene “krahu i armatosur” i levizjes “demokratike” permes protestave “paqesore” te serbeve te cilet tani per tani, vetem kane djegur disa pika doganore.

Interesant eshte fakti se reaksioni po perhapet me shpejtesi te madhe ne disa ish- republika jugosllave. Pas djegies te Ambasades Amerikane ne Beograd dhe sulmit ndaj disa te tjerave bashke me institucione te rendesishme financiare apo McDonald’s-in amerikan, vala e protestave te dhunshme do te perhapet ne te gjitha shtetet ku jetojne komunitete serbe. Protesta e Podgorices ne afersi te parlamentit malazez por edhe ato sporadike e te shpeshta perpara Ambasades se Shqiperine ne Mal te Zi, sipas gjasave do te spostohen edhe ne Maqedoni, me pas ne Bosnje, Kroaci mbase edhe ne Slloveni. Nacionalizmi jo i vjeteruar por i plakur dhe i rrudhur serb, ne grahmat e fundit te nje hegjemonie te turpshme, po nxjerr thonjte e fundit, tashme per ti ngulur ne Evropen e 27 vendeve antare.

Dalengadale po konturohet dhe do te vijoje me ritme me te shpejta imazhi i vertete i Serbise ne Ballkan dhe ne Evrope. Koha ka filluar dhe do te tregoje se problemi i vertete nuk jane shqiptaret dhe tashme dy shtetet shqiptare ne rajonin tone. Te gjitha kartat e luajtura deri tani nga “faktori” serb ne Evropen Juglindore jane bere te pavlefshme dhe sigurisht, historia do te filloje aty ku kishte mbetur ne vitin 1913, pa harruar se Lufta e Pare Boterore vetem nje vit me pas, nisi pikerisht ne Serbi.

Blerti Delija

Shumë vrasje për pronat

Ndër fenomenet më shqetësuese kohët e fundit është konflikti për pronat. Gati çdo ditë regjistrohen vrasje, nga më makabret. Brenda pesë minutave në fshatin Trush vritet Nikollë Malocaj, 48 vjeç dhe Luca Rrethi, 40 vjeç. Vrasja e dyfishtë prangosi vëllain e Nikollës, Gjergjin dhe burrin e Luçes Lazrin, të cilat po hetohen si të dyshuar për krimin në fjalë. Fshati Trush tashmë është jo i qetë, pasi viktimat kanë lënë mbrapa zemërim. Edhe Leonard Ndoci, 35 vjeç, që pushkatoi për motive pronësie, toke, të vëllanë e tij, Alekdandër Ndoci, 45 vjeç, para togave të zeza ka pranuar krimin makabër duke thënë se ka pesë fëmijë dhe jeta e tyre tashmë i dhimbet. Megjithatë, avokati i tij Sami Ujkashi kërkon ekspertizë psikike për Leonard Ndocin. Kërkesa e avokatit duket bazohet mbi faktin se krimi i rëndë ka ndodhur brenda familjes. Raste të tilla janë shumë në Shqipëri, ndërkohë që ligjet janë jo të rrepta për krimet në përgjithësi. Rritja e numrit të vrasjeve për gjakmarrje, konflikte të ndryshme, por më së shumti për tokën, ka bërë që njerëzit të ndihen të pasigurtë për jetën. Ka konflikte toke që detyrojnë njerëzit të jetojnë në ilegalitet, madje edhe të braktisin vendin. Kështu ka ngjarë edhe me shtetasin. Ridvan Sadik Milani, nga fshati Domen i komunës Postrribë, të Shkodrës. Një konflikt i vitit 1992 për pronën, tokën, me kushëririn e vet Osman Haxhi Milani, ka shkuar deri te tentativë vrasje mes dy familjeve. Nëna e Osmanit ka qenë plagosur. Në këtë rast patën ndërhyrë Misionarët e Paqes dhe të Pajtimit, por familja e Osman Milanit kërkon hakmarrje. Kështu, Ridvan Sadik Milani, largohet nga Shqipëria për ta shpëtuar jetën. Për parandalimin e vrasjeve ku në mes është prona, shteti nuk është i fuqishëm ta ndërhyjë. Është një fenomen shumë problematik që jo vetëm po regjistron viktima të shumta dhe largime nga Shqipëria, por edhe që po e rendit Shqipërinë në një shtet frike, ku jeta e vdekja janë pranë e pranë.

NDUE BACAJ

“Berttoni” ndez nje rreze shprese ne Kiras

Kryetarja e Parlamentit Jozefina Topalli merr pjese ne perurimin e fabrikes se kepuceve dhe shprehet: “Mbeshtesim “Berttoni” pasi eshte nje kompani qe puneson dhe riinveston fitimet

Dita e 13 shkurtit ka qene nje feste e vertete per te gjithe banoret e Krirasit, por ne menyre te vecante per grate dhe vajzat e kesaj zone. Nje nga lagjet me te vjetra te Shkodres, e populluar gjate viteve te fundit edhe nga banore te rinj, Kirasi ka nje nga problemet me te mprehta punesimin e banoreve. Veshtiresite ekonomike por edhe te natyrave te tjera kanunore, kane sjelle nje situate thuajse te plote izolimi nga pjeset e tjera te qytetit. Ne shume raste, per arsye te problemeve me te cilat shume here perballen meshkujt e familjes, jane te detyruara te bejne pune nga me te rendomtat dhe te renda edhe per burrat, per te siguruar ekonomine e tyre.

E pikerisht per keto gra dhe vajza, eshte dhurata- investim qe kompania “Berttoni” me president Paulin Radovanin ka peruruar ne lagjen e tyre. Eshte nje fabrike kepucesh, e ndertuar me te gjitha parametrat e duhur dhe ajo cfare eshte me e rendesishmja zgjidh problemin e thelle te punesimit te femrave, madje shume prane shtepive te banimit. Nga ana tjeter, kapaciteti i saj prodhues por edhe i punesimit do te dyfishohet brenda nje kohe mjaft te shkurter.

Nisur nga sa thame me lart, nuk ishte rastesi qe ne perurimin e fabrikes se kepuceve ne Kiras, ishte e pranishme edhe vete Kryetarja e Parlamentit Jozefina Topalli, e shoqeruar nga deputete dhe autoritete me te larta vendore, konsulli i Italise ne Shkoder Stefano Marguccio dhe shume personalitete te spikatura ekonomike dhe shoqerore te rajonit tone. Ne menyre simbolike por edhe mjaft kuptimplote, shirti i perurimit te fabrikes u pre nga dy zonja: Kryetarja e Kuvendit Topalli dhe Drejtorja e “Berttoni”-t Filomena Radovani. Sic eshte e natyrshme, Topalli dhe autoritetet qe e shoqeronin, kane vizituar mjediset e fabrikes dhe kane biseduar me punonjeset. Kryeparlamentarja eshte njohur nga presidenti Radovani deri ne dataje mbi funksionimin e kesaj ndermarrje por edhe me ambicjet per te ardhmen.

Te gjitha mediat i kane kushtuar nje rendesi te vecante perurimit te kesaj fabrike te rendesishme, duke e pasqyruar ate gjeresisht ne te gjitha televizionet, radiot apo edhe gazetat e ndryshme. Duke dhene nje interviste ne mjediset e fabrikes se kepuceve ne Kiras, Topalli ka shprehur publikisht mbeshtetjen e qeverise dhe Ministrise se Financave per kompanine “Berttoni”. “Ne mbeshtesim te gjitha bisneset qe punesojne njerez, por edhe ato qe riinvestojne fitimet e tyre serish”- ka thene Topalli. “Qeveria dhe Ministria e Financave duhet te mbeshtesin me te gjitha menyrat kompani te tilla dhe une do te ndikoj ne kete drejtim”- ka perfunduar kryetarja Topalli duke falenderuar Radovanin per mundesine qe u jep grave te Kirasit per tu punesuar.

Para mediave ka thene dy fjale edhe presidenti i kompanise “Berttoni”, Paulin Radovani, i cili ka treguar jo vetem per fabriken e re por edhe planet per te ardhmen. “Ketu jane punesuar tani per tani 120 gra e vajza dhe shume shpejt, ky kapacitet do te rritet me dyfish. Ne kemi hapur ketu edhe nje shkolle qe disa procese vajzat dhe grate ti mesojne ketu dhe me vone, mund te marrin materialet dhe te punojne ne shtepite e tyre, pa u larguar nga banesat. Pas fabrikes se Pukes, ky eshte investimi i  dyte brenda nje kohe te shkurter, por deri ne vitin 2009 besoj se do te kete te tjera investime”- ka siguruar Radovani, i cili i ka kerkuar kryebashkiakut Lorenc Luka, i pranishem ne perurim, te permiresoje infrastrukturen rrugore ne afersi te fabrikes se kepuceve.

Qytetari i pare i Shkodres, kryetari i Bashkise Lorenc Luka, gjate prononcimeve per mediat ka vleresuar kontributin e bisnesmenit Radovani per krijimin e vendeve te reja te punes duke shtuar se bashkia do te gjeje te gjitha modalitetet ligjore per mbeshtetur hapjen e vendeve te reja te punes.

Tashme ne Kiras, eshte ngjallur me shume se nje rreze shprese. Ne rajonin e Veriut te Shqiperise, ka nje bisnesmen qe krijon vende te reja pune, mbase duke pakesuar edhe fitimet personale permes riinvestimit te tyre per ti dhene mundesi jetese zonave me te varfra dhe me pak te integruara. Eshte i njejti bisnesmen, i cili ishte pioner i ekonomise se tregut ne Shqiperi si nder ekonomistet me te shquar te vendit, ishte i njejti qe thuajse iu shkaterrua gjithcka gjate trazirave te vitit 1997 dhe e ringriti, ishte ai qe ne vitet 2003-2004 thuajse e detyruar ne mbyllte bisnesin si pasoje e diskriminimit te furnizimit me energji elektrike, por eshte ai qe brenda nje periudhe shume te shkurter arriti te ngreje dy bisnese te reja ne Puke dhe tanime ne lagjen Kiras te Shkodres. Ky eshte bisnesmeni Paulin Radovani.

Alda DELIJA

Veronike PEPUSHAJ

Astrit Leka – Sfidant… i “Sfidantëve” të Kastriotit…

Me këtë personalitet të Artit dhe Kulturës tonë Nacionale, kam patur rastin të njihem në Prizren në Nandorin e vitit 2001, dhe pikërisht në datat në datat 26-28 Nandor kur Ai mbajti një Ligjëratë në Pallatin e Sportit “Surroi”, ku u mbajt “Kongresi i Parë i Shqiptarëve në Botë”, në praninë e mb i 2000 delegatëve dhe të ftuarve, nga e gjithë diaspora, që nga Europa, Amerika dhe deri tek Australia e largët. Z. Astrit Leka, shoqëronte shtatoren madhështore të Heroit tonë, të madhit dhe të pa përsëritshmit, GJERGJ KASTRIOTI (Skënderbeu). Së bashku me delegatët e (sipërpërmendur), shoqëruam Kastriotin deri në Kryeqendrën Dardane, Prishtinë, ku u “akomodua” në njërin nga sheshet kryesore të kryeqytetit, pikërisht aty ku gjendet edhe sot. Në këtë ceremoni madhështore, para një “auditori” mbi 100.000, mbajti Ligjëratën  dhe bani përshëndetjen e rastit, ish-Presidenti i Kosovës (i ndjeri) Ibrahim Rugova, i cili ndër të tjera tha: “Asht meritë e Akademikut të shquem – Mark Krasniqi, dhe e konstruktorëve duarartë që na e sollën në Kosovën e lirë, ma të madhin strateg shqiptarëve të të gjitha kohënave, Gjergj Kastriotin, si “sfidë” ndaj dushanëve e osmanëve”. Pikërisht me 28 Nandor 2007, na shfaqet në Ekranin e Televizionit Shqipëtar, Astrit Leka, me kokën e zbardhur nga thinjat, që kaq shumë ngjason me bardhësitë e “Ako-kraunëve” që krenare qëndrojnë mbi zonën ku u lind, ky Artist i Madh, dhe Atdhetar i shquar. Mbasi kishte shëtitur mbarë Europën dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, na vjen me një “Mesazh të Ri, sa të gëzueshëm aq dhe krenar, duke na njoftuar se, Gjergj Kastriotit do t’i ngrihen buste e shtatore në të gjitha kryeqytetet e Europës, dhe në Shtetet e Bashkuara të Amerikës, si mbrojtës “suprem” i Lirisë, Kulturës, Qytetërimit dhe Krishtërimit Europian. Kjo pra, asht sfida që ju bahet “sfidantëve” të të gjitha ngjyrave.

Nuk besoj se mund të ketë “leksion” ma të goditun për të gjithë ata anshqiptarë që (për turpin e faqen e zezë të tyne) u munduan të hjedhin baltë mbi figuren ma të ndritun të arbërit, duke i vënë epitete nga më bajatët dhe ma absurdet; tradhëtorë e bukëshkalë i “baba” Sulltanit; hajdut kuajsh etj, etj. Nuk besoj se mund të ketë “Leksion” ma të goditun për ata “pseudo” akademikë që graduan me titullin “Doktor i Shkencave”, ma të madhin antishqiptar i cili me paturpësinë ma të madhe hapi “fletoren” e shpifjeve kundër “gjeniut” të Arbërit dhe të mbarë Europës, dhe këtë “fletushkë”, (të ngjashmit e tij) e quajtën “histori”!?…

Së fundi: Urimet dhe përgëzimet ma të sinqerta, Artistit dhe Arkitektit të Patriotizmit, intelektualit dhe burrit të shquem, që nderon, Borshin dhe mbarë Shqipërinë. Urimet ma të ngrohta, dhe në emën të të gjithë delegatëve të Shkodrës që patën nderin të marrin pjesë në Kongresin e Parë të Lidhjes Shqiptare në Botë që u zhvillua në Prizren me 26-28 Nandor 2007.

Mark Bregu

Kur lufta brenda llojit quhet disidencë

A kanë ndryshue shpirtnisht disidentat e Bllokut në vitet e burgimit apo të internimit?

Ka gjasë që burgu dhe internimi t’i ketë ndërgjegjsue rreth idesë çnjerëzore që u dha pushtet, rreth tmerrit që ata dhe familjet e tyne i shkaktuen shumicës së shqiptarëve.Mund të quhej ndryshe edhe “disidenca brenda Bllokut”, por Blloku mbetë gjithsesi nji metaforë e lidhun gjeografikisht me nji copë territori të kufizuem ku jetonin disa borgjezë shpirtvegjël të farkëtuem në momentet e çlodhjes prej “luftës së egër të kllasave”.

Privilegjet, karriera, lufta për ekzistencë, rreziku që nji ditë mund ta pësonin – bante që ish- komisarë e komandanta partizanë, agjitatorë dhe agjitatore, njerëz të randomtë për nji shoqni normale – të ktheheshin në ujq ndaj njeni-tjetrit dhe ndaj gjithë frymorëve në përgjithësi. Nji pjesë e tyne kishte mbarue ndonji gjimnaz në kohë të monarkisë e fill mbas luftës kishte krye kurse dhe shkolla në Jugosllavi dhe në BRSS. Kurse pjesa ma e madhe ishin gjysmë-analfabetë dhe gjysmë-njerëz të ardhun prej krahinave ma të humbuna, ku qytetnimi nuk kishte kalue as aq sa nevojitet për me mësue gjanat ma thelbësore – këta të fundit kishin shumë ma tepër arsye me ruejt postet e fitueme me gjak.

Padyshim që e drejta me jetue në Bllok ishte fitue me gjak; Ma së shumti me gjak shqiptarësh. Por blloku nuk mbaronte mbrenda Bllokut. Ai ishte kudo ku kishte shqiptarë që prej adhurimit primitiv apo prej tmerrit (që asht nji ndjenjë ma njerzore) – i mbanin sytë kah Enver Hoxha dhe klika e tij e çmendun dhe gjakatare.

Blloku ishte kompaktësimi ideal i njerzve pa dyshime serioze. E megjithatë nji pjesë e tyne përfundoi në kampet e përqendrimit dhe në burgjet që ata vetë patën ndërtue me zell klasor. Vetëm atëherë diktatura e proletariatit iu duk diçka skandaloze – dëshmuen ata ma vonë – dhe burgjet shqiptare iu duken çnjerëzore. Çudi, burgjet dhe diktatura e proletariatit ishin e vetmja gja që funksiononte si meçik në Shqipninë e Enver Hoxhës qysh prej vitit 1945 e këta, vetëm në vitet ‘60 apo në vitet ‘70 e mësuen këtë gja! Edukimi komunist ishte nji gja e neveritshme, por riedukimi ishte nji mjerim i vërtetë.

E pra zona mes edukimit dhe riedukimit përcaktohej prej humorit të nji funksionari me xhaketë gjithmonë demodé apo prej nji operativi që kishte vetëdijen e nji qeseri, prej nji kryetari Fronti apo prej nji spiuni të padukshëm që firmoste nji letër dhe shkatrronte nji jetë. N’ato vite marria ishte ba kujdestarja e arsyes, tue e ndryshue kështu cilsinë e vetë jetës dhe tue ba që në pesë dekada bijtë e saj të shumoheshin në progresion gjeometrik. Nji progresion i këtillë i shtynte me ia hangër kryet njeni-tjetrit, mbasi Natyra në squetsinë e vet lejon të keqen me qëllim që e keqja të hajë vetveten.

Si mund të trajtohet si shfaqje disidence fakti që ndonji prej tyne jetonte si viveur në nji kohë që populli i thjeshtë rrinte në radhë qysh në ora 5 të mëngjesit për me marrë 2 litra qumësht? Çfarë disidence asht me mbajtë flokët e gjatë në nji vend ku rrena i kishte kambët ma të shkurta se kurrkund tjetër në botë? Për vite të tana, kriminelat që me maskën e komunizmit në fytyrë terrorizuen shqiptarët – patën mundësinë me përfundue me ceremoni në burgjet komuniste. Këto ishin rastet kur ato burgje kryenin me të vërtetë funksionin e tyne natural.

Megjithatë, ata në burgje nuk përfundonin pse urrenin komunizmin apo pse ishin mërzitë me mësimet e Marksit apo të Leninit, përkundër, shumica e tyne e deshtën Marksin dhe Enverin deri në fund. Asnji prej tyne nuk përfundoi në burgje pse vërejti tek komunizmi nji sistem shtazor që vorfnoi vendin dhe shkatërroi shqiptarin, por thjesht pse mbrenda llojit shpërthente tash e parë nji ritual spastrues primitiv. Për me e ruejt të shëndetshme Partinë nga kolera herë mbas here digjeshin disa dordoleca. Por edhe ata që digjeshin për me afirmue higjienën e Partisë nuk ishin as shenjtën e as filantropë të shqiptarëve. Ndonji sish, që ushqente trille (velléités) letrare, deshti me ia lanë «fajin» e burgimit letërsisë që kishte shkrue. Por po të lexohet sot ajo palo letërsi të çohen flokët përpjetë prej idiotsinave të skematizueme me talent aparatçikut. Po të kishin përfundue me të vërtetë në burg për arsye të letërsisë së tyne, nuk do t’i kishte dënue Enver Hoxha por Klioja, Melpomeni, Eratoja apo ndonji muzë tjetër.

Disidentat e Bllokut kanë besue tek Partia derisa u ka leverdisë, kanë rrahë shuplakë derisa u janë çue duert gjak, dhe s’kanë ndejt asnjiherë pa ngritë dorën për me çue drejt pushkatimit apo drejt internimit njerëz të pafajshëm. Kjo asht arsyeja pse sot mbeturinat e shkaktarëve të nji makthi shumëdekadash nuk janë të besueshëm për shoqninë civile as kur flasin për të kaluemen dhe as kur mendojnë për të ardhmen. Intervali mes Shqipnisë së vërtetë dhe monstrës që ata drejtpërdrejt apo zhdrejtazi krijuen nuk mund të mbushet me banalitetet e bezdisshme që tregojnë sot.

A kanë ndryshue shpirtnisht disidentat e Bllokut në vitet e burgimit apo të internimit?

Zemra e njeriut nuk mund të shqyrtohet lehtë, por ka gjasë që burgu dhe internimi t’i ketë ndërgjegjsue rreth idesë çnjerëzore që u dha pushtet, rreth tmerrit që ata dhe familjet e tyne i shkaktuen shumicës së shqiptarëve, rreth padrejtësisë së privilegjeve që gëzuen për vite me radhë… Ndoshta ky ndërgjegjsim ka ndodhë, mbasi nuk duem me besue se sot gjithë mllefi i tyne asht vetëm pse nuk mujtën me e çue deri në fund rrugën me privilegje ku rastësia historike (dhe jo inteligjenca, talenti apo meritat) i kishte katapultue.

Për me e kuptue se populli shqiptar asht popull i mirë, nuk mjafton vetëm me shkue e me rrëmue dokumentat e vërteta ku tregohet se nji pjesë e kuislingëve shqiptarë dhe nji pjesë e njerzve të thjeshtë shpëtuen hebrenjt. Mjafton me pa sesi mbas ramjes së komunizmit gati asnji prej atyne që nga Jugu në Veri vuejtën padrejtësisht dhe qenë viktima të terrorit komunist për dekada, nuk shkuen me ua shkrepë në lule të ballit shokut Ramiz, shokut Aranit, shokut Hekuran, shoqes Nexhmije… që e meritonin plotësisht nji gja të tillë. Ky asht jo vetëm ndryshimi mes qytetnimit dhe barbarisë por dhe treguesi se hakmarrja politike ishte tipar i ideologjisë komuniste, e ky tipar themelor i saji krijoi nji disidencë të rreme en bloc – krijoi gogsimat e nji darke makabre ku të ftuemit e nderit përfunduen tue hangër njeni-tjetrin.

Si mund të trajtohet si shfaqje disidence fakti që ndonji prej tyne jetonte si viveur në nji kohë që populli rrinte në radhë? Çfarë disidence asht me mbajtë flokët e gjatë në nji vend ku rrena i kishte kambët ma të shkurta se kurrkund tjetër në botë? Për me e kuptue se populli shqiptar asht popull i mirë, nuk mjafton vetëm me shkue e me rrëmue dokumentat e vërteta ku tregohet se nji pjesë e kuislingëve shqiptarë dhe nji pjesë e njerëzve të thjeshtë shpëtuen hebrenjtë Mbas ramjes së komunizmit gati asnji prej atyne që vuejtën padrejtësisht nuk shkuen me ua shkrepë në lule të ballit shokut Ramiz, shokut Aranit, shokut Hekuran, shoqes Nexhmije… që e meritonin plotësisht nji gja të tillë.

Nga Ardian NDRECA

Të sëmuresh për bukuri

Anoreksia është thuajse një epidemi: pesëmijë raste të reja në vit

Gjithçka fillon me një batutë: “Dua të mbaj dietë”, më pas gjërat marrin pak e nga pak drejtimin e gabuar. Fatkeqësisht anoreksia është një sëmundje mendore, e cila ka të bëjë me imazhin që femra ka për vetveten dhe idealin që i imponohet nga mediat. Pra, sado të dobëta të jenë, ato mendojnë se janë mbi peshë. Aty ku të tjerët shohin kocka, personi vetë sheh dhjam e celulit. Konkretisht, më të prekura janë vajzat në moshën e adoleshencës, por edhe ato më të rritura, 20-25. Anoreksia dhe bulimia janë shqetësimet kryesore të krijuara nga çrregullimet e të ngrënit. Ekzistojnë dhe shumë çrregullime të tjera shëndetësore. Mani të vogla lidhur me ushqimin mund të çojnë në krijimin e shumë problemeve shëndetësore, të cilat mund të mbeten për gjithë jetën, ose të transformohen dalëngadalë në patologji të rrezikshme, duke shkaktuar edhe probleme serioze psikologjike. Shkaqet kryesore që sjellin këtë gjendje janë të ndryshme: problemet shkollore, familjare, problemet me karakterin, identitetin, frika e përballjes me problemet e shumta. Pra, ajo që ndikon ndjeshëm mbi këtë gjendje mbetet faktori psikologjik, duke u shoqëruar me pasoja fatale.

Fillimisht vajzat kanë tendencë të reduktojnë ushqimin. Zakonisht ato preferojnë të ushqehen me gjëra të thata e të lehta, madje duke kaluar në ekstremitet, ku fillojnë të kontrollojnë edhe yndyrën e kosit. Hanë pak, gjithmonë e më pak. Pesha dhe fuqia bien. “Është një sëmundje e pabesë, e rëndë, që godet trupin e veçanërisht gjendjen psikologjike”, pohon një profesor doktor, i cili drejton Qendrën e Shqetësimeve Shëndetësore në një spital evropian.

Është një “bishë e tmerrshme”, e cila nga vitet ‘80 është bërë pothuajse një epidemi. Prej saj shkaktohen 5000 raste të reja në vit, ku viktimat e saj janë kryesisht femrat nga 12-25 vjeçe. Ekspertët pohojnë se është një sëmundje e botës perëndimore, asaj të pasur dhe evolutive. Është një shqetësim etnik.

“Më parë ishte një sëmundje shumë e rrallë. Sot, pjesa më e madhe e vuajtjeve psikike të femrës shprehet me shqetësime ushqimore: fenomen ky që ka të bëjë me adoleshencën, me formimin e personalitetit femëror dhe ndarjen nga familja. Kandidate për t‘u prekur nga ky shqetësim është një vajzë, e cila rritet me një perfeksion ideal ndaj suksesit”, pohon një psikoterapeute që punon pranë një qendre për adoleshentë. “Gjithçka fillon me një pamjaftueshmëri, kam pak stimë për veten, duke u izoluar nga të tjerët. Më pas vjen faktori tjetër, gjendja sociokulturore: miti i përhapur i dobësimit, i aparencës. Vajza e pasigurt që duhet të zhytet në këtë botë, përballet me rregulla shumë të forta, me botën e bukuroshëve dhe të dobëtëve”, shpjegon ajo. Ndonjëherë mjafton vetëm batuta e miqve se je e shëndoshë dhe gjithçka ndryshon. Më pas sheh modën, televizorin dhe të bien në sy femrat e bukura që janë gjithnjë të dobëta. Hap pas hapi fillojnë ndryshimet: etiketat e ushqimeve fillojnë të shihen me imtësi, përzgjedhja e tyre bëhet në mënyrë maniake, sfida me vetveten për një qëllim rritet gjithnjë e më shumë, sëmundja të godet dalëngadalë. Në këtë pikë duhet medoemos t‘i drejtohemi mjekut. “Nuk është një vullnet i keq, por t‘i thuash një vajze për të ngrënë, është njëlloj sikur t‘i thuash një të sëmuri me pneumoni të marrë frymë mirë. Rruga e duhur është vajtja në një qendër të specializuar”, thotë profesori. Kurat më efikase lidhin së bashku dy aspekte: atë psikologjik, që përfshin edhe prindërit dhe atë fizik, me terapi ushqyese dhe riformim të trupit.

Një vajzë, e cila ka qenë anoreksike për 23 vjet, ka themeluar një shoqatë “Aba” për të ndihmuar shumë vajza që të shërohen si ajo. “Shqetësuese janë moshat e vogla 10 vjeç, pa harruar edhe rastet e shumta të meshkujve adoleshentë. Duhet theksuar që terapitë janë një zgjidhje e mirë për të gjithë”, pohon ajo.

Në Francë, fotoja me vajzën anoreksike që bëri bujë në të gjithë botën, nuk është pritur aspak mirë: nuk ka rëndësi se cili ka qenë qëllimi, por një grua e sëmurë nuk fotografohet në atë mënyrë.

Përcaktimi

Një sfidë me trupin

Anoreksia është një gjest i mrekullueshëm i mohimit të nevojës: mohohet ushqimi që është jetik për çdo qenie njerëzore. Vajza anoreksike, si një delir i plotfuqishëm, bën një sfidë me trupin e saj. Është njëlloj sikur të thotë vazhdimisht: “Unë ekzistoj edhe pse nuk ha”. Kërkon të bëjë një ndarje mes dobësisë së modeleve dhe asaj patologjike të adoleshenteve të sëmura me anoreksi. Të parat aderojnë me një imazh të futur nga bota e modës: dobësohen për të punuar. Ndërsa të dytat nuk dëshirojnë t‘i ngjajnë një imazhi, por ta shkatërrojnë atë. Reagojnë kundër idesë për të pasur një trup të rregullt, idealizojnë qenien e tyre skelet dhe nuk arrijnë ta shohin vërtet vetveten. I pyetur mbi fenomenin në fjalë, një specialist është përgjigjur: “Nuk është e vërtetë që anoreksia i bën femrat të mos ushqehen, ajo të ushqen, madje të ngop”.

Armiku im më i madh, ushqimi

“Po vdisja, por një ëndërr më shpëtoi”

Stefania po pret prej ditësh një përgjigje nga Akademia e Arteve Dramatike. Për t‘u pranuar i është nënshtruar një provimi: ka bërë një monolog. Nëse e pranojnë do të transferohet në atë qytet për të studiuar në teatër, nëse jo do të qëndrojë në qytetin e saj për të studiuar letërsi. Flet shpejt dhe tregon: “Më vjen keq vetëm për prindërit e mi, sepse kanë vuajtur shumë”. Edhe ajo vetë ka vuajtur, por preferon ta anashkalojë. Është 21 vjeçe dhe studion në liceun klasik. Është bionde, me sy jeshile dhe hundë franceze, 1,74 cm, masa perfekte 42 dhe peshon 54 kile. Tre vjet më parë peshonte 36 kile, si modelja e fotografuar pak ditë më parë. “Më kujtohet që një doktoreshë i tha mamasë sime: nëse nuk e shtrojmë në spital brenda 15 ditëve, ajo do të bjerë në koma. Mua as më bëhej vonë nëse vdisja, madje do të isha shumë e lumtur”. Pra, gjatë gjithë kohës i uronte vetes vdekjen. Por pika më kritike e “sëmundjes” së saj ishte momenti kur u mundua “të priste me gërshërë dhjamin pranë brinjëve”. Nga 36 kile dëshironte të shkonte 29. “Kisha dhimbje të tmerrshme, nuk arrita ta prisja të gjithin, sepse më ra të fikët”. Jeta ime ka qenë e tillë pothuajse 10 vjet. Më pas filluan kurat, shtrimi i dytë në spital, një filozofe terapeute, e cila “më shëroi me fjalë, sepse kilet shkojnë e vijnë, por janë mendimet që nguliten në kokë, e sidomos ajo ëndërr që pashë”. Pavarësisht të gjithë sikletit që kisha hequr, një natë një ëndërr më riktheu dritën. Ju këshilloj të lexoni, sepse ia vlen.

“Nuk më kujtohet me saktësi as momenti kur filloi gjithçka e as arsyeja. Më vijnë në mendje episode të ndryshme, por janë pa rëndësi: asgjë që mund të shpjegojë rëndesën e sëmundjes. Kam një familje mjaft të shëndetshme, normale. Nëna ime është mësuese gjuhe, babai im drejtues i një ndërmarrjeje të vogël. Jetoj në një shtëpi të vogël dhe secili prej nesh ka dhomën e tij. Motra e madhe është tre vjet më e madhe se unë, ndërsa vëllai më i vogël. Isha 11 vjeçe kur fillova dietën e parë. Kishte filluar faza e rritjes. Pak e nga pak po më rritej gjoksi dhe unë nuk doja të më dukej, më dukej vetja e shëndoshë, ndryshe nga motra ime. Ajo është e elegante, e gjatë 1.70 cm dhe brune, edhe nëna ime ka një peshë normale. Ndërsa unë që e vogël dukesha më madhe se mosha që kisha, isha e shëndoshë, e madhe. Një herë tezja ime po i bënte komplimente motrës sime se sa e bukur ishte bërë, kur në moment hyra unë dhe më tha: “Ja dhe bullafiqja”. Duhet të kem qenë rreth 9 vjeçe kur dëgjova ato fjalë. Ajo po bënte shaka, por unë nuk dëshiroja më të isha pjesë e asaj familjeje. Nuk isha si ata, isha ndryshe”.

Fundosja është e shpejtë dhe në fillim e paperceptueshme. Në moshën 11-vjeçare filloi të më pritej oreksi. Kur isha 13 vjeçe kam ngrënë vetëm një panine. Në moshën 14 vjeçe më erdhën menstruacionet “që i urreja”. Kur mbusha 15 u shfaq humnera. “Një mbrëmje në shtëpinë time kishim ardhur miq për darkë. Nëna ime kishte gatuar me vaj dhe meqë isha ulur në tavolinë m‘u desh ta haja me zor. Mendoja se yndyra do të më shëndoshte edhe më shumë, saqë vendosa ta nxirrja medoemos atë që kisha ngrënë. U ngrita nga tavolina dhe vajta në banjë për të vjellë, por nuk dija se si. M‘u desh të paktën një orë e gjysmë. Që atëherë villja të paktën tri herë në ditë. Pas pak kohësh u regjistrova në sajtin e anoreksikëve, për të mësuar sekretet e tyre, por ato më këshillonin. Kaloja pothuajse pjesën më të madhe të ditës përpara internetit. Kisha humbur 15 kile për tetë muaj. Shkoja çdo ditë në palestër, blija xhinse me preje 36 dhe qaja se nuk më nxinin. Kur isha 17 vjeçe peshoja 40 kg dhe për pasojë më shtruan në spital. Ka qenë vërtet e tmerrshme. Mundohesha ta vrisja veten me kunja dhëmbësh. Kur u ktheva në shtëpi fillova të pritesha me brisqe dhe thika. I urreja të gjithë, shtëpinë, familjen, qytetin tim, kërkoja patjetër të zhdukesha. Pas këtyre veprimeve jonormale, familja ime u këshillua me psikologët. Ata i këshilluan që unë të ndiqja shkollën e teatrit, sepse që në vogëli ka qenë pasioni më i madh i jetës sime”. “Kur mbusha të 18-at fillova të ndjek një shkollë private dhe frekuentoja rregullisht një psikologe. Në dhomë qëndroja vetëm. Haja pa masë dhe çdo pesë orë villja. Psikologes i tregoja vazhdimisht gënjeshtra. Gjatë verës më ofruan një punë si organizatore në një fshat turistik. Një ditë teksa po punoja, më ra të fikët dhe punonjësit më çuan në shtëpi. Nëna ime sapo më pa u drejtua menjëherë për në spital. Peshoja 36 kg”. Kur mbusha 19 vjeçe u shtrova sërish në spital. “Mendoj se e kuptoni arsyen. Më detyronin të haja çdo vakt, i cili zgjaste tri orë dhe unë bëja 50 herë ngjitje-zbritje nëpër shkallë. Banja ishte e mbyllur dhe duhet të shkoja e shoqëruar. Villja në dhomë, në mbulesë. Më pas takova një trapiste, filozofe, të cilën e konsideroj nënën time të dytë.”

Ja si u njohëm

“Me sa më kujtohet ishte një e shtunë shtatori dhe duhej të ndërroja menynë. Atë natë pashë një ëndërr që m‘u duk si e vërtetë: po shihja idhullin tim dhe ndieja sikur dora e tij u mbështet në shpatullat e mia dhe më thoshte: ‘Jepi e dashur se mund t‘ia dalësh. Ka një pjesë edhe për ty‘. Më dha të drejtoja një pjesë të spektaklit të tij. Nuk mund të them që pas ëndrrës gjithçka ndryshoi, u deshën shumë muaj. Kudo që shkoja, çfarëdolloj gjëje që bëja, më kujtohej vetëm ëndrra që kisha parë. Papritur diçka m‘u trondit në kokë: vendosa të mos villja më. Pas pak kohësh peshoja 44 kile, 43.800, por nuk ishte pesha ajo që kishte rëndësi. Fillova të studioj sërish teatër, u riktheva në shtëpi. Edhe në shtëpi dieta ishte e njëjtë me atë të kolegjit dhe banja ishte e mbyllur. Për shumë kohë më kujtohej dora e tij mbi shpatulla. Dëshiroja t‘i rrëfeja dikujt atë që kisha parë dhe kisha ndier, por nuk e di pse hezitoja. Ndoshta më vite turp, sepse njerëzit nuk e kuptonin. Nuk kam dashur kurrë që një djalë të më prekë, kurrë. Urreja të ndihesha e dëshiruar nga të tjerët. Tani që jam 54 kile ndihem shumë mirë, madje kam dëshirë të njihem edhe me djem. Nuk mbaj mend kurrë të kem bërë një përkëdhelje, apo të kem thënë “Të dua”. Për mua janë emocione të forta dhe që më bëjnë të çmendem, nuk mund t‘i përballoja. Tani ndihem mirë, por përsëri i bëj gjërat me shumë kujdes. Shpresoj të keni mësuar nga unë dhe t‘i lini mënjanë “idetë e çmendura” se për të qenë e bukur duhet medoemos të jesh e dobët”.

Mira Vataj

JOZEFINA TOPALLI

Shqipëria faktor në Europë – INTERVISTE ME KRYETAREN E PARLAMENTIT TE SHQIPERISE

– Fillimisht ju kërkojmë ndjesë për rrëmujën e vogël që krijuam në ambjentet e Kuvendit për t’ju marrë këtë intervistë…

– Zyrat e Kuvendit të Shqipërisë do të jenë kurdoherë të hapura në dispozicion të studiove të Shkodrës për sa kohë do të jem unë këtu.

– Zonja Topalli, çështja më e rëndësishme që mund të diskutojmë është ajo e pavarësisë së Kosovës.Institucionet e shtetit shqiptar kanë bërë një punë shumë të madhe për këtë proces.Si ndjeheni ju ?

– Nuk ka gjë më të lumtur dhe të bekuar sesa dita e shpalljes së Pavarësisë së Kosovës.Nuk ka vit më historik për shqiptarët në Kosovë, Shqipëri dhe kudo që janë sesa kur në rajonin tonë po formalizohet një përpjekje qindravjeçare.E gjitha kjo periudhë ka qenë e një emocioni të veçantë sepse të gjitha gazetat vendase dhe të huaja po hapen me tituj që kanë në qendër të vëmendjes këtë ngjarje.Kjo të bën krenar në radhë të parë për sakrificat që ka bërë për të adhur deri në këtë ditë populli i Kosovës si dhe për mbështetjen që Shqipëria i ka bërë gjatë kësaj periudhe çështjes shqiptare.

Çështja e Kosovës ka qenë shtruar në Kuvend qysh në vitin 1991.Nga Presidenti i asaj kohe, Sali Berisha, në vitin 1992 kjo çështje iu shtrua me të drejtë për zgjidhje organizmave ndërkombëtare.Vitet në vijim patën dinamikën e tyre, si me ngjarjet në Kosovë ashtu dhe me përpjekjet e Shqipërisë për të bindur Komunitetin Ndërkombëtar se e vetmja rrugë dhe mundësi paqeje në këtë rajon do të ishte pavarësia e Kosovës.

Natyrisht që ju flisni me shumë pasion për çështjen e Kosovës.Në të gjithë ato takime diplomatike që keni pasur me diplomatët si dhe homologët tuaj të huaj, cilin prej tyre do ta konsideronit si më të vështirin për zgjidhjen e çështjes së Kosovës?

 -Edhe deri një vit më parë, në takimet që kishim në institucionet e ndryshme ndërkombëtare në Evropë dhe jashtë saj kemi gjetur një skepticizëm, natyrisht të shprehur me gjuhë diplomatike.Herë-herë unë frikësohesha realisht.Sigurisht bashkë me kolegët e tjerë të institucioneve të tjera jemi përpjekur që të bëjmë më të mirën, që të shpjegojmë të vërtetën, që t’i referohemi historisë.

Ndër takimet më interesante kanë qenë atab që kam bërë në OKB para një muaji ku kam takuar Ambasadorin e Rusisë i cili është një ndër personalitetet më të fortë dhe një ndër kundërshtarët më të mëdhenj të pavarësisë së Kosovës në OKB.Kam takuar Zëvendësambasadoren e Britanisë që ishte një mbrojtëse e flaktë e Kosovës, gati si një shqiptare, Ambasadorin e SHBA-së që sapo kishte përfunduar takimin me Ambasadorin e Rusisë ku nuk kishin gjetur asnjë pikë të përbashkët për këtë temë.Po atë ditë kam takuar edhe zotin Ahtisari, arkitekti i kësaj pavarësie që po ngrihet.Ajo që më bëri përshtypje ishte se Ahtisari ishte një njeri aq optimist.Me një sens humori ai më tha:”Paketa ime ka dalë nga frigoriferi.Të gjithë skeptikëve u kam thënë që të shkojnë të lexojnë historinë e shqiptarëve të Kosovës dhe të shqiptarëve në përgjithësi.Më pas do të kuptoni se çështja e Kosovës është unike dhe nuk mund të shërbejë si precedent.

Edhe në takimet që kam pasur në Gjirin Persik kam gjetur një mbështetje të jashtëzakonshme.Sigurisht që vizita në Turqi dhe takimet me Kryeministrin Erdogan, me Presidentin, ishte një ndër vizitat më të mira dhe më mbështetëse për të gjitha problemet që kanë lidhje me shqiptarët.

-Tashmë është e qartë se Serbia nuk ka dëshirën më të vogël që ta shohë Kosovën si shtet i pavarur, dhe kjo ndoshta me mbështetjen e Rusisë.Në këto kushte a ka një plan të vetëm në qoftë se do të kemi ndoshta një izolim drestik të Kosovës në kufijtë e saj?

–Nuk ka dyshim që Rusia ka qenë aktori dhe mbështetësi kryesor i serbëve.Jo thjesht për të mbështetur serbët por kjo ka të bëjë me një gamë më të madhe problemesh dhe çështjesh, ftohjes dhe konfliktesh që sot janë të lexueshme dhe i gjejmë në të gjitha mediat ndërkombëtare.Absolutisht po që kemi marrë masa.Po të kujtojmë takimin e fundit që Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s pati me Kryeministrin Berisha, një ndër pikat e rëndësishme të diskutimit të tyre përveç asaj të pavarësisë së Kosovës dhe marrjes së ftesës për në NATO ka qenë angazhimi për koordinimin e të gjitha masave që Shqipëria dhe vendet e tjera duhet të jenë të përgatitur për të përballuar situate të tjera të mundëshme që mund të krijohen.Natyrisht duhet të këmi parasysh se nuk ka arsye të thella për të hyrë në panic.Tregu është mrekullia më e madhe që i zgjidh vetë disa probleme.Askush më tepër se Shqipëria nk është më e predispozuar për të ndihmuar vëllëzërit e vet.

-Disa shërbime sekrete kanë paralajmëruar ndoshta edhe trazira me rastin e krijimit të një shteti të ri në Evropë.Sa duhet të shqëetësohemi ne, realisht, në lidhje me këto zëra?

 -Natyrisht që serbët janë të interesuar që të bëjnë të besojnë se do të ketë shumë probleme.Unë e thashë; Pavarësia është dita më e bukur dhe paniku nuk vend në këto caste.Besoj se më shumë se kurë të gjithë janë realistë në gjykimin e situatave.Jam e sigurtë se edhe vetë Serbia do të gjejë momentin e vet për të kuptuar se edhe për të është mirë që ngjarjet kanë marrë këto zhvillime.Për Serbinë është e rëndësishme për të hyrë në proceset integruese dhe për ne shqiptarët është e rëndësishme që Serbia të marrë atë drejtim që në fakt duhet të marrë si pjesë e Evropës.

-A do të kemi 2 shtete shqiptare apo do të vihet në jetë ideja e ndonjë federatë e mundëshme ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës?

 -Ka 600 vjet që shqiptarët në Kosovë ndahen, pushtohen, largohen, vriten, pësojnë spastrime etnike dhe genocide.Pas gjithë kësaj kohe me pushtues si Turqia, Serbia, lind një shtet i ri.Të gjitha tezat për federatë etj., janë teza serbe të cilave nuk dëshiroj as t’i referohem as t’i jap rëndësi meqë ne kemi marrë rrugën tonë të integrimit.Kosova në atë rrugë do të kalojë dhe uroj të njëjtën gjë edhe për Serbinë.

-Vijmë te çështja e integrimit të Shqipërisë në Bashkimin Evropian dhe në NATO. Ju jeni një ndër titullarët e shtetit shqiptar që keni dhënë më shumë lajme të gëzuara sepse i keni paraprirë marrëveshjeve të mundëshme si ratifikimit të marrëveshjes së MSA-së me shumë vende evropiane duke zëvendësuar në një farë mënyrë edhe funksionin e Ministrisë së Punëve të Jashtme.Sa e vështirë ka qenë që t’i bindni homologët tuaj për ratifikimin e marrëveshjes e MSA-së me Shqipërinë.Edhe sa kohë do t’i duhet Shqipërisë që të plotësohet OK i 27 vendeve të BE-së?

 -Jam e sigurtë se do të kishte qenë e vështirë sikur reformat nuk do të kishin pasur ritmin që kanë.Ne kemi arritur deri tani që ta ratifikojnë këtë marrëveshje 17 vende.Rumani dhe Bullgaria presupozohet se e kanë të përfunduar këtë proces për një fakt shumë të rëndësishëm; sepse reformat e ndërmarra nga qevëeria në këtë periudhë kanë qenë reformat më të guximshme, më të domosdoshme, reformat ë vlerësuara ndërkombëtarisht dhe që kanë pasur produktin e tyre real.asnjë qeveri gjatë këtyre viteve të fundit, përveç qeverisë së viteve 1992-1995 që bëri reformat e ndryshimit të sistemit, asnjë qeveri tjetër nuk ka qenë më reformatore dhe më me kurajo se sa qeveria aktuale për të ecur përpara në reformat e saj në fushën fiskale, biznesit, në betejën kundër korrupsionit dhe në luftën kundër krimit të organizuar.Vlerësimi për këto reforma është i merituar duke ditur vështirësitë dhe kompleksitetin e realitetit dhe të situatës në të cilën po ndërmerreshin këto reforma.Kemi shmangur zvarritjet dhe kemi ecur shpejt.Kështu, në vend që kërkesën për të marrë ftesën e vendit-kandidat do ta merrnim pas 4 vjetësh, tashmë mund ta marrim në fund të vitit që vjen.

-Pra edhe vendet e mbetura thoni se gjatë kësaj kohe do ta ratifikojnë marrëveshjen?

-Absolutisht po, gjatë gjithë kësaj periudhe unë kam qenë në kontakt me kryetarët e parlamenteve, me kabinetet e tyre.Jam e sigurtë se shtete si Danimarka, Gjermania, Austria, Franca, Qiproja, Çekia, pra të gjitha këto do të përfundojnë po them deri në fund të korrikut.Kjo ka ardhur jo vetëm nga fakti i përshpejtimit të procedurave pior edhe nga ajo se këto reforma ishin të domosdoshme.

-Një pjesë të këtij suksesi i dedikohet, mendoj edhe marrdhënieve ndërpersonale që ju keni krijuar me homologët tuaj në Evropë.Në këtë kuptim, duke qenë ju Kryetare e Kuvendi edhe Parlamenti ka pjesën e vet të merituar, të paktën kështu mendoj unë…

 –Nuk e mohoj që raportet personale, raportet e besimit që vendosen ndërmjet politikanëve bëjnë të mundur përshpejtimin e procedurave të tilla.Kjo më ka ndodhur me Poloninë, Hungainë, me vendet Balltike etj.Por vazhdoj të insistoj se kjo nuk do të ndodhte nëse reformat nuk do të ishin bërë.

-Për një pjesë të madhe të shqiptarëve integrimi perceptohet ende vetëm si lëvizje e lirë në BE.Pas pak kohësh do të mbërrijë në Shqipëri Zv/Presidenti i BE-së, Franko Fratini i cili ndoshta do të hapë bisedime për liberalizimn e plotë të vizave.Në këtë kuptim, cilat janë detyrat që duhet të bëjë Shqipëria?

 -Fratini është një mik jo vetëm se vjen nga një parti e qendrës së djathtë me të cilën kemi pasur raporte më parë, por është një mik i shqiptarëve.Eshtë një njeri mendjehapur që e kupton se sa i rëndësishëm është liberalizimi i vizave për vendin tonë.Këtë ma ka premtuar në fund të janarit në Bruksel dhe më erdhi e papritur dhe kjo na bën që të ndihemi mirë.Kjo është edhe për meritë të institucioneve të tjera shqiptare si Minisria e Brendëshme për të bërë që Shqipëria të shihet si vend i sigurtë, si një vend ku nuk duhe të ketë frikë nga hapja dhe lëvizja e lirë.

Qoftë me arsyetimin politik ashtu dhe me atë ekonomik imazhi i Shqipërisë ka një përmirësim të dukshëm kohët e fundit.

-Pas pak ditësh do të zhvillohet Samiti i NATOS në Bukureshtit.A duhet të presin Shqipëria dhe shqiptarët një ftesë për anëtarësim në këtë organizatë të rëbndësishme? Në rast se nuk arrihet a mendoni se do të jetë një dështim për Shqipërinë?

 -Unë besoj se kam arsye të mjaftueshme për të qenë optimiste, pa e humbur sensin e realizmit.Vendimmarrja do të jetë politike dhe në momentin e fundit dhe ajo nuk do të lidhet vetëm me Shqipërinë dhe suksesin e reformave të arritur por edhe me shumë faktorë të tjerë rajonalë.Kemi arsye të forta për të qenë optimistë për të marë ftesën në NATO.

–Do të ishte edhe një bonus për tu anëtarësuar në BE?

 –Po sepse proceset janë paralele.Kërkesat për në NATO nuk janë thjesht ushtarake por politike, ekonomike etj.Eshtë një vlerë e shuar për të përshpejtuar edhe kohën, për të marrë qoftë statusin kandidat si dhe për të vazhduar më tej.

-Në një përurim të zhvilluar para pak ditësh gjatë një përurimi në Shkodër jeni shprehur se qeveria do ta mbështesë biznesin që punëson.Ndërkohë ka pasur disa paketa ligjore që në një farë mase kanë krijuar pakënaqësitek biznesi në përgjithësi.A mendoni se me këto reforma keni ndikuar në afrimin e biznesit pranë mazhorancës apo e kundërta?

 –Të gjitha paketat fiskale që kemi kaluar në Parlament janë inicuar dhe miratuar me idenë për të ndihmuar bizneset por kjo nuk do të thotë se do të vazhdojmë të mbështesim informalitetin.Duhet bërë mirë dallimi ndërmjet biznesit legal dhe informalitetit.Nuk është armiqësor informaliteti por jo legal.Për sa kohë nuk është legal ai dëmton pjesën tjetër të biznesit.Çdo qeveri ka për detyrë që, në startin e tyre, bizneset t’i vendosë në të njëjtin nivel, jo të favorizuar dhe të diskriminuar.

Situata në të cilën janë ndërmarrë reformat ka qenë shumë komplekse.Vetëm në Shkodër janë regjistruar plot 1200 biznese që më parë ishin të padeklaruar.Nuk shkon që disa biznese të paguajnë e disa të tjerë të mos paguajnë detyrimet.E gjithë beteja jonë ka pasur një filozofi; të luftojmë informalitetin dhe të ulim taksat.Detyra e qeveritarit është që të mendojë për të gjithë shtresën e bizneseve e jo për individë të veçantë që kërkojnë një benefit apo të shmangin ligjin.

-Në vitin 2002 keni qenë një ndër drejtuesit e opozitës së atëhershme që votuat haptas kundër emërimit të Theodhori Sollakut në postin e Prokurorit të Përgjithshëm të Republikës.Koha ju dha të drejtë juve.Kthehemi te reforma në drejtësi.Reforma në sistemin e drejtësisë e ndërmarrë nga Parlamenti, Këshilli i Lartë i Drejtësisë dhe shoqëria civile. Krijohet përshtypja se të gjitha këto ide të kanalizohen në një linjë të vetme për të arritur reformën…

 -Në sallat e Kryesisë së Kuvendit janë komisionet parlamentare.Për t’ju sqaruar mund t’ju them se për çdo ligj që vjen për miratim nga qeveria ftohen të gjithë aktorët dhe grupet e interesit për tu dëgjuar.

Por politika nuk mendon thjesht se cili është interesi yt individual por ka një objektiv më të lartë; që të mendojë për interesin e mbarë shoqërisë.Në rastin e sistemit të drejtësisë është që të bëjmë të mundur se si ky sistem të fillojë e të prodhojë drejtësi.Sepse deri tashti nuk ka dhënë drejtësi Eshtë krejt normale që ky sistem ka krijuar mërzitje dhe mosbesim tek qytetarët.

Zgjidhja duhet të vijë nga politika sepse problemi në drejtësi është ende aty.Ne jemi republikë parlamentare dhe si e tillë, kuvendi është institucioni më i lartë sepse është përfaqësimi i vullnetit të sovranit.

Përfaqësuesit e mazhorancës dhe të opozitës janë ulur bashkë dhe do të dalin me një ligj konkret për drejtësinë.Kjo tregon për një shkallë të lartë të pjekurisë të klasës sonë politike.Një tjetër moment i lavdërueshëm ishte edhe zgjedhja e Presidentit të Republikës duke shmangur zgjedhjet e mundëshme të parakohëshme që do të na jepnin një impakt negative për anëtarësimin në NATO.Kjo jo thjesht për shkak të përsëritjes së tyre por më tepër të problemeve kushtetuese.

– A mund të bëhet një reformë në drejtësi pa pjesmarrjen e opozitës? Kam parasysh deklarimet më të fundit të drejtuesve të selisë rozë kundër shkarkimit të 14 kryegjyqtarëve në rrethe?

– Unë mendoj se opozita ka të drejtë për të thënë atë që mendon dhe atë që beson.opozita është për tu dëgjuar, ajo është pushteti moral.Në rastin konkret unë dua të falenderoj të gjithë deputetët e opozitës dhe të mazhorancës që kanë punuar në Komisionin e Ligjeve.

-18 vjet pluralizëm dhe nuk po arrijmë që të gjejmë një zgjidhje për zgjedhjet.shtë një reformë e ndërmarrë disa herë nga parlamentet e kaluara, ka pasur probleme tërësisht shqiptare si Dushku dhe jemi sërish në nisje të një reforme të re zgjedhore…

 -Jam dakord me ju që një vend me 3 milionë banorë nuk e ka krejt të justifikuar që në parlament të ketë mbi 13 parti, aq më tepër që ka parti që përfundojnë edhe me një deputet.Ajo që është emergjente dhe prioritare në punën tonë është që të vendosen standartet dhe të mos kemi më raporte që na penalizojnë në këtë pikë.

Kjo do të thotë se në zgjedhjet e ardhëshme duhet të jemi me pasaportat biometrike, me regjistrin elektronik të gjëndjes civile dhe të mos lejojmë më fenomenin e Dushkut.

-Në premtimet që keni bërë në vitin 2005 këto duhej të ishin realizuar…

 –E rëndësishme është që në zgjedhjet e ardhëshme të shkojmë me këto prioritete të realizuara.Nuk është proces i thjeshtë e as i shkurtër sepse pot ë ishte I tillë mbase do ta kishin bërë para nesh.

-A mjafton koha deri në vitin 2009 që të realizohet ?

-Absolutisht po përsa i takon standarteve.Për sistemin electoral nuk e di se ç’farë do të vendoset.

-Flitet për një marrëveshje të mundëshme elektorale ndërmjet PD dhe PS në kurriz të forcave të vogla politike.A ju rezulton një marrëveshje e tillë ndoshta jozyrtare?

 –Mendoj se ka mendime të ndryshme.Në disa raste koincidon që 2 partitë e mëdha të bien dakord në një çështje të caktuar dhe në raste të tjera jo.Kjo ndodh edhe në vende të tjera.

-I keni dhënë një figurë disi më sociale pozicionit tuaj ndaj shtresave në nevojë të popullatës, sidomos grave dhe fëmijëve të mitur.Kanë qenë të shumta insiativat tuaja.A keni inicuar konkretisht edhe ndonjë ligj favorizues si për shembull përcaktimin e një përqindjeje të detyruar për gratë në Parlament?

 -Eshtë e vërtetë se Kuvendi i Shqipërisë ka qenë shumë më dinamik në të gjitha aspektet.Mendoj se kjo është detyrë e institucionit të Kuvendit, pra për të qenë pranë çdo problemi, shqetësimi dhe shprese të qytetarëve.Çdo inisiativë që ndërmarr nga karrikja që kam ndoshta mund të ndikoj më shumë për të bërë fillimisht një fushatë sensibilizuese për gratë, njerëzit me aftësi të kufizuar, fëmijët e braktisur e kështu me radhë.Çdo gjë fillon nga fushata.Duke pasur mbështetjen e medias edhe vetëdija bëhet më e thellë.

-A mendoni se qeveria duhet të ndërhyjë në kushtet e një rritjeje drastike të çmimeve, siç ka ndodhur kohët e fundit edhe me artikujt kryesorë të shportës?

 –Unë vazhdoj t’i qëndroj asaj se qeveria nuk duhet të ndërhyjë në treg, pra ta lërë tregun që të funksionojë i lirë.Kjo nuk do të thotë se qeveria nuk vendos disa rregulla dhe ligje që nuk lejojnë deformimin e këtij tregu.

Edhe në “Financial Times” po lexoja kohët e fundit një rritje të ndjeshme çmimesh të artikujve ushqimorë.Ata që kanë ndjekur zhvillimet e 7 muajve të fundit e dinë shumë mirë shkakun e këtij trendi global të rritjes së çmimeve.Ka filluar në krizën e tregjeve të kredive për shtëpi në SHBA.Jetojmë në kohën e globalizmit dhe nuk mnd ta shohim veten jashtë tij.Amerikanët u njoftuan se ishte një rritje më e ulët ekonomike në SHBA dhe kjo u reflektua në të gjithë globin.Për çështjen e çmimit të grurit kam informacion se ka një përpjekje të disa grupeve të interesuara për të ngritur artificialisht çmimin.Detyra e shtetit është që të bëjë të pamundura këto marrëveshje.Deklarata e kryeministrit për kompensim rritjen e çmimit te pensionistët, ndihma sociale etj., është një premtim real sepse buxheti ka mundësi kompensimi.

-Sa e vështirë është që një grua të jetë kryetari parlamenti me një mazhorancë të thellë burrash? Në Parlament kanë kaluar momente të vështira jo shumë kohë më parë…

 –Në përgjithësi në parlamente janë gjithmonë të inatosur.Kur hyn në politikë duhet të kesh të kthjellët sjelljen dhe qëndrimet tuaja.

E para nuk duhet të frikësohesh dhe të shmangesh para vështirësive.Politika është një betejë e gjatë dhe e vështirë.Ndonjëherë të duhet të përballesh me beteja të padrejta.Kapiteni i vërtetë është jo gjithmonë ai që synon majën por ai që edhe kur bie ngrihet përsëri.E rëndësishme është që në sjelljen politike të kesh jë sistem vlerash dhe besimesh pas të cilave duhet të shkosh.Në momente të caktuara mund të kesh kosto por unë besoj se historia e vërtetë shkruhet nga ata politikanë që shkojnë pas këtyre vlerave.

-Kush ishte shtysa juaj për të hyrë në politikë? A e kishit menduar se do të kapnit kaq shpejt meqë jeni edhe zonjë, pozicionin që këni në Kuvend dhe në strukturat e Partisë Demokratike?

 –As nuk e kam menduar dhe as e kam ëndërruar jo vetëm për të qenë kryetare kuvendi por as hyrjen time në politikë.Në vitin 1996 kanë qenë qytetarët e Shkodrës që më propozuan për të hyrë në kuvend me partinë time.Jam përpjekur që të jem e vërtetë, luajale dhe të mos dekurajohem gjatë situatave të ndryshme.Ndihem mirë të paktën në ndërgjegjen time.

-A keni pasur ndonjëherë ndonjë moment pendese ngaqë i keni hyrë kësaj rruge?

 –Nuk do ta quaja pendesë por në jetën e politikanit ka shumë zhgënjime siç ka edhe shumë sadisfaksione si rasti i Pavarësisë së Kosovës apo nënshkrimi dhe ratifikimi i MSA-së.Nuk do të kishte sadisfaksion më të madh për net ë gfjithë që të merrnim ftesën për në NATO.

-Shkodra ka ndryshuar pamjen këto 2 vitet e fundit.Këtu ju keni një meritë të veçantë jo vetëm si deputete e Shkodrës por edhe si Kryetare e Kuvendit të Shqipërisë?

 –Të gjithë njerëzit që janë rikthyer pas disa vitesh në Shkodër që janë jabanxhinj më flasin herë pas here për ndryshimin e dukshëm që shohin atje.Nuk ka gjë më të bukur për mua sesa ta dëgjoj nga të tjerët këtë ndryshim për një kohë shumë të shkurtër.Unë besoj se kjo vjen në radhë tëparë nga qytetarët shkodranë që po punojnë fort, secili në fushën e vet.Eshtë një meritë e të gjithë deputetëve të Shkodrës porn ë radhë të parë është e kryeministrit për mbështetjen që i ka dhënë qytetit të Shkodrës në fondet e parashikuara për rrugët.

Ne kishim premtuar se Shkodra nuk do të ishte më siç ka qenë më përpara një qytet me 3 orë drita në 24 orë, qyteti i baltës, errësirës, i mungesës së jetës kulturore, sociale etj.Realisht as unë nuk e kam besuar se ai qytet do ta rimerrte veten dhe mund të rilindte aq vrullshëm.eshtë gjë e mrekullueshme që po bëhet unaza e Shkodrës me një vlerë prej 4 miliardë e 200 milionë lekë.Po kështu janë 16 milionë euro një projekt me disa qeveri të tjera vetëm për kanalizimet e ujërave të zeza e të bardha, pastrimit të ujrave, ndërtimit të një rezervuari të ri me rreth 8 mijë metër kub ujë.Eshtë si t’i shtosh një tjetër rezervuar qytetit.Shkodra do të bëhet qyteti i parë në Shqipëri që do të ketë furnizim 24 orë me ujë.

Po merr jetë edhe projekti i rrugës Shkodër-Han i Hotit i financuar me 22 milionë euro nga qeveria italiane, restaurimi i Piacës për t’iu rikthyer origjinalitetit të arkitektit të njohur shkodran Kolë Idromeno, unaza e re e qytetit, grumbullimi i plehrave, Ura e Bunës si dhe shumë rrugë të tjera dhe trotuare.

Këto janë priojekte që kapin shifra të mëdha dhe sigurisht që shteti po investon për t’ia kompensuar këtë vëmendje të munguar këtij qyteti që ka parë gjithmonë nga Perëndimi.

Fondet do të vijnë duke u rritur sepse pa infrastrukturë nuk mund të bësh biznes, nuk mund të hapësh ndërmarrje, nuk mund të kesh sukses në turizëm apo eksport nëse nuk ke ura dhe lidhje të tjera të tjera infrastrukturore.

-Zonja Topalli, ekziston mendimi se keni pasur mundësi për të sjellë më shumë investime në zonën tuaj elektorale, qoftë në qytet apo në komunat ku ajo shtrihet, në raport me deputetët e tjerë të Shkodrës.Ç’fare përgjigje do të kthenit?

 –Jozefina Topalli nuk e ndan qytetin e vet kurrë midis zonave.Zona ime në pjesën e saj më të madhe është në fshat.Në planet e qeverisë përfshihen edhe investimet në rrugët rurale port ë gjitha nuk mund të bëhen për një ditë.Unë mendoj njëlloj për çdo lagje të qytetit tim.Prioriteti i parë i qeverisë dhe deputetëve të Shkodrës ka qenë qyteti dhe do të kalojmë në rrugët dytësore jashtë tij.

-Si Nënkryetare e PD-së a mendoni se përfshirja në institucionet drejtuese të vendit e drejtuesve kryesorë të Partisë Demokratike pas 2005-sës ka krijuar një vakuum ndërmjet strukturave në bazë dhe kryesisë së kësaj partie?

-Ka një diferencë ndërmjet partisë në opozitë dhe asaj në pushtet.Partia në pushtet ka marrë drejtimin e institucioneve kryesore të shtetit, ka marrë përgjegjësinë e çuarjes përpara të reformave.Por kjo nuk do të thotë se në zyrën time, të Kryeministrit si dhe në zyra të tjera nuk vijnë çdo ditë qytetarë nga e gjithë Shqipëria për problemet e tyre pa dallime partiake sepse ne do t’i shërbejmë çdo qytetari.Por jam dakord me ju që duhet të ketë edhe një rigjallërim të jetës partiake.

 -Sa solide është mazhoranca aktuale, pas zhvillimeve të fundit në parti të veçanta të saj? A ju duket normale që një mazhorancë nuk ka zhvilluar thuajse asnjë takim në nivel kryetarësh?

-Një mazhorancë që ka përballuar reformat është pa dyshim solide.Për shembull Angela Merkel u detyrua të mos i bëjë një pjesë të reformave si pasojë e një kualicioni të gjerë partiak i cili nuk e përkrahu.

Sa për tryezat ata janë atavizma.Ata tregojnë se një pjesë e politikës është ende primitive.Në botë nuk ka tavolina kryetarësh por ka kualicione dhe mazhoranca që funksionojnë.Por tryezat e partive ekzistojnë vetëmë në Shqipëri ose në ndonjë vend tjetër në tranzicion.

-A ka nevojë për ndryshime në qeveri?

 –Mos ma kërkoni që të bëj komente individuale mbi ministra të caktuar.Eshtë kopetencë e Kryeministrit.Natyrisht ka gjithmonë vend për të përmirësuar gjërat.

-Partia Demokratike drejton qeverinë, kuvendin dhe ish-nënkryetari i partisë suaj është sot President.A është kjo një gjë që duhet të na frikësojë?

 -Jo kështu funksionon edhe në Francë, në Itali deri para se të rrëzohej qeveria, në Hungari, Çeki, ishte jkështu në Spanjë dhe Portugali.Nuk ka ndonjë gjë që nuk shkon.

-Zonja Topalli, në mbyllje lutem një mesazh për të gjithë teleshikuesit e “TV1 Channel” që na ndjekin përmes ekranit? 

 –Unë i përshëndes të gjithë qytetarët e mi, të gjithë miqtë, votuesit, mbështetësit e mi por edhe ato që nuk më kanë votuar.U uroj jetë të lumtur dhe të ndihen mirë në një qytet që ata e meritojnë me një perspektivë që ata e shpresojnë.

Shën Shtjefni, pesë shekuj “endacak” në Shkodër

Më 1479 Shkodra kishte 405 burra dhe 105 gra

Përpara se të justifikojmë titullin e shkrimit tonë, ne po rikujtojmë se Shën Shtjefni (apo Shën Stefani) ka qenë i pari i zgjedhur nga 12 apostujt e Jezu Krishtit, në mes shtatë nxënësve të tyre, ku u zgjodh më i miri, më i urti, i mbushur me Frymën e Shenjtë, duke vendosur dorën mbi këtë, si simbol i kalimit të pushtetit shpirtëror në të shungurueshmin.

1.  Siç dihet Shën Shtjefni u bë shenjt me predikimet e tij të cilat ja kushtonte Hyjit e Jezusit që ai edhe në momentet e mbytjes së tij me gurë, i drejtoi sytë nga qielli dhe tha: “Qe, po e shoh qiellin e hapur dhe birin e njeriut në të djathtë të Hyut.”

2.  Duke ditur se Ilirët ishin ndër të parët që përqafuan pa mëdyshje Besimin Kristian, madje në kundërshtim me urdhërat e perandorisë Romake pagane të asaj kohe, ne nuk kemi përse dyshojmë se edhe kulti i Shën Shtjefnit ka ardhur në trojet tona që në shekujt e parë, pas njohjes së mrekullive të këtij shenjtori. Kulti i Shën Shtjefnit kishte një përhapje të gjërë edhe sipas modelit bizantin, ku në kishën e Shën Stefanit (Shën Shtjefnit) të Kostandinopojës janë kurorëzuar e martuar në shekujt e V – VIII Perandorët e perandorisë Romake të lindjes. Lavdia e këtij shenjtori depërtoi shpejt në të gjitha provincat, deri në Afrikën e Veriut, por edhe në Dalmaci, ku janë ndërtuar prej Shkodrës deri në Raguzë shumë kisha kushtuar këtij shenjtori. Lidhjen e tyre me këtë Patron shkodranët e shprehnin duke u vënë djemve të tyre shpesh e me dëshirë emrin Stefan (Shtjefen).

3.  Kalaja dhe qyteti i vjetër (në Kala dhe Varoshi) është vërtetuar se ka të paktën një histori rreth 2400 vjeçare, por ne po u referohemi disa materialeve post kristiane që tregojnë për hershmërinë e ndërtimit të Kishës së Shën Shtjefnit në Kalanë e Rozafës. Mund të kenë qenë ndërtuar në mes bazilikave të lashta të shekujve IV – VI dhe kishave të mapastajme Romako – gotike, dhe manastireve benediktine edhe katedralja e Shën Shtjefnit në Shkodër dhe janë të gjata 20-30 metra dhe të gjëra 9-10 metra.

4.  Kisha kryesore e Shën Shtjefnit e ndërtuar në veriperëndim të Malit të kështjellës përbëhej nga një anijate me një abside drejkëndore të brendshme e të jashtme. Muret ishin prej blloqesh të vogla kuadratike e të gdhendura pastër. Një fazë e parë e ndërtimit datohet në shekullin XII (me siguri ka të bëjnë me ndryshimin e kësaj kishe nga e ritit Katolik në atë të ritit ortodoks. Një periudhë e dytë e shekullit XIV ndërthuri në mënyrë më të thellë elementet gotike.

5.  Duke vazhduar “rrugën e dokumentave të pasqyruara në libra apo materiale të tjera që tregojnë për Kishën e Shën Shtjefnit në Kalanë e Shkodrës dhe lidhjet e qytetit me këtë shenjtor ne mësojmë se: Statusi i Shkodrës na vlen si një udhërrëfyes i saktë. Ditën e Shën Markut me 25 prill këmbanat e Shën Shtjefnit thërrisnin në Shkodër popullin dhe Ipeshkëvin si dhe katër fisnikë. Kjo asamble zgjedhte tre gjykatës, tetë anëtarë këshilli dhe dy arkëtarë. Secili prej të zgjehdurve duhej të merrte funksionet brenda tre ditëve. Periudha e ushtrimit të funksionit zgjaste një vit.

6.  Edhe më i rëndësishëm dhe mbresëlënës për shqisat ishte nderimi i Patronit të qytetit. Padyshim gati të gjithë banorët e Shkodrës, si qytetarët ashtu edhe banorët e rrethinave rroknin qënien e tyre brenda komunës nëpërmjet kremtimit të Shenjëtorit të qytetit, Shën Shtjefnit “Nostro confaloner”. Ky kremtim përbënte një pikë kulmore në vitin e jetës së shkodranit. Në ato ditë të huajt gëzonin një mbrojtje të veçantë ligjore. Kur ndodhen në vitin 1346 në Kishën e Shën Shtjefnit (Stefanit) disa mrekulli lajmi u përhap si vetëtima dhe e ngriti edhe më shumë lavdinë e Shenjtorit e bashkë me të edhe të qytetit të lidhej me të.

7.  Siç dihet, në qytetet dhe fshatrat e Arbërisë së veriut, ku dominonte besimi kristian i ritit katolik, kishte një larmi të nderimit të shenjtorëve. Vetëm në malin e Kështjellës së Shkodrës kishte Katedralen e Shën Shtjefnit, Shën Mërisë dhe Shën Vlashit. Në kalendarin kishtar të Shkodrës dilnin veçanërisht në pah prej statutit të kremtimeve, ato për Shën Sergjin e Bakun, Shën Markun 25 prill, (njëkohësisht dita e asamblesë), Shën Pjetrin 29 qershor, Shën Elin me 20 korrik, Shën Shtjefnin me 2 gusht dhe 26 dhjetor.

8.  Është me vlera të thuhet se qytetet Arbnore që kishin punishtet e prerjes së monedhave, vazhdimisht paraqitnin në njërën anë “fytyrën e Patronit të qytetit të tyre. Kur ndër këto qytete po cilsojmë: Tivarin, Ulqinin dhe Shkodrën që kishin punishtet e veta për prerjen e monedhave edhe gjatë sundimit të Balshajve. Si rregull paraqitej në këto monedha Patroni i qytetit; Shën Meria në Ulqin, Shën Shtjefni (Stefani) në Shkodër.

9.  Fortunat që kaluan mbi Kalanë e Rozafës apo Shkodrës më qartë, ishin të shumta, por ato që erdhën pas pushtimit Otoman në vitin 1479, kishin trajta shkatërrimtare, për qytetin dhe popullsinë e saj e cila siç thuhet mbeti vetëm me 405 burra dhe 105 gra, të cilët edhe ata ikën në Venedik.

10. Kjo vërtetohet lehtë nëse lexojmë DEFTERIN E REGJISTRIMIT TË SANXHAKUT TË SHKODRËS të vitit 1485, pra vetëm 6 vite pas pushtimit të Kalasë e qytetit të Shkodrës, gjejmë të regjistruara në faqen 135 të defterit vetëm 26 shtëpi muslimane (ata që sot i quajmë me të vjetrit qytetarë me origjinë nga Egjypti), dhe në faqen 136 të këtij defteri janë të shkruara 23 shtëpi (në përmbledhëse shkruhet me shifra gabim 33 shtëpi) të Krishtera, por të gjitha janë të ritit Ortodoks, ku siç dihet ortodoksia (Serbët) pas betejës së humbur nga aleanca ndërballkanike e më gjërë në Fushë – Kosovë 1389, ligji miqësi me sulltanin, pasi djali i sulltanit të vrarë në Fushë – Kosovë mori për grua Hierinën bijën e despotit të nënshtruar serb, Gjergj Brankoviç.

11. Dhe së fundi ne menduam të riprodhojmë disa rreshta nga një albanolog, stuidiues e historian austriak, i cili ka qenë konsull i përgjithshëm i Austrohungarisë në Shkodër (1897-1904), i cili në ato vite shkruante: “…Ndërtesa më interesante është një xhami me minare të rrëzuar e cila ndodhet në të djathtë të rrugës që të çon në oborrin e tretë. Ajo mbahet si Kishë e vjetër, për çka dëshmojnë mbetjet e një qemeri të kryqëzuar gotik i cili duket midis xhamisë dhe minares. Ndoshta kjo është kisha katedrale që i kushtohet SHËN SHTJEFNIT e cila ndodhej në Kështjellë, e që ishte shndërruar në xhami, dhe që ende në vitin 1685 ruante si trofe një organo që nuk qe prishur. Shqyrtimi në brendësi nuk lejohet pasi ndërtesa sot përdoret si depo municioni.

12. Në këto “dëshmi” të dekumentuara mund t’i gjejmë edhe tek autorë të tjerë (vendas apo të huaj) e mbi të gjitha mund t’i gjejmë tek Volumet e ILIRICUM SACRUM, por mbasi këto i pëkasin historisë së Ilirisë së Shenjtë, pra Besimit Kristian, ne menduam që të rëndisim materiale dhe dekumente të shkruara nga albanologë, shkencëtarë, studiues dhe historianë në shumicë laikë, e jo hierarkë të besimeve. Githsesi sot në Kala janë rrënojat dhe gjurmët e kishës së Shën Shtjefnit, ndonëse dikur ka qenë kthyer në xhami nga pushtuesit turq, që sipas gojdhënave, u detyruan të mos e përdorin më si xhami, pasi shpesh kanë ndodhur fatkeqësi, ndaj pushtuesit u detyruan ta kthejnë në depo municioni, ku edhe kështu thuhet se kishte shpërthime të ndodhura vetë e me pasoja për Kalanë e më gjërë. Natyrisht ne nuk kemi ndërmend të bindim njeri apo vetë shtetin për të rikonstruktuar muriet që sipas dekumentave, do të rikthenin të paktën për vlera muzeale e historiko-kulturore kishen famëmadhe të Shën Shtjefnit, që për disa shekuj ka qenë Shenjti Patron, apo më saktë mbrojtës i qytetit të Shkodrës e më gjërë, dhe “e humbi” këtë tager pas shekullit XV, kur në kala u dyndën si re të zeza ata pushtues që për 432 vite nuk u larguan nga këto troje, duke na lënë jo pak pasoja të cilat vazhdojnë të na kushtojnë. Ndaj Kisha e Shën Shtjefnit (e rikonstruktuar), mund të jenë një karti identiteti plus për të zënë vendin që na takon në sofrën e Europës së Bashkuar.

Ndue Bacaj

Dritëhijet e kapitalizmit “Made in China “

Rezultate ekonomike spektakolare

Tashmë Kina vlerësohet si fuqia e tretë ekonomike e botës. Mbasi “parakaloi” me shpejtësi që në vitin 2005 Francën dhe Anglinë, mbasi “shkurorëzoi” nga podiumi i ekonomisë botërore Gjermaninë në vitin 2006, në fund të verës së këtij viti, ekonomia dhe zhvillimi i Kinës u renditën në vendin e tretë, duke pasur përpara tyre vetëm SHBA dhe Japoninë.

Sipas vlerësimeve të ekspertëve, në vitin 2020 pritet që ekonomia kineze të arrijë dhe kalojë edhe ekonominë e Bashkimit Evropian. Në fund të vitit 2007, prodhimi i brendshëm bruto (PBB) kinez pritet ta kalojë shifrën e 3100 miliardë dollarësh (ose 2246 miliardë eurosh) kundrejt vetëm 3000 miliardë dollarësh që pritet të jetë PBB i Gjermanisë. Gjatë viteve të fundit, rritja ekonomike me dy shifra luhatet në nivelet 10-12% duke e bërë Kinën vendin me rritjen absolute, por dhe ritmin e rritjes më të lartë në botë.

Investimet direkte janë rritur me një shifër vjetore prej 20-25% në vit, shifër kjo “e frikshme” për ekonomistët, natyrisht në kuptimin pozitiv të fjalës. Nga ana tjetër, inflacioni, armiku më i rrezikshëm i ekonomive në ekspansion kaq të shpejtë dhe kaq të lartë, vazhdon të luhatet në shifrat e kënaqshme të 3-4,5% me gjithë dyshimet për kohëzgjatjen e kësaj periudhe të artë.

Por shifrat impresionuese të zhvillimit të Kinës shkojnë akoma më tej: në vitin 2007 Kina rezulton si prodhuesi më i madh i perimeve në botë (48% të sasisë totale të perimeve në shkallë planeti); është ndërtuesi më i madh në botë i autostradave, hekurudhave, pallateve dhe shtëpive të banimit, si dhe i hidrocentraleve dhe digave gjigante; fabrikuesi më i madh i kompjuterëve dhe televizorëve; çdo vit në Kinë prodhohen rreth 6 milionë vetura; vendi është prodhuesi dhe konsumatori më i madh i qymyrit, hekurit dhe aluminit në botë; 80% e traktorëve që prodhohen sot në botë janë të markës “made in China”; 70% të orëve të të gjitha llojeve gjithashtu.

Sipas vlerësimeve, pritet që në vitin 2013, prodhimi industrial kinez ta kalojë atë amerikan. Një tjetër “kuriozitet” në kuadrin e rekordeve kineze, këtë radhë në kuadrin e bumit të ndërtimeve: “në Shangai gjenden aktualisht rreth 30% e vinçave të të gjithë botës!” Origjina e ekonomisë moderne kineze – Për të kuptuar rëndësinë dhe peshën e ekonomisë moderne kineze mjafton t‘i referohemi si periudhe fillestare në epokën ekonominë moderne situatës së shekullit XIX, në të cilin ekonomia e Kinës paraqiste 30% të Prodhimit të Brendshëm Bruto të botës.

Në shekullin XIX, Kina kaloi një periudhë me tensione të forta sociale, me stanjacion ekonomik, me një rritje demografike eksplozive dhe probleme të shumta e konfliktuale në marrëdhëniet me “fuqitë perëndimore” të kohës. Dëshira e britanikëve për të “hapur” tregtinë dhe sidomos për të vazhduar “eksportet e ndaluara të opiumit” çuan në “luftën e parë të opiumit” dhe disfatën kineze të vitit 1840.

Me traktatin e Nankin-it të vitit 1842, Britania e Madhe përfitoi Hong Kongun, si dhe të drejtën e “hapjes” së shumë porteve kineze kundrejt tregtisë me Evropën. Më vonë, SHBA dhe Japonia, përfituan mjaft “koncesione” në kontrollin e territoreve bregdetare dhe privilegje të mëdha tregtare në Kinë. Fitorja e “Republikës Popullore të Kinës” në vitin 1949 shënoi fundin e një periudhe autarkike në ekonominë kineze dhe e orientoi atë drejt “ekonomisë socialiste” me planifikim krejtësisht të centralizuar dhe kontroll absolut të partisë në jetën politike, ekonomike dhe sociale.

Kjo periudhë u karakterizua nga suksese në drejtim të garantimit të një niveli të pranueshëm jetese e shërbimesh për popullsinë kineze, ashtu dhe nga “gabime të mëdha” si “Revolucioni kulturor”, “kërcimi i madh përpara” etj., të cilat ç‘organizuan krejtësisht ekonominë, trashëgiminë historike dhe nivelin e jetesës në Kinë. Mbas vdekjes së udhëheqësit të revolucionit kinez, Mao Ce Dun në vitin 1976 dhe ardhjes në pushtet të një udhëheqësi më liberal, Ten Siao Pin-it, në Kinë u aplikua një formule dhe koncept i panjohur më parë “ekonomia socialiste e tregut”. Kjo i krijoi mundësi Kinës të “hapte progresivisht ekonominë e saj pa prekur regjimin politik”. Ten Siao Pin-i deklaronte se “tregu i lirë është si një kanarinë e vlefshme dhe e bukur që duhet mbajtur në kafaz, sepse po e lë derën hapur ajo fluturon dhe nuk kapet dot më”.

Që prej viteve ‘80, Kina po njeh një zhvillim të pandalshëm aq sa sot ka arritur të cilësohet si “uzina e botës”, ndërsa për të ardhmen, sipas ekonomistit Laurent Dupin ajo rrezikon të bëhet “qendra komanduese e ekonomisë botërore”. Hapja ekonomike e Kinës aktualisht mbështetet në të ashtuquajturat “zona ekonomike speciale”, zona apo territore që ofrojnë kushte shumë të favorshme për firmat dhe kompanitë e huaja nacionale apo multinacionale, por që paralelisht me lehtësirat “i detyrojnë ato të lënë në vend teknologjitë dhe instalimet e tyre në rast se vendosin të largohen apo delokalizohen”. Këto zona okupojnë tashmë pothuajse gjithë zonat bregdetare kineze.

Futja e Kinës në Organizatën Botërore të Tregtisë (OBT) në vitin 2001 po e konfirmon përditë e më tepër vendin e Kinës në ekonominë botërore, duke e profilizuar atë si një qendër rëndese në krah të SHBA, BE-së dhe Japonisë. Eksportet kineze janë nga më kompetitivet në botë dhe përbejnë kontingjentin kryesor të deficitit tregtar amerikan. Kina zotëron sot edhe një sasi kolosale dollarësh. Me anën e rezervës së saj strategjike financiare Kina garanton 18 muaj importe dhe mbulon 10-fish borxhin e jashtëm të vendit.

Si pasojë e suficitit të jashtëzakonshëm tregtar, Banka Qendrore kineze grumbullon dhe tërheq nga tregu financiar rreth 15 miliardë dollarë çdo muaj. Dilemat e rritjes dhe zhvillimit – Por edhe rritja ekonomike nuk është gjithmonë e dëshirueshme. Shqetësimi kryesor i autoriteteve ekonomike e financiare kineze aktualisht nuk është nxitja dhe përshpejtimi i mëtejshëm i rritjes ekonomike, por “frenimi i saj” dhe menaxhimi me kujdes i “mbinxehjes së motorit ekonomik të vendit”. Shifrat e publikuara nga agjencia kineze e statistikave, si dhe orientimet e Bankës Qendrore Kineze apo institucioneve të tjera përgjegjëse për zhvillimin ekonomik, duke iu referuar gazetës “Le monde”, dëshmojnë se autoritetet kineze “kanë filluar të shtypin pedalin e frenave” për të frenuar ritmin e zhvillimit.

Rreziku i shfaqjes së inflacionit ka filluar të shqetësojë ekspertët e ekonomisë dhe financave në nivelet më të larta. Rritja prej 5,6% e çmimeve në përgjithësi në muajt qershor-korrik të viti 2007 (çmimet e shumë produkteve ushqimore janë rritur me 15% dhe çmimi i mishit të derrit dhe nënprodukteve të tij me 40%), më e madhja e 10 viteve të fundit, është bërë objekt analizash e reagimesh të veçanta në emër të ruajtjes së “stabilitetit social”. Ekonomistët dhe politikanët kinezë janë të ndarë në opinionet e tyre në lidhje me këtë valë të pritshme inflacioniste.

Pyetja dhe pikëpyetja më e rëndësishme që qarkullon në mjediset politike e ekonomike të vendit është: “tensione lokale dhe koniunkturale apo mosfunksionim strukturor që vjen si pasojë e mbinxehjes së ekonomisë?”. Por ky shqetësim, edhe pse nga ana e autoriteteve kineze shprehet me shumë kujdes, ka filluar të ngacmojë Bankën Qendrore Kineze, e cila në raportin e saj të fundit të muajit gusht 2007 tërhiqte vëmendjen “se presionet për rritjen e çmimeve janë forcuar dhe rreziku i inflacionit meriton të ndiqet me vëmendje”. Raporti nënvizon gjithashtu se “duhet evituar që rritja shumë e shpejtë të shkaktojë mbinxehje të ekonomisë në përgjithësi”. Analistët presin që Banka Qendrore të realizojë një rritje të re të normës bazë të interesit, e cila do të jetë e katërta radhazi për këtë vit.

Kapitalizmi “Made in China”: mit apo realitet?

Kapitalizmi specifik kinez është tashmë në fokusin e shumë analizave dhe diskutimeve në botë. Mjaft pyetje e pikëpyetje të tipit: “a ngjan kapitalizmi kinez me kapitalizmin anglo-sakson, social-demokrat apo atë shtetëror të njohur deri tani si forma dominuese të kapitalizmit në botë?”, “a mund të shërbejë si shembull kapitalizmi kinez për vende të tjera?” etj., qarkullojnë sot në mjediset politike dhe akademike ndërkombëtare. Por vetë kinezët pretendojnë që “modeli i tyre ekonomik” duhet të njihet dhe pranohet si origjinal. Modeli kinez nuk është një kalim klasik stricto sensu “nga komunizmi në kapitalizëm” siç ndodhi në mënyrë radikale dhe masive në vendet e tjera ish-komuniste lindore.

Kinezët e përkufizojnë këtë model jo si një “kapitalizëm komunist” ashtu siç e cilësojnë rëndom atë perëndimorët, por si një “kapitalizëm origjinal kinez”. Thelbi i tij është “kombinimi i autoritarizmit politik me efektivitetin ekonomik”. Sipas D.Haber dhe J.Mandelbaun “ekonomia socialiste e tregut” po shndërrohet gradualisht në një “kapitalizëm special kinez”. Forca e kapitalizmit kinez qëndron para së gjithash në fuqinë e tij demografike.

Popullsia gjigante kineze, e kontrolluar tashmë me ligje dhe rregulla të rrepta në progresin e saj, nuk është më një element frenues i zhvillimit, por “motori kryesor i progresit”. Drejtuesit e ndërmarrjeve dhe firmave më të mëdha të botës konstatojnë çdo ditë karakterin e veçantë të këtij burimi human, talentin dhe edukatën e punës, eficensën dhe iniciativën kolektive, respektin dhe sakrificën për punën dhe ndërmarrjen etj. Kina është aktualisht, por pritet të jetë dhe në të ardhmen, hapësira prodhuese më e kërkuar në botë nga ana e firmave dhe sipërmarrjeve të biznesit ndërkombëtar.

Dhe kjo, jo vetëm sepse Kina po bëhet tregu më i madh në botë, por sepse ajo ka mundësi ta zgjerojë pa pushim hapësirën e saj “të dobishme për zhvillim” në veri dhe perëndim të territorit të saj duke mbetur kështu një zonë prodhuese nga më kompetitivet në botë. Duke përfituar nga territori gjigant dhe demografia intensive, Kina mund ta ruajë kompetivitetin në fushën e çmimeve duke zhvilluar në të njëjtën kohë dhe kompetivitetin në fushën e cilësisë dhe teknologjive të reja, të konsideruara deri tani “si pronë e Perëndimit”.

Ne‘ librat e tij të fundit, “Shekulli Kinez” dhe “Cindia”, gazetari italian, Federico Rampini, korrespondent qe prej dhjete vjetesh i gazetes italiane “La Repubblica” ne Kine, shkruan se “tashme kinezet po krijojne gjigantët e tyre te super-teknologjive te tipit “microsoft”, “apple”, “general motors”, “monsanto”, “silicon valley” etj.”. F.Rampini e vlereson si shume te rendesishem momentin kur “keta shkencëtarë dhe inxhinierë ne vendet ne zhvillim do te fillojnë te drejtojnë sektorë qe punësojnë masivisht fuqinë punëtore dhe qe kane impakt te konsiderueshëm ne ekonominë rajonale e botërore”. Ky do te jete dhe momenti me i vështirë për vendet e industrializuara, pasi ato do te humbin një pjese te aftësive te tyre konkurruese si pasojë e humbjes se perparesise ne teknologjitë e reja.

Mrekullia kineze dhe ankthi i shkatërrimit ekologjik.

Por mrekullia kineze ka edhe anën tjetër të medaljes. Ajo vlerësohet nga ekspertët si “antiteza e zhvillimit të qëndrueshëm”. Zhvillimi ekonomik po realizohet në kurriz të shkatërrimit të natyrës dhe shëndetit të njerëzve dhe si për ironi të këtij fakti, Kina është nga të paktat vende në botë që nuk ka akoma një Ministri Mjedisi! Sipas OECD-së “prioritetet ekonomike në këtë vend kanë lënë krejtësisht në hije preokupimet mjedisore”. Mjaftojnë vetëm disa shembuj për të provuar situatën alarmante mjedisore.

Kina ka aktualisht 17 nga 20 qytetet më të ndotura të botës dhe sipas OECD-së “në disa qytete ajo është në gjendjen nga më problematiket në botë”; çdo ditë në Kinë shtohen në qarkullim më shumë se 3000 vetura; mbi 30-40% e ujërave mbitokësore janë “shumë të ndotura”; për herë të parë në historinë e Kinës dhe planetit, në fund të vitit 2007, emisioni i dioksidit të karbonit (CO2) nga ana e Kinës (i vlerësuar si përgjegjësi kryesor i fenomenit të ngrohjes së planetit dhe ndryshimeve klimaterike) pritet ta kalojë atë të prodhuar dhe lëshuar në atmosferë nga SHBA.

OECD-ja citon një raport të fundit të Bankës Botërore mbi kostot njerëzore të ndotjes sipas së cilit, në Kinë “190 milionë njerëz vuajnë nga sëmundjet e shkaktuara nga përdorimi i ujit të ndotur…”. Qeveria dhe institucionet publike kineze po ndërmarrin një sërë programesh speciale për të sensibilizuar popullsinë dhe industrinë e vendit për të reduktuar në maksimum këtë proces gjigant ndotjeje dhe shkatërrimi të natyrës, aq më tepër që Kina ndodhet në prag të organizimit të Lojërave Olimpike Botërore në vitin 2008, por duke ju referuar dhe vetë autoriteteve kineze, një ndërmarrje e tillë është e vështirë, sidomos respektimi i rregullave dhe ligjeve mjedisore nga provincat dhe sektori privat i ekonomisë.

Një shoqëri me shumë tensione sociale. Megjithëse nga jashtë duket sikur shkëlqimi ekonomik eliminon apo minimizon çdo problem social, shoqëria dhe realiteti shoqëror kinez mbartin shumë probleme e tensione sociale. Sipas burimeve zyrtare kineze, “çdo vit në të gjithë vendin llogariten rreth 75000 manifestime”. Pjesa dërrmuese e tyre zhvillohen larg syrit të gazetarëve dhe objektivit të kamerave të televizioneve, zhvillohen në zonat rurale të vendit në të cilat jetojnë 2 në 3 kinezë.

Fshatarët luftojnë kundër shpronësimeve dhe përzënies nga tokat bujqësore në emër të industrializimit dhe zhvillimit e modernizimit të vendit; minatorët kinezë bëjnë greva të ashpra në kërkim të kushteve më të mira e më të sigurta pune në minierat e qymyrit (Kina prodhon aktualisht 30% të sasisë së qymyrit në botë, ndërkohë që shifra e aksidente në minierat kineze të qymyrit përfaqëson rreth 80% të aksidenteve në këto miniera në botë); të papunët protestojnë kundër mungesës së sistemeve sociale mbështetëse; qytetarët e qyteteve të mëdha protestojnë shpesh kundër shpronësimeve arbitrare të banesave dhe pronave të tyre në emër të ndërtimit të lagjeve moderne etj.

Sipas Wen Tiejun, dekan i Fakultetit të Ekonomisë Agrare dhe zhvillimit rural të universitetit Renmin të Pekinit “të huajt i kanë të përqendruar sytë vetëm te shifrat e rritjes ekonomike…ata admirojnë pallatet tona shumëkatëshe gjigante dhe në mendjet e tyre mbeten vetëm metropolet ultramoderne…por janë hapësirat rurale kineze ku jetojnë mbi 700 milionë njerëz ato që kanë më shumë probleme”.

Sipas statistikave (enciklopedia Wikipendia), mbi 30 milionë njerëz në Kinë jetojnë akoma me më pak se 77 dollarë në vit; vetëm 76 milionë punëtorë urbanë ose 5,8% e popullsisë janë të mbrojtur dhe mbuluar nga sigurimet shëndetësore. Shoqëria kineze konsiderohet si një nga shoqëritë më të diferencuara të botës: familjet më të pasuara që përfaqësojnë vetëm 8,6% të popullsisë në total, zotërojnë mbi 60% të kapitalit financiar të vendit. Po kështu, duke iu referuar statistikave kineze, qendrat e mëdha urbane dhe aglomeratet industriale janë tre herë më të pasura se hapësirat rurale.

Një problem shumë shqetësues për ekonominë dhe shoqërinë kineze është dhe fenomeni i korrupsionit, sidomos ai i “kuadrove të mesëm dhe të vegjël”. Si pasojë e legjislacionit shumë të rreptë në këtë drejtim, Kina mban vendin e parë në botë për dënimet me vdekje apo dënimet e gjata me burg për “trafik droge”, “përvetim fondesh dhe parash publike”, “shmangie nga detyrimet fiskale”, “klientelizëm” etj. Po kështu, një nga problemet më shqetësuese për të cilat Kina është e “famshme” në botë, është “prodhimi pirat” i shumë produkteve e markave të njohura ndërkombëtare, fenomen që po bëhet shkak për shumë konflikte tregtare e politike ndërmjet Kinës dhe SHBA, BE etj. Atletet “Nike”, pantallonat “Jeans”, rripat e lëkurës “Levis”, bluzat “Lacoste”, kravatat “Armani”, veshjet “Nino Vitali”, çantat “Versace”, kozmetika “Lancom”, “Shiseido”, “L‘oreal”, “Givenchy” etj,”. CD-të e filmave dhe këngëtareve më moderne e më në modë, veturat BMW, FORD, etj., gjenden tashmë të gjitha në versionin e tyre kinez dhe shiten pothuajse në të gjithë vendet e botës, megjithëse janë thjesht kopjime ilegale dhe shumë larg cilësisë së versionit dhe patentës origjinale.

EDISON MYRTEZA, Pekin

Nje Jo – Politikan me ‘’Politikë’’ te Re

Duket si loje fjalesh por eshte e vertete. Te gjithe kemi degjuar pa rreshtur dhe ndoshta miliona here refrenin e per-minutshem te Rames per gjoja politiken e tij te re. Them refrenin sepse tashme kjo thenie po tingellon tamam me nje refren, qe ashtu si ne nje kenge, perseritet pas cdo strofe. Ndersa Rama po e permend pas cdo paragrafi, fjalie, madje dhe togfjaleshi. Sipas nje koncepti filozofik, nese kerkon ta diskretitosh nje ide, permende ate pa pushim, deri sa njerezit te bezdisen e te mos e besojne me. Dhe mbase pikerisht kjo po ndodh me Ramen. I shterrur dhe i konsumuar tashme, ai s’rresht se perserituri togefjaleshin absurd “politik e re”, dhe ne kete aspekt ngjan me dy gishtat e Berishes, qe i ngre vend e pa vend, madje dhe ne dasma e ne morte.

Se fundi Rama leshoi apo anoncoi procken e fundit te tij, kur tha se ai nuk eshte nje politikan. Me shume se per te qeshur, nje prononcim i tille te ben ta meshirosh kete njeri, i cili per fat te keq, po shembellen tani me titullin e vepres se Agollit “Shkelqimi dhe renia e shokut Zylo”. Dhe a te besohej se nje dite do te ndodhte pikerisht keshtu, qe kryetari simpatik i Bashkise se Tiranes, do te shnderohej gati ne nje lolo, qe bredh si klloun qytet me qytet, fshat me fshat, mal me mal e fush me fush (sic thote dhe vete ai) per te bere shoun absurd te rradhes. Se si mund te beje “politik te re” nje “jo-politikan”, kete vetem Rama e di. Dhe me te vertete, a mund te besh politik pa qene politikan?!

Nejse, problemi eshte se kush po e keshillon kete njeri, apo e thene me shqeto, kush po e saboton ate me keshillat e tij. Uroj te mos degjoj agronomin e deshtuar Eduard Zaloshnja, qe ben kompetentin per cdo gje, por asnjehere per fushen e agronomise ku eshte diplomuar.

Kam mendimin se e vetmja e mire e politikes se ashtuquajtur te “re”, te jo-politikanit te vete-deklaruar Rama, eshte shkaterimi qe i ai po i ben PS-se, dhe nga ana tjeter, e vetmja e keqe e politikes se tij te “re”, eshte se ai do i jape nje mandat te dyte qeveritar Berishes.    

Sokol Pepushaj

Rreth botes me biciklete

Kane vendosur te rikthejne “Rrugen e mendafshit” te ndjekur nga bashkekombasi i tyre Marko Polo. Jane dy italiane, 53 dhe 63 vjecare perkatesisht Gianni Sirotto dhe Renato Ciravegna. Pasditen e te henes kane qene ne Shkoder, miq te vecante te konsullit te Italise Stefano Marguccio. Nisma e tyre eshte sa e vecante, por deri diku edhe e “cmendur”. Ata jane mesuar me aventura te tilla dhe madje i njohin jo vetem miqte e tyre, por edhe me gjere. 14.200 kilometer rruge, te cilat do te pershkohen vetem me biciklete ne nje udhetim qe duhet te perfundoje ne prag te Lojrave Olimpike te ketij gushti ne Pekin. Eshte nje dhurate qe keta dy burra duan ti bejne sportisteve italiane qe do te perfaqesohen ne keto Lojra te mirenjohura.

Jane nisur nga Italia, pikerisht Venecia me 17 shkurt, gjithmone me bicikletat e tyre, por duke patur pas vetes edhe nje “rimorkio” te vogel me gjerat me te nevojshme ne udhetimin e tyre te cuditshem, ushqime dhe pije sigurisht, por edhe nje tende per cdo eventualitet per te kaluar naten. I takova rastesisht ne mjediset e Bankes Amerikane dhe si “yje” te vertete televiziv, pranuan pa asnje problem te bashkebisedonim. “Gjithcka na ka vajtur mire qe nga nisja jone, na thote Renato. Perjashto diten kur na takoi te kalonim ne Slloveni, kur ka qene nje i ftohte i tmerrshem, tashme duket se edhe koha eshte me ne. Kemi menduar te rikthejme “Rrugen e mendafshit” te ndjekur nga Marko Polo, por edhe ne kuader te Lojrave Olipmike ne Pekinit. Jemi mesuar me te tilla sfida, kemi bere edhe stervitje, por me shume se pergatitja fizike, ne nje sipermarrje te tille, vlen ajo mendore. Jemi te bindur se do ia arrijme”. Teksa i pyet per Shqiperine, menjehere te pergjigjen: “Jemi perballuar me nje realitet krejt tjeter nga ai qe kishim per vendin tuaj, thote serish me ciltersi Renato. Me keto fjale, ai le te kuptohet se nuk kane patur nje imazh shume te mire per Shqiperine dhe shqiptaret. “Shoh nje vend ne ndryshim, nje vend ku po ndertohet dhe shume shpejt, per pak vite, do te jeni edhe ju si Italia, shprehet Renato, i cili mban mbi supe 63 vite, te cilat ne fakt nuk i duken aspak, kur e sheh edhe me veshjen sportive me te cilen hipen mbi biciklete. “Bicikletat i kemi lene ne konsullate, fillon tashme me humorin e zakonshem te italianeve aventurieri tjeter Gianni Sirotto. Duke ia marre pergjigjen nga goja mikut te tij Ciravegna, Gianni thote me nje buzeqeshje te cilter se nuk eshte e nevojshme te beheni si Italia, pasi nuk keni pse te krahasoheni me te. Duhet te jeni vetvetja ne gjithcka. Kam qene edhe here te tjera ne Shqiperi dhe kam shetitur ne Veri dhe Verilindje ku kam pare bukuri te rradha, por jam njohur edhe me mikpritjen tuaj. Mesa mbaj mend, duhet te kete qene viti 1996 apo dicka e tille. Shoh ndryshime te shumta, ndertime te mrekullueshme, me ngjalli me nje vullkan ndertimesh. Sot jemi ne Shkoder, miq te konsullit Marguccio, neser do te jemi ne Tirane per te takuar nje mikun tone Ilir Matin dhe me pas do te vijojme rrugetimin tone drejt Pekinit, thote Gianni. “Eshte interesant edhe nje fakt tjeter, rifutet ne bisede 63 vjecari Renato. Qe ne momentin qe jemi nisur, asnjehere nuk kemi patur nevoje te hapim tenden tone per te fjetur. Kemi gjetur mikpritje te jashtezakonshme kudo qe kemi ecur dhe jemi te bindur edhe ketu, do te gjejme te njejten mikpritje. Gianni, menjehere i rikthehet humorit te tij. “Miq e mij kur u them se do nisem apo do kaloj nga Shqiperia, stepen. Une u pergjigjem me humor duke u thene se ne Shqiperi nuk ka asnje rrezik, asnje problem, pasi “te keqinjte” jane ne Itali. Shpresoj qe ju te mos thoni te njejten gje per italianet qe jane ketu tek ju, e mbyll serish me nota humori fjalen e tij Gianni 53 vjecar, qe ne fakt pa i mbetur qejfi, na jep pershtypjen se eshte me i madh se Renato, gjithmone nese ne nuk kemi ngaterruar imazhet e tyre me te dhenat qe na percollen.

Sipermarrja e tyre e vecante, e cila ne fakt mund te konsiderohet edhe nje “cmenduri” e vogel, duhej te fillonte me 31 mars per te perfunduar me 13 korrik 2008, para dates 8 gusht kur duhet te filloje Olimpiada e Pekinit. Nuk mund te rri pa ia shprehur, sigurisht me nota humori, pesimizmin per mosarritjen e qellimit te tyre, duke iu permendur moshen por edhe mjetin e udhetimit qe eshte thjeshte nje “Biciklete Malesh”- MTB. Natyrshem nuk e marrin per ters, por thjeshte te kujtojne se sterviten ne kete fushe dhe se per ta eshte shume e rendesishme te jene te pergatitur menderisht. Pas intervistes, kane treguar interes per mediat qe iu ofruan hapesiren e tyre TV1 Channel dhe gazeten “Shqiperia Etnike”. Ne darken e te henes, ata kane ndjekur edicionet e lajmeve ne televizion, ndersa nuk munguan te na japin nje kartvizte qe tu dergojne nje numer te gazetes ku shkruhet per ta.

Etja njerezore per te eksploruar natyren, nuk ka rreshtur asnjeher, sic edh emenyrat per ta shijuar ate. Marko Polo para rreth 700 viteve i dha jete “Rruges se mandafshit” drejt Kines, ndersa ne vitin 2008, historia perseritet me dy italiane te tjere. Renato Ciravagna dhe Gianni Sirotto duan te arrijne nga Venecia ne Pekin per rreth 160 dite, duke pershkuar 14.200 kilometer me nje mesatare ditore qe i kalon 90 km. Dhe Gianni na dhuroi edhe rreshtat e fundit te ketij reportazhi te shkurter. “Udhetojme rreth 100 km ne dite, sigurisht jo duke garuar, por me nje ritem te caktuar. Ne darke, ne 6 ose ne 7, ne jemi ne gjume, nuk ka jete nate, nuk ka bare dhe kabare, buzeqeshi serish Gianni.

Bl.De.

8 MARS 1968

Ende ka mbetur nje shishe me leng portokalli ne komodinen qe kush e di qe kur nuk ishte pastruar, e pluhuri dukej si nje vese e ndryshkur permbi te. Llokumet qe pardje i’a solli “ajo” i kishte hellur ne koshin e mbeturinave. Ashtu tek i shikonte vetvetiu i dukeshin te hillura, e nuk kishte deshire as per t’i provuar, megjithse thelle- thelle e kishte marre malli per llokume. Por ideja qe i’a kishte sjelle “ajo” nuk e lejonte qe te shuante mallin. ”Ai”as kesaj radhe nuk kishte ardhur per ta takuar, Gjithmone justifikohej se kishte pune. Eh ai gjithmone kishte pune……Ate dite dielli shendriste fort sa te verbonte syte, e rrezet si per inat depertonin edhe pertej xhamave te dhomes se saj. Nje dhome e vogel, jo edhe aq komode por e rehatshme. Nje shtrat, nje komodine, e pak me tej nje dollap i vogel rrobash ku kishte mblellur dy tre rroba. Ende nuk ishte ngritur nga shtrati edhe pse ora ne mure shenonte gati dhjete. I hodhi ne veshtrim perciptazi ores dhe vendosi te ngrihej. Duhej te shpejtonte per ne sallen e ngrenies per te marre mengjesin, me pas do te dilte pak me Floren ne kopsht, me pas dreka, pastaj pasdite ne sallen e televisorit e keshtu me radhe te gjitha derisa te vinte serish mbremja…. ta mbyllte edhe nje tjeter dite e te binte per te fjetur e me pas te priste te nesermen. Te shtynte ditet derisa nje dite te mos zgjohej me. Kohet e fundit brenda vetes e deshironte kete gje…nuk donte me te jetonte nen agonine e nje te neserme me te hillur. E kollitura i shtohej cdo dite e i dhembnin kockat. E kot te ankohej, fundja nuk kishte kujt ti ankohej. U vesh dhe teksa lante fytyren u pa ne pasqyre. Mosha e kishte mplakur, por me shume dhimbja…jeta, vitet qe kishte kaluar ketu. Para nje jave numeroi plot tre vite qe e kishin sjelle ketu. E mbante mend mire ate dite, te dy “ata” kishin marre vendimin dhe i kishin thene se gjithçka eshte “vetem per te miren e saj. ”Ne ate moment kishte veshtruar ne syte e “saj” dhe kishte dalluar triumfin e fitores te maskuar mjeshterisht me nje buzeqeshje te shtirur. Me pas si per te kerkuar meshire dhe shpetim kishte veshtruar syte e “tij” por kishte dalluar pafuqi, e ndoshta edhe dhimbje. Ata sy i njihte mire…. Nuk kishte folur, as nuk kishte qare…thjesht kishte heshtur por edhe heshja flet. Mbante mend qe e kishin sjelle te dy. Ajo ishte trembur pak ne fillim por njeriu mesohet me te gjitha. Kishte veshtruar prap syte e tij dhe kishte dalluar lot. Prap kishte heshtur…e ata ishin larguar duke e lene vetem, atje…. Aty pastaj kishte njohur Floren nje grua te moshes se saj e cila, edhe ajo fatin e saj kishte pasur. Ne ata vend, te gjithe te njejtin fat kane, e njejta dhimbje i bashkon. E aty kishte rindertuar jeten e saj keto tre vite. ”Ai” vetem njehere kishte ardhur ta takonte qe nga ajo dite kur kishte mbushur 80 vjec. Me nje dhurate ne dore ishte paraqitur si pa te keq se bashku me te, e te dy te buzeqeshur i kishin uruar ditelindjen. E kishte veshtruar gjate ne sy por kete radhe nuk kishte vene re lot, veç pak dhimbje. Ata sy i njihte mire…. E me pas nuk e kishte pare me. Gjithmone vinte “ajo” e i sillte ndonje gje. E kishte marre malli per shtepine, per kuzhinen e vogel ku i perkatiste cdo nate te birit darken e ja linte te grohte ne tavoline. Me pas shtrihej ne divan dhe priste tek kthehej vone nga puna. Por nuk ishte i biri “ai” qe e kishte sjedhe ne kete ferr. Nuk kishte se si te ndryshonte njeriu kaq shume…por e verteta dhemb gjithmone e kjo ishte e verteta e saj sado qe ajo nuk donte ta pranonte. E kishte rritur vetem dhe shume vite me radhe kishte enderruar tek shetiste me nipat e mbesat per dore. E kishte deshiruar aq shume fjalen “gjyshe” por jeta eshte e padrejte ose me mire te tjeret kishin qene te padrejte me te, i kishin mohuar shume gjera. E teksa i mendonte gjitha keto gjera koha kishte ikur dhe tashme nuk kishte deshire as te hante mengjes. U kthye ne dhomen e saj te vogel dhe provoi te veshtronte nga dritarja, te hidhte nje veshtrim ne anen tjeter te botes, aty ku gjithçka ishte ndryshe , aty ku diku ishte edhe “ai”, biri i saj i vetem. Nga larg degjoi zera femijesh qe luanin, ishin diku larg por asaj iu drodh zemra per nje moment. Menjehere mendja i shkoi te i biri, mos ishte vrare?Mos ishte rrezuar?…Por e kuptoi se tashme i biri ishte rritur dhe mund te ecte vete. Syte iu mbushen me lot dhe shkoi tek dollapi ku ruante rrobat dhe nje kuti te vogel. Kishte vite qe e ruante ate kuti si nje senduk kujtimesh, dhe provoi ta hapte. Nje unaze e te shoqit, nje varese floriri per pervjetore………. . dhe mes te tjerash ne leter…E hapi dhe….

Néné!

Syte e tu jane si pishtare

Qe ndriçuan jeten time

Dashuria ishte ushqimi qe me dhé

Dhe me te me ushqeve

Nene, te imagjinoj engjell

E ne te vertete e tille je

Nje engjell qe krahet e tu

m’i dhe mua per te fluturuar

Ti u bere foleza ime

Ti, o e shtrenjta ime!

Tek ti ndjeva githe sigurine e botes

E ne krahrorin tend mblodha nektarin e dashurise

Mbydha dhe hapa syte me ninullen tende

Vetem ti, o shtrenjta ime…. .

E ne fund te faqes shkruhej: PER NENEN TIME QE E DUA SHUME. 8 MARS 1968!

Letra filloi te lagej nga lotet e ndrekohe u afrua serish nga dritarja ku femijet vazhdonin te luanin…çudierisht i biri nuk ishte aty e syte pa dashje i shkuan tek nje kalendare i varur ne mure…. data shenonte 8 mars.

EMIRANDA LUKAJ, Milano

SHTATË SHALJANËT DHE SHKERDHATOKRACIA E FATOS NANOS

Jo vetëm fejton

Prej disa muajsh, autori i famshëm i “meritokracisë” Fatos Nano, ka nisur marshimin donkishotësh për rifitimin karrierës së “shkerdhatokracisë”. E përdorëm qysh në fillim këtë epitet, jo të sajuar nga ne, pot të thëna, njëra nga vetë personazhi i shkrimit tonë dhe tjetra nga poeti i shquar dhe socialisti i vërtetë Dritëro Agolli. Besojmë se lexuesit i kujtohet se kur zoti Nano erdhi në qeverisje në vitin 1997, pasi kapërceu rrezikun Salist të ’98 – tës dhe forcoi prapanicën në kolltukun e kryeministrit, presionit të shokëve, miqve e militantëve për poste e privilegje u vuri përballë sloganin origjinal të “meritokracisë”. Nga të gjithë ne socialistët, vetëm shkrimtari D. Agolli e kuptoi atë qysh në fillim dhe për ta bërë sa më të kuptueshëm, për ne të tjerët e përktheu në “shkerdhatokraci”. Koha shume shpejt e vërtetoi se Dritëroi paska pasur të drejtë. Jo meritokracia, por shkerdhatokracia u bë modeli i qeverisjes se zotit Nano për dy legjislatura radhazi.

Tani pas dy vitesh, i dorëhequr nga posti i kryetarit të Partisë e i përzënë nga ai i Kryeministrit dhe pasi këndoi në të gjitha kazinotë e buzukët e Greqisë, Dubait, Havait e “hajt-hajtit”, u rikthye në skenën e “lyer” të politikës shqiptare për të rimarr karrigen e dashur të “shkerdhatokracisë”. Bile edhe kur pasardhësit e Shtatë shaljanëve e të tjerë,vdisnin e përpiheshin nga deti i trazuar i janarit, Tosi, shakërdëhej buzukëve të Greqisë dhe nuk e tundte veshin aspak as nuk e lëvizte mustakun pse djemtë e nënave kërkonin ndihmë në terrin e detit dhe të natës pa hënë. Bëri tentativë për të arritur postin e lakmuar të kryetarit të shtetit, por i doli huq sepse ortaku i tij, Saliu, ka lindur nja “dy ditë” përpara Nanos. Atëherë ky i fundit i hipi Rosinantit, më saktë gomarit të Sanço Panços dhe u nis në kërkim të “Dylqinjës”. Kësaj radhë shkerdhatokracinë po e kërkon ta institucionalizojnë që nga baza e Partisë, që dikur drejtonte, për ta çuar pastaj në çati, kulmin e se cilës më patjetër duhet ta kenë “Panço”, na falni, Nano.

Se si do të përfundojnë ky inkursion donkishotesk i ish kryetarit mund ta përcaktojnë  vetëm “Serevantesi” i vendit tonë, Dritëroi, i cili, me siguri do t’i gjejnë edhe në këtë rast një epitet origjinal, ashtu siç është origjinal në të gjitha shkrimet dhe thëniet e tija lapidare.

Ne, socialistët e thjeshtë nuk jemi në gjendje të parashikojmë e përcaktojmë përfundimin e “lëvizjeve” të lidha të tipit Nano-Panço; por ama jemi ne gjendje te kuptojmë budallallëqet, gafat, përçarjet dhe deri ofezat që ish kryetari lëshon si lopa bajgat nëpër tubime e organizuara për nder të Tij në zona ta ndryshme të vendit. Para pak kohësh në takimin më socialistët apo “gjoja socialistët” e Lezhës, midis ligjëratave të pleksura si herioglife kinezë, Nano përdori edhe shprehjen “socialist një përdorimsh”. Dëgjuesit që u ndodhën në këtë tubim, mbërthyer, ndoshta, nga inercia e duartrokitjeve të militantëve të rreshtave të parë, kapërdinë këtë shprehje duke u ngushëlluar me mendimin se ish kryetari e kishte fjalën për ata që i rrinë pranë dhe përreth. Ata vërtetë rezultojnë të një përdorimi, sepse sapo Nano të kapërcejë gardhin, këta shokë të “pran” e “përreth” me nder i ……. dhe i hedh si një limon i shtrydhur.

Po sikur të mos mjaftonte kjo batutë papërgjegjësie, në vijim të ati fjalimi “madhështor”, hodhi tjetrën bajgë, duke bashkuar e krahasuar Shtatë Shaljanët e Dukagjinit me shalëgjatët e Tiranës.

Kemi dëgjuar të thonë se F. Nano është politikan dhe lider i zoti dhe i zgjuar deri në rrufjanllek. Kjo e fundit është e vërtetë. Për punën e tij personale, shokët e miqtë është e vërtetë se është rrufjan e shkuar rrufjanit. Edhe sot për fat të keq, i ndershmi, i drejti, ai që e nxjerrë bukën e gojës me punë është i mënjanuar, i pa përkrahur, i pa mbështetur, ndërsa rufjanët janë në plan të parë, bile edhe përpara partisë. Rrufjani, mashtruesi, i korruptuari e korruptuesi, sot, përkëdhelën me shprehjen “birë kurve”. Madje , ashtu siç pat thëne vetë Nano “historia i vjen pas”. Po, po, pas u vjen si pullë poste, veçse kjo histori është aventureske, një histori gafash që ka lënë dhe po len vendin tonë në një tranzicion të pafund.

Duke e lënë në  një anë historinë e këtyre rrufjanëve, le të kthehemi të batuta humoristike e Nanos për Shaljanët dhe shalëgjatët që artikuloi në tubimin e Lezhës. Krahasimi i figurave historike e patriotike me shalëgjatët apo shkurtabiqët e sotëm të Tiranës nuk është lapsus, siç quhen rëndomtë gafat e politikanëve e pushtetarëve, nuk është as rrufjandhek i çastit, por maskaradhek i mirfilltë që tregon se politikanët tonë, veçanërisht liderët tonë të tipit Nano e kompani kanë denigruar e degjeneruar gjer në atë shkallë sa me pa përgjegjësitë e tyre teoriko-praktike po përdhosin edhe vetë traditat dhe historinë e vendit tonë.

Në pamundësi për të kontaktuar drejt për drejt me zotin Nano, sepse “socialistët një përdorimsh” që i rrinë pranë e përreth Tij nuk të lënë t’i afrohesh, por po përdorim faqet e medias së shkruar nëpërmes së cilës duam ti themi rrufjanit Nano se krahasimi, qoftë edhe me shaka, i Shtatë Shaljanëve të Dukagjinit, me shalëgjatët, shkurtabiqët, mjekroshët apo kokërruajturit e Tiranës e gjetkë, është një ofezë e rëndë për historinë e një krahine plot lavdi, është ofezë për gjithë historinë e popullit shqiptar. Me që nuk e din historinë e popullit tënd, po të tregojmë se Shatë Shaljanët nuk ishin liliput zyrash të partive të sotme, por këta e të tjerë, ishin burra të vendosur e që trimërisht dhanë jetën në Kalanë e Shkodrës, në Cetinë e kudo që ishte nevoja, dhe nuk iknin me bisht në shalë kur kërciste pushka, kundër pashallarëve turq  e shumë të tjerëve, e për të mbrojtur të drejtat e tyre.

Në përfundim donim të të këshillonim, me qenë se dështuat në aventurat tuaja të “meritorkracisë” e përkthyer ndryshe “shkërdhatokracisë”, mos u ngatërroni me shalët e burrave se nuk keni këllqe për këtë punë. Ndoshta duhet të ndërroni gjininë e tyre, gjë që nuk varet aspak nga Ju, fushë të cilën e keni për zemër.

GJIN S. BASHA

ZEF  L. SOKOLI

Si paratest i pasimazheve të paszgjedhjeve të 3 korrikut 2005, Nano nisi… ikjen drejt Greqisë. Në qiellin e “zemëruar” socialist, ku Zeusi dukej se ish zemëruar me bijtë e vet, lindi një yll, Edi Rama. Por ky yll që doli në horizont të politikës në vjeshtë, Nano e pikasi që paska qenë Siriusi, yll i cili sipas mitologjisë greke i sjell njerëzimit vetëm fatkeqësi.
Tanimë ish kryetari, pas dy vjetësh në opozitë me pozitën dhe opozitën, ka riskuar duke humbur ish miq e duke fituar ish armiq. Në Malin e Ides, Ati i socialistëve qëndroi pak, vetëm një vit. Nga atje lëshoi bubullima, vetëtima, shi e breshër, pikërisht mbi bijtë e vet. Sot i ka dhënë start vetes duke e akzuar botërisht Ramen për një çorientim të opozitës më keq se në vitin 1992. Zeusi rozë e sheh drejtimin dyvjeçar si rrugë drejt Hadit të partisë më të madhe opozitare. Dhe vërtet deri më sot, qeverisja e fortë e Berishës, opozitën e Ramës e ka lënë vetëm në shoqërinë e Perëndisë së Botës së Nëndheshme.
“Interesat e mia personale nuk janë më të rëndësishme se ato të 7 milion shqiptarëve”, – ka deklaruar Nano.
Në kohën kur Rama mendonte për një izolim katatorik të Nanos, thjesht jo nga palëvizshmëria, por ndoshta nga mungesa e populizmit dhe pamundësisë së riprodhimit të emocioneve në eksperienca sërishmi politike, ai arrin të zgjedhë Presidentin e Republikës, duke shpëtuar shqiptarët nga krizat zgjedhore të përsëritura, me një kosto humbjeje rreth 300 milion euro dhe kthimin shumë “kilometra” pas në rrugën e integrimit Euro-Atlantik.
Ndoshta Edi Rama e ndjente veten disi të shpërblyer nga fitorja e bashkisë së Tiranës, por ama shpërblimet thuajse gjithherë shërbejnë asgjë më shumë se sa për të kuptuar veten sa i aftë je. E nëse bashkia e Tiranës ka funksionuar më së shumti si një “shameshin” ku janë marrë vendime të ngushta për interesa personale e klane, partia kërkon analiza serioze, programe, besueshmëri se opozita e sotme nuk do të përsërisë opozitën e djeshme, duke bllokuar reformat dhe progresin.
Synimi i Zeusit rozë duket se është jo përçarje e së majtës, as frenimi i punës së mirë të së djathtës, as krijimi i një partie të re, por ndërprerja njëherë e mirë edhe në Shqipëri e politikës së konflikteve, duke marrë përsipër një mision politik kombëtar për të dyja kampet. I humburi të pranojë humbjen dhe ta lejojë fituesin të punojë. Nano duket se ka emocione të ftohta për gjithë punën e kryesocialistit Rama që përmblidhet në përpunimin e programit bazë përmes një libri me titull “Për PS-në e shekullit të ri”. Ai e kupton se në krah të Ramës sot janë pak të majtë që zbriten një e nga një shkallët që kishin ngjitur nga pesë e nga dhjetë dhe në krah të tij janë shumë më tepër, madje edhe ata që kishin thirrur “Nano ik!”. Vlerat e theksuara të pavlefshmërisë, si kur ndodh përkrahja e mbështetja, si kur ndodh prekja e mosfunksionimit normal edhe të krahut tjetër politik, sikur haluçinacionet për Zeusin rozë apo Yllin ndriçues shfaqen, në të vërtetë janë evidente. Kështu që marrëveshjet e hapura duket se po kthehen në ledhatime. Zeusi e nxjerr Yllin në horizont, për të trembur miletin.
Sokol Pepushaj

Amerika, po te njohi te njohi dhe zoti

Thirrjet e Lëvizjes për ‘Vetëvendosje’, duket se patën suksesin e vet, që gjatë kësaj fushate zgjedhore, qytetaret e Kosovës ti bojkotojnë zgjidhjet manipuluese. Madje këto thirrje të Lëvizjes për ‘Vetëvendosje’, mbartnin një arsye të vetme (që kanë të bëjnë më tepër me paknaqësit politike qe viteve te fundit janë rritur mjaftë si pasojë e liderëve aktual gënjeshtar), për të mos dalur ne zgjedhjet e nëntorit të këti viti. Jo gjithsesi mund të kërkohet një shpjegim i domosdoshëme, se cilat janë arsyet e mos votimit, të mosdaljen së kosovarëve në zgjedhjet e nëntorit. Janë të tjerë dhe të tjera ato-ata qe duan të dinë se pse ndodhi kështu?!.
Janë ata dhe vetëm ata te interesuarit e qëllimit, që duan një lexim ndryshe realitetit në Kosovë. Pra, janë ata qe realitetin e Kosovës duan ta justifikojnë përmbarimisht, dhe të mbyllur skajshmërisht pas thirrjeve të linçuara te lëvizjeve politike. Të gjithë e dimë se këto zgjedhje të nëntorit, në fakt mund te nominojnë gënjeshtaret e pavarësisë apo edhe seleksionimin e ekipit të ri të të korreptuarve politik në Kosovë.
Shikuar ne sfondin real të politikës aktive këto zgjedhje, ishin më shumë se jozgjedhje, sepse pjesëmarrja e ultë e mbi 37/38 %, e votuesve të përgjithshme në Kosovë, tregojnë se këto zgjedhje nuk konçiduan në normalitetin e zgjedhjeve të duhura, të mbajtura.
Mëgjithse këto zgjedhje ishin alibi e fortë, për disa lider që tash e sa kohë janë te identifikuar si solidar të përpikt te regjimit ndërkombëtar në Kosovë, të njohur si ‘unmik-stan’, pa të cilët vërtetë se nuk do të mund të kishte sukses asnjë manovrave politike e solidarve, e liderve politik shqiptar.
Kuintesenca e zgjidhjës politike për Kosovën rezultoi e demshme, madje politika aktuale e institucioneve tona te improvizuara, edhe me katër palë zgjedhje te organizuara nga regjimi i UNMIKSTANIT, nuk përafroi asgjë të mirë për Kosovën. Madje regjimi i UNMIKSTANIT, bashkë me bashkpuntoret e korruptuar shqiptar, i zgjati edhe më tej vuajtjet popullit tonë dhe gjithashtu i mundësojnë Serbisë, të luaj me ofertat e saja politike, që gjithsesi kishin për qëllim rrënimin e vullnetit politik e kombëtar te shqiptarëve të Kosovës.
Demokracia qe tetë vite e me përpara nuk është në veprim, nuk mund te ngadhënjejë në Kosovë, sepse çdo ditë e më shumë na japen shembuj të tjerë se si funksionon fundi ajo demokraci, brenda një sistemi meshavinë mes lindje-perendim (i përzier e i pa definuar me çfarë?).
Pra, ky regjim meshavinë edhe këto ditë zgjedhjesh, na japi koptimin e vet të veprimt politike te antidemokracisë. Këto veprime kulmuan në këso zgjedhjesh, ku legjitimohet një klasë politike, me votues te pakt dhe me bojkotues të shumtë. Nuk mund ta nxjerrim te dobishme, te shëndetshme një analizë mbi legjitimitetin e akterve politk, nëse edhe po të donim ashtu të mundshëm, se ky legjitimitet politik për pushtet i marrë në kësi zgjedhjesh është i denjë dhe meritor. Një numër i vogël i votuse në zgjedhje, nuk jap të denjtit, nuk jap pushtet meritor, por gjithsesi i vazhdon jetën një pushtet i cili arriti të ruaj vetëm ata pak votues kanakar. Në surprizën e bojkotit të madh nga etnitetit qe dominon si nacionin politik, dhe i cili gjithashtu synon të ketë shtetin, nuk mund të ndërtohet asgjë e fuqishëme. Kjo vetëm se përfaqëson teorin e vetëmashtrimit apo edhe me keq definon vetëmohimin tonë politikë.
Qe kjo te mos ndodhë realisht mendoj se ka mundësin të ndryshimit, duke e rikthyer votuesin e dëshpruar ne vendin e votimit, si besues politik tek akteret e ri, që ne skenen politike janë dëshmuar më pak mashtrues apo korruptues. Dua te besoi se mosndrrimi i akteret politik, më shumë se arsye të tejera, ka quar ne jozgjedhje dhe në një përqindje më të ultë të votuesve zgjedhor.
Gjasat dhe shpresat e Pavarësisë
Është e vërtet se gjasat dhe shpresat e shqiptarve për zgjidhje fatlume te statusit të Kosovës, janë dobësuar. Janë dobësuar gjasat dhe shpresat e shqiptarve nga lideret e tyre politik, të cilët me pazotësin e tyre, kanë hargjuar energjin politike në kohezion me interesat serbe. Gjasat dhe shpresat e shqiptarve më shumë janë ushqyer nga lider te tjerë, të huaj se sa qe ato mund tu vinin nga lider te brendshëm. Verbaliteti politik i liderëve tanë dhe mos veprimi politik, i ka mundësuar Serbisë te faktorizohet edhe ndërkombëtarisht, megjithse ajo bëri luftë dhe terror shtetëror mbi Kosovën.
Madje demi më i madh Kosovës, i vije nga verbalizmi politik i liderëve të saj, te cilet me sjelljet e tyre kanë shpëtuar Serbinë te denohet edhe ndërkombëtarisht ne gjyqin nderkomëtar te Hagës. Madje këtu duke i futur edhe koncesionet politike te liderëve tanë që u janë bërë Serbisë, të cilët i kanë zbehur mjaftë gjasat dhe shpresat e shqiptarve për zgjidhje të mirë për statuesin e Kosovës. Tani kemi të huajt si: R. Holbrukun, i cili na sygjeron për veprim të matur, të qartësuar në lidhje me pavarësin e Kosovës. Madje ai na inkurajon botërisht qe të vetëshpallim këtë pavarësi të vendit, në mënyrë që të mund të na njohin te Mëdhënjtë e Botës, sidomos vendi i tij, Amerika po te njohi te njohi dhe zoti.
Bekim Rexhepi

Jozefina Topalli, risia e politikes shqiptare

Pak kush mund ta mendonte se ndersa merrte rrugetimin ne politiken shqiptare ne vitin 1996, Jozefina Topalli do te arrinte atje ku eshte sot. Ne fakt, nuk me shume se per postin e larte te Kryetares se Kuvendit te Shqiperise, per Topallin mund te flitet per dimensionin qe i ka dhene figures se gruas shqiptare ne politike. Per ata qe e kujtojne, ishte nje karriere qe startoi natyrshem por edhe me vrullin qe e karakterizonte dhe vazhdon ta karakterizoje edhe sot “Zonjen e hekurt” te politikes shqiptare. Ne nje “fushe shahu” ku vijojne te dominojne ne mazhorance te thelle gjinia mashkullore, karriera e Jozefina Topallit merr dimensione te tjera.
Politika eshte art. Kete e ka kuptuar mese miri qe ne ditet e para te inkuadrimit ne rradhet e politikes dhe madje, nga viti ne vit, e ka perfeksionuar paraqitjen e saj ne te gjitha drejtimet. Duke ardhur nga Shkodra, perfaqesuese nder te paktat e nje te djathte te vertete, natyrshem fuqine e saj Topalli do ta bazonte tek qyteti i lindjes. Dikush, haptas apo nen ze, e ka konsideruar se “Shkodra eshte kthyer ne zoterim te Topallit”, se “cdo emerim behet nga ajo dhe me deshiren e saj” etj. shprehje te pakuptimta per nje figure politike. Nese nje politikan nuk do te kete mbeshtetje ne vendlindjen e tij, nese atje nuk ia besojne voten, por edhe nuk i japin mundesine te perzgjedhe (gjithmone ne baze te votes!) perfaqesuesit me te spikatur, ai do te kthehej ne nje figure te rendomte, si pjesa me e madhe e deputeteve ne Kuvendin e Shqiperise!
Politika eshte art, por edhe force! Force per te ecur perpara, mbeshtetur ne koncepte te qarta, me bindje ne ate qe kerkohet dhe qe duhet te realizohet. E kete force, Topalli e tregoi qartas gjate viteve qe pasuan 1997-en. Ishte nder te vetmit drejtues te larte te opozites dhe PD-se, qe organizonte takime dhe mitingje ne “nje zone te ndaluar” asokohe, sic ishte Vlora dhe zonat perreth. Mblidhte demokrate dhe jo vetem, por jo ne emer te opozites, por edhe karizmes se saj si politikane, edhe pse ne hapat e pare te karrieres.
Edhe “brenda llojit”, Jozefina Topalli natyrshem tregoi force dhe profesionalizem politik gjate viteve te opozites. Pas kryetarit Sali Berisha, ajo u kthye ne numrin 2 te PD-se, njekohesisht edhe te grupimit opozitar. Nuk ishte rastesi qe ne votime ne Kuvend per postin e nenkryetarit, i cili duhej ti takonte te djathtes- opozitare, Topalli mundi edhe nje figure shume te njohur si i ndjeri Pjeter Arbnori, “Mandelen e Shqiperise”. Mund te konsiderohet nje fitore dyfishe, pasi ne drejtim te saj, konverguan shumica e votave jo vetem te opozites, por edhe te mazhorances se majte. Tashme, ngjitja e natyrshme ne rangjet e larta te politikes shqiptare, ishte e pashmangshme, pas krijimit te nje profili te qarte te djathte, si pak kush ne rradhet e opozites se atehershme.
Te gjithe e kujtojme kontestimin e hapur qe Topalli i beri para rreth 5 viteve, emrimit te Theollori Sollakut ne krye te organit te akuzes shqiptare. Madje, nuk ngurroi te votonte kunder edhe pse Sollaku u paraqit si produkt politik i “dinosaureve” Berisha- Nano, aq me shume kur prokurori i pritshem vinte si ish- keshilltar ligjor i ish- presidentit demokrat. Sigurisht, askush nuk mund te mendoje se Topalli ishte nje orakull, qe do te parashikonte 5 vite me pare, se Sollaku nuk do ta meritonte zgjedhjen ne ate post. Faktet kokeforta treguan se nuhatja politike e nenkryetares se Kuvendit ne ate kohe, ishte e fuqishme. Sollaku u shkarkua nga detyra, duke patur thuajse te njejtin fat si paraardhesi i tij Arben Rakipi.
Shkelqimi i “yllit” te Jozefina Topallit dhe shpalosja e plote e dimensionit te saj, u konstatua pas ardhjes ne pushtet te mazhorances aktuale, me 3 korrik 2005. Askush nuk ka dyshimin me te vogel per meritat e saj ne kete sukses te arritur pas 8 viteve opozite te Partise Demokratike dhe aleateve te djathte. Ishte nje pune dhe perpjekje graduale ne kete riardhje jo te lehte te pushtet, ku Topalli pati nje peshe specifike mjaft te larte.
Sipas mendimit tim, per vete staturen por edhe “background”-in e saj, vendi me i pershtatshem per Topallin, do te ishte ne krye te diplomacise shqiptare, si ministre e jashtme. Nje grua ne drejtim te dikasterit te jashtem te Shqiperise, aq me teper me imazhin e krijuar dhe kuruar me shume kujdes ne vite nga politikania e njohur, do te sillte me shume per vendin se cdo minister tjeter, pa permendur emra. Megjithate, konjukturat politike, sollen nje risi ne jeten e Kuvendit te Shqiperise: Nje grua per here te pare ne jeten e parlamentarizmit tone, do te vihej ne drejtim te Tempullit te Demokracise! Edhe pse me eksperiencen e akumuluar si nenkryetare e Kuvendit, ardhja ne krye te parlamentit, nuk ishte nje barre e lehte per nje grua, por jo per Topallin. Ajo triumfoi mbi disa mocione te opozites per shkarkimin e saj, diti te ruaje ekulibrat e mazhorances ne Kuvend, por edhe te respektoje ne kufinjte e ligjit dhe rregullores edhe opoziten. Si politikane profesioniste tashme, ajo krijoi dimensione te reja per pozicionin e Kryetares se Kuvendit. Jo thjeshte nje “speaker” ne foltoren me te larte te parlamentit, por edhe nje diplomate e denje per integrimin e vendit ne Bashkimin Evropian. Jane me dhjetera takimet me homologe te vendeve te BE-se, prej parlamenteve te te cilave duhej te ratifikohej Marreveshja e Stabilizim- Asocimit me Shqiperine. E nese sot, kjo marreveshje eshte ratifikuar sot nga gjysma e vendeve antare te BE-se, nje merite te pamohueshme ka edhe aktiviteti i kryetares se Kuvendit Jozefina Topalli.
Nje vlere tjeter qe i shtoi parlamentarizmit shqiptar, eshte dimensioni njerezor, i stimuluar edhe nga fakti i te qenit grua, nene, bashkeshorte. Imazhi i kryeparlamentares u kthye ne percjelles i perpjekjeve per te minimizuar drejt shuarjes i fenomeneve te tilla si dhuna dhe shfrytezimi i femijeve, por edhe i grave. Topalli perdori te gjitha mjetet ligjore per te arritur sensibilizimin e shoqerise dhe faktoreve rilevante.
Nje analize politike, gjithmone duhet mbeshtetur ne fakte dhe argumenta. Cdokush ne demokraci, ka te drejte te shprehe lirshem mendimet, opionionet por edhe ato, qe sipas tij mund te perbejne kritika. Qyteti i Shkodres, po ndryshon pamje, pavaresisht se ka mendime te ndryshme per investime ne kete apo ate zone elektorale. Te gjithe deputetet e qytetit, jane te zgjedhur, perfaqesues dhe mbeshtetes te mazhorances aktuale dhe qeverise Berisha. Nuk besoj se duhet te perbeje shqetesim, nese Jozefina Topalli, deputete e nje pjese te qytetit, te jete e afte te sjelle me shume fonde dhe investime ne zonen e saj. Ne fund te fundit, nese ka interesim te deputeteve te tjere, kjo eshte gare ne kuptimin e mirefillte te fjales: te gjithe jane te lire te trokasin dhe te kerkojne, aq me shume ne dyert e nje qeverie qe ka te njejten ngjyre me vete te zgjedhurit. Mesa duket, ka nje faktor ne kete mes, qe luan rol percaktues. Eshte kembengulja dhe perkushtimi i nje deputeti, me shume se posti qe mban Topalli si kryetare Kuvendi. Ne kete pozicion, krahasuar me deputetet e tjere, nuk rezulton te kete me shume privilegje as edhe vota e saj te kete nje peshe me te madhe specifike se e kolegeve te tjere te mazhorances. Te jeni te sigurte se e njejta situate investimesh do te ishte ne Shkoder edhe nese Topalli do te ishte thjeshte deputete dhe nje tjeter i zgjedhur i qytetit ne postin e saj. Kjo eshte forca e dimensionit te krijuar me kujdes, durim por edhe me sakrifica politike nga Jozefina Topalli, deputetja e Shkodres, me pas edhe kryetarja e Kuvendit te Shqiperise. Art por edhe force! Keto jane rregullat e politikes ne mbare globin, aty ku ka demokraci. Force komunikative, depertuese por edhe imponuese, jane te tjera cilesi qe duhet te misheroje nje politikan i suksesshem.

Blerti DELIJA

Krimi në familje

Rastet e krimit në familje sa vjnë e shtohen përditë. Çdo rast ka një parahistori, duke nisur tek ato më të thjeshtat, xhelozitë, e duke përfunduar tek më “tragjiket”, lidhjet jashtëmartesore. Duke mos njohur fare trajtimin e rasteve të tilla në rrafshin psikologjik, por duke e trajtuar fenomenin si një fyerje që bie ndesh me frymën fisnore në shoqërinë shqiptare, rastet kur gratë vriten për lidhje jashtëmartesore, janë me mijëra, sidomos 20 vitet e fundit.
Ja disa nga rastet e vrasjeve makabre dhe të pashëmbullta në kulturën dhe historinë e botës së qytetëruar, kur politika jonë çirret përditë se dëshiron të integrohet, por që në të vertetë bën të kundërtën.
Shazivar Hysenaj, 40 vjeç, nga lagja Romë e Fierit, ka hyrë në banesën e ish dhëndërrit të tij, Elez Mane dhe vret vëllain e dhëndërrit me gjithë grua, Altin dhe Hatixhe Mane. Ka plagosur dhëndërrin me tre fëmijë, Elis e Drita Mane, resektivisht 12 dhe 2 vjeç dhe Genc Alushin 15 vjeç. Arsyeja; se dhëndri i ktheu vajzën në shtëpi. Në fund vrau veten.
Ne fshatin Priskë e Vogël, në periferi të Tiranës, Pellumb Neli vret në shtratin bashkshortor të shoqen ,Nafien dhe baxhanakun e tij Armand Mehmetin. Mbeten jetimë dy fëmijë dhe autori përfundon në Qeli. Arsyeja; tradhëti bashkëshortore.
Hajredin Turtulli, ne lagjen Kombinat, pas një sherri banal, vret, në sy të 5 fëmijëve, bashkshorten e tij, Myrvete Turtulli. Ndërsa ai ndodhet në qeli, 5 fëmijët, nga 1 deri 15 vjeç, kane mbetur pa asnjë përkrahje.
Në kthesën ë Kamzës, Besim Sopoti, pas prishjes së martesës, vret me kallashnikov gruan e tij, Englantina, dhe vjehrrin Hiqmet Beqiri si dhe plagos rëndë vjehrrën Vasilika Beqiri. Më pas vret edhe veten. Bilanci tre të vdekur një i plagosur.
Luljeta Rama, ne Kashar, 50 vjeç, vret me çifte bashkshortin e saj, Muhamet Rama, për të shpëtuar të birin, i cili, në mëngjesin e 15 prillit, kanoset për vdekje nga i ati, që pretendonte se djali i tij i ka vjedhur 30 mijë lek të vjetra.
Ne patos, Fatmir Sulejmani, 41 vjeç, mbas 17 goditjesh me thikën e guzhinës, vret të shoqen, Xhulietën, 37 vjeç dhe plagos të bijen më të madhe, Desdemonën 20 vjeç, pasi gruan e gjeti duke fjetur me «të fejuarin» e Desdemonës. Pas ndërhyrjes, për të shpëtuar të jëmën dhe motrën, plagoset me 8 thika vajza e dytë Imena, 16 vjeç, qe më vonë vdes në spital. Mbeten jetime dhe dy vajza të tjera.
31 vjeçari nga Vlora, Dhimitraq Zeqo, (rom) vret dy vajzat e tij te vogla, plagos bashkshorten dhe më pas tenton të vrasë veten. Arsyeja; I alkolizuar dhe xhelozia për gruan 27 vjeçare. Pas dy ditësh bashkshortët varrosin fëmijët etyre të vrarë.
Muke Caka, nga fshati Osojë i Skraparit, vret me kazmën që po punonte gruan e tij sepse «Sipas tij, e tradhëtonte që prej 10 vjetësh me samarxhiun e fshatit…”
Prindërit kishin 8 femijë nga 8 deri në 21 vjeç.
Për xhelozi apo lidhje jashtë kurores të gjithë vriten në Shqipëri, me përjashtim të pak atyre rasteve ku personazhet largohen përgjithmonë nga Shqqipëria dhe përpiqen të krijojnë një jetë tjetër ku ligjet e Kanunit nuk i gjejnë dot.
Një rast i tillë është edhe Age Dukaj, e cila ështe në shënjestër të ligjeve te egra të Kanunit për tu vrarë. Age Dukaj, më 31 dhjetor 1990, kur i vdiq burri, i quaturi Pal Dukaj, mbeti e vejë. Ajo si grua pa burrë u lidh me një person, të quajturin Pjerin Kola. Marëdhëniet kësaj gruaje iu zbuluan në vitin 1998. Ajo në vënd që të vishej në zi sipas zakonit dhe të mbante nderin deri në vdekje, tashmë kish thyer gjithë kodet e fisi ish “koritur”. Fëmijët e saj nuk mund të vrisnin nënën, por as të duronin “turpin”, kështuqë të tre, Lezina Murrizi, Vjollce Bujaj dhe Gazmend Dukaj, sot nuk jetojnë në Shqipëri. Pas zbulimit të lidhjes jashtë Kurorës së Kishës, Age Dukaj ish drejtuar për ndihmë në organizatën e Pajtimit të Gjaqeve në qytetin Shkodër dhe tek avokati Bujar Hoti. Nuk kish arritur të marrë mbrojtje ligjore.
Në vitin 1998 vëllai i burrit të vdekur, i quajturi Mirash Dukaj e kishte paralajmëruar se do e vriste nëse ishin të sakta fjalët që dëgjonte. Ajo gjithnjë mohonte, por vjen vera e vitit 2000, ku falë respektit të mirë që kish Tone Narkaj, motër me ish burrin e saj, i tregon të ketë kujdes pasi meshkujt e fisit Dukaj tashmë kishin vëndosur ta vrasin bashkë me të dashurin Pjerin Kola. Por 15 tetori 2002 ishte edhe më i zi. Tone Narkaj, i thotë se pesë vëllezërit e saj janë betuar në vrasje. Kështu jeta e kësaj gruaje të pafajshme është e kërcënuar më pushkatim. Ky kërcënim e ndjek sa të jetë gjallë. Avokat B. Hoti na thotë se Age Dukaj fatmirësisht nuk jeton prej shumë vitesh në Shqipëri.
Këto janë ligjet e zeza të Kanunit mesjetar që femrat i vrasin dhe familjet i shpërbëjnë. Është pra një shoqëri e stresuar e paekuilibruar, me një shtet që vetëm mashtron e krijon konflikte për të mbajtur karriget e pamerituara dhe njerëzit nën skllavërim, duke u bërë problemorë dhe qesharak në sytë e perëndimit.
Sokol Pepushaj

Rehabilitim politik për Padër Anton Harapin

nga Albert Vataj

Përveç se një festë e madhe mbarëkombetare, 95-vjetori i themelimit të shtetit shqiptar është edhe një moment reflektimi i thellë. Nga periudha thuajse njëshekullore, 45 prej tyre i kaluam nën diktaturën më të egër që pat njohur kontinenti i vjetër. Pas përmbysjes së saj, një nga trashëgimitë më të mnershme që i mbeti kombit, ishte manipulimi historik, armë në duart e pinjollëve të diktaturës, e njëkohësisht, një turp për të gjitha mendjet e shëndosha.
Shumë prej kriminelëve të Luftës Civile, që përfshiu shqiptarët në vitet e fundit të Luftës së Dytë Botërore u shpallen dëshmorë e shumë dëshmorë u shpallën kriminelë. Një fat të tillë pat edhe shqiptari i madh, figura më e rëndësishme e kulturës kombetare pas vdekjes së Fishtës e Konicës dhe ekzilit të Nolit, At Anton Harapi. Mbi të u hodh papushim baltë e egërsi nga propaganda komuniste. Enver Hoxha do t’i mburrej ambasadorit jugosllav në Tiranë Josip Gjergjias se e vramë edhe Anton Harapin. Sigurisht diktatori – vegël e provuar e sllavëve, mburrej se kishte vrarë më të shquarin e bashkombasve tanë të asaj kohe. Ana e turpshme që na sjell në kohët moderne e që s’na lë të harrojmë, është fakti se kjo mburrje sot e kësaj ditë përdoret si argument historik. Ajo mburrje vijon të mbetet krejt thelbi shkencor i historiografisë komuniste dhe e historianëve të saj mjeranë, batakçinj e të provuar si të vënë në shërbim të interesave sllave. Kur në një natë me shi, prag agimi, të vitit 1946, i rrethuar nga skuadra e pushkatimit po ecnin drejt vendit ku ai do të shkonte drejt shtëpisë së Atit, prelati i madh po ruhej fort se mos bënte pis zhgunin e Shën Françeskut nga stërkalat e baltës e shiut, një oficer partizan i thotë: Prift, ç’ke që ruhesh kaq shumë, se për pak tek balta do të përfundosh përgjithmonë. E pasuesi i Shën Tomës me qetësi do t’i gjegjej: Tanë jetën kam kenë i panjollë dhe due me dekë si i tillë. Sot pas 56 vitesh, ai na rezulton bash i panjollë, siç na rezulton Enver Hoxha, ekzekutori i tij, si figura më e urryer e të gjitha kohërave. Nëse veprimtarinë antishqiptare e kriminale të diktatorit e kemi dënuar me rezolutë parlamentare, po me rezolutë duhet të rehabilitojmë Anton Harapin. Rishkrimi i Historisë nuk bëhet me retorikë, por me akte konkrete. Mazhoranca e djathtë nuk duhet të hezitojë për një gjë të tillë. Sigurisht është në nderin dhe detyrën e saj politike, por edhe në dobi të pajtimit real kombëtar, rivendosja e Harapit në piedestalin e martirëve të kombit. Dokumentet dhe dëshmitë e shumta kane hedhur poshtë çdo akuzë rreth kesaj figure që Shqiperisë i dha gjithçka e në këmbim mori veç një batare me plumba. Pak prej nesh e dinë se në vitin 1912, ai ishte përkthyesi i besuar i Ismail Qemalit në takimet diplomatike me ministrin e jashtëm të Austro-Hungarisë kur vendosej mëvehtësia dhe identiteti europian i shqiptarëve. Meritat e tij janë të shumta, krejt jeta e tij është vlerë kombëtare. Ai që nder themeluesit e letërsisë moderne shqiptare me romanin “Andrra e Pretashit” dhe “Valë mbi Valë”, filozof i mirëfilltë me veprën e tij “Vlerë shpirtërore” dhe polemist i pakundshoq ndër shqiptarë. Në ato pak vite të parlamentarizmit shqiptar, me gazetën “Ora e maleve” u bë zëri më i fuqishëm i opozitës demokratike, të kryesuar nga Gurakuqi, Fishta, Noli, Mjeda etj. Shkolla shqiptare, në traditën e saj i njeh atij rolin e pedagogut të shkëlqyer, oksidentalit e themeluesit të pedagogjisë moderne shqiptare. Armik i papajtueshem me feudalizmën dhe injorancën, ne luftë të pakompromis me pseudointelektualet e hallmes e hoshafit, mehmurët dhe shakllabanat nostalgjikë të sulltan Abdul Hamitit, vitet 30 e fillimi i viteve ’40 në kahjen e tyre përparimtare dhe europianiste janë të lidhura pazgjidhshmerisht me emrin e At Anton Harapit dhe revistës “Hylli i Dritës”. Gjithashtu Instituti i Studimeve Shqiptare, që përmblidhte në vetvete krejt ajkën e mendimit shqiptar, e lidhur më së shumti me emrin e fratit shirokas, mbeti e vetmja Akademi e mirëfilltë e Shqipërisë, një ikonë që sa herë e kundrojmë, na jep më të qartë shemrën akademike që ngriti komunizmi e që punët e mira s’dimë as t’ia numërojmë, jo se s’duam, se s’po ka. Ndonjë vit më vonë për të theksuar karakterin kombëtar të këtij Instituti, në saj të deshirës së tij u thirr Instituti Shqiptarë i Studimeve, i cili na la një sërë veprash që zënë vend nderi në kulturologjinë shqiptare. Vetëdija e tij qe profetike, që herët pat kuptuar se ai dhe bashkëpunëtoret e tij do të ishin gurët e themelit të njasaj binaje që do të thirrej Shqipni. Janë pikërisht themelet ato që mbajnë në këmbë ngrehinën në mot të keq. Përfshirja e Shqipërisë në Luften e Dytë Botërore, ose më saktë pushtimi nazifashist, ndryshe nga ç’na është thënë në 45 vjet, tek Kleri Katolik, rojë e përjetshme e shqiptarisë dhe vlerave të saj evropiane, gjet rezistencën më të ashpër intelektuale. Konti Çiano, në kujtimet e veta i përkufizonte françeskanët që asokohe kishin si Provincial At Anton Harapin si kundërshtaret kryesorë ndaj politikës së tyre kolonializuese dhe për këtë frati që ishte krejt asht u internua në Itali. Pas kapitullimit të Italisë me 8 shtator 1943 vendin e tyre në Shqipëri e zunë ushtritë naziste, të cilat për interesat e tyre strategjike e shpallen vetën si kalimtarë dhe de jure i njohën Shqipërisë sovranitetin dhe simbolet. Një nga ato simbole ishte edhe vendi i kryetarit të shtetit, Regjenca, me katër përfaqësues nga katër besimet fetare në vend. Kronikat historike na e përcjellin atë moment si mjaft kaotik, ku shqiptaret duheshin shpëtuar nga përndjekjet e nazisteve, por edhe për përpjekjet e njerëzve me vizion që ta shpëtonin atë nga kthetrat e komunizmit. Pas një dilemë të fortë, si një nga njerëzit më me autoritet në vend, dhe me lejen e Vatikanit, ai pranon të bëhet regjent, me kusht që të mos firmosë asnjë dënim me vdekje. Sa futuriste atëhere e sa aktuale sot, ngjan kjo kauzë e françeskanit të madh. Në atë pozicion, ai ka shpëtuar me qindra shqiptarë, e ndoshta edhe ndonjë që nuk duhej. Agjitpropi komunist e quajti atë si filogjerman ose më keq filonazist, megjithëse sa qe gjallë, ai konsiderohej adhurues i kulturës anglezë, e jo vetëm kaq. Në arkivat e Rajhut janë gjetur dokumente që vërtetojnë këtë fakt, dhe për këtë arsye ai ishte gjithmonë i survejuar e i ruajtur nga Gestapo, sepse ai nuk ngurronte të shprehej hapur që fatin e vendit të tij e shihte të lidhur me fuqitë perëndimore që po fitonin luften. I ngarkuari fuqiplotë i Rajhut për Ballkanin, Herman Neubacher, në kujtimet e tij të botuara tash së fundi rikonfirmon preferencat e At Antonit për Anglinë dhe demokracitë perëndimore. Në fjalimin e tij para Këshillit të Naltë, kur pranoi postin e kreut të shtetit, tha: “I gjindur perballë kesaj kerkese kuptova se ose duhej me ba një marri ose me diftu një dobsi, e zgjodha të paren, sepse asht e pamoralshme me diftu dobësi, kur kombi ka nevojë”. Sot nuk kemi asnjë vështirësi për të kuptuar që marria e Anton Harapit qe patriotizëm i kulluar. Në perfundim të luftes, kur ushtritë gjermane po tërhiqeshin, miqte e tij e keshilluan të largohej nga vendi, por ai s’pranoi, duke arsyetuar se “gjithmonë ballafaqas për Shqipni punova, kurrë s’i bana kujt keq, nuk lypi shpërblim, por as dënimi nuk ka pse më pret”. Puritanizmi i Harapit nuk do të përputhej me ligësinë e skorjeve të kombit. Sot është 29 Nëntori, data ideologjike e çlirimit të Shqipërisë, e caktuar nga Enver Hoxha, sipas kërkesës së jugosllavëve. Le të festojnë, por do të ishte e ndershme që shumë nga ata veteranë, që si të vetmin akt luftarak të jetës së tyre kanë pjesëmarrjen në skuadrat e pushkatimit të nacionalisteve shqiptarë, së bashku me liderët politikë që i përfaqësojnë, të lypin falje publike, të pendohen, të luten, se ndoshta shpirti i hershëm kristian i këtij populli mbase i fal. Rehabilitimi zyrtar politik për Anton Harapin duhet të bëhet, jo për t’i dhënë atij çka i takon, po pikësëpari se për të ka nevojë ndergjegjia jonë.

Ne qiellin pa re mes endrres dhe realitetit…

“Koha rrolli ashtu vetetiu,dhe dashje pe dashje vitet kaluan duke mbajtur neper shpatulla miliona endrra te mbare njerezimit.Dhe vjen nje kohe,nje dite,nje moment kur duhet te vendosesh per veten tende.Udhet e tua marrin nje drejtim, duhet te marrin nje drejtim.Pa dyshim fati yt do te jete nje linje e gjate neper rruget e kesaj bote,i cili do te kryqezohet me te paprituren,perplaset me muret e labirintheve qe doemos te shpien dikund.Pas nje monologu te gjate me veten,je gati….duhet te jesh gati.Dikur ti je treguar zemergjere duke u ulur kembekryq teksa bisedoje ngeshem me boten,prite kohen.Por ajo sot nuk t’a kthen me te njejten monedhe,kerkon te te rrembeje nxitimthi e te te çoje aty ku ti nje nate pa dashje ia rrefeve.”sa do te doja te kisha çelsin e sirtarit te endrrave te mia,qe te mund ti realizoj te gjitha endrrat sa hap e mbyll syte pastaj:-i the nje nate kur gjoja monologoje me veten,e ne fakt po ia thoje asaj .Me te njejtin refren kalove nje periudhe ne te cilen gjithcka sillej reth teje,ku ti nuk ishe me vetja jote,dhe dokumenti i identiteti tend shenonte me germa te medha “NJE I KRISUR DREJT GJITHCKAJE”Identitet tashme i pavlefshem,fallso,absurd.Tani ti duhet t’i perkasesh gjithckase e jo gjithckaja ty.Gjithçka mban diçka tenden e ti ke te fiksuar ashtu vetevetiu ne memorien tende nga nje imazh te gjithçkaje e te gjithkujt shpesh edhe pa identitet.Imazhe keto qe te shfaqen perpara ne te qindtat e sekondit.Pa dyshim,koha ta lejon nje luks te tille,eshte aq bujare…
Nje ze brenda teje kerkon te te flase,kerkon te komentoje ,cdo vegim te atyre imazheve qe me nje kronologji perfekte shpalosen perpara teje si per te treguar se ato tashme nuk jane me pjese e jotja.Ato qe dikur i sundoje,tani nuk bejne me pjese ne mbreterine tende te kristalte.Sa i dobet eshte njeriu!Rri kembekryq e ben thjeshte rolin e spektatorit tek sheh nga tribuna ku edhe per pak sekonda sundon fronin e tij.Skena eshte shume e thjeshte,e perceptuar me mijra here,e pare me miliona,e çuditerisht e kuptuar asnjehere.Eshte njesoj sikur ai mbreti qe ne betejen e tij me te madhe e parandjen humbjen,e ne fund kur e sheh me syte e tij,pranon me ne buzeqeshje te hidhur se tashme periudha me e lavdishme e mbreterise se tij ka mbaruar,rendesine e se ciles do ta ver ne pah koha.Koha,kjo aleate besnike ne kohe te lavdishme e njekohsisht trathetare e pashpirt ne kohe rrenimi .Tashme po mbydhet nje mbreteri qe nuk do te shkelqeje me kurre.Por jeta eshte e tille,nje mbreteri bie nje tjeter ngrihet pak me tej.Jane mbreteri te tilla qe mbreterit veteshpallen mbreter por shkurorezohen nga koha.Gati-gati eshte si nje enderr te cilen ta prene ne mes.Nje refen qe deri dje ishte lajtmotivi i jetes tende e ndersa sot shnderrohet papritur ne nje relike qe kerkon ta ruash me fanatizem.Tani cdo gje u tjetersua,madje dhe vete jeta mban nje tjeter shije,shijen e papercaktuar.Dikush te thote qe nje rruge e gjate te pret tani,e ti i bindesh si kalama me mendimin se ky “disushi” e ka marre para teje nje udhetim te tille,mbart me vete pervojen.Te tjeret nuk jane si ti,ti do te behesh si te tjeret e disa te tjere do te behen si ti.Pak e ngaterruar per t’u kuptuar,por keto jane thjeshte ligjet e jetes qe duhet ti ndjekesh me perpikmeri.Je thjeshte nje individ qe duhet t’i zbatosh asgje me shume.Le pastaj kush i kupton gjithe ato ligje .Thjeshte behesh i ndergjegjshem qe tani ti nuk je me ti ose ……deri tani ti nuk ishe ti e tani e ndjen se ndergjegja jote ka nisur te funksionoje me se miri.Krijon keshtu ne dialog me veten.Imagjino qe me perpara hidheshe sa ne nje kontradikte ne nje tjeter dhe dialogu ishte gjeja e fundit qe te shkonte ne mend qe te beje.Atehere thjeshte nuk arrije te kuptoje veten ,dhe te gjeje gjuhen e perbashket.Ja pra dolem te ajo qe thame;qe dikur nuk ke qene vetja jote ndersa tani papritur u shnderrove ne personin tend komplet.Je ti i teri ,pa komplese pa kontradita….Ajo bote qe dikur te dukej kaq e vogel dhe mendoje se e kishe te shtruar nen kembet e tua sot te ngjan super e madhe,gati-gati e paarritshme,e pakapshme por jo e panjohur.Vizionet e saj i imagjinove me mijera here por duhet thene pak me ndryshe,pak me abstrakte se kjo qe tani ke para vetes.Tani ndergjegja jote te kujton qe asgje qe ke para vetes nuk te perket ty,duhet ta fitosh vete.Duhet ti japesh nje drejtim gjurmeve te tua,ne rrugezgjidhje labintheve pa emer dhe mbi te gjitha duhet te fitosh nje identitet te ri,nje identitet qe te te identifikoje ne kete bote.
Dikush nje dite te tha qe do te vije nje moment kur dicka do te trokase lehtas ne porten tende,aq lehte sa mezi do ta ndjesh.Ti do te mendosh qe kjo trokitje do te jete thjeshte ne pershperitje e fatit,por jo kete radhe gabohesh.E perseri ai dikushi te thote qe kjo eshte ajo trokitja qe vjen vetem nje here ne jete.Te mesoi se gjithmone duhet te jesh gati kur ajo te vije.Eshte endrra jote qe te troket,endrra e jetes tende e cila te fton te nisesh drejt saj.Cdo njeri nje kete jete ka ne mision qe duhet ta kryej,tani eshte radha jote.Eshte momenti qe te krijosh identitetin tend….E kujton cdo fjale ne detaje….cdo gje qe dikur te dukej pa domethenie sot shnderrohet ne te verteten tende.Keshtu nisesh drejt endrres tende duke marre me vete fjalet e atij personi qe gjithmone per ty perfaqesoi vete boten,persosmerine dhe te bukuren.Dhe me nje mienjohje te heshtur i thua FALEMINDERIT……faleminderit qe me tregove se diku e dikur ekziston edhe endrra ime…..faleminderit qe je me mua….
Dhe nisesh per tek endrra jote me shpresen qe nje dite te rikthehesh duke e bere ate enderr realitet.”
Te gjitha keto i mendon vetvetiu ndersa aeroplani zhurmshem pershkon qiellin qe ate dite mrekullisht ishte qene pa re.Ndoshta gati pa vetedije gjendesh me nje cope leter dhe nje laps perpara dhe natyrshem rrjedh:

E zeza mbi te bardhe
Derdhet,vershon,sfidon boten
Ndjenjat gozhdohen
Ulen kembekryq mbi fleten e bardhe
Me nje kuptim abstrakt
Kujtimet ndjekin levizjen e dores
Dhe kerkojne te marrin jete…

EMIRANDA LUKAJ
per gazeten
“shqiperia etnike”, MILANO

Kosova dhe “Xhihadi” islamik

nga Tonin Gjuraj, Ambasador i Shqipërisë në Izrael

Vërejmë me keqardhje se po spekulohet me Kosoven në arenën ndërkombëtare. Një shkrim i kohëve të fundit botuar në gazetën “post” i Caroline B. Glick me titull “Islami dhe shteti komb”, shpërndan ide të gabuara për Kosovën. Ajo shkruan mes të tjerave: “Sot SHBA dhe BE po urdhërojnë krijimin e një shteti palestinez dhe krijimin e shtetit të pavarur të Kosovës. Pra hiqen paralele mes këtyre dy shteteve. Në të vërtetë nuk ka asgjë të ngjashme mes këtyre dy shteteve, por ama spekullohet vetëm se kanë të përbashkët fenë islame. Izraeli kundërshton një zgjidhje të imponuar, por qeveria izraelite i ka dhënë një mbështetje të fortë parimeve të Grupit të Kontaktit, një prej të cilave thekson miskthimin e Kosovës në gjendjen e para vitit 1999.
Kosova që në vitin 1999 i ka vendosur mirë ipstitucionet e saj shtetërore, nën mandatin e OKB-së. Të pavarura nga Serbia. Perëndimi tashmë e din se Kosova ishte përvetësuar që në vitin 1918 nga ish Jugosllavia. Kundër rezistencës kosovare, duke shkelur të drejtat për të vetëvendosur e për rrjellojë edhe ligjet ndërkombëtare. Kosova, megjithëse përbëhet 92% nga kosovarët, në vitin 1989, autonomia që kishte, iu hoq në mënyrë jokushtetuese nga Serbia. Pas vdekjes së Josif Brox Titos në vitin 1990, situata përkeqësua, duke arritur kulmin e saj në vitin 1998 me genocidin simbol të krimeve kundër njerëzimit. Është pikërisht ky genocid që na shpjegon uniken e çështjes së Kosovës. Për më tepër se një shekull, genocidi dhe dëbimi në masë i njerëzve të pafajshëm, e transformuan Kosovën në një rast unik. Represioni nën regjimin e Millosheviçit u materializua në ekstremitet. Mbi 12.000 civilë u vranë dhe mbi 1.500.000 u zhvendos si rrjedhojë e një spastrimi etnik nga ushtria serbe me 1998-1999. Mbi 3000 sot janë të humbur. Ja pra, Serbia i ka humbur të gjitha pretendimet morale e ligjore për Kosovën. Kur një shtet shfaq diskriminim kaq të hapur kundër një grupi etnik, nën sundimit e tij, e drejta e këtij grupi për vetvendosje, përfshin të drejtën e ndarjes. Kjo është një e drejtë për t’u ndarë nga Serbia, një e drejtë për pavarësi, siç thotë edhe paketa e Ahtisarit. Shqiptarët e Kosovës nuk mund të detyrohen të kthehen nën sundimin e Serbisë. Unë përdor termin “Shqiptarët e Kosovës”, pasi termi “Myslimanët e Kosovës”, siç thotë Glick, ka nën vete një propagandë. Pse të mos thuhej atëherë “Ortodoksët e Serbisë”. Nuk mund të ketë qëllim islamik në çështjen e Kosovës. Është gabim themelor ta barazosh etninë me fenë.
Përsa i përket deklaratës se “myslimanët e Kosovës janë të financuar nga Sauditët dhe se ata kanë lidhje me “xhihadistet globalë”, është thjesht një mashtrim. “Xhihadistët” është fjalë e koduar e përdorur pikërisht nga serbët, jo nga perëndimi. Kosova mbështetet fuqishëm nga Uashintoni, Londra, Parisi, Roma…, ndërsa kryeministri shqiptar Sali Berisha ka deklaruar: “Kosova dhe kosovarët kanë zgjedhur Brukselin”.
Nuk është koinçidencë që Kosova u lirua nga NATO, një strukturë e fuqishme dhe demokratike e shteteve me një popullsi shumica kristiane. Ka një kohëzion social dhe një harmoni fetare në Kosovë. Sot, kryeparlamentari atje, Kolë Berisha, është katolik. Ka edhe një parti Demokratike Kristiane që bën pjesë në përpjekjet për të arritur pavarësinë. Shqiptarët e Kosovës janë shumë më europianë se çdo popull fqinj nga rajoni ballkanik. Të tjera sondazhe e kanë bërë të qartë se pjesa më e madhe e popullsisë kosovare mbështet anëtarësimin në BE dhe NATO. Çdo diskutim mbi shtetin e pavarur të Kosovës, duhet përqëndruar mbi natyrën demokratike. Click gabon kur ajo i kërkon qeverisë së Olmertit “të rishpallin menjëherë dhe me zë të lartë kundërshtimin për pavarësinë e Kosovës nga Serbia. Logjika e saj për kundërshtimin e krijimit të shteteve myslimane, nuk ka logjikë të aplikohet në çështjen e Kosovës, pasi ajo nuk është dhe s’do të jetë shtet mysliman. Përpjekjet për të nxjerrë ndryshime mes shqiptarëve të Shqipërisë dhe atyre të Kosovës, janë të gabuara. Sigurisht që ka ndryshim sub-kulturor, si në të gjitha kombet e tjera, por shqiptarët e të dyja palëve ndajnë të njëjtën kulturë, etnik, histori, gjuhë, tradita, mite dhe legjenda.
Përgjigja më e mirë, gjithsesi, për të gjitha spekullimet, mbi Shqipërinë dhe shqiptarët, është dhënë nga raporti Greer Fay Cashman në raportin te “Post”, “Strehimi nga nazistët në Shqipëri”, ku theksohet se Shqipëria shpëtoi çdo hebre në token e saj gjatë holokaustit dhe pjesa më e madhe e shqiptarëve që shpëtuan hebrejtë gjatë Luftës së Dytë Botërore, ishin myslimanë. Brenda këtij konteksti ekzistojnë marrëdhëniet e mrekullueshme ndërmjet shqiptarëve dhe hebrejve. Kështu që nuk asnjë fakt për deklarata ngacmuese të bazuara vetëm në trashëgiminë fetare.

Duhet të duash vendin, ndryshe nuk do as veten

Intervistë me kryetarin e komunës Kelmend Ndue Lelçaj

Pyetje: Gjithkush kalon nëpër Kelmend merr me vete përshtypje të mira. Të gjithë pranojnë se ka resurse. “Lufta” për kryekomunar ka qenë e ashpër. Edhe ju keni kandiduar tre herë, normalisht me premtime. Sot që jeni kryetar ç’mund të thoni?
N. Lelçaj: Në të vërtetë them ato që kam përsëritur përgjatë fushatave. Kam kandiduar në vitin 2000, në 2003 dhe në 2007-ën. Të tria radhët kam fituar se facto, por de juro së fundmi. Është një zonë ndryshe nga të tjerat. Përshtypjet e mira lidhen me traditat, doket, zakonet, me bukuritë natyrore. Ndërsa resurset janë të kudondodhme. Nëntoka ka minerale, mbitoka ka pyje, kullota, bjeshkë si kërkund tjetër, bimë kuarative. Veçse pasuria më e vlertë janë banorët kaq të mirë, ku është zona me disa fish më pak kriminalitet se çdo tjetër e Shqipërisë. Unë e ndjej veten mjaft të përgjegjshëm për justifikimin e besimit jo thjesht se nuk dua të mos u shërbej si atyre që më votuan, ashtu edhe të tjerëve, por edhe kur kam parasysh se Kelmendi rri mirë në tradita, në histori, në kulturë, pse jo edhe në diasporë. Asnjë vend tjetër në Shqipëri nuk ka një diasporë si ky truall. Të mrekullueshme. Ata kur vijnë duan t’i prekin ndryshimet, duan t’i shohin mirë të afërmit.
Pyetje: Ju keni fituar nën siglën e PDK-së. Sa është numri i anëtarëve të kësaj force politike?
N. Lelçaj: Në të vërtetë kam përfaqësuar koalicionin e djathtë. Në Kelmend paçka se janë rreth 300 të anëtarësuar në PDK, të tërë janë demokristianë. Këtu nuk dua të më keqkuptojë asnjeri. Në Kelmend kemi edhe një komunitet të vogël musliman, në Llac, të cilët nuk kanë patur përgjatë shekujve asnjë diferencim. Atëherë si mund të diferencohen, fjala bie të majtët që janë pak. Demokristian do të thotë Flamur i pastër i moralit dhe bashkëjetesës për mua. Edhe për forcën politike të përfaqësoj.
Pyetje: Keni punuar në arsim përgjatë gjithë jetës suaj. A ndjeni vështirësi në një përshtatshmëri tjetër të vepruari.
N. Lelçaj: Një proverb amerikan thotë: Nëse Zoti më pruri në tokë, mësuesi më ngriti nga toka në qiell”. Po, ashtu është, kushdo ka patur mësues ka marrë dijet, kulturën, profesionin; pra elementet bazë për të hulumtuar e ecur drejt titujve shkencorë, për t’u “ngritur në Qiell”. Unë nuk ndjej asnjë vështirësi. Mjafton që rreth vetes të kesh njerëz me kultura e mbi të gjitha me moral të pastër. Pasi, të mos harrojmë, edhe themelet e Amerikës mbi moralin qëndrojnë fort. Fillimisht duhet të duash vendin, se ndryshe s’mund të duash as veten.
Pyetje: Sivjet ka patur vatra zjarri në Kelmend. Ka persona që i vendos vetë ato?
N. Lelçaj: Zjarret po bien ngado, në Greqi, Amerikë, në Europë. Për mua më e rëndësishme është që gjithkush të ndërgjegjësohet, që ligji të jetë funksional. Asnjë fakt të tillë nuk është i mirëqënë, megjithëse bashkëpunimi me Ndërmarrjen Pyjore dhe Policinë e Rendit ka qenë permanent. Sido të ketë qenë, ne do jemi të vëmëndshëm verën e ardhshme. Nuk do dëshiroja një shkrepse a çakmak, atje në pyll, ku në fund të fundit dikush është dëshmitar; Perëndia.
Pyetje: Si të djathtët ashtu edhe të majtët flasin mirë pa Famulltarin, Gazzea. Ju ç’marrëdhënie keni?
N. Lelçaj: Pader Sergio Gazzea është një shembull ndoshta tepër vështirë i përsëritshëm. Tashmë nuk është një prift italian, por kelmendas në kuptimin e plotë të logjikës. Shqipëria vitet e fundit ka patur nevojë për përkrahje, pasi kemi patur një të shkuar si mos më keq, me diktaturë, me persekutime të pamundura për t’i thënë në rreshtat e një interviste. At Gazzea krahas rritjes së moralit të besimit, ka operuar në këtë zonë edhe në ngritjen e ekonomisë, ku janë tepër shumë ndihmat, por mbi gjithçka ka ndihmuar në dëshirën dhe interesin e vetë banorëve për t’u bërë të përgjegjshme të punojnë vetë, për veten, komunitetin, Kelmendin, pse jo edhe për Shqipërinë. Edhe ne jemi pjesë dhe kontribues në arritjen e shumë parametrave për të merituar besimin e BE-së dhe Amerikës për integrimin në strukturat Euro-Atlantike. Një monitorim, besoj se Kelmendin do ta vendoste në tapet nderi. Pra, dua të them se megjithë ndonjë avashllek tonin, meqë zgjedhjet përsëriten, meqë punët duan një fillim të mirë për ta patur të qartë rrugën nga do shkok, tashti e mbrapa ne si komunë do të rrisim shumë bashkëpunimin me famulltarin. Unë e shoh se ai bashkëpunon suksesshëm me gjithë komunitetin, kështu që pushteti vendor duhet të jemi shumë të interesuar.
Pyetje: Ç’mund të na thoni diçka më konkrete për punët e synimet?
N. Lelçaj: Ato punë që kemi bërë në disa muaj shihen. Janë ura, shkolla, mirëmbajtje rrugësh etj. Por problem kemi shëndetësinë. Ministri Nard Ndoka në kuadër të reformës dhe rritjes së shërbimit shëndetësor kam bindjen se do të bëjë ato që ne kërkojmë me të drejtë. Kemi nevojë edhe për mjete borëpastruese. Kemi nevojë edhe për ndihmën e diasporës, të cilën ma premtuan kohët e fundit që isha në USA. Pra, nevojat i kemi, por unë kam mendimin se duhen edhe projekte për punë më të madhe, të cilat do ia paraqesim qeverisë e normalisht do kërkojmë edhe përmes mediave fonde për këtë zonë që meriton shumçka, pasi është një perlë e pasurive të Shqipërisë. Ku tjetër, do pyesja unë mund të ketë më shumë interes fjala vjen, për turizmin veror, dimëror, për skiatorët, për të apasionuarit pas speologjisë, për alpinistët, për këtë ujë që e them padyshim konkuron kudo në botë…
intervistoi: Ndue Pepushaj

Deputetët na duhen me imunitet!

Nga: Henri ÇILI

Rasti i parë: ministri i Jashtëm, Lulzim Basha, krahas gatishmërisë, që shfaq për t’u hetuar nga organi i Prokurorisë, deklaroi se hetimi i tij është i motivuar politikisht nga ana e kryeprokurorit aktual Theodhori Sollaku, të cilin ka kohë që qeveria e kualifikon si të lidhur me “krimin” apo si “vegël të opozitës”! Imagjinoni sikur ministri Basha dhe deputetët e tjerë të shumicës, bashkë me ministrat të mos kishin imunitet, një “prokuror i lidhur me krimin” dhe “vegël e opozitës”, sikurse ata kërkuan në fillim të mandatit qeverisës po vetë, se sa mundësi do të kishte një “prokuror i tillë” për të abuzuar me hetimet ndaj tyre, për të cilat do të kishte dorë të lirë.
Rasti i dytë: opozita aktuale, në çastin e nisjes së hetimeve për ministrin Basha në një gjest po aq deklarativ sa ai i shumicës aktuale në javët e para në pushtet, tha se deputetët e saj “hiqnin dorë vullnetarisht nga imuniteti”. Imagjinoni sikur, pak javë më vonë, kur siç po duhet sheshit, prokurori aktual Sollaku do të shkarkohet dhe në vend të tij do të kemi me sa duket një prokuror të maxhorancës, ky prokurori i ri që me siguri opozita do ta quajë “prokurori i qeverisë”, t’i gjente këta deputetë pa imunitet. Ai do të kishte mundësi me pashë të abuzonte në hetime të drejta apo të padrejta ndaj tyre.
Ja dy raste, jo thjesht teorike, por shumë praktike, të cilat rikonfirmojnë edhe një herë pagabueshmërinë e etërve të konstitucioanlizmit, të cilët e mveshën deputetin, përfaqësuesin e popullit, me imunitet, e konsideruan një njeri me cilësi të veçanta, për shkak se ai bart sovranitetin e popullit. Çështja e imunitetit të deputetëve vjen dhe shtrohet me një falsitet dhe populizëm të paparë në Shqipërinë tonë, sikur të ishim një aneks i Evropës, ku mund të zhvillohej “demokracia krijuese” e atyre që janë në elitën politike të vendit. Jo vetëm që është e pamundur kushtetutshmërish, të hiqet imuniteti i deputetit, madje dhe sikur kjo që të e mundur formalisht, kjo nuk do të qe më një kushtetutë në frymën e demokracisë liberale, por se sa i dëmshëm do të ishte heqja e këtij imuniteti në të gjitha drejtimet. Heqja e imunitetit ndaj deputetit, qoftë dhe ndaj veprave që kualifikohen si “korrupsion”, do ta shndërronte deputetin në një qenie ordinere, pa asnjë mundësi as teorike për të vepruar, folur dhe votuar sipas ndërgjegjes së vet. Sovraniteti i popullit nuk do të mund të ushtrohej, ashtu i lirë dhe me vullnet të plotë, nëse përfaqësuesit e tij nuk do të kishin imunitet. Me deputetë pa imunitet, edhe prokurori më i fundit, apo gjykatësi më periferik do të kishte mundësi të kishte një pushtet të paparë mbi parlamentin dhe eventualisht të abuzonte me të. Opozita dhe shumica do të ishin njësoj të rrezikuar ndaj asaj që mund të quhet “korporata e drejtësisë” apo nga përdorimi politik i korporatës së drejtësisë nga njëra palë kundër tjetrës. Imuniteti dhe procedura aktuale e heqjes së imunitetit plotësisht e mjaftueshme për vendosur ligjin dhe për të luftuar korrupsionin. Deputetët, të cilët bëjnë ligje që drejtojnë jetën tonë të përditshme, kanë të gjithë përgjegjshmërinë e duhur, që me vullnet të lirë, me votim të fshehtë t’i hapin rrugën drejtësisë për të hetuar vepra të pandehura si të kryera nga një koleg i tyre. Na duhet demokracia dhe për ta bërë të munduar atë, një prej kushteve të saj është imuniteti i përfaqësuesve të popullit.

Energjia elektrike, demtimi jo vetem i bisnesit

Parashikohej qe pas ardhjes ne pushtet te mazhorances se drejtuar nga PD dhe kryetari i saj, Sali Berisha, te mbaheshin nje pjese e madhe e premtimeve, mes te cilave edhe ai per zgjidhjen e problemit te furnizimit me energji elektrike. Per te qene realiste, permiresime ka patur, por kryesisht te verejtura ne shtimin e oreve me drita te abonenteve familjare. Per pjesen tjeter, kryesisht bisneset brenda dhe jashte Zonave Industriale te perqendruara, energjia ka qene ne nivele te kenaqeshme edhe para 3 korrikut 2005.
Fenomeni i mesiperm duket se ka favorizuar dhe vijon te favorizoje kryesisht qytetet e medha dhe te rendesishme te vendit. E njejta gje, nuk mund te thuhet per zona apo rajone te tjera, te cilat mund te konsiderohen ne rrugen e zhvillimit, fale me shume se politikave te qeverise qendrore dhe asaj vendore, guximin dhe humanizmit deri ne sakrifice te bisnesmeneve te vecante.
Problemi eshte kthyer ne fenomen dhe madje shqetesues jo vetem per bisnesin, jo vetem per qindra punonjes qe rrezikojne mbijetesen ekonomike, por tashme edhe per sindikatat, te cilat mbrojne keto interesa si detyre e tyre funksionale. Bashkimi i Sindikatave te Pavarura te Prefektures Shkoder, tashme i kane rene kembanave te alarmit. Kryetari Albert Tukaj ka evidentuar si rast konkret ate te filialit te firmes prestixhoze “Berttoni” ne Puke, e cila jo vetem po pengohet dhe demtohet nga mungesa e energjise elektrike, por edhe punonjesit qe jane ne rrezik te humbjes se nje vendi pune, i cili eshte me shume se jetik per ta.
Behet fjale per investimin me serioz te ndermarre ndonjehere ne rajonin e Pukes dhe iniciator i tij eshte i mirenjohuri bisnesmen shqiptar, Paulin Radovani, i njohur per humanizmin e tij te spikatur dhe te njohur tashme. Jane 200 punonjes, te cilet kane siguruar jetesen e familjeve te tyre, duke u punesuar ne filialin e “Berttoni” per prodhimin e kepuceve me material te porositesit. Duke qene investimi me i rendesishem si dhe duke zgjidhur probleme te thella sociale dhe ekonomike te rajonit ndoshta nder me te varferit e Shqiperise sic eshte Puka, furnizimi ritmik dhe i rregullt me energji, eshte kushti themelor per nje proces normal pune. Me heret, ne faqet e “Shqiperise Etnike”, eshte pasqyruar ky investim, i cili u ngrit ne mirekuptim te plote me pushtetaret vendore atje si kryebashkiaku dhe nenprefekti i Pukes, drejtuesit e Zyres dhe Inspektoriatit te Punes etj. Rendesia e nje investimi te tille, si nje dallendyshe e pare per rajonin, eshte vleresuar edhe nga Konsullata e Italise ne Shkoder dhe vete konsulli Stefano Marguccio, ishte ai qe e vizitoi fabriken, duke shprehur edhe konsideratat e larta per bisnesmenin Paulin Radovani.
Fabrika e Pukes, e ngritur ne mes bukurive te rradha natyrore dhe me standarte vertete bashkekohore, perballet me problemin e energjise elektrike. Pervec te tjerave, mungesa e energjise sjell edhe mosrealizimin e kontratave te parashikuara me porositesit, pse jo duke patur si pasoje nje stepje edhe te investimeve te tjera te mundshme ne kete rajon me probleme te thella papunesie. Furnizimi me energji elektrike, nuk eshte me shume se 5 ore ne dite dhe kjo ne nje orar te papershtatshem per prodhimin normal te fabrikes. Per situaten e krijuar, jane vene ne dijeni autoritetet me te larta te rajonit te Pukes, te qarkut te Shkodres, por edhe presidenti Topi, kryeministri Berisha, ministri i energjitikes Ruli, ai i Punes dhe Ceshtjeve Sociale Barka dhe shume e shume ministra e drejtues te tjere te larte te shtetit shqiptar.
Ceshtja mendojme se mund te zgjidhet fare lehte, nisur edhe nga shembulli i Shkodres. Nje linje e dedikuar per energjine elektrike per fabriken e kepuceve ne Puke, nuk eshte ndonje investim i madh dhe i paperballueshem, sidomos krahasuar me impaktin qe ka me punesimin e mbi 200 familjeve pukjane, rrjedhimisht duke zgjidhur problemet imediate per nje qytet me popullsi te vogel.
Kjo situate e krijuar ka ngjallur edhe reagimin e natyrshem te Bashkimit te Sindikatave te Pavarura per Prefekturen Shkoder, te cilat kane sensibilizuar publikisht por edhe permes letrave instancat me te larta te shtetit shqiptar.
Institucionet pergjegjese, kane garantuar trajtimin me seriozitetin e duhur te ketij problemi, madje duke dhene edhe afate konkrete per zgjidhje ne nje kohe sa me te shkurter. Gjithsesi, nje rast i tille, i cili per te miren e rajonit te Pukes, te riktheje normalitetin ne mese 200 familje pukjane, te sherbeje per te krijuar nje klime me te mire per bisnesin, vecanerisht ne zona qe jane ne rrugen e zhvillimit. Stimulimi i bisnesit dhe partneriteti me te, eshte thelbesor ne krijimin e premisave per nje zhvillim te qendrueshem te shume trevave, te cilat qofte nga pozita e disfavorshme gjeografike, por edhe nga lenia ne harrese e strukturave shteterore, kane nevoje te jene ne fokusin e investimeve dhe investitoreve.
Sokol Pepushaj

Energjia bërthamore: Pse jo!?

Nga: Adri NURELLARI

Që vendi ynë ecën me dy marshe të ndryshme kjo gjë duket qartë nga disniveli i jashtëzakonshëm eko-nomik, nga standardet e skajshme të jetës, nga stili i jetës me ekstremet e veta që variojnë nga makina luksi e pushime në vendet me ekzotike të botës, tek një segment masiv i shoqërisë që mbijeton me një bujqësi me vegla mesjetare. Dhe kuptohet që ky lloj oligarkizimi i shoqërisë shqiptare manifestohet edhe në mënyrën e ligjërimit dhe përfaqësimit politik, ku duket qartë që ka një elitë tmerrësisht të shkëputur nga konteksti apo interesat dominante të shoqërisë shqiptare.
Ky hendek që sa vjen e thellohet midis realitetit shqiptar dhe elitës politike manifestohen në shumë forma, por njëra ndër tyre është edhe debati publik dhe mënyra sesi shtrohen apo trajtohen çështjet që dominojnë rendin e ditës.Rasti më i fundit është ai i energjisë bërthamore, ku qëndrimi i mbajtur nga opozita i ngjan më shumë një qëndrimi ekstravagant ambientalist të Evropës së Veriut, sesa qëndrimit të një opozite të majtë në kushtet e një vendi të varfër në zhvillim e sipër. Zelli i madh për t’u shkëputur nga një e kaluar socialiste të diskredituar dhe të dominuar nga personaliteti dhe mjeshtëria e spikatur e Nanos, ka shtyrë lidershipin aktual që të promovojë një të majtë të re, duke u përpjekur që të inkuadrojë në Shqipëri rrugën e tretë, ose Blerizmin. Mirëpo kjo gjë po bëhet duke përkthyer mot à mot pa e shqipëruar në harmoni me realitetin apo kontekstin shqiptar. Për ata që e kanë ndopak haberin nga kjo fushë, dihet mirë që ambientalizmi dhe agrarja vështirë se pajtohen në politikë. Kjo, sepse bujqit duan gjithnjë e më shumë kullota dhe toka buke të përdorura me rendiment të lartë, kurse ambientalistët duan gjithnjë e më shumë pyje nëpër këto kullota e biodiversitet gjithnjë e më të lartë të përhapur në sa më shumë territor dhe përdorim sa më të kufizuar të pesticideve, insekticideve apo plehrave kimike që janë vendimtare për rendimentin e lartë të tokës. Pra, është e vështirë se mund të pajtohen këto interesa të kundërta në politikë, paçka se në Shqipëri ka një sterile dhe amorfe të titulluar parti agrare dhe ambientaliste. Dhe duke u kthyer tek Blerizmi, është normale që atje rruga e tretë të përqendrohet tek ambientalizmi në shoqërinë e parë botërore që u shkëput nga bujqësia, duke u industrializuar dhe më tej sot duke qenë në një shoqëri kryekëput shërbimi, ku jo më me tokën, por as me industrinë nuk janë të lidhur më njerëzit. E si mund të merret kallëp një realitet politik i kontekstit britanik dhe të transplantohet në shoqërinë shqiptare, e cila ende varet në mënyrë bindëse nga bujqësia e vetëm dekadën e fundit ka nisur një proces të mirëfilltë urbanizimi. Prandaj ambientalizmi alla Tony Blair është mish i huaj në një të majtë që e ka bazën elektorale te segmentet konservatore rurale shqiptare. Dhe kësaj përpjekje për ta bërë Partinë Socialiste të blertë, meqë edhe Xhuveli nuk e bëka sa duhet këtë punë, me fat i doli në shteg një nismë e ekzekutivit për të stimuluar përdorimin e energjisë bërthamore në Shqipëri. Dhe e gjithë artileria e rëndë e PS-së dhe oborrit përkatës është vënë kundër energjisë bërthamore, sikurse luditët dikur kundër makinerive e teknologjisë. Në fakt, vendi ynë ka vend për ambientalizëm dhe nëse PS-ja ka zgjedhur ambientin përkundrejt zhvillimit, kjo është punë për këtë forcë politike. Por kur flitet për ambientin jam i sigurt që përpara frikës nga centrali bërthamor ka shumë më tepër prioritete të prekshme si erozioni, prerja e pyjeve, smogu i qyteteve (shkaktuar në një pjesë të mirë nga gjeneratorët), mostrajtimi paraprak i mbeturinave urbane apo kërcënimi i biodiversitetit të faunës dhe florës shqiptare. Sulmi nihilist ngjyer jeshil që po i bëhet energjisë bërthamore dhe arritjeve të shkencës në këtë fushë, është me të vërtetë vite dritë larg realitetit shqiptar, por gjithashtu përmban edhe spekulime faktesh, pasi jepen fakte të njëanshme dhe nuk pasqyrohet e gjithë panorama. Ndërkohë që qëndrimi i PS-së ndaj termocentralit të shumëdebatuar të Vlorës ka qenë krejt ndryshe. Ajo që duhet vënë në dukje është se një pjesë e mirë e komunitetit shkencor ndërkombëtar është shumë i bindur se energjia bërthamore është jo vetëm efikase, por edhe shumë më e gjelbër dhe e qëndrueshme se format e tjera të prodhimit të energjisë, si termocentralet që e mbushin qiellin me tym e hidrocentralet që kryejnë një mutacion drastik në terrenin, florën e faunën përreth. Kjo është arsyeja pse sikurse tregojnë të dhënat e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Bërthamore, 17% e rrymës sigurohet nga energjia bërthamore; Franca dhe Lituania sigurojnë tre të katërtat e energjisë nga centralet bërthamore, Belgjika, Bullgaria, Hungaria, Sllovakia, Kore e Jugut, Suedia, Sllovenia sigurojnë mbi 1/3-ën, ndërsa Japonia, Gjermania e Finlanda sigurojnë 1/4-ën e totalit të prodhuar. Dhe kuptohet ndjeshmëria apo përkushtimi ndaj ambientalizmit i vendeve si Zvicra, Suedia apo Finlanda është shembullore në gjithë globin. Pra, pa hyrë në detajet teknike që iu takojnë profesionistëve të fushës, analogjia e shumë vendeve të zhvilluara dhe të përkushtuara ndaj ambientit dëshmon se shkenca e ka bërë të mundur sot që energjia bërthamore të shfrytëzohet pa penalizuar rëndë ambientin. Kundërshtimi ndërkombëtar ndaj përdorimit të energjisë bërthamore ka më shumë të bëjë me një shqetësim strategjik ndaj sigurisë sesa ndaj ambientit në vetvete. Së pari, në historinë bashkëkohore, e sidomos gjatë Luftës së Ftohtë, opozita kundër përdorimit të energjisë bërthamore vinte nga lëvizjet pacifiste e kishte të bënte më tepër me frikën që shkaktonte përdorimi ushtarak i kësaj industrie. Teknologjia që i shërbente pasurimit të uraniumit fare lehtë mund të përdorej për të prodhuar pluton për bomba bërthamore. Edhe sot shumë nga rezervat ndaj kësaj energjie ka të bëjë me faktin që nuk ka garanci për qëllimet finale të disa vendeve që po zhvillojnë kapacitete të prodhimit të energjisë bërthamore, si Irani apo Koreja e Veriut. Mirëpo për qëllime grabitqare as që mund të kihen dyshime për vendin tonë, kur dihet se me sa shumë zell jemi ndër vendet e para në botë që ka shkatërruar tërësisht lëndët helmuese luftarake, minat kundër njerëzve apo edhe teknikën dhe municion konvencional ushtarak, paçka se jemi në një situatë e rajon aspak të volitshme ndaj vendit tonë. Së dyti, ka të bëjë me sigurinë teknike të këtyre centraleve dhe këtu lidhet me panikun e shkaktuar nga aksidenti i Çernobilit në vitin 1986. Dëmi i shkaktuar nga një aksident i tillë është me të vërtetë i jashtëzakonshëm, por me avancimet e teknologjisë sot dhe me ndjeshmërinë, përkujdesjen apo monitorimin e autoriteteve kombëtare dhe ndërkombëtare ndaj sigurisë teknike sot, një përsëritje është pothuaj e pamundur. Aksidenti vinte jo thjesht si rezultat i pamundësive teknike për të garantuar sigurinë, por edhe me dekadencën tipike që po pësonte Bashkimi Sovjetik si dhe me një neglizhencë të theksuar të sovjetikëve ndaj ambientit. Mjafton që të përmenden katastrofa ambientale si ato të pellgut naftëmbajtës në Baku apo transformime të tjera gjiganteske ekologjike si i lumenjve Amur e Sir Darja apo detit të Aralit, për të kuptuar se një vend totalitar i imunizuar ndaj presionet ndërkombëtare nuk e kishte për gjë që të tregohej shpërfillës ndaj ambientit e sigurisë teknike. Mirëpo sikurse e detyruan Bullgarinë të mbyllte reaktorët atomik të vjetruar me standarde të dyshimta sigurie, edhe neve, që jemi ushtarë ku e ku më të bindur të BE-së, padyshim që do të na imponoheshin standarde e kushte jashtëzakonisht të rrepta për të garantuar përdorimin e energjisë bërthamore nga çdo aksident të mundshëm. Së treti, ka pasur të bëjë me mënyrën e trajtimit të skorieve dhe faktit që shpesh vendet e zhvilluara i plandosnin këto skorie për pak para në vendet e botës së tretë apo ish-kolonitë. Shqipëria është aktor i dobët në nivel ndërkombëtar, dhe shumë i varur nga standardet e imponuara nga organizatat ndërkombëtare dhe vendet Perëndimore, andaj as që mund të mendohet që vendi të abuzonte me skoriet nëse do të ndërtonte centrale bërthamore. Prandaj duke qenë se bëhet fjalë për një sektor nevralgjik si energjia dhe se bëhet fjalë një nismë afatmesme që mund t’i japi vendit tonë një avantazh të krahasuar në ekonominë ndërkombëtare dhe duke ditur se mundësitë e vendit tonë për avantazhe të krahasuara janë tmerrësisht të kufizuara, unë mendoj se çështja e energjisë bërthamore duhet të zhvishet nga zelli politik i momentit e trajtohet me më shumë gjakftohtësi e largpamësi nga opozita.

DASMË SHKODRANE NË MINETONKA…

Dr. Maltin Repishti martohet me zonjushën nga Miçigani, Loreta Misliu, e para krushqi shqiptaro-amerikane midis Detroitit dhe Mineapolisit

nga Shefqet MEKO, Minneapolis, SHBA

Në Mineapolis është freskët. Troket koha e dasmave. 4-5 muaj më parë Maltin Repishti do të njoftonte shokët dhe miqtë e vet: “Rezervoni datën 12 Gusht. Është dasma ime…Ftesa vjen më pas”. Kjo dasmë nuk do të kishte vëmendjen e autorit, nëse ajo do të ishte thjesht një ceremoni dhe pritje formale. Kjo dasmë ishte shumë më tepër se dasmë, shumë më tepër se një gëzim familjar, shumë më tepër se një moment që ndryshon një jetë. Kjo ishte dasmë që shpalosi jo vetëm botën e madhe shkodrane, por ishte një një moment kulmor në jetën e djalit të vetëm Maltin Repishti. Është kjo dasmë që themelon një familje moderrne mes dy të rinjve me rrënjë në Shqipëri, por me një evolucion bashkëkohor modern: Zonjusha Misliu sapo ka mbaruar kolegjin, ndërsa Maltin Repishti është një doktor në profesion që u shërben përdite qindra pacientëve amerikanë. Ai shënon të parin djalë nga Shqipëria që të punojë si mjek prestigjioz në shtetin e Minesotës. Çdo shqiptar është krenar për të, ndërsa vetë Maltini mbetet një modest i përhershëm. Ndërkohë, komuniteti shqiptaro-amerikan në Minesota dëshmon një ringritje të vlerave në shoqërinë e hapur amerikane. Edhe ne shqiptarët dimë t’i ofrojmë kontribute dhe cilësi këtij kontinenti të njeriut dhe ëndrrave…
Mysafirët erdhën prej gjithandej: nga Kanadaja, Nju-Jorku, Çikago, Detroid, Kënektikat, pa llogaritur këtu gjeografinë e miqve dhe kolegëve të Dr. Repishtit. Ndërsa mblidhemi tek shtëpia e bollshme e Maltinit, njihemi me njëri tjetrin, takojmë miqtë e shtrëngojmë duart me njerëz të mirë. Zonja Lejla Repishti, ose siç e njeh gjithë Shkodra, nëna Lali, mamaja e Maltinit, duket se shfaqet në çdo cep të shtëpisë. E qeshur dhe me një soditje shkodrane, na përshëndet ngrohtësisht. “Ky gaz qoftë i përhershëm nënë” urojmë nënë Lalin, dhe ajo përcjell një buzëqeshje që zotëron kudo. Dr. Skot është koleg dhe mik shtëpie . Ai bashkë me të shoqen janë të parët që janë midis dasmorëve shqiptaro-amerikanë. Ndërkohë një djalë të bie në sy dhe të duket sikur është vëllai i dhëndërrit. Është një trup mesatar dhe njeri i qeshur që e quajnë Petrit Ndrio. “Mua më gjeni në Çikago…Nëse keni nevojë, ja kartvizita ime…” Dr. Ndrio është nga Lushnja, thotë se i dedikon shumë Maltinit që e takoi pas vitesh të mundimshme, në perëndim të Amerikës… Daja Selamiu ka ardhur prej ditësh nga Kanadaja me gjithë familjen, për të martuar nipin, ndërsa Vokona, motra e Maltinit me një vështrim që ndrit në gjithë fytyrën e saj, pret buzagas miqtë dhe shokët e vëllait të vetëm që martohet sot në mes të Amerikës.
“Erdhëm nga larg për t’i thënë mirsjevjen në “shoqërinë e të martuarve” shokut tonë të fëmijërisë” –thonë gati me një gojë Dritan Hoxha që ka fluturuar nga Kanadaja dhe Gilman Muçaj biznesmen në Kënektikat.Djemtë e Shkodrës duan të bëjnë humorin e vet, ndërsa Maltini përpiqet të jetë midis të gjithëve. Ai paska kaq shokë dhe miq cilësorë, që e bëjnë më kuptimplote dasmën që nuk është thjesht dasmë, por edhe një kuvend burrash të hareshëm. “Bota qënka e vogël, ja mblidhemi këtu në Mineapolis kaq shumë shqiptarë”-u them djemve moshatarë nga Shkodra. “Çfarë po thu hej burrë. Bota është e vogël për njerëz të mëdhenj si Maltini e shokët e tij. Për të vegjëlit ose të veckëlit vocërrakë, nuk ka botë fare, ose është shumë, shumë e madhe”- thotë me humor shkodran Gilman Muçaj, njeriu i biznesit privat në Amerikë, shoku i fëmijërisë së dhëndërit. “Vetëm një njeri si Maltini të bën të marrësh një rrugë kaq të largët, ndërhyn në bisedë Sokol Kongoli, një tjetër shok i Maltinit ,që ka ardhur bashkë me gruan nga Nju-Jorku.-Ky është mik që meriton çdo sakrificë…”. Sokol Kongoli, që është martuar me një vajzë nga Ulqini dhe kanë dy djem, është një tjetër shembull i potencialit intelektual shqiptar në shoqërinë e hapur amerikane. Ai managxhon një biznesi në shërbimet gjuhësorë duke ndihmuar që Amerika të vijojë komunikimin me të gjitha rracat, kombet dhe kulturat që ka në gjirin e vet. “Përkthejmë dhe shërbejmë në çdo gjuhë, jo vetëm në shqip”-thotë Sokoli duke qeshur. Të gjithë ne nën çatinë e Maltin Repishtit, që nuk pikon kurrë…Dëgjon shqip dhe anglisht, shkodrançe dhe korçarçe, dëgjon të zgjohen miqësi të vjetra, dëgjon të njihen të panjohurit duke pyetur për të njohurit…Kështu, pa ndonjë protokoll zyrtar, por thjesht për të gëzuar këtë moment, bashkohemi të gjithë në një anije luksoze që na shëtit gjithë mbrëmjen e të shtunës nëpër liqenin e Minetokës.Kënga shqiptare, por edhe muzika moderrne, bëjnë që anija të dridhet mes valëve dhe valleve tona. “Ke bërë mirë, i them Maltinit, vetëm nëpër dallgë mund të zbuten vallet dhe thirrjet e gëzuara shqiptare”. Ai që ende vijon dhe koordinon dasmën përmes celularit thotë: “Miqtë duhen nderuar dhe respektuar…Ky udhëtim në liqen është kryesisht për mysafirët shqiptarë , nesër do të jetë për të gjithë…”. Krushqia është përzjerë.Të gjithë sikur jemi të dehur nga gëzimi i dasmës që fillon nëpër valët e këtij liqeni që nuk e di pse me kujton liqenin e Shkodrës ku nuk vozitëm kurrë në anije si kjo. Atë liqen që i jep bukuri Shkodrës, por edhe e përmbyt shpesh pa mëshirë. Kujtoj atë liqen ku njerëzit i janë gëzuar Shirokës, por edhe janë mbytur duke kërkuar “botën e lirë”…Atë liqen të ndarë në mes që mbetet në soditjen konstante të Kalasë së Rozafës. Ndëra sjell në mendje liqenet tona, te ajo tokë ku u lindëm dhe fëmijëruam, dhimbshëm vërej që Shqipëria çdo liqen apo det e ka të ndarë më dysh me fqinjët. Dysh mes fqinjëve të egërr e përherë të pabesë. Kështu është çdo liqen në Ballkanin e trazuar. Liqeni i Pogradecit (Ohrit) është i ndarë në mes, Liqeni i Prespës i ndarë në mes, Adriatiku i ndarë në mes, deti Jon po ashtu….Çdo gjë e ndarë, çdo gjë me kufij… Por në këtë anije martese duket se nuk ka kufij, ka vetëm hapësirë, një hapësirë të lirë ku është edhe shkodrani edhe korçari, edhe pogradecari edhe tiranasi, edhe elbansalliu dhe lushnjari,… çdo gjë e mirë shqiptare vozit në anijen e çiftit të ri Lori e Maltin: çifit i mrekullueshëm që dinë të bashkojnë madhërishëm të mirën e gëzimin njerëzor…
4-5 orë aheng dhe këngë rreth një liqeni ky jetojnë pasanikë dhe multimilionerë të Minesotës. Vjen dikush aq larg dhe thotë: unë do të bëj një dasmë, sikurse edhe juve zotërinj. Madje më të mirë, më me nerv dhe ndjenjë … Unë vij nga Shkodra. Më thonë Maltin Repishti…! Ky djalë kurrë nuk mendoi sikurse autori shkruan. Ky djalë është spontan dhe krejt i këndshëm në çdo bisedë. Është dëshira dhe kryenaria ime shqiptare që më bën të fantazoj. Pse jo! Kombet bëjnë histori jo me të varfër, por me të mënçur dhe të pasur.Jo me mburracakë e gjoksin “gropë” , por me djem xhevahirë si Maltin Repishti. Ndaj kjo dasmë është më shumë se dasmë në historinë dhe të ardhmen e komunitetit shqiptaro-amerikan në Minesota. Kam darkuar disa herë me Maltninin. Në çdo takim kam zbuluar anë të reja të këtij njeriu që nuk bart thjesht vlera shkodrane apo shqiptare, por në atë që kam arritur të kuptoj, ai bart vlera universale njerëzore dhe intelektuale, që pak kush mund ta arrijë…Ndaj, ndihem mirë që ky djalë plot ëndrra dhe pasione, bashkon vlerat me një familje që vjen nga “Parisi i vogël” i Shqipërisë, nga Korça e kulturës dhe kurbetit historik, që gjithsesi tregon çdo të thotë familje dhe traditë. Bashkim e Drita Misliu erdhën në SHBA vetëm 7 vjet më parë dhe kuptuan se kyçi i suksesit është kultura dhe edukimi, ndaj mbështetën si prindër të rrallë shkollimin e vajzës, që rasti e solli të njihej e dashurohej me një doktor nga Shkodra. “Ruaji fëmijët nga kjo liri pa kufi Shefqet, jepu diçka nga ai zjarri shqiptar që na ka mbajtur gjallë dhe Faik bej Konica na e ka bërë të qartë…” më thotë babai i Lorit, Bashkim Misliu, cili është një tjetër shembull se çdo të thotë të jesh ai që je në këtë vend ku nuk ka kufij dhe diktat për sa kohë je ai që do të jesh…

***
Njeriu ka disa momente në jetë.Por ato sikurse është thënë janë vetëm tre momentet themelore: kur lind gëzon të tjerët, kur martohesh gëzohesh ti dhe shumë të tjerë, kur vdes: ti s’di se ç’ndodh …Pra dasma e një njeriu që don vërtet të fillojë një jetë të re, me shpresa dhe ëndërra, është momenti i vetkontrollit të gëzimit dhe krenarisë tënde. Ndërsa gëzoj këtë moment martesor të çifit të ri, nuk mund të mos kujtoj martesën time 18 vjet të shkuara, ku duhet të bëhej lista gati një vit më parë për të arritur te një dasmë normale. Ndërsa Maltini më tregonte për problemet e dasmës së vet, unë revokoja dasmën time dhe ky djalë me siguri qeshte ndërsa flisnim në telefon…Ka të drejtë të qesh, se edhe unë qesh me paradokest e të kaluarës shqiptare, ndërsa gëzoj këtë dasmë që do të kujtohet për kohë të gjatë…

***
Ciceroni shekuj më parë ka thënë: “Pranga e parë e shoqërisë është martesa, tjetra janë fëmijët tanë dhe më pas gjithë familja dhe gjërat që na bashkojnë…”.Ne të gjithë i jemi gëzuar këtij “prangimi” si një ligjësi universale. Dasmat tona janë spektakle të këngës e valles ku gëzojnë të gjithë pranë çiftit të ri. Kështu ka qënë, kështu do të jetë… Është një mëngjes i shkëlqyer për çiftin Repishti. Deklarimi i tyre zyrar si burrë dhe grua u bë në nja nga mjediset më luksoze dhe më të pasura të këtij metropoli: Kullat Karlson në Minetonka. Secili erdhi me atë dëshirë për të përjetuar inagurimin zyrtar të çifit.Nuk ka tabaka që të imponojnë pijen, ka një liri ndryshe për secilin. Një protokoll i thjeshtë, por domethënës. Mysafirët duhet të shoqërohen deri tek vëndi ku duhet të ulen dhe ndjekin ceremoninë zyrtare.Është një përcjellje aristrokate që bëhet nga një grup i posaçëm. Radha e parë është për familjarë dhe vetëm famijarë. Njerëz të posaçëm përcjellin çdo çift tek amfiteatri i martesës. Një muzikë e lehtë shoqëron çdo ardhje. Çdokush që shoqëron miqte në amfiteatër është shqiptar. Respekti është i njëjtë për secilin. Nuk ka “mysafir special”, të gjithë janë të tillë: specialë… Dhe ja, nusja vjen si në përralla me një karrocë të ëndrravë me kalë të bardhë. Një karrocë princërore sjell Lorin tek krahët e Maltin Repishtit. Babai i vjazës, Bashkim Misliu, përcjell atë prej karrocës deri tek dhëndri i qeshur. Bukuria e saj e bardhë pushton hapësirën midis dy kullave të arta. Ajo zbret shkallët drejt amfiteatrit të martesës me Maltin Repishtin. Lori Misliu, bukuria yjnore e kësaj dite, mbështetet lehtë tek babai i vet , ndërsa hedh hapat e fundit të vajzërisë së saj…Është ky moment i bukur, ku babai mban lotët burrërisht dhe ia dorëzon vajzën atij që i përket. Një moment i pushtetit të ndjenjave prindërore që vetëm prindërit i kuptojnë, pa lotë gëzimi, lotët janë fshehur thellë në zemra, lotët janë mbuluar nga shkëlqimi vezullar i kësaj dame monument për çiftin…

“O dhëndër ku vete kështu,
Der tek nusja kam pak punë…”
Zëri i Mentor Xhemalit, artistit të madh shqiptar, sikur kumbon në këto dy kulla madhështore ku kurorëzohet martesa. Babai nuk qan, të dyja nënat, Ixhlal Repishti dhe Drita Misliu, shikojnë të lumturuara krijesat e tyre, ndërsa dhëndërri qesh dhe merr lehtë përkrahu nusen e vet… Çifti hedh hapat e parë të martesës…Së thelli shpirtit vjen një këngë…Si ngashërim gëzimi..Kënga jonë të bën të qash, por këtu nuk njihet e qara… Lotët nganjëherë janë të bukura, por i ruajmë brenda, që të respektojmë miqtë dhe gëzimin familjar…Lotët janë edhe shprehja më e plotë e gëzimit, por në këtë dasmë nuk pati të tillë vetëm sy të ngazëllyer nga gëzimi fatlum…Nëna e Maltinit qesh, qesh hijshëm, kështu edhe nëna e nuses, kështu edhe babai, kushërirat, kështu qesh edhe motra e dhëndërrit që ka ardhur nga Kanadaja, qesh edhe daja, edhe nipi, qeshim të gjithë ne, ndërsa çifti ngjit shkallët e kurorëzimit bashkëshortor…
Një kohë që ndrit. Diell që ndrit në këtë moment… një shatërvan madhështor në sfond. Një hark-ylber sikur bekon me ngjyrat e bukura çiftin Repishti…Një zë solemn ndiqet emocionueshëm nga çifti dhe dasmorët: “… ju deklaroj burrë dhe grua…” Duartrokitje.Shatërvani vijon të përcjellë ujë të kristaltë në lartësi dhe hapësirë duke krijuar magjishëm fiongon ylber të kësaj martese… Dhe çifti puthet para të gjithëve. Është puthja më e bukur publike.Të gjithë duartrokasim këtë moment, ndërsa çifti na përshdëndet përmes një buzëqeshje pasputhjes, që përcillet në hapësirën e kaltëroshe të qiellit. Ndërsa ndjek këtë moment, më kujtohet Jakov Xoxa që shkruante qysh në kohë të diktaturës së kundërputhjes:
” Një urë lidh dy brigje/ Një e puthur mbyll dy shtigje…”
Kjo reminishencë e letrave shqipe, më bën të shkoj rrufeshëm tek e shkuara jonë, që është memorje për dhjetra çifte në këtë dasmë. Por befas, çifti i porsaputhur lëshon dy pëllumba të bardhë në qiellin e kaltër, ndërkohë që qindra flutura të bukura pushtojnë amfiteatrin e martesës… Ky fluturim magjik na çon të gjithëve me vështrim nga qielli i pastër…Dy pëllumba të bardhë e shumë flutura plot ngjyra të ndezura, sikur vallzojnë tangon e çifit…Nuk ka një simbiozë më të bukur se kjo për një çift që hedh hapin e parë në jetën bashkëshortore… Ndaj vargjet poetike “Premtim” duket se këndohen e shkruhen në hapësirë nga qindra flutura krahëhapura rreth të sapomartuarve dhe dasmorëve:
“Për gjithë jetën do të shëtis me ty,
në pyjet me gjelbërim dhe brigjet me rërë
dhe kur jeta në tokë do të shkojë diku,
në parajsë, gjithashtu, unë do të të jem pranë…”

***
Pragdarka e dasmës ka filluar. Dasmorët janë shpërndarë lirshëm pranë amfiteatrit që kurorëzoi çiftin. Është një moment për të njohur, miq, shokë dhe kolegë të Dr.Repishtit. Një orkestër luan dirket melodi të ndryshme që shpërndojnë gjithandej një puhizë gëzimi.Secili zgjedh pijen e preferuar dhe ka filluar kështu dasma e shumëpritur. Çifti rikthehet nga shëtitja e parë me karrocën e princërore dhe pasi takojnë shokë e miq, bashkohen me familjet dhe të afërmit dhe bëjnë fotografi. Kolegët e Maltinit duket se janë krenarë për të. Ata futen në biseda për të mësuar më shumë për “sekretet” e djalit nga Shkodra. Duke e parë qartë këtë kërshëri u them: “Maltini ka një sekret të thjeshtë: punën dhe mirësinë…Kjo e bën të ketë sukses dhe ta duan të gjithë…”. “Ke të drejtë, ne e shohim këtë përditë tek puna dhe arritjet e tij…”- thonë kolegët duke qeshur.
Por nuk janë vetëm kolegët. Në këtë dasmë, mjeku ka ftuar edhe ish-pacientë të vet. Duket se ata janë edhe më të lumturit në këtë ditë. “Doktori më shton jetë dhe shëndet sa herë që më viziton- thotë Lerri, një pacient i Dr.Repishtit. Ai di të më respektojë dhe është ky respekt “kura” e parë dhe domethënëse që më jep doktori im…Dhe për më tepër, unë jam i ftuar në dasmën e tij…Jo të gjithë janë si Dr. Repishti. Ai është i veçantë…”. Natyrshëm ndihesh mirë ndërsa dëgjon komente të tilla e trokas gotën e gëzimit në këtë dasmë. “Të trashëgohet çifti…” Është ky urim domethënsës që përsëritet e përsëritet…Ca tabaka të mbushura plot me “mikromeze-fantazi” lëvizin midis grupeve të dasmorëve. Dielli lëviz drejt perëndimit. Dy kullat e larta duket se nuk bëjnë hije kund, por sikur derdhen madhërishëm në gotat e pijeve tona…Nuk ka hije në dasmë si kjo, ka vetëm dritë dhe shkëlqim. Gazmend Xhelilaj është një pjesëtar i komunitetit i ftuar nga Dr.Repishit. Ai është bashkë me Silvën dhe vajzën e tyre dy vjeçare Ina, që di edhe shqip edhe anglisht. Ata sapo janë kthyer nga Shqipëria. “Dasma jote solli dasma të tjera…E hoqe këmbën zvarrë”- i them duke qeshur Gazit. Ai qesh. Gazmendi është martuar 3 vjet më parë diku pranë liqenit të Minetokës.. Përpiqemi të heqim paralele mes dasmës së tij dhe kësaj që gëzojmë këtë moment, por dy dasma nuk janë kurrë të njëjta.
Tingujt e muzikës na gëzojnë thellë në shpirt. Është një dasmë që të shlodh ndërsa sheh madhështi, luks dhe bujari shkodrane. Mbi të gjitha çifti vjen si një dritë e gëzim feksës. Ndërsa futemi në sallonin e dasmës, vallzimi i parë u përket atyre që na sollën në këtu: Lori dhe Maltin. Prej këtij momenti të gjithë duket se janë të dehur ende pa pirë… Maltin Repishti uron gëzim për secilin dhe tavolinat kanë përplasur gotat …
Është një moment ku duam të themi shumë, por edhe duam që dasmorët të gëzojnë dhe dëfrehen. Shoku dhe miku i Maltinit, Dr.Petrit Ndrio nga Çikago kërkon të thotë shumë e më shumë nga sa lejon protokolli i kësaj dasme. Në pak minuta ai thotë shumë: “Ne ikëm të dy nga Shqipëria, por ikëm ndryshe. Maltini pat fat do të fluturonte drejt Amerikës, ndërsa unë i pafati mora rrugën më këmbë e kalova kufirin nëpër ferra drejt Greqisë… Ishte dhimbje dhe mundim, por burrat i provon mundimi dhe vuajtja, jo thjesht qefi dhe jeta e rëhatshme…Ne ishim shokë dhe u ndamë dhimbshëm, por pas vitesh gjetëm njëri tjetrin në San Diego dhe, prej atij momenti unë mësova nga Maltini se si të filloj karrierën në shëndetsi…Burri i mirë mbetet i mirë- ky ka qënë dhe është dhëndrri i kësaj dasme Maltin Repishti…Të trashëgohet çifti!”
Vokona Repishti, motra e Maltinit sjell një moment dhimbje e gëzimi në dasmë. Motra e mirë e dhëndërrit nuk mund të rrijë pa sjellë këtu babain tyre, Xhavit Repishti. Në pak radhë të shkruara në anglisht dhe shqip, ajo bën sallën të drithërohet, ndërsa babai i ikur nga kjo jetë, vjen magjishëm në dasmë përmes lotësh mallëngjimi. “…Babai nuk arriti këtë ditë, por ai është këtu dhe gëzon këtë dasmë sikurse secili nga ne…Ai është këtu sepse e deshte aq shumë djalin e vetëm, njeriun e shpresës dhe suksesit Maltinin…Ne gëzojmë këtë moment, por edhe me dhimbje që nuk mundemi të trokasim gotat me babain e dhëndërrit…Gëzuar e gëzime paçi ju të gjithë…Ky ishte edhe urimi-dëshirë i babait që mungon fizikisht në këtë dasmë…Por gjithsesi ai është këtu dhe na thotë: Gëzuar!”
Maltini do të më fliste shpesh për babain ndërsa i shërbente në shtëpi. ” I shtova aq vite jete sa munda, por ajo sëmundje ishte e rëndë…”- më thoshte Maltini një vit më parë ndërsa kishte njeriun e dashur. Dhe instiktivisht ai do të sillte kujtime me babain e vet ish-pedagogun në shkollën veterinare ku është diplomuar autori i këtyre radhëve. Unë nuk pata shans ta njihja nga afër, por ish-kolegët e mi gjithmonë përcollën mendime të shkëlqyera për Xhavit Repishtin. “Ne dëgjonim çdo mbrëmje “Zërin e Amerikës” qysh kur unë isha fëmijë….” Do të më thoshte një darkë Maltini. Natyrisht tashmë ky zë akoma është në efir, por ne që jetojmë këtu nuk kemi nevojë ta dëgjojmë më… “Nuk e njoh djalin e Xhavit Repishtit, do të më shkruante nga Tirana, As.Prof.Xhevdet Bashllari (veteriner dhe gazetar), por besoj se i ka ngjarë babait të tij, që ka qënë një njeri i shkëlqyer i frymëzimeve të avancuara rinore qysh në atë kohë të errët…”.
“Gëzuar…Të trashëgohet çifti…”- më shkund nga kujtimet Dritan Hoxha. Është miku dhe kolegu i Maltinit. Tan Hoxha duket se të përcjell atë fytyrë mendimtare të Shkodrës. Ai ka punuar 10 vjet si pediatër në Shkodër dhe tani ka rifilluar jetën në Kanada. “Mos humb kohë, ktheju zanatit si Maltini…” i them duke bërë shaka…Ai qesh. Ka një djalë dhe bashkë me gruan duket se janë të lumtur në Kanada…. “Eja këtu se do të shohësh se Kanadaja është aq prapa në disa anë… Ai qesh dhe shkodrançe më thotë: “A je i marrë a ban vetë…”
12 gusht 2007. Dasmë moderrne me tone shkodrane. 25 km në lindje prej këtij vëndi, aty në Mineapolis, ka dhënë gjuhën shqipe për amerikanët shkodrani Arshi Pipa. Në Universitetin e Minesotës ai ka qënë një personalitet i gjuhës dhe kulturës shiptare. Zoti Pipa mësoi shumë amerikanë të flasin shqip, madje ish-studentë të tij amerikanë u bënë edhe dhëndurrë të Tiranës. Ai kurrë nuk ëndërroi se pikërisht këtu, në pjesën më të pasur të Minesotës , një shkodran do të bënte një dasmë moderrne, madje duke u martuar me një shqiptare-amerikane. Pipa nuk u martua kurrë… Nëse do të jetonte, Prof. Pipa mbase do të ishte i ftuari special i kësaj dasme, por ai nuk do ta besonte se kjo do të ishte sa dasmë amerikane aq edhe shqiptare…Pipa nuk arrinte të njihte mprehtësinë e guximin për ndryshim të brezit që rrënoi diktaturën e Enver Hoxhës. Maltin Repishti ishtë një nga këta djem të revoltës dhe rilindjes demokratike në Shqipëri. Pas fitores së parevokueshme, ai e pa të ardhmen e vet në SHBA. Erdhi me shumë ëndrra e vullnet të paepur dhe vetëm me disa dhjetra dollarë në xhep. Dhe shihe dasmën që bën sot më 2007… Jo, Arshi Pipa mbase mund ta gëzonte këtë dasmë, por nuk do ta kuptonte kurrë…

***
“Mirëmbrëma, mirëmbrëma Shkodra jonë
A ke bukë, a ke bukë me na dhanë?…
Sa ka deti, sa ka deti ujë e ranë…”

Ne që kemi kujtime dhe mbresa me Shkodrën e shkodranët, e kemi kënduar këtë këngë sa e sa herë… Më duket se kjo këngë prelud përcilled nga tavolina në tavolinë…Dhe kthehet jehonë si himn i gëzimit në këtë dasmë…Ka qënë Shkodra loke, monument i kulturës, lashtësise dhe historisë shqiptare, që gjithmonë na ka dhënë diçka. Na ka bërë për të qeshur, kur kemi qënë të mërzitur, na ka ngopur kur “s’kemi pas gja me ngranë…”, na ka ngrohur kur kemi qënë në “bukurinë që vret” të Migjenit të madh. Shekulli i Migjenit ka ikur. Brezi i ri i Migjenit tashmë është plakur, ose ka vdekur. Migjeni nuk mendoi se “bijt e shekullit të ri” do të shpërthenin furishëm kaq larg Shqipërisë, diku në Perëndim, në Amerkë…
Ndërsa këngët kanë qënë këngë dhe dëshirat kanë qënë dëshira,sot ato i prekim dhe jetojmë. Është një shkodran, një djalë me emrin unik Maltin Repishti, biri i vetëm i Xhavit e Ixhlal Repishtit, që shpalos gjithë këtë bujari dhe mirësi në një dasmë lluksoze, të bollshme, të këndëshme dhe plot urime të bardha, ku bashkohen familja, krushqia, shokë, miq dhe kolegë…Një familje e madhe, në një dasmë të madhe. Një dasmë për të gjithë ata që dinë çdo të thotë mirësi dhe botë shkodrane. Sërish sjell në mend vargjet domethënëse për këtë ditë:
“Për gjithë jetën do të shëtis me ty,
në pyjet me gjelbërim dhe brigjet me rërë
dhe kur jeta në tokë do të shkojë diku ,
në parajsë, gjithashtu, unë do të të jem pranë…”
Sot martohet Maltin Repishti! Jetë të lumtur çifit! Qofshi përherë të lumtur dhe të trashëgoheni Lori dhe Maltin!

Me rastin e 95 vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë Kombëtare Shqiptare, artistë shqiptarë dhe të huaj në një ekspozitë të përbashkët në Romë

Ekspozitë që do të kthehet në muze në ambjentet e ambasadës shqiptarë në Romë

Me inisiativën e piktorit shqiptar Alfred Mirash-Miloti dhe me dashamirësinë dhe impenjimin e vetë Ambasadorit shqiptar në Romë SH.T Llesh Kola me rastin e 95 vjetorit të Shpalljes së Pavarësisë në mjediset e një nga hoteleve më luksoze të Romës “Grand Hotel Pasco del Principi” është hapur një ekspozitë e arteve figurative me pjesmarrjen e piktorëve shqiptarë që jetojnë e punojnë në Itali si dhe me pjesmarrjen e piktorëve italian, algjerian, iranian, libanez, peruan etj
Ambasadori shqiptar në Romë SH.T. z Llesh Kola i cili ndryshe nga paraardhësie e tij po afron bashkëkombësave të tij të zhvillojnë aktivitetet e tyre. Vetë fakti që kjo ekspozitë do të kthehet në një muze në ambjentet e ambasadës pas 26 nëntorit flet më së miri për një gjë të tillë.
Edhe prof. Massimo Guastella, docent i historisë së artit në Universitetin e Lecces ka ftuar miqtë e tij artistë, të cilët me kënaqsi marrin pjesë në këtë event të rëndsishëm.
Mjeshtri Uccio Biondi, artist me famë, megjithë impenjimet e tij në ekspozita personale e kolektive në galeri e muze, ka qënë ndër të parët që ka pranuar ftesën për ekspozitën n ë Romë. Në veprat e tij hapi i parë është i natyrs grafike dhe vizatimi i fotomodeleve vjen në mënyrë të përpiktë. Ngjyra dominuese është e kuqja, që merr një kuptim simbolik, si një shenjë në kërkim të një demokracie të re. E kuqja është shenjë vizive i një zgjimi te ri.
Ali Nassereddine, libanez, pikturon me ngjyra të qarta mesdhetare, duke kujtuar kështu vendin e tij dhe lojrat e fëmijërisë,  të pikturuara me kujdes edhe poezite në grafit.
Enza Santoro me veprën e saj shprehet për temat e identitetit, përkatësisë, turpit dhe këndvështrimeve.
Cammillo Sassano artist-designer dhe fotograf, i cili jeton në Amerikë, merr pjesë me një foto në bardh e zi të titulluar “Giochi pericolosi”, (Lojra të rrezikshme), një shkrepje delikate dhe misterioze.
Anna Borghi pohon:” Jam gjithnjë e më tepër e bindur për nevojën e një përballimi përfundimtar e aktiv në botën e artit. Përballim me mjeshtrat antikë, me sendet, por mbi të gjitha me bashkohësinë tonë dhe me njerëzit, që ecin e përshkojnë historinë bashkë me ne.
Davide Corona i seleksionuar për të marrur pjesë në ekspozitën “Profilo arte 2007” sjell  një punim që i përket kërkimeve të tij të fundit, e ku studion historinë e artit në mënyrë gazmore dhe ironike.
Shumë artistë shqiptarë janë studentë në akademitë italiane ose kanë studiuar  në Firenze, Milano, Roma, ose në Akademinë në Tiranë. Të gjithë ekspozojnë në Itali dhe në Europë.
Alfred Kedhi jeton për artin, ecën me një bllok skicash nën krah dhe vizaton gjithnjë e kudo: në metro, në tren me idet e tij te reja e kurajoze.
Armando Xhomo jeton prej vitesh ne Firenze. Nese hyn në studion e tij kudo sheh kuadro e skica, akuarele, vizatime e punime në vaj. Ai spjegon me kujdes pejsazhet e kërkimet e tij. Punimet e fundit trajtojnë temën e pejsazhit urban të trajtuar me liri.
Skulptori Helidon Xhixha  nga Durrësi, i cili punon kryesisht në  Milano, Dubai e Nju York ka ekspozuar në shumë vende. Sjellim si shembull skulpturën e tij  “Kali në Vrapim” i ekspozuar para stabilimenit Ferrari, në Maranello. Kur e takojmë flet për veprat e tij, ndër të cilat e fundit është e lartë 15 metër dhe do të vendoset në Nju Jork, afër vendit të Kullave Binjake.
Everest Tikvina, artist që jeton e punon në Firenze, pas përfundimi të studimeve për skulpturë pranë Akademisë në Firenze, prej vitesh ka realizuar skulptura monumentale në shumë bashki të Italisë.Qëllimi i tij nuk është të predikojë të vërtetën, por të shtroj pyetje: pyetje mbi dhimbjen e të tjerëve.
I riu Parlind  Prelashi pikturon, bën video art e fotografi. Në ekspozitën e fundit të tij, në Brindisi ka prezantuar një video me 12 minuta ku tregon historinë e një familje në veri të Shqipërisë. Në foton që ekspozon në Romë paraqet një shkrepje bardh e zi në një moment të fortë e sensibël.
Artisti Alkan Nallbani, është shumë biografik në kujtimet e tij dhe thotë: Nga ajo kohë vjen edhe lidhja ime e fortë me temat e jetës shqiptare, por protagonistët janë anonim; secili prej nesh mund te gjejë vehten në këto figura njerëzore që komunikojnë me pejsazhin rrethues.
Ghazi Kanani artist iraken me një punim në vaj të titulluar tregon gjithshka pr jeten e tij  kurioze dhe sesi kerkon te gjeje anën befasuese në gjithë aspektet e saj.
Allal  Khelfaloui  te “Enderra” pikturon vendin e tij, Algjerinë me ngjyra të kaltra, te kuqe dhe e bardha si sfond që rrethon pejsazhin e kujtesës së tij.
Albana Temali që sot jeton në Bolonjë, prej vitesh per pasion pikturon, fotografon e ekspozon ne Itali e jashte saj. Ne ekspozite sjell “Vjeshten” ku me ngjyra te gjalla pikturon kodrat e Toskanes. Prej vitesh impenjohet ne promovimin e artisteve shqiptare nepermjet internetit dhe si korrespondente per shtypin shqiptar.
Vladimir Llakaj docent i Akademise në Tiranë, i diplomuar ne Bolonje dhe ne Rome, ekspozon një pejsazh plot me penelata ekspresive të qytetit të Beratit, qytetit unik ne botë e antik me rreth 2300 vjet jete.
Alessandro Buccoliero pikturon gjithe Firencen me simbolet e tij ne menyrë pop-art, me ngjyra shumë të forta dhe të ndara, të cilat krijojnë një harmoni surreale.
Xhovalin Delia regjisor e piktor prezantohet me “Njeriu si krijues e krijes”, si bashkësi në raport me veten e çka e rrethon, si njesi në ndervartesi reciproke dialektike me gjithësinë përtej të “Mirës” e të “Keqes”.
Zafina  Vasa  me një pikturë të dendur e të dëshëruar ku ngjyra luan gjithë lojën , duke krijuar në mënyrë të lirë kufijtë e pejsazhit të saj emocional.
Mark Gera qe vjen nga një familje artistësh shkodranë jeton në Torino pikturon në mënyrë personale e pothuaj infantile, por kontrollon me sens krijues shumllojshmëri ngjyrash si në pikturat kompozime figurative apo ne ato astrate.
Ferdinand Bjanku, nga familje artistësh shkodranë kohët e fundit është impenjuar në fushën e fotografisë edhe si fotoreporter i shtypit shqiptar: Ai sjell në ketë ekspozitë një nga fotografitë e fundit të realizuara në qytetin e tij te lindjes në Shkodër ” Këmbana e Katedrales së Shkodrës” duke evokuar keshtu lirinë fetare të fituar pas rënies së diktaturës në Shqipëri.
Studentët Albien Alushaj, Arber Elezi e Dhimitraq Kote, studiojnë në Firenze në Akademine e Arteve te Bukura dhe jetojnë në këtë qytet plot me artistë dhe muzeume. Ambasadori Llesh Kola i ka ftuar personalisht ne këtë ekspozitë duke u demostruar kurajo duke konsideruar se studiojnë duke bërë sakrifica për një të ardhme prej artistësh.
Alfred Mirashi Milot nuk është vetëm organizator i ekspozitës por edhe pjesmarrës i saj me një punim -dittico të kuq të titulluar “Angolo Mediterraneo” ku mbi telajo janë celësat e vizatuar në sens simbolik që ftojnë botën e sotme të hapë dyert e të jetojë në paqe pa frikën e përballimit me “te ndryshmen”. Pas vlerësimit të fundit që i është bërë në Milano me cmimin “Profilo arte 2007” ështe edhe prezent në katalogun me titull “100 artisti per un’indagine sull’arte in Italia”shkruar nën kujdesin e Philippe Daverio e Jean Blanchaert, (botim Rizzoli) dhe që gjindet sot në të gjithë libreritë në Itali. Ekspozitat e ardhme të tij do të jenë në San Pietroburgo, Madrid e New York. Disa vite më parë ekspozita personale e titulluar “Le veneri di Milot” në Maschio Angioino, Napoli u organizua nen kujdesin e kritikëve Francesco Poli e Eduardo Cicelyn
Këto vepra të artistëve bashkëkohore pas datës 26 nëntor 2007 do të jenë të ekspozuara përherë në ambjentet e ambasadës shqiptare në Rome dhe së afërmi në sitin zyrtar të saj.

NAMIK MEHMETI, (GAZETAR) FIRENZE ITALI

Gadishulli Apenin “ngjyroset” kuq e zi

Ishte nje nentor i pazakonte per komunitetin shqiptar ky i sivjeteshmi per mbare gadishullin Apenin. “Un Novembre rosso – nero” (nje Nentor kuq e zi) e titulluan nje sere gazetash e revistash italiane, muajin me te rendesishem per komunitetin tone ne kete vend. Me dhjetera aktivitete nga me te ndryshmet te organizuara nga “Lidhja Nazionale shqiptaro-arberesh” dhe LSHB-kuvendi i Italise ne bashkepunim te ngushte me shoqatat dhe komunitetet lokale ane e kend, qe nga arbereshet e Kalabrise dhe Siçilise ne Jug e deri tek komunitetet shqiptare te veriut ne kufi te Frances, Torino ne kufi te Austrise, Bolzano apo ne kufi te Sllovenise, Trieste.
Gjithesesi, kremtimi e 95 vjetorit te pavaresise kulmoi ne rajonin Marche, pikerisht ne qytetin Fermo, ku nje sheshi ju dha emri i Heroit tone Kombetar e pas nje ceremonie solemne, ne prani te rreth nje mije te ftuarve, u vendos magjishem busti i tij.
Ne fjalimin e rastit, kryetari Lidhjes shqiptaro-arberesh e njekohesisht n/kryetar il LSHB, z. Alban Kraja, rievokoi per te pranishmit rolin vetmohues ne historine e Kontinentit tone te vjeter te popullit shqiptar ne pergjithesi e te Heroit tone Kombetar Skenderbeut ne veçanti, te cilin ai e cilesoi njekohesisht dhe Hero te Italise e mbare Europes. Me kete rast ai i dhuroi 10 kopie te librit te tij mbi Skenderbeun, bibliotekes se qytetit bregdetar Fermo.
Ne fjalen e tije pershendetese, ambasadori i Shqiperise ne Rome z. Llesh Kola, vleresoi lart rendesine qe evenimente te tilla kane per jo vetem per komunitetin shqiptar ne Itali por dhe per imazhin e te gjithe Kombit tone. Me kete rast shkelqesia e Tij z. Kola i dorezoi z. Alban Kraja medaljen e mirenjohjes, per merita te veçanta ne mbrojtje te figures se shqiptarit ne Itali.
per zyren e shtypit, informacionit dhe maredhenieve me publikun
Vitore Stefa

Dosja sekrete e Ahmet Zogut Nr. 945/III që dënoi 73 komunistë

Të duket disi e pabesueshme se nga 73 komunistët e parë që ndiqeshin në të gjithë Shqipërinë, nga Zyra sekrete e Mbretërisë nga viti 1935 deri me 10 shkurt të vitit 1939, kur pjesa më e madhe u dënuan nga gjykata politike e asaj kohe 29 komunistë ishin nga trevat që më vonë do t’u bëjshin simbol i Antikomunizmit, pra nga Shkodra, Malësia e Madhe dhe vetëm 1 nga Dibra e 2 nga Gjakova. Nëse nuk do të figuronte edhe sot në Arkivin e Shtetit dosja me numër 945/III pak kush do ta merrte për të vërtetë këtë shënim tonin sot gati 70 vite nga ajo kohë. Gjithsesi ne duke u bazuar në dosjen e sipërshënuar po “riprodhojmë” vetëm emrat e atyre burrave të akuzoheshin si komunistë nga trevat e Shkodrës, Malësisë, dhe nga disa troje të Shqipërisë së Veriut, të cilët janë:
1. Zef Mala nga Shkodra
2. Ethem Boriçi nga Shkodra
3. Qemal Draçini nga Shkodra
4. Ramiz Xhabia nga Shkodra
5. Abdyl Bega nga Shkodra
6. Ndue Gjela nga Thethi, banues në Shkodër
7. Mark Uli nga Shtoji i Ri, banues në Shkodër
8. Faik Boshnjaku nga Shkodra
9. Gjergj Zagora nga Shkodra
10. Gjon Shpataraku nga Shkodra
11. Vasil Marku nga Shkodra
12. Ndoc Mazi nga Shkodra
13. Hajrulla Kastrati nga Shkodra
14. Vojo Kushi nga Shkodra
15. Branko Kadia nga Shkodra
16. Pashuk Ilia nga Shkodra
17. Vasil Shanto nga Shkodra
18. Gjovalin Luka nga Shkodra
19. Vasil Llazari nga Shkodra
20. Ilo Panduku nga Shkodra
21. Voin Grabova nga Shkodra
22. Çun Jonuzi nga Kastrati
23. Gjeto Keqi nga Kastrati
24. Spaso Trimcev nga Shkodra
25. Sadik Bekteshi nga Shkodra
26. Tuk Jakova nga Shkodra
27. Emin Duraku nga Gjakova
28. Sadik Stavaleci nga Gjakova
29. Nazmi Koxhaxhiku nga Dibra e Madhe
Vlen të theksohet se në dekumentet e shërbimit sekret kanë figuruar edhe emri i Zef Hotit (nga Hoti i M. Madhe), por për arsye se ishte vrarë në luftën civile të Spanjës në vitin 1937, ai nuk mund të përfshihej në gjygje, gjithashtu edhe emri i komunistit Ali Kelmendi nga Gucia e Malësisë, nuk ishte disponibël në gjygje, për arsye se ky kishte vdekur… Në listën e dëninmit të bën përshtypje se pjesa më e madhe e këtyre të akuzuarve si komunist janë me arsim fillor, dhe fare pak me arsim të lartë apo të mesëm, gjithashtu mosha e tyre në përgjithsi ishte e re apo shumë e re, ku një nga këta ishte vetëm 15 vjeç, çfarë tregon se shumica ishin mashtruar nga propaganda komuniste, që ka fjalët e bukura e veprat e këqia… Këta burra nga Shkodra, Malësia e tjerë u gjykuan së bashku me 44 të akuzuar të tjerë si komunist nga e gjithë Shqipëria. Trupi gjykues përbëhej nga Abedin Xhiku – Kryetar, ndërsa antarë të gjygjit ishin Et’hem Hado, Hysen Sula, Shan Vila dhe Lan Kraja, ndërsa Prokurori i Çështjes ishte Dhimitër Goci. Vendimi i dënimit u muar nga Gjygji politik me daten 10 shkurt të vitit 1939. Të dënuarit komunistë dërgohen të kryejnë dënimin në një burg të kohës në Berat. Ky dënim zgjati fare pak, pasi u amnistua pas datës 7 prill 1939, nga pushtuesi fashist (nga mëkëmbësi i mbretit Viktor Emanueli, Françesko Jakomoni). Është interesant të thuhet se Kryekomunisti i mëvonshëm Enver Hoxha, nuk figuronte as në listën e të dënuarve si komunist, dhe as në listën e shërbimit sekret të mbretërisë që ndiqte komunistët e kohës, ku drejtuesi i shërbimit sekret ishte shkodrani Zef Kadarja. Në fakt duket se Enver Hoxha ishte një agjent sekret i mbretërisë, pasi ishte i priviligjuar si student në Francë ku nuk mori asnjë vit, ishte Sekretar në Konsullatën Shqiptare të Belgjikës e deri Profesor pa arsim në Liceun e Korçës. E ndërsa Zef Kadarja i ruajti “Nderin” agjentit të tij, Enver Hoxha, ky kur erdhi në pushtet i mori jetën ish shefit të tij. Ashtu siç u mori jetën edhe pjesës më të madhe të komunistëve të parë nga Shkodra, Malësia e tjerë. E natyrisht edhe kjo eksperiencë i hidhur, influencoi sado pak në antikomunizmin e mëvonshëm të trevave që fatkeqësisht kishin importuar të parët farën e kuqe e të keqe të komunizmit, farë që ende nuk është “KUAR” edhe sot plotësisht në Shqipëri pas rreth 70 viteve…
Ndue Bacaj

Kongresi i Manastirit, 14-22 nëntor 1908

Nga datat 14 deri 22 nëntor të vitit 1908, me inisiativën e shoqërisë “BASHKIMI” në qytetin historik të Manastirit (sot nën Maqedoni me emrin Bitola) u mblodhën përfaqësues nga të gjitha trevat shqiptare dhe shoqëritë jashtë trojeve tona. Programi për unifikimin e alfabetit ishte bërë që në gusht me thirrjen: “Jo me pushkë e barut, por me pendë e letra.” Me 14 nëntor ju përgjigjën thirrjes rreth 400 shqiptarë, ku 150 nga këta u konsideruan delegatë, dhe në bazë të kritereve vetëm 52 nga këta kishin të drejtë vote. Fillimisht mbledhja zgjodhi kryetar Mit’hat Frashërin (djalin e patriotit të njohur Abdyl Frashëri) dhe nënkryetarë përfaqësuesin e shoqërisë Biblike, Gjergj Qiriazin. Në këtë kongres merrnin pjesë shumë patriotë e veprimtarë të njohur si Luigj Gurakuqi, Fehmi Zavalani, Gjergj Fishta, Sotir Peci, Shahin Kolonja, Çerçiz e Bajo Topulli, Mihal Grameno, Abdyl Ypi e tjerë. Duhet thënë për hirë të së vërtetës se autoritetet turke nuk penguan kongresin, madje ditën e parë përshëndeti edhe Prefekti i Manastirit, me një politikë më liberale që kishin proklamuar Xhonturqit. Pas tre ditëve diskutime u vendos të zgjidhet komisioni i Alfabetit. Komisioni kishte në përbërje 11 antarë me kryetar At Gjergj Fishten. Komisioni pas shumë diskutimesh (në mes disa alfabeteve të shoqërive shqiptare e tjerë), vendosi me shumicë të miratojë si alfabet unik të shqiptarëve, Alfabetin që kemi sot me 36 shkronja, pra në përgjithësi atë latin. Gjergj Fishta e mbrojti këtë alfabet jo pa vështirësi, pasi alfabeti me germa arabe apo greke, kishte mbështetje zyrtare nga Stambolli. Duhet theksuar se vëzhguese në këtë kongres kishte qenë edhe misionarja amerikane Fineas Kenedi, e cila shkruante se këtu u mbajtën shumë kumtesa, por ajo e poetit Gjergj Fishta nga Shkodra ishte më e mira dhe i bëri dëgjuesit t’u rridhnin lotët. Një e veçantë që vlen të thuhet ishte edhe pjesëmarrja e të vetmes delegate grua, Parashqevi Qiriazi që vinte nga shkolla e vajzave Korçë, madje kjo ishte e para femër shqiptare që merrte pjesë në një forum të tillë kombëtar. Kongresi përveç alfabetit miratoi edhe një program kombëtar me 18 pika, që kishin karakter politik, ekonomik, kulturor e shoqëror. Gjithsesi edhe pas kongresit qël përfundoi me datën 22 nëntor 1908, Alfabeti që kemi sot kaloi pengesa e vështirsi të natyrave të ndryshme shtetrore e shoqërore, por ky alfabet triumfoi…
Ndue Bacaj

Me rastin e 95 vjetorit të “Ditës së Zë-Vendimit të Mëvehtësisë”, “Ditës së Flamurit” dhe “Kongresit/Kuvendit të Vlorës, 28 nëntor – 7 dhjetor 1912. Me rastin e 70 vjetorit të botimit përkujtimor të revistës Leka, “Për 25 vjetorin e Ditës së Lirisë Kombëtare, kushtuar atdhetarëve të vërtetë”

“Mëvehtësia, liria dhe mosvartësia” në anën e padukshme

Agron Luka

(vijon)

Shtrohet çeshtja, ky ishte një qëndrim dhe veprim i unifikuar e i kordinuar taktiko-diplomatik i një kryeqendre të lëvizjes patriotike, apo një qëndrim personal, apo më shumë një udhëzim i vetë diplomacisë turke?! Sipas tekstit të H.Sh. cit. f 358 dhe sipas disa dëshmive të personave aktivë të kolonisë shqiptaro-vllahe të Bukureshtit etj, rezultonte se Ismail Qemali, akoma edhe midis datave 5 nëntor-19 nëntor, ngurronte midis shpalljes së autonomisë dhe indipendencës, sepse, përveç të tjerave, ai orjentohej edhe nga gjendja e trupave turke në frontet ballkanike, nga fronti i Shkodrës dhe sidomos nga ai i Janinës, ku si komandant ishte Esat Pashë Janina, një shqiptar i turqizuar. Vetëm më datën 19 nëntor 1912, pasi ishte siguruar në Vjenë, Ismail Qemali deklaroi nga Trieste: “menjëherë pas mbërritjes time në Shqipëri do të shpall pavarësinë e Shqipërisë dhe do të zgjidhet një qeveri e përkohëshme”. (HSh. Cit. f 358)
Kur e pyetën I. Qemalin në Bukuresht, se “si qëndronte problemi i Janinës dhe kufinjve politikë të shtetit shqiptar”, ai i bishtëroi përgjigjes së drejtëpërdrejtë duke thënë: “e rëndësishme do të ishte të ngrinim flamurin kombëtar dhe pasi të ja bënim të njohur Evropës, pastaj do të shikohej edhe puna e kufinjve… I. Qemali dhe L. Gurakuqi kishin të hartuar një farë Projekt-Rezolute, qysh para se të vinin në Bukuresht. Shënimet e kësaj Projekt-Rezolute i mbante Gurakuqi dhe pasi bisedimet morën fund, ai i përmblodhi në Bukuresht në disa pika dhe në një Rezolutë dhe e shkroi në tre kopje dhe të gjithë ne që ndodheshim atje vumë nënëshkrimet me rradhë. Nga këto Rezoluta, një e mbajti vetë I. Qemali, një “Shoqëria Bashkimi” dhe të tretën Nikolla Naço…” (“lufta për Çlirimin Kombëtar në vitet 1878-1912”, 1962, f 471-478, Kujtimet e A.S. Drenova, Z. Stavre, Dh. Zografi etj)
Gjithsesi, ka ardhur koha që sidomos tekstet që përmbajnë dokumentacionin historik dhe atë të diplomacisë, të mos na serviren e diktohen me recetat interpretative shtampë. Veçanërisht ka ardhur koha e botimve pa ato cungimet e përzgjedhjet e hequra me kllapa pika-pikat e famshme, si përshembull korpusi “Mendimi Politik e Shoqëror i Rilindjes Kombëtare Shqiptare” (Përmbledhje artikujsh nga shtypi), nga Zihni Haskaj etj.
Ismajl Qemali në sy të turqve: “…Ismajl Qemal Beu iu shpreh korespondentit të Londrës të fletores “L’ Echo de Paris”: Piksëparit pohoj se, në kundërshtim me ç’ka më padit Stambolli xhon turk, unë s’kam qëllim aspak të ndërtoj Shqiperinë një shtet të pavarur nga rrënja. Kam (ndërmend t’a ndërtoj) vetëm ndër megje të Perandorisë dhe nën mbrojtjen të një Konstitucioni të njënjishëm, (vetëm kështu) ka ngjasa se mund të bëhet kombi ynë” (Leka, 1937, Vëll 2, cit. f 403)
Komentet, besoj se janë të tepërta.
Berlin, 16/09/1912. Korespondenti i fletores gjermane “Wossische Zeitung”, në Stamboll i mori një intervistë politikanit Dervish Hima, i cili deklaronte: “Gjendja është qetësuar… lëvizja shqiptare nuk ka pasur kurrë qëllime indipendence ose të shkëputjes nga Turqia. Kush e ka thënë këtë është një shpifës. Shqiptarët vetëm kanë dashur rënien e Komitetit Xhonturk të Selanikut dhe përmirësimin administrativ. Sjellja e ushtrisë turke në Shqipëri ka qenë shëmbullore”. (po aty sipër cit.)
Kështu pra, edhe Dervish Hima në gusht 1912! Sipas këtyre deklarimeve do të dilte se një pjesë e mirë e atyre kryengritjeve të fryra dhe gjoja të deklaruara komplet si antiturke, të përgjakshme për pavarësi etj, na paskan qenë pjesë e kuadrit dhe luftës politike midis vetë partive turke rivale dhe se në këtë luftë politike ishin ndarë edhe përkrahësit shqiptarë. Sipas H. Prishtinës lëvizjet dhe sidomos kryengritja e 1911-1912, ishte e orjentuar për “rrëzimin e xhon turqve” dhe e kishte si parullë politike, se xhon turqit ishin më të këqinj se absolutizmi i Abdyl Hamidit” etj, por, “kryengritja u sabotua nga Riza Beg Gjakova, Isa Beg Boletini dhe nga shumë fanatikë fetarë sepsa ata e kishin mendimin se ne nuk mund të ndahena prej osmanlive e nuk e duem as autonominë, se këto janë fjalë kuftri e se të tanë hallin e kishin me mësye e me e lirue Sulltan Hamidin prej burgimit në Selanik”. (Cit. sipas “Lufta për Çlirimin Kombëtar 1912-1878, f 423-427, nxjerrë nga H. Prishtina, “Nji shkurtim Kujtimesh mbi Kryengritjen Shqyptare të vjetit 1912”, Botim i Dytë, Bari 1925)
Historiografia enveriste dhe ndonjë monografi-letërsi, (S.L., “Isa Boletini”, bot. 1971. Autori ishte kritikuar edhe si antiqamilist!) e kishte trajtuar këtë çeshtje thjeshtë si një lloj shpifie personale të Hasan Prishtinës në drejtim të Isa Beg Boletinit, mirëpo ja se çeshtja, siç shihet, na paska qenë shumë më e thellë. Hasan Prishtina, ka treguar të vërtetën historike dhe ajo kurrsesi nuk mund të lahej me një ibrik ujë. Kjo vijë filo-sulltaniste ishte e gatuar qysh me “Komplotin e Taksimit”, në Stamboll…
Vlorë, 28 nëntor 1912. Nga Proçes-Verbali, “Mbledhja e Parë e Kuvendit të Përgjithshëm Kombëtar”:
“Z. Mustafa Asim Kruja Efendiu, kërkon që të tregohet mirë çeshtja e sotshme e Shqiperiës e gjendja e saj përpara mendimit e qëndrimit t’Evropës.
Z. Ismail Kemal Beu tha: “…Shqipëtarët, ndonse besnikë kurdoherë tek Mbretëria Othomane, nuk e kanë harruar kurrë as gjuhën as kombësien e tyre e prova më e mirë janë përpjekjet e kryengritjet që u bënë herë pas here e sidomos në këta katër vjetët e fundit për të ruajtur të drejtat e zakonet e tyre. Qeveria Othomane nuk e vështroi kurrë interesin e saj e nuk deshi kurr t’ua shpërblejë me të mirë shqipëtarëvet shërbimet e mëdha që i bënë Turqisë. Në këtë kohë të fundit rrëfeu ndopakë dëshirin që të mirrej vesh me kombin t’ënë, po prapë nuk vuri të gjithë vullnetin e mirë e nuk mori të gjitha masat e nevojshme për të paqësuar e për të kënaqur shqipëtarët. Në këtë e sipër krisi lufta me të katrë Mbretëriet e Ballkanit, të cilat kërkonin përmirësime e të drejta për vllezërit e tyre të një kombi e një bese. Më vonë e harruan qëllimin e parë, e pas që lufta u vajti mbarë, u muarën vesh për copëtimin e ndarjen e Mbretërisë Othomane, e pra edhe të Shqipëniës. Shqipëtarët, të cilët kishin marrë pjesë në luftë, më fort se si ushtarë, si të zotët e vendit për të shpëtuar vehten e tyre, kur pan se ushtria e Turqiës u munt e se Mbretëria Othomane nuk mund të qëndronte më, vrapuan të mirrnin masat që koha kërkonte… Pas që nuk mbetej më as ndonjë shpresë për t’a shpëtuar Shqipëriën me armë, e vetmja udhë shpëtimi ishte ndarja e Shqipëries nga Turqia”…
(Po aty sipërcit. f 422-423; Gazeta “Përlindja e Shqipëniës”, Vlorë, Vjet’ i II, Nr. 6, 7,8,9,10,11)
Shikoni e gjykoni vetë pra, edhe nga goja e I. Qemalit, se si ishin lënë “liria kombëtare”, “shpëtimi”, “indipendenca”, “flamujtë”, “kufinjtë politikë të Shqiperisë”, për minutin e fundit, kur ushtria turke e shpartalluar në të gjitha frontet ishte rrasur në Shqipëri, së bashku me Kryekomandën e Përgjithshme dhe Kryekomandantin Kara Seit Pasha në Berat dhe ishte në grahmat e fundit të rezistencës… Shikoni se si trajtohet edhe çeshtja e luftës nacional-çlirimtare e popujve fqinjë ballkanikë e cila vetkuptohet se nuk kishte si të ishte në funksion të çeshtjes osmane e shqiptare. Ajo që bie në sy me të parën për cilindo vërejtës qoftë edhe për një kurioz diletant, do të ishte çeshtja: pse Ismail Qemali nuk e përmendi në këto Proçes-Verbale dhe në Kërkesat zyrtare drejtuar Evropës dhe Turqisë, aspak atë Shqiperinë me shtrirjen e saj në katër vilajetet sipas ndarjes administrative osmane?! E dinte se ishte paravendosur tjetër gjë?! E pra, qysh nga koha e 1878 e deri te 1912, nëpër një pjesë të madhe të botimeve letrare, shqipetarët ishin deklaruar me një Shqiperi jo vetëm me 4 vilajete, por edhe me plot 5,5 Vilajete, ndërsa në botimet e kërkesat zyrtare as që shënoheshin kund shqiptarët dhe Shkypenija/Shqiperia! Pse ky realitet kaq i trishtuar, kaq zhgënjyes, i orjentuar gjithmonë sipas qerres së diplomacisë turke?! A nuk ishte dashur të reflektohej!
Historia dhe film-historia “Nëntori i Dytë” na kishte treguar se në Lushnje, kishte një telegram arrestimi “gjallë a vdekur”, për I.Qemalin dhe njerëzit e tij, por pastaj siç e thotë historia reale, pas pak orësh erdhi urgjentisht një kundra telegram ku thuhej se, “I.Qemalin me gjith shokët e tij t’i nderoni” etj, nga ku nënkuptohej se ai ishte me një mision diplomatiko-patriotik, që komandohej nga Stambolli, Kryekomanda e Beratit, Komanda e Janinës etj. (Shih “Lufta për Çlirim Kombëtar 1878-1912”, f 479-485, Kujtimet e Qemal Kara Osmani, Këshilltar dhe Kryesekretar i Kryesisë së Shtetit të Kuvendit të Vlorës) Historiografia dokumentare e Demokracisë, që në pjesën më të madhe riboton materialet e historiografisë së kohës enveriste, mezi ka botuar një gjysëm pohimi të një telegrami të komandantit të Janinës, Esad Pasha, dt. 25 nëntor 1912, që i drejtohet Shtatmadhorisë dhe Kryekomandës së Ushtrisë Osmane, “për qëndrimin ndaj I. Qemalit dhe planeve të tij”, ku nënvizohej: “…Megjithkëtë, meqënëse I. Qemali ka ardhur nga Stambolli, duhet që qeveria perandorake të ketë pak a shumë dijeni mbi ionisiativën që ka marrë ai dhe t’a ketë dhënë gjer diku pëlqimin e saj lidhur me këtë inisiativë. Prandaj për sa më sipër jemi në pritje të urdhërit tuaj”. (Teuta Hoxha, “Ismail Qemali, Përmbledhje Dokumentesh 1888-1919, bot. 1981, ribot. 2002, Dok. Nr. 194, f 252-253) (vijon)

***
Sipas historiografisë dhe teksteve tradicionale që na kanë servirur deri më sot, krijohet ideja se Akti/Proçes-Verbali i shpalljes së Mëvehtësisë/Indipendencës u shpall verbalisht, u përpilua me datën 28 dhe po atë ditë u firmos nga ata delegatë që ishin aty prezentë. Kështu e shkruante edhe libri “Shqypenija më 1937”, Vëll I, 1937, f 36: “U redaktua vendimi i shpalljes të vetqeverimit në gjuhë shqip e turqisht dhe u nënshkrua prej të gjith delegatve q’u ndodhën në mbledhjen e parë si vijon: … jepen formulimet e redaktuara në shqip e në turqisht ku vërehet se formulimi shqip ndryshon disi tekstualisht nga ai turqisht, pastaj vijnë firmatarët. Mirëpo këtu duheshin sqaruar hollësisht disa realitete e jo të rrumbullakoseshin. Në fillim të Mbledhjes së Parë, u zgjodh si Kryetar, i paracaktuari Ismail Qemali dhe pastaj si shkronjës/mbajtës të Proçes-Verbalit u zgjodhën Luigj Gurakuqi dhe Shefqet Daiu. Në botimin zyrtar “Shqypenija më 1937”, L. Gurakuqi dhe Sh. Daiu na prezantoheshin edhe si “sekretarë”, por t’a sqarojmë, janë sekretarë mbajtës-protokolli e jo si sekretarë të Kryetarit të shtetit. Në fillim të mbledhjes së parë të Kongresit/Kuvendit/ose “Mexhlizit të Vlorës”, u vendos që në votimet, përfshirë edhe atë të shpalljes së pavarësisë, çdo kaza, sipas ndarjes administrative osmane/ose ngastrë në termin e improvizuar shqip, të kishte vetëm një votë të vlefshme përfaqësuese, pavarësisht se sa delegatë kishin dërguar ose do të dërgonte çdo kaza në Vlorë. Këtu konstatohet qartë se, në vend të shprehjes me delegatë përfaqësues së hapësirës së kufinjve me 4 vilajetet, ishte vendosur që përfaqësimi të bëhej nga disa kaza të përzgjedhura që ndodheshin në këto 4 vilajete. Shihet se nuk ishin përmendur fare se cilët do të ishin kufinjtë politikë të atij shteti të ri. Në realitet shteti i ri, do të zyrtarizohej për herë të parë me termin e ri gjeografiko-etnik-politik Shqypenia/Shqiperia për përdorim të brendëshëm dhe si vetvetiu do të mbeste Albania tradicionale për vetprezantimin e jashtëm. Kishte një ndryshim jashtzakonisht të madh nga Lidhja e 10 qershorit 1878, që në origjinal quhej “Xhemieti Ihtilahti Islamie”, 34 vjet më parë. Në Prizren, zyrtarisht nuk ishte kërkuar aspak as autonomia, delegatët kishin vetëm përfaqësim mysliman, nuk ishin përmendur fare as shqipëtarët e as Shqipëria në dokumentet zyrtare si Kararnameja e Talimati, atje flitej për 5,5 vilajete dhe në emrin e përfaqësimin e të gjithë myslimanëve të Ballkanit, nuk kishte marrë pjesë as Vilajeti i Janinës dhe as delegatët e myslimanëve të Vilajetit të Shkodrës, madje as vetë Abdyl Frashëri etj. Historia e re e “korigjuar” e Shqipërisë së Demokracisë, siç edhe e vjetra, e bën si një fakt të kryer se në “Lidhjen e Prizrenit” ishte kërkuar dhe shpallur autonomia! (“Historia e Popullit Shqiptar”, Vëll. 2, bot.2002, f 513) Me sa duket kjo “histori” ka pasur parasysh dhe ka përgjithsuar ndonjë shprehje të ndonjë telegrami apo proteste të ndonjë krahu a dege të veçantë. Dokumentet historike vërtetojnë se as më 1878 e as në vitet vazhdim nuk ishte kërkuar e shpallur zyrtarisht ndonjë autonomi.
Siç dihet fare mirë numri i delegatëve, me datën 28 nëntor 1912, ishte shumë i paplotësuar, mbasi një pjesë nuk kishin arritur akoma, një pjesë e kishin njoftuar ardhjen paradhënie me telegrame, ishin bërë disa delegim-përfaqësime, ndërrime etj. Ne sot nuk e dijmë e nuk disponojmë ndonjë listë të përgjithshme të kazave, që u kishte dërguar ftesa pjesmarrjeje Ismail Qemali, si ishin përzgjedhur kazatë etj. Dijmë vetëm se lista e disa kazave është kjo: Berati, Dibra, Durrësi, Elbasani, Gjirokastra, Ipeku (Jakovë-Plavë-Guci), Kruja, Lushnja, Ohri-Struga, Shijaku, Tirana, Korça, Vlora, Shkodra, Përmeti, Kosova, Peqini, Gramsh-Tomorrica, Tepelena, Kavaja, Çamëria, Ipeku, Mati, Kollonia e Bukureshtit. (“Shqypenija më 1937”, f 34-35) Kaq kaza kishte Shqipëria në 4 vilajetet?!
Lista e prezantimit të kazave dhe e delegatëve, të datës 28, sipas revistës Leka, Vëll II, 1937, që citonte “Përlindjen e Shqipëniës” së 1914, ndryshon nga numri e nga rradhitja e kazave dhe delegatëve që ka botimi zyrtar i qeverisë zogiste “Shqypnija më 1937”, në f 34-35. Simbas këtyre paraqitjeve mund të krijohet edhe një përshtypje e gabuar sikur të gjithë delegatët kishin qenë prezentë atë ditën e 28 nëntorit 1912. Dihet se shumë delegatë erdhën me vonesë dhe mbasi ishin marrë vendimet më kryesore, ndërsa një pjesë e madhe mungonin nëpër mbledhjet. Qysh në votimin e ditës së parë, u vendos që çdo kaza të ketë një votë, por disa kaza mbetën jashtë edhe pa asnjë votë, kurse shohim të firmosin disa delegatë të së njejtës kaza, në kundërshtim edhe me vetë vendimin e marrur. Shohim përshembull disa përfaqësues vlleho-shqipetarë dhe përfaqësues të Beratit, që kanë firmosur me shumicë. Kështu ndodhi që në Aktin/Proçes-Verbalin e prezantuar si të dt. 28 nëntor 1912, nuk ka delegatë e kaza nga Kosova, Çamëria, Janina, Dibra etj. Mbetën pa firmë përfaqësimi edhe disa përfaqësues të shquar, ku spikat Isa Boletini, që mund të firmoste edhe si delegat i Kosovës, i kazasë së Mitrovicës dhe kazasë së Shalës së Epërt të Bajgorës, i cili kishte arritur vetëm një ditë me vonesë, ose i famshmi Myftiu i Dibrës Vehbi Efendiu, që mund të përfqësonte disa kaza të Dibrës së Madhe dhe të Dibrës së Vogël etj! Isa Boletinit, siç na thonë, Ismail Qemali i ofroi postin e ministrit të luftës, por ky e refuzoi… Mbeti pa firmë përfaqësimi edhe ndonjë krahinë e tërë brenda një vilajeti! Pse?! Shohim se ka edhe një lloj diplomacie për të përdorur diku një përfaqësim në rrang kazaje e diku edhe përfaqësim në rrang vilajeti, megjithse ky termi vilajet nuk ishte përdorur në tekstin e Mëvehtësisë. Këtu duhet theksuar se edhe vetë materialet e “Përlindjes së Shqipëries” janë përmbledhje të redaktuara dhe deri më sot nuk disponohen ose nuk dihet që të jenë përdorur Proçes-Verbalet origjinale të “Kongresit të Vlorës” nga arkivat. Ku janë ato, kanë humbur?! Pse nuk i ruajti vetë diplomati me aq eksperiencë I. Qemali?! Pse film-historia, fajëson dhe ja lë këtë në derë shkronjësve, me gojën e I. Qemalit: “Na i ruani mirë këto dokumente se do të na mallkojë historia pastaj”!
Ndërkaq, ka edhe diçka tjetër kontradiktore e dyshuese. Në Proçes-Verbalin për “Mbledhjen e Dytë”, 30 nëntor 1912, shkruhet: “Si u këndua e u pëlqye Proçes-Verbali i mbledhjes së përparshme, shkronjësi Z. Gurakuqi kërkoi që të mos nënshkruhet ditë për ditë po të lihen të gjitha për në funt; në këtë mënyrë edhe delegatët e ri që erdhën e ata që do të vinë përpara se të mbarohet Kuvendi do të mund të shënojnë emnin e tyne nën këto shkresa të përkujtimshme. Të gjithë delegatët e pëlqyen e e pranuan mendimin e Z. Gurakuqi” (Rev. Leka, Vëll I, cit f 425)
Pra, siç konstatohet fare qartë, duket se Proçes-Verbali i ditës 28 nëntor 1912, qe rilexuar e pëlqyer, aprovuar (nënkuptohet edhe nënëshkruar?) më 30 nëntor 1912, e madje mbase ka pasur edhe ndonjë firmatar tjetër. Pa asnjë dyshim shkronjësi i Proçes-Verbalit të ditës së parë dhe të dytë ka qenë Luigj Gurakuqi. Në “Mbledhjen e Tretë”, dt 1 dhjetor 1912 (Nuk dihet se kush dhe pse i ka vendosur datat sikur i përkisnin fillimit të muajit nëntor?!) shkruhet: “Shkronjësi Z. Luigj Gurakuqi këndoj Proçes-Verbalin e mbledhjes të përparshme, që u pëlqye, pastaj luti të flasin me rradhë, pse ndryshe shkronjësit nuk mund të bëjnë detyrën e tyre. Kërkoi edhe dy shkronjës të tjerë për ndihmë, e u zgjothnë Z.Z Mustafa Kruja e D. Berati. …U vendos që zgjedhjet të mos bahen gjer sa të mos vijnë delegatët e Janinës, të Gjinokastrës, të Çamërisë e të Tepelenës…” (po aty cit. f 427)
Në një nga emisionet e komentatorit të autorizuar të Demokrasicë, Z. Blendi Fevziu është pohuar që edhe Akt/Proçes-Verbali origjinal i firmosur më 28 nëntor 1912 ka humbur dhe se disa kopje nga një faksimile i patën bërë me ngjyra me porosinë e Nalt Madhnisë Tij Mbretit të Shqiptarëve Ahmet Zog I. Vetëm një nga ato faksimile kemi sot. E vërtetë është kjo?! Po si do të shpjegohej kjo “pakujdesi kaq e vogël”, kur edhe “Mbledhja e Bukureshtit” qe hartuar në tre kopje?! Më duket se ky është vërtetë një nga ato unikalitetet tona… pa folur pastaj se ç’respekt e çfarë interpretimi meritohet kur humb edhe flamurin edhe “Dokumentin e Shpalljes së Pavarësisë” pas më shumë se 5 shekuj okupacion nga më barbarët e regresivët e historisë së këtij vendi!
Për flamujtë e improvizuar, të siguruar me mjete rrethanore dhe forma të sajuara të shqiponjës, se më 28 nëntor 1912 sipas dëshmitarëve okularë kishte disa flamurë të vegjël e ndonjë të madh, se Ismail Qemali as i kishte rënë më përpara atij krahu për një flamur zyrtar e të unifikuar kombëtar, për “Himnin Kombëtar” me melodi e tekst të kopjuara nga Asdreni, sipas “Himnit të Transilvanisë” nga autori origjinal Ciprian Parumbesku etj, nuk kemi pse të zgjatemi, kemi shkruar herë të tjera gjerë e gjatë… Ajo që duhet nënvizuar është humbja e flamurit të Aladro/Aleandro Kastriotit, të cilit iu dha një përparësi nga vetë I. Qemali, si “flamuri i Gj. K. Skënderbeut sovranit të fundit të Shqipërisë”, në krahasim me atë të kolonisë së Bukureshtit e të Marigo Pozios…
Për Aleadro Kastriotin, çuditërisht historia jonë vataniste, zogiste e enverhoxhiste e la në heshtje faktin se një grup intelektualësh myslimanë, ortodoksë e katolikë kristianë, në Qershor 1902 i kërkuan Sulltanit Abdyl Hamid II: “Në emër të Kombit Shqipëtar…kërkojmë nderin e Shqiperisë dhe qetësin’ e Mbretërisë. Si Halif që jeni, Kurani u ngarkon të dëgjoni zën’ e kombit që ndodhet nënë hijen Tënde. Ja kombi shqipetar, sot, ju bie ndër këmbë të Madhërisë Suaj, t’i ndihni dhe ta shpëtoni nga kjo rojtje e zezë që ndodhet sot. Ne kërkojmë për pesë vilajetet tanë: Shkodrën, Kosovën, Manastirin, Selanikun dhe Janinën, një tjetër qeveri…të mbetemi një komb i pandarë, i qytetëruar në Mbretërinë Tuaj…të gjith shqipetarët duan me një zë për kryeshtetëtar, të dashurin e tyre Aladro Kastrioti dhe flamurin e tia..” (Rev. Leka, 2, 1937, cit. f 348-349. Cit. sipas “Drita”, Nr. 13, 1902)
Dhe tashmë e kemi mësuar fort mirë se si ia kishte dredhur Sulltan-Halifi edhe më 1878, asaj “Xhemieti Ihtilahti Islamie/alias “Lidhja Shqyptare e Prizrendit”, ku në vend të fjalës Shqiperi, në një moment lojrash diplomatike, propozonte fjalën Rumeli… se si e drodhi edhe më 1908, kur sëbashku me Sadrazëmin Ferid Pasha Vlora, nga Kanina a nga Konja, me xhon turqit dhe me kolaboracionistët shqipetarë, na dhanë Nenin 8 të Kushtetutës, ku shqiptarët u quajtën si otomanë…
Ka qenë mjaft e çuditëshme se si ngjau që një pjesë e mirë e shtypit vendas dhe e shtypit të huaj etj, e lajmëruan “indipendencën shqiptare” si një shpallje autonomie, ku ruhej sovraniteti dhe suzeraniteti i Sulltanit otoman. Kam përshtypjen se kjo ishte bazuar tek formulimet me rezerva, tek taktika e pritjes dhe te Marëveshjet e Fshehta… Në një telegram, të dt. 29 nëntor 1912, që Kryeministri turk i dërgonte Ministrisë së Punëve të Brendëshme të Turqisë e udhëzonte atë ministri dhe agjentët e saj që, “…t’a kontrollonin pavarësinë që realisht të ishte si një lloj autonomie nën protektoratin e Turqisë”. (“I.Q., Përmb. Dok. cit, f 266-267, Dok. Nr. 211)
“Qeveria e Vlorës”, nuk i qëndroi besnike as neutralitetit, ajo funksiononte qysh në fillim me një lloj dypushteti. (HSh. f 370 cit.), I. Qemali ishte në marveshje me Qeverinë Otomane dhe me Komandën e Ushtrive Otomane në Berat e në Janinë (HSh. f 371). Ai raportonte pothuajse çdo ditë me anën e telefonit dhe telegrafit, madje edhe me dt. 28 nëntor 1912, komunikoi direkt edhe me komandantin e armatës së Janinës, ku e njoftonte: “për vendimin e shpalljes së mëvehtësisë dhe e siguronte se në kushtet ekzistuese kjo rrugë i përgjigjej më mirë interesit të vendit, të Turqisë dhe të ushtrisë”. (I.Q, “Përmb. Dok.” cit. f 265-266, Dok. Nr. 210) Po kështu flitet se I. Qemali fshehurazi kishte ardhur edhe në Shëngjin dhe kishte pasur kontakte edhe me Hasan Riza Beun e Esat Pashë Toptanin. Më 29 janar 1912, Qeveria e Vlorës mori vendim që me çdo kusht të mbrohej Janina etj dhe duke kërkuar caktimin e kufinjve në jug, propozonte si vijë kufiri lumin Kallamas, siç ishte vizatur më 1878. Nga veriu ushtria turke e komanduar nga Valiu dhe Komandanti turko-arab Hasan Riza Beu, luftonte për mbajtjen nën pushtim të Shkodrës dhe zonës së saj që e quante edhe si mbrojtje, por që në të njejtën kohë nuk e njihte fare Qeverinë e Vlorës, as Pavarësinë e as “Flamurin shqipetar” dhe shpresonte në fitoren ushtarake të Turqisë, në disa “Marëveshje të Fshehta” të Bllokut Qëndror, deri në zgjerimin më të madh të konfliktit me hyrjen e aleatëve austro-gjermanë… Siç e nënvizonte HSh. f 376: “Ishte krijuar kështu një aleancë jo zyrtare e Qeverisë së Vlorës me komandat turke”. Por, nuk kishte munguar as aleanca zyrtare dhe as marveshjet e fshehta sekrete…Pas një qëndrimi që luhatej “kundërshtues-asnjanës-oportunist” nëpër disa lloje kombinacionesh, më në fund I. Qemali e kishte pranuar në parim dhe në praktikë “Planin për Princin turk dhe Marveshjen e Fshehtë me majorin Beqir Grebeneja, që mbahej edhe si përfaqësues i rreth 270.000 turqve kolonë në Thesali… “Me princin mysliman sigurohej një farë stabiliteti politik në vend, ku shumicën e përbënte popullsia myslimane e lidhur në pjesën më të madhe me paragjykime fetare…Përmbajtja e vërtetë e Marëveshjes midis I.Qemalit dhe B. Grebenesë mbeti sekrete si sekret shtetëror…” (HSh. cit. f 408)
Gjendja dhe morali i popullit shqiptar aso kohe, sidomos i pjesës së shumicës, ishte mjaft disfatist, karakterizuar nga një dëshpërim i thellë dhe një kaos total, si t’a krahasojmë me “Kohën e Trazirave të 96-97-98-tës”, ose me gjëmën pellazge me rrahjen e gjoksit dhe shkuljen e mjekrës e gërvishtjen e fytyrës me rastin e vdekjes së Baba Stalinit, apo me kujën e zinë masive tragjikokomike të vdekjes së E. Hoxhës…
***
Z. Mustafa Asim Kruja, në një letër që i shkruante nga Amerika, Ahmet Zogut, pohonte se “i kujtohej data 28 nandor 1912, ku në radhë të parë na kishte qenë edhe Ahmet Beg Zogolli, djaloshi që posa kishin fillue me i cemun misteqet”. (I. Ushtelenca, “Diplomacia e Mbretit Zogu I-rë”, 1912-1939, bot. 1995, f 14-15) Mirëpo, ja që Mustafa Kruja nuk e ka pasur edhe aq të fortë kujtesën. Kur “Ismail Qemali e zuri për qafe dhe e puthi në ballë Ahmet Muhta Beun, Zogun e Matit”, siç e vërtetojmë pak më poshtë, ishte data 7 dhjetor 1912 e jo 28 nëntor 1912, siç shkruhet. Këtu ngrihet një pikë çuditëse e madhe, pse nuk e kujtoi Mustafa Asim Kruja/Merlika se nga vajti e në cilin proçes-verbal gjendet ajo “firma e Zogut, në Aktin që i jepte Pavarësinë Shqipërisë”?! (I. Ushtelenca, cit. f 39)
Sipas monografive e biografive zogiste në evenimentin patriotiko-diplomatik të 28 nëntorit 1912, thuhet se kishte marrë pjesë edhe Ahmet Zogu, si përfqësues i Matit. Dr. prof Ilir Ushtelenca (në librin “Diplomacia e Mbretit Zogu I-rë” 1912-1939, bot. 1995, f 33-37, f 38-40 dhe f 39), duke cituar biografin e autorizuar të oborrit, H. Bernshtejn (“Mbreti Zog kallxon historinë e tij”, f 3-4), pasi përshkruan origjinën “fisnike të families së famshme shqiptare Zogu”, që zanafillonte me plaçkitësin e karvaneve Abdurrahman Bej Zogu në kohën e Sulltan Muradit II, pasi shkruan për lidhjet gjenetike me Topiajt-Toptanët dhe me Kastriotët si bashkpatriotë nga Mati etj, hidhet te “fjalimi historik” që na paskish mbajtur Zogu në Kongresin e Vlorës, që i përlotoi të gjithë delegatët, shkruan për pjesmarrjen e Zogut në Kongresin e Vlorës më 1912 me një ushtri modeste etj, duke deklaruar pa teklif: “Firma e delegatit kolonelit shtatëmbëdhjetë vjeçar të Matit në Aktin që i jepte Pavarësinë Shqipërisë, ish ajo e delegatit më të ri në moshë”.
Sado që i shqyem sytë, në Aktin/Proçes-Verbalin e Shpalljes së Mëvehtësisë “të korigjuarin origjinal” (shih “Historia e Popullit Shqiptar”, Vëll. 2, bot. 2002, f 513) nuk e pamë askund firmën e Ahmet Zogut, në atë Akt! Po çfarë “korigjimi” ka bërë kjo Histori, vetëm se ka shtuar nja tre-katër firma bejlerësh të fundit pa asnjë rëndësi, të cilët nuk i kishte kapur faksimileja, apo se ka botuar një pikturë, ku I. Qemali në ballkon solo, po zë peshk me kallam flamur dhe me Skënderbeun, si një melek me kalë fluturues e me Përkrenaren me kokë sqapi dybrirësh/Dhulkarnejn?! Nga gazetat e kohës dimë një lloj tjetër fotoje, si dhe një imitacion tjetër të Marubbit me një foto të 28 nëntorit 1913, botuar nën kujdesin e Jozefinës…
Siç e lexojmë edhe në librin ” Shqipnija më 1937″, (Vëll. I, bot. 1937, f 11, f 35, f 37 etj) shkruhet se në Vlorë me 28 nëntor 1912, me përfaqësuesit e Matit, kishte marrë pjesë edhe një person me emrin Ahmet Muhtar Beu (Zogu), i cili mbahet se ishte Ahmet Zogu. (f 35 cit.)
E zezë në të bardhë, në f 11-12, te kapitulli, “Data historike mbi jetën e Mbretit”, shkruhet: “Zogut… i arriti ftesa e I. Qemalit dhe me 25 djem të zgjedhur e t’armatosur u nis për në Vlorë, ku kërkohesh me ngutësi që të merrte pjesë në Kongresin Kombëtar që do të caktonte fatin e Shqipris. Më 28 Nëntor 1912 Zogu, pas një udhëtimi plot peripetirash, arriti në Vlorë dhe si përfaqësonjës i Matit u ndodh në mes të delegatve, që proklamuan indipendencën Kombëtare dhe pastaj për të mbrojtur Matin dhe Flamurin Kombëtar u kthye në folene e Tij”.
Ndërkaq, po të konsultojmë përmbledhje “Proçes-Verbalet”, sipas gazetës “Përlindja e Shqipëniës”, te “Mbledhja e Shtatë”, konstatojmë se “delegacioni me Zogun e famshëm të Matit” na paska arritur në Vlorë me datën 07/12/1912: “Lajmërohet të ardhurit e delegatëve të Ohrit Hamdi Beu dhe Dervish Hima; nga Starova Z. Hajdar Blloshmi dhe Mustafa Efendiu edhe nga Mati Z.Z. Ahmet Muhtar Beu, Riza Beu dhe Kurt Agai”! (rev. Leka, 2, 1937, f 431)
Me datën 2 dhjetor Ahmet Be Mati, sapo kishte kaluar Elbasanin e ishte në rrugë për në Vlorë, dhe kjo vërtetohet edhe nga një telegram që Aqif Pasha i drejton Qeverisë së Vlorës. (“I.Q, Përmb. Dok.”, cit. f 277-278, Dok. Nr. 224)
Atëhere pse kjo gënjeshtër kaq e madhe historike, mbi qenien e Zogut me 28 nëntor 1912 në Vlorë! Pse ka heshtur historiografia e Demokracisë?!
Gjithashtu, në këtë Proçes-Verbal nuk shohim se ka pasur ndonjë lloj fjalimi, diskutimi apo “roli historik” nga djaloshi i sapoardhur! Ahmet Muhtar Beu ishte identik Ahmet Zogu?! Një muhtar e kolonel 17 vjeçar! A mos ka qenë kjo firmë në atë “Aktin Përfundimtar”, të cilin e kishte paralajmëruar shkronjësi Luigj Gurakuqi?! (Shën: njëlloj Akti të dytë me disa nga firmat e më shumë delegatëve përfaqësues bashkë me disa të dyta të 11 anëtarve të Komisionit, rezulton se ka pasur sipas një faksimileje edhe në “Kongresin e Abece-së” në Manastir më 1908. Shih nga ne A. Luka, gaz. “Shqip”, 9 shtator 2007, f 43, “Qoshja e errët e ABC-së”)
E po ç’të ishte pra, ai pohimi i firmës së Ahmet Muhtarit Beut/Zogut nga Bershtejni, që mund të ishte hedhur edhe me dt. 7 nëntor 1912, një lloj lajthitje formulimi, një gënjeshtër e vet kallzuesit apo, apo një dokument i zhdukur i humbur?! T’a ketë rikopjuar këtë dokument Mustafa Asim Kruja?! Në realitet tek Bernshtajni, shohim edhe gjithfarë improvizimesh, lidhur me disa kujtime e rrëfime të Ismail Qemalit, që ky ia kish dhënë direkt 17 vjeçarit Zogu, në lidhje me “familien e famshme Zogu”, se si “gjyshi i Zogut Xhemal Pashë Zogu, na kish qenë edhe si mësuesi i parë i Ismail Qemalit”, se si plaku mjekërbardhë e diplomati i shquar, Ismail Qemali i kish dhënë edhe “hairin e stafetën” Zogogllit e kështu me radhë për të vazhduar më tej me kultin e individit “Shpëtimtarin e Kombit e të Shqypenijes, Reformatorin Gjenial”etj, novela letërsi-histori.
Ditën e fundit, të Kongresit të Vlorës, dmth me dt. 7 dhjetor 1912, ne lexojmë vetëm për disa polemika midis Z. K.Meksi dhe Z. I.Kemal Beu, se si duheshin konsideruar delegatët, si deputetë, si senatorë apo si këshillonjës, se si duhej konsideruar ajo “Kryepleqësia” e famshme sipas “modelit autokton pellazg”, si Senat apo si Conseille d’Etat? Kryetari, sqaroi se duhej konsideruar si “Mandatareja – Ndëkëmbësja e Kuvendit”, meqënëse “nuk dihet se ç’na sjell e nesërmja”. Siç e dimë mirëfilli se pushteti faktik i kësaj Qeverie të Vlorës ishte “nga Qafa e Llogarasë deri tek Ura e Mifolit”…
Po ashtu në listat e delegatëve të Gjirokastrës, te botimi i Zogut “Shqypenija më 1937”, figuron edhe një Hysen Efendiu. A ishte ky ai Hysen Hoxha, delegati i Gjirokastrës, që në “filmin historik”, Nëntori i Dytë, na i kish dalë para I. Qemalit në Mifol, gjatë kalimit të Vjosës me varkën e Dhimitri Qarrit? (Edhe varka edhe karroca e Dh. Qarrit, të cilat e kishin transportuar triumfalisht edhe një herë tjatër në Vlorë në kohën e Hurrietit, plakun faqebardhë Ismail Kemal Vlora, për fat të keq nuk janë ruajtur) A thua të kish qenë bash ky Hysen Efendi Gjirokastra, xhaxhai, Baba Çeni, i Enver Hoxhës, që për paksa mund të kishte hyrë edhe brenda në Akt si firmatar?
Unë për një gjë mund t’ju garantoj me siguri se Hysen Hoxha, nuk ka mbajtur ndonjë Fjalim dhe se nuk ka qenë në pritjen te bregu i Vjosës, sepse delegatët e Gjirokastrës kishin arritur në Vlorë me datën 03/12/1912, në kohën e “Mbledhjes së Katërt”, ku shkruhet: “Sot ardhë delegatët të Gjinokastrës, emërat e të cilëve janë këto: “Myfit Bej, P.Poga, Jan Papadhopulli, Hysen Ef. Gjinokastra edhe Veli Bej Klisura”. (Cit. f 428) Ku linte Petro Pogëllari, të ligjëronte tjetërkush, sepse siç e përshkruante M. Grameno (“Antikat Kombëtare”) “haka nuk i hahej, qe i papërtuar”. Më duket se me “idenë” e Baba Hysen Hoxhës, Azis Pasha Vrioni i financave dhe Petro Poga i drejtësisë shpikën edhe ato kajmetë e famshme te kovaç Galipi dhe kësisoji e zgjidhën, për herë të parë në historinë e njerëzimit, “problemin ekonomik” të miletit… Kishte të drejtë M. Grameno, kur e fillonte: “Kur kujtoj Mexhliset e Vlorës, ethet e këtij vendi më janë më të ëmbla.. -.Kush është për të firmosur se koha shkoi? -Asnjë ollmas effendëm, se çbën Beu është punë e mbaruar se vallahi bilahi, në ka njeri që na e bëri Shqiperinë është një, Ismail Qemalë… –Epo, mirë çeshtjen e kajmeve, e lëmë për mexhlisin tjatër…”
Mund t’ju garantoj me dokumente se Ismail Qemali takohej e merrte urdhëra fshehtas nga korrierët e Kara Seid Pashës, se bëri edhe disa “Marëveshje të Fshehta”… Ai arriti gati deri aty sa për pak mund t’a sakrifikonte edhe atë pjesë të kontributit që i mbeti. Këtu absolutisht nuk e kemi fjalën “për t’a nxjerrë në mëzat” apriori, siç e shprehte M. Grameno, por për të gjykuar mbi bazën reale të atyre “Marveshjeve të Fshehta” dhe jo për t’ia falur paradhënie, sido që të kenë qenë ato, si “kryevepra diplomatike”! Pastaj ishte edhe puna e çifliqeve, ullishteve, minierës… Më duket se historiografia shqiptare e bëri I. Qemalin shumë herë më konspirativ se sa e mbante ai veten nëpër shkrimet, raportimet e deklarimet e tia! I. Qemali e mbylli jetën në Itali, ku një fantazist, i sajoi edhe një helmim letrar nga ana e agjentëve të shërbimit sekret italian… Në vitet 1918-1919, kur po parapregatitej edhe Konferenca e Paqes, I. Qemali shprehej: “…lipset me ç’do mënyrë të fitojmë Kosovën, Manastirin, Janinën në gjithë Çamërinë… Unë të dua Shqipërinë nën regjimin republikë federale për popullin shqiptar… (“I. Q., Përmb. Dok. cit, f f 425, f 426 Dok. Nr. 367)
Duke e krahasuar aktivitetin dhe pikpamjet e kaluara të I. Qemalit, mund të themi se pikpamjet e tija kishin pësuar një evolucion, ndryshe mbetet që “regjimi republikan federal” të ishte një lloj kameolonizmi apo ndërrim ngjyre puplash për kamuflazh. Këtë lloj stratagjeme diplomatike e kishte përdorur Zogu I, kur i kishte deklaruar Gazi Qemal Ataturkut: “Në thelb edhe unë jam përkrahës i Republikës, po aq sa është edhe Shkëlqesia e Tij Gaziu. Gaziu të jetë i sigurtë për këtë, por kushtet na detyruan të sigurojmë unitetin e brendëshëm, prandaj vepruam në këtë mënyrë, duke zgjedhur monarkinë”. (shih, G. Shpuza, “Ataturku dhe Shqiptarët”, bot. e përmirësuar 1994, f 87 dhe burimin e cit. të deklaratës bërë të dërguarit të Ataturkut) Për më tepër Zogu nganjëherë linte edhe ndonjë përshtypje ateisti dhe këtë e shkruan vetë Ilir Ushtelenca: “Mbreti Zog, pavarësisht se bir prindësh myslimanë, ishte ateist” dhe për t’a përforëcuar këtë citon edhe një përfaqësues diplomatik britanik: “Mbreti Zog I, tregohet antifetar dhe s’ka asnjë simpathi për fenë, në çfarëdo forme qoftë ajo dhe në çdo situatë” (f 223 cit; R.M. dela Roka, “Kombësia dhe Feja në Shqipëri, 1920-1944”, Tiranë 1944, f 62-63)
Kështu do të na dilte se ateisti, pak fetari ose mbreti Zog I, se kishte për asgjë jo vetëm të sajonte historira të rreme, por të bënte edhe betim në rrenë si monarkist me të dyja duart!
Duhet theksuar me forcë se Indipendencën, shtetin dhe kufinjtë politikë, praktikisht na i dha Evropa, mirë e keq, më shumë se sa bëmë ne vetë. Por aso kohe absolutisht nuk flitej për “drejtësi”, sepse fitimitari shpërblehej dhe humbësi ndëshkohej edhe me territore, madje edhe me fshirje komplete nga harta. Ishte Evropa, dhe jo Turqia e as diplomacia e ngordhur e saj, që e vendosi në parim Shqipërinë Indipendente, flakë për flakë, qysh më 17 dhjetor 1912, kur më në fund mezi e belbëzuam atë të shkretën fjalë fatale: “Ndarje nga Turqia”. Ishte krijuar një lloj koncepti aq i keq, sa pikërisht më 28 nëntor 1912, Internacionalia Socialiste e Evropës në Bazel e njihte të drejtën e popullit shqiptar për autonomi, por jo nën strehën e opiumin e Turqisë, por në një konfederatë evropiano-ballkanike. Ishte “Ultimatumi” evropian ai që i përzuri okupatorët malazezo-serbë nga Shkodra dhe jo ushtria e Hasan Rizait, as “kapot” mercenarë shkodranë që nuk e donin as autonominë dhe as 100-200 lopët e Sulça Beg Bushatit, bashkë me redifët e Esat Pashë Toptanit… Për të fshehur dhe deformuar të vërtetat historike përkthyesi ushtarak Ali Ohri i librit “G. Berri, Rrethimi i Shkodrës”, arriti deri aty sa e fallsifikoi banalisht edhe bisedën midis Hasan Riza Beut dhe disa krerëve të parisë myslimane të Shkodrës etj!
Pasi qeveria bolshevike e denoncoi Traktatin e Fshehtë të Londrës të 1915, qarqet zyrtare dhe e gjith historiografia shqiptare kanë bërë një zhurmë të madhe për këtë padrejtësi të Antantës, që megjithatë, asnjëherë nuk u tentua të ekzekutohej, as pas fitimit total të luftës! Miëpo ishte dhe është “harruar” se, edhe “Blloku Qëndror”, ku ishte edhe njerka jonë Turqi e disa nga politikanët dhe “heronjtë” tanë, kishin një turrë me Marveshje të Fshehta! Padyshim lëvizjet dhe marveshjet e fshehta për qëndrimin e ribashkimin me Turqinë, kishin nxitur e provokuar reagimin e Antantës. Një nga protagonistët e qëndrimit nën Turqinë dhe të marveshjeve të fshehta, Hasan Riza Pasha është dekoruar me “Medalie Për Veprimtari të Lartë Patriotike Shqiptare të Klasit I”, nga ish Presidenti Z.Sali Berisha! Në vendin e Hasanit, të cilin e vranë shërbimet e fshehta xhon-turke, kishte ardhur në Shkodër pak më vonë direkt personalisht Kara Seid Pasha… A mos duhet edhe për këtë një lloj Medalie, sepse ky, në dallim nga Hasani, sëpaku siç thonë e kishte lejuar flamurin shqiptar në Berat? Sipas kësaj llogjike janë edhe disa “ushtarakë të shquar” në rradhë, si Guxoni, Pariani, Jakomoni, Konti Çiano, Hausdingu…
Sigurisht ne nuk jemi kundra që t’i mirëkuptojmë edhe pasojat, specifikat e aleancat shpirtërore e ideologjike të një okupacioni aq të gjatë kolonial, forcat e tërheqies reciproke gravitacionale, lidhjet gjenetike e martesore, emëruesin e përbashkët fetar islam etj, madje edhe simpatitë fashiste-naziste…, por jo që të arrihet deri në nivele e imponime ekstreme, dhe për më tepër kur këto ekzaltohen edhe në kohën e sotme! Katër herë t’i ndërrohet varri Hasan Riza Pashës e të dekorohet aq lart, madje edhe si “Qytetar Nderi” i Shkodrës! Asnjë monument për Malësinë e flamurin e saj, për Dedë Gjon Lulin e të birin dëshmor… Dhe asnjë lloj falënderimi për luftëtarët shqiptarë që luftuan vërtetë kundra Turqisë, asnjë lloj historie se realisht ishte Evropa që i detyroi të largoheshin ushtritë turke. Ishte Evropa që i detyroi me Ultimatum të largoheshin edhe ushtritë malazezo-serbe, të cilat e pushtuan Shkodrën, pasi e thyen rezistencën e ushtrisë turko-osmane dhe të redifëve/rezervistëve shqiptarë myslimanë të Esat Pashë Toptanit!
Më 1 shtator 1928, ditën e shtunë, pak përpara orës historike 9,12 minuta kur feldmarshalli Zog ishte vetshpallur si “Mbreti i Shqyptarëve”, kishte bërë betimin me dorën e majtë në Bibël dhe me dorën e djathtë në Kuran! (shih, B. Fevziu, gaz. “Korrieri”. 20 shkurt 2002, f 12-13 etj) Për Blendi Fevziun, “shpallja e Zogut Mbret, dhe të gjitha dredhitë e tij diplomatike përbëjnë kryevepra të diplomacisë, por edhe të dinakërisë politike të shkollës së vjetër orjentale” (cit, f 12) Kjo mënyrë të gjykuari vlen edhe për Ismail Qemalin?!
At Gjergj Fishta OFM, “Poeti Kombëtar e Nderi i Kombit”, ndër të tjera, shkruante për Ismail Qemalin: “Qeveria e Përtashme e Vlonës ka ra, pse po thonë qi Beqir Aga pat qitë gjalmat… Por na do t’i lutena Zotit, qi kurr ma mas sodit mos t’premtojë me u vue në qeveri të Shqypnisë edhe ndonji tjetër njeri i lig e i pafuqishëm si Smajl Qemali…Ma teprë na do t’lusim Zotin qi kurr të mos i premtojë me u vue n’Qeveri t’Shqypnisë një njeri, qi ftyrën ta ketë t’shtrueme me shojë kundrash: pse nuk kuqen kurrë; e qi ta ketë barkun prej lastikut, pse nuk mbushet kurrë” (Cit, sipas “Diellit, bot. edhe te “Hylli i Dritës”, “Qemal Beu, një plak më një barrë mend, që ngriti një paçavure”, 1-3, 1913; Gaz. Shqiptare, 14 shkurt 1999, f 13″)
Por, “Zogu i Shqypes”, siç ia nxirrte edhe etimologjinë gjyshi i “Konferencës së Pezës”, i famshmi Ndoc Çoba (Rev. Cirka, Nr. 44, 27 Prill 1937, f 109-110) thuhet se ia kaloi Ismail Vlorës në të gjitha edhe në grabitjen e pasurive shtetërore e të haseve sulltanore…
Gjergj Fishta, Zogun I, “L.M. e Tij Mbretin” e kishte cilësuar si Sulltani i Bardhë (krhs edhe Sulltan Selepin e At. F. Nolit) dhe për të shkruante kështu: “Na Shqyptarët në të kaluemen kemi pasë shum mbreten, përkujtimi i të cillëve asht i idhtë për ne. Kjenë sulltanat e kuq e kje sulltani i bardhë. Të parët nuk lanë mbas vedit veç rrenime e përdhosje; i mbrami u shty ma përtej me veprën destruktive n’ata shka plozhtësija e të parëve e la si e pat gjetë. Me i pi gjakun popullit e me luejtë me fatin e tij kje mendësija e sulltanit e e të gjith sulltanave të parandejshëm. Shqypnija Ethnike u coptue e zhangla-zhangla uu hodh të huejve pa kurfarë dhime. Maruen sa vilajete e mbet veç nji skelet Shqypnije; iu fal Shen Naumi e kje tuj u zhdukë edhe Vermoshi si bakshish evarije për tradhtin e 1924. Pse Mbretent e sidomos Mbreti qi patëm kje kasap, kje vampir, nuk kje prindi i popullit, nuk kje si aj bariu qi ka kujdes e dhimje e qi ndjen se nuk asht mbret vetëm pse populli asht malli e çifliku i tij per me u gërrye…”(“Hylli i Dritës”, Korrik-Shtatuer, 1940, Nr. 7-9, f 298-302, art. i Drejtimit/Drejtorit P. Gj. Fishta OFM Akademik i Italisë)
Nuk e kemi cituar të plotë pasazhin, sepse Fishta kishte disa hije për vete, dhe kësisoji do të acaroheshin aleatët pluralistë të qeverisë… Fishta në vend të Sulltanit të Bardhë, aso kohe preferonte gjenialët Duçen dhe Hitlerin… Mua më duket se etiketimi si “vampir gjaku e kasap mishi”, do të shkonte më mirë për monstruozin Hoxha, që i la në hije të gjithë pararendësit shqiponjatarë…
Ishte thënë nga E. Hoxha, për 28 nëntorin 1944, se u bë si “dy herë Dita e Çlirimit”… Mirëpo, siç e dimë kjo datë as herën e parë më 28 nëntor 1443, nuk qe një “Ditë Çlirimi”, as herën e dytë më 28 nëntor 1912 nuk ishte një “Ditë Çlirimi” nga okupacioni turko-osman dhe as herën e tretë nuk ishte “Dita e Çlirimit”. Është mjaft e çuditëshme e paradoksale që Republika e Shqipërisë as sot e kësaj dite nuk e ka caktuar sëpaku një ditë thjesht kalendarike a emërtuese si “Dita-data e Çlirimit nga Turqia”, apo si “Dita kur doli këmba e fundit e ushtarit turk”!? Madje as që ka ekzistuar e as ekziston fare ky koncept! Sapo shteti shqiptar filloi të ecë sapak edhe këmba-doras, puna e parë që bëri ishte lidhja dhe ratifikimi i “Traktatit të Miqësisë, Rrojtjes dhe Dashurisë së Përjetëshme me Turqinë dhe popullin vëlla turk”, dhe më e bukura është se këtë as nuk e shkruan në histori e as në historinë e diplomacisë, as në kohën e sotme me të cilën po vazhdohet me “Avazin e Mukës”! Vetëm te një broshurë e rregulluar/përshtatur e titulluar “Ataturku dhe Shqiptarët”, përmendet disa dhjetra herë “miqësia e dy popujve vëllezër, lidhjet e gjakut dhe lidhjet martesore, uniteti ideologjik e shpirtëror shqipetaro-turk”etj! Ky autor pretendon se ka shkruar edhe një tip Traktati, për shek XXI, “Shqiperia ç’ka qenë, ç’ është e ç’nuk mund të bëhet”, ku “justifikon” dhe mohon çfarëdo lloj autonomie lokale kulturore e ekonomike, në emrin e një autoritarizmi imponues të shumicës! “Pas do të na kini tërë jetën”, deklaronte valiu i Durrësit te film-historia “Nëntori i Dytë” dhe kjo realisht është aq e vërtetë, sa ç’është edhe e vërteta tjetër…madje edhe në Europë nuk hyjmë pa hyrë Turqia!
Një mik më kumtoi se Luigj Gurakuqi dhe Dom Nikoll Kaçorri nuk figurojnë fare në obeliskun monumental të Vlorës! Epo natyrisht e meritonte më parë Baba Çeni! Në fakt dihet se ideatori, përshkruesi e porositësi i Monumentit të Vlorës ishte Enver Hoxha dhe këtë e ka futur edhe në Veprat. Hoxha, ideologu, udhëheqësi klasiku ideologjik i Botës, pushkatuesi e varësi në konop i popullit shqiptar, autori i luftës së përjetëshme të klasave deri në Komumën Botërore, nuk mburrej me Baba Halilin, babanë e tij çoban dhensh, por me xhaxhain Baba Çenin, që kishte zbuluar ligjin ekonomik botëror, me kajmetë e kovaçit të Vlorës dhe pastaj me lidhjen e maceve, edhe për pastërti edhe për të kursyer buxhetin…
Thuhet se shqiponja e flamurit që qe publikuar ditën e 28 nëntorit 1944 te Buletini i ZP së asaj dite, ku janë edhe Enveri me Ismailë, kombinon me atë “të depiluarin” e Mejdanit të 28 nëntorit 1998!
Me ortakërinë e heshtur, me “Diplomacinë e Takies”, me antarësimin dhe integrimin në korso me Orjentin si një “fakt i kryer”, me veprimet konspirative natën pa hënë, me aprovimet “sy me sy” e me hipokrizi, pa asnjë parametër ligjor e demokratik, pa referendume, pa ratifikim, pa diferencuar pjesën tjetër që nuk e ka këtë lloj pasioni etj, nuk besoj se do të mund të shkohet fort larg, aq më tepër kur gënjejmë sheshit se tërë shpirtin e idealin e kemi ruajtur për “antarësimin dhe integrimin e ardhshëm me Evropën”, sapo t’a fusim pak kokën edhe në NATO…
Brezat e rinj të alban/shqiptarëve që do të vijnë, me siguri se do të nxjerrin mësimet e duhura nga këto histori tragji-komike. Hajdutët e historisë dhe faqe zinjtë nuk do të mund t’a mbajnë më këtë histori të fallsifikuar e të masakruar, siç e nënvizonte prindi im Gj.Luka më 1947, në një studim të titulluar “Rreth shpalljes së Pavarësisë 35 vjet ma parë”.

Cilët intelektualë “sulmojnë” Kadarenë?…

nga Mark Bregu

Në Filozofi, në një kapitull të quajtur, – “Ligji i njohjes” thuhet shprehimisht: “Sa më shumë ta njohësh një njeri, aq më shum je i detyruar, ta duash ose ta urresh”. Në fillimin e proçeseve demokratike, dhe, pikërisht mbas Tetorit të vitit 1990 kur Ismail Kadare u largua nga Shqipëria, opinioni shqiptar në përgjithësi, dhe ai intelektual në veçanti, kush në heshtje, kush në mënyrë të deklaruar, e dënoi veprimin e tij dhe, se ai u largua pikërisht në momentet ë kritike ku prania e tij ishte më se e domosdoshme. Ky opinion vjen në vështrimin e parë dhe ngjason si i pranueshëm, por, duke ndjekur (me syrin e mprehtë të vëzhguesit të vëmendshëm), ky arsyetim e ndryshon trajektoren. Me këtë arsyetim kam qenë dhe unë, shkruesi i këtyre rreshtave, dhe madje, para afro 12 vjetëve kam bërë një shkrim kritik ndaj Kadaresë, ndonëse, me shkrimtarin e Madh, asgjë nuk më afron në fushën e Letrave, (me përjashtim të moshës), jam, një javë më i madh. Ismai Kadare është një shkrimtar të cilin e ka lartësue vepra, dhe që “sulmohet” nga dy kategori intelektualësh. Të parët, janë ata, të cilët, ndjenja e inferioritetit i ekzalto deri në atë masë sa, ta quajn, komunist, konformist, anti shqiptar, etj etj.
Për të dhënë një version sa më real për Kadarenë, duhet lexuar veprat që ka shkruar në periudhën e diktaturës, por, zbërthimi i tyre nuk mund të bëhet nga çdo shtresë intelektualësh, sepse, jo të gjithë mund ta kuptojnë sfidën Kadarejane ndaj çensurës, që diktatura i vuri mbi kurriz çdo shkrimtari dhe artisti.
Sot, kundër Kadaresë, “këndon” kori i fanatikëve, të cilët urrejnë çdo prirje Perëndimore të shkrimtarit të Madh. Ata, në pa mundësi me dalë hapur si anti Europian, mundohen t’i “faturojnë”, komunizmin, dhe të gjtih mëkatet e diktaturës! Duke shfletuar, dhe rilexuar (pas afro 29 vjetësh), Librin: “Ura me tri harqe” të shkrimtarit tonë të Madh, dhe duke rifreskuar kujtesën, konkludoi se Ismail Kadare, në Librin e sipërpërmendur, me shum art dhe finesë, na sjell përmes personazhit të tij, mjaft të spikatur, murgut Gjon Gjorg Ukcama, nga Veriu i Shqipërisë, xhamën e madhe që i solli Shqipërisë pushtimi osman. Do të mjaftonte ky citim për të vërtetuar konservimin e urrejtjes së krahut më fanatik dhe më anadollak të të ashtuquajturës “inteligjencë”, apo klasë intelektuale. Duhet vërejtur me kujdes, ligjërata e murgut – Gjon në trajtesën që i bën kësaj kronike të zezë: “Shpejtoj ta shkruaj këtë kronikë, sepse kohët janë të turbullta, dhe e ardhmja është errur si asnjëherë tjetër. Pas ngjarjeve ngjethëse të Urës njerëzit dhe ditët vërtet janë qetësuar disi, por diçka tjetër e zezë duket në horizont: Shteti turk.
Hijet e minareve të tij por arrijnë dalë ngadalë gjer këtu. Është një paqe ogurzezë, më e keqe ses çdo luftë. Kishim shekuj që ishim fqinj me tokën e vjetër të grekëve dhe ja, pa kuptuar, tinëzisht si një një ëndërr të keqe, u gjetëm, një mëngjes, fqinjë me perandorinë e osmanëve.
Pylli i minareve të saj nxinë tejembanë. Kam parandjenjën se do të ndërrojë së shpejti fati i Arbërit. Sidomos pas asaj që ndodhi këtij dimri, kur mbi urën e porsa mbaruar u derdh për së dyti gjak: këtë herë gjak aziatik.” (Ngjarja në mars 1377) sipas autorit. Ky fragment i trajtuar nga Ismail Kadare është një tregues mjaft konkret për dhunimin që osmanët i bënë tokës arbënore, duke rrënuar kishat mijëvjeçare, dhe çuditërisht mbi themelet e tyre ndërtuan minaret. A nuk ishte ky një pushtim i dyfishtë?! Për të mos e marrë këtë tregim, si një “përrallë” apo pjellë e fantazisë së Kadaresë, do të ofrojmë një shembull mjaft konkret. Në Nandorin e vitit 2000, ndërsa gërmonin për të rindërtuar xhaminë në një fshat (në Shpat të Elbasanit), aty, u ndeshën në themelet e një kishe ortodokse të shek. XII. Kjo ngjarje sensibilizoi të gjithë zonën. Të rijtë intelektualë të zonës, në mirëkuptim të plotë me pleqtë, vendosën që në vend të xhamisë – uzurpuese, të ndërtohej Kisha, dhe ashtu u bë: 5000 banorë tëzonës, ju kthyen besimit të të parëve. (Citim nga: Gazeta: “Koha e Jonë” – Nandor 2000).
Të gjithë shkrimtarët e përmasave të mëdha, duke filluar me të Madhin – Faik Konica, Fajar Zavaloni e sa e sa të tjerë, me sens Perëndimor, u etiketuan si armiq reaksionarë, ndonjëherë, dhe “agjentë” të Vatikanit! Është pikërisht kjo psikozë e sëmurë, që “pushtoi” rë gjitha strukturat e Shtetit Shqiptar, që nga Qeveria e Vlorës, e në vijimësi, pasojat mbeten gjithnjë të dukëshme dhe evidente. Demel’lleku, taraflleku, e plot vese të tjera të trashëguara nga pushtimi pesë shekullor osman, na bëjnë të pangjashëm me popujt e tjerë të Ballkanit, dhe mjaft të ngjashëm me aziatikët!…
Nuk besoj se mund të ketë fyerje më të madhe se sa, klasifikimi i Shqipërisë – vendi më me korrupsion në gjithë Rajonin! Do të ishte krejtësisht absurde në se këtë “faturë” do t’ia “delegojmë” vetëm sistemit komunist – totalitar. Ai, vërtetë që e inkurajoi (sidomos hajdutllekun), duke aplikuar një varfëri të skajshme, por, gjithsesi, rrënjët duket kërkuar më thellë. Judiferenbizmi i Qeverisë, dhe konformimi i fërmentuar për afro një gjysëm shekulli, janë dy faktorë që e pengojnë “makinën” shqipëtare për të hyrë në “Autostradën ” Europiane. Të mësuar me parulla sllogane, diplomatët tanë, japin “leksione” në forumet ndërkombëtare duke “rrahur gjoksin”, por harrojnë se bota moderne i ka kaluar këto proçese, shekuj më parë.
Qeveria dhe shteti shqiptar, në radhë të parë duhet të jenë transparentë me Popullin, dhe më parë se të japë premtime, duhet të jetë i bindur në realizimin e tyre.
U premtua se do të rriten pensionet në masën (100 për 100) mbrenda mandatit Qeverisës, kanë kaluar dy vjet dhe pensionet në Qytet janë rritë vetëm 9% (kur Qeveria është në mes të mandatit). Janë ngritur çmimet në të gjitha ushqimet dhe perimet në mënyrë galopante, nga 30-40%. U premtua vënia në efiçencë e “bonave të privatizimit”, dhe ky premtim mbeti vetëm si një “sllogan” fushate! Çmimet e ujit dhe të dritave rriten çdo ditë, dhe me të njëjtën kosto, si për “super të pasurit”, ashtu dhe për të varfërit, ndonëse ishte premtuar ndryshe!
Rrugës Durrës – Kukës – Kalimash i vehen në dispozicion qindra milionë Euro, ndërsa rrugët në qytete mbyten nga balta dhe ujërat e zeza. Kjo mënyrë qeverisjeje më duket mjaft e ngjashme me kohën kur (me barkun bosh), prisnim ditën, kur do të shkonim në “komunizëm”.
Askush mos të çuditet por, jam i bindur se kjo përsëritje ciklike e këtyre fenomeneve, do ta bëjë rininë të braktisë Atdheun, ndërsa intelektualët dhe shkrimtarët e formatit të Kadaresë, do të vazhdojnë ta përjetojnë me dhimbje këtë “skenë” të pangjashme. Nuk na mbetet gjë tjetër veçse t’i lutemi Zotit, t’ju ndriçojë mendjen politikanëve dhe Pushtetarëve, që të bëhen më të ndjeshëm ndaj bashkëqytetarëve që bujarisht jua dhanë votëbesimin.
Do të jetë në nderin e Presidentit dhe të Kryeministrit nji rishikim gjendjes së mjeruar të pjesës më të madhe të popullsisë, e cila rënkon si i “plagosuri”, nën peshën e taksave dhe çmimeve të pa përballueshme, dhe një papunësie të skajëshme. Askush të mos aludojë se kam dalë nga “skema” e shkrimit, sepse, fenomenet vijnë të lidhura me njëra – tjetrën. Kur, Atdheut i ikën truri dhe zemra, (që në rastin tonë është forca e krahut), at’herë na pret atrofizmi”, dhe pas kësaj – vdekja si Komb. Pikërisht në kohën që po shkruaj këto radhë, pashë në një stacion televiziv, një skenë që rezonon mjaft mirë me shkrimin: mbi 40000 persona të larguar nga ish-vendet komuniste të Lindjes kishin shkuar në Angli, dhe punonin ndër ferma. Kaq shum ishte ngarkuar një qytet, sa që të ardhurit (të cilët punonin në ferma), ishin akomoduar ndër çadra. Të binte në sy intervista e një ish arsimtari Hungarez i cili (duke pastruar lakra), u shpreh se merrte një rrogë katërherë më të madhe se sa ajo që kishte marrë kur ishte arsimtar në vendin e tij.
Kush do të mund të bëjë “humor”, me tragjikomedinë e atij sistemi që lamë pas, dhe që akoma ka fanatikë që vazhdojnë (pa u skuqur aspak), t’iu bien “daulleve” të komunizmit. Ishin pikërisht këto daulle, që për afro një gjysëm shekulli, buçisnin në veshët e shqiptarëve, por kishte nga ata veshë “të hollë” që nuk i duruan dot.
Një ndër këta është dhe shkrimtari ynë i shquar Ismail Kadare, ndaj, dhe mesazhet e tij të njëpasnjëshme nuk duhet të bien në veshë të shurdhër.
Asnjëherë nuk është vonë për t’korigjuar gabimet apo fajet, dhe asnjeri nuk mund të pretendojë se është i “imunizuar” përjetësisht nga këto fenomene.
Urojmë për një ringjallje të shpresave, përmes një reforme efikase në zbutjen e mundëshme të këtyre fenomeneve. Pushtetarë dhe Qeveritarë: Kujdes. Shqipëtarët janë të lodhur, jo nga puna, por nga jeta e vështirë.

Nje ze i fuqishem nga Veriu dhe per Veriun Unioni i Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV) mbush 5 vite jete

Me 5 dhjetor 2002 do te krijohej ne Shkoder Unioni i Gazetareve te Veriut (UGV) si nje bashkim i natyrshem i gazetareve te mediave ne Veriun e Shqiperise por edhe i korrespondenteve te mediave qendrore ne kete treve te vendit. Per here te pare ne historine e gazetarise dhe medias, do te krijohej nje shoqate, qellimi i te ciles ishte mbrojtja e te drejtave dhe interesave te gazetareve. Dy vite me pas, shoqata ndryshoi emrin ne Unioni i Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV) por njekohesisht intensifikoi edhe aktivitetin e saj. Ne kete hapesire te shkurter kohore, Unioni e shenoi emrin e tij si botues i Fjalorit Enciklopedik “Gazetare dhe publiciste shqiptare”, i pari dhe deri tani i vetmi ne llojin e tij. Botimi i ketij Fjalori, eshte merite e vecante e Prof. Dr. Hamit Borici, “babai” i gazetarise shqiptare dhe njekohesisht “Antar nderi” i UGPV-se ne bashkepunim me nje staf te tere qe punoi intensivisht per perpilimin e tij. Nje tjeter nisme e Unionit, ishte edhe fillimi i botimit te gazetes “Veriu Observer”, nje botim ky qe krijoi risi te verteta ne tregun mediatik shqiptar.
Gjate 5 viteve aktivitet, Unioni ndermorri nje seri iniciativash, mes te cilave ate per rregullimin e tregut mediatik shqiptar, duke kerkuar edhe publikisht ne media krijimin e “Urdherit te gazetarit”, qe i paraprin edhe kthimit ne profesion te njohur zyrtarisht te gazetarit. Njekohesisht, ne keto 5 vite jete, jane me qindra aktivitetet e organizuara apo te bashkeorganizuara nga UGPV me shoqata apo grupime te ndryshme, per te ndikuar ne shkembimin e eksperiencave por edhe ne trajnimin e gazetareve dhe njerezve te medias. Shoqata ka mundesuat ne keto vite pjesmarrjen ne kurse kualifikimi brenda dhe jashte vendit, te nje numri te konsiderueshem te antareve, duke u kthyer ne nje institucion te vertete ne sherbim te persosjes profesionale te gazetareve.
Ne mbyllje te ketyre 5 viteve aktivitet, nuk mund te leme pa evidentuar me krenari te ligjshme, se ne asnje rast, gazetaret dhe punonjesit e mediave nuk jane cenuar ne detyren e tyre. Ne ato pak raste sporadike, reagimi i UGPV-se ka qene i fuqishem dhe i menjehershem, jo vetem permes deklaratave per shtyp, por edhe takimeve te ndryshme dhe sensibilizimit te organizmave kombetare dhe nderkombetare. Nuk kemi munguar asnjehere te tregojme solidaritetin e sinqerte me te gjithe koleget, brenda dhe jashte vendit, ne cdo rrethane te krijuar. Jemi munduar dhe besoj ia kemi arritur, te ofrojme por edhe te krijojme partneritete dhe bashkepunime me faktore te rendesishem si ne rangun vendor e rajonal, por edhe ate qendror.
5 vite jane pak, fare pak per nje grupim apo shoqate. Ne kemi hedhur thjeshte hapat e pare, por duke treguar me force se jemi perfaqesues te nje kategorie, e cila jo vetem meriton respektin, por perhere e me shume po tregon force profesionale. Unioni i Gazetareve Profesioniste te Veriut (UGPV) permbledh ne vetvete pjesen derrmuese te gazetareve aktive ne rajonin e Veriut dhe Veri- Lindjes se vendit. Tashme pervec Shkodres, ne kemi deget dhe kontaktet tona ne Malesi te Madhe, Lezhe, Puke, Kukes, Tropoje, Tirane etj. Tashme ne jemi nje realitet, i prekshem nga cdo cep i botes edhe permes internetit ne adresen tone www.ugpv.org. Nuk eshte rastesi qe ne morine e shoqatave qe ekzistojne ne Shqiperi, te kesaj kategorie, Unioni eshte i vetmi qe ka nje adrese ne internet, pasi mendojme se kemi cfare te tregojme per vete dhe aktivitetin tone. Ne kete ditelindje shume te rendesishme, e ndjejme per detyre te falenderojme te gjitha ata qe na kane mbeshtetur ne rrugetimin tone, per interesin e perbashket, perparimin e metejshem te shoqerise dhe komunitetit. Nje falenderim te vecante per pushtetaret vendore dhe qendrore gjate ketyre viteve, per trupat diplomatike, organizmat vendas dhe te huaj te cileve thjeshte u themi :Faleminderit! Meriton nje vleresim maksimal nga Shoqata jone, gazeta “Shqiperia Etnike” dhe botuesi Sokol Pepushaj, te cilet me bujari cdo here i ka lene hapesire problematikave te trajtuara nga UGPV, por ne rastin e festimit te 5 vjetorit te shoqates, i la nje vend shume te rendesishem publicitetit te pergatitur.
Jemi te ndergjegjshem se kemi bere vetem detyren tone ne sherbim te komunitetit dhe nese kemi gabuar ndonjehere, asgje nuk mund te na largoje deshiren tone per te kontribuar dhe bashkepunuar me te gjithe, sic edhe kemi besuar dhe besojme ne mirekuptimin tuaj.
Ne nisje te ketij rrugetimi, qe besojme se do te jete mjaft i gjate, ne kerkojme serish bashkepunim dhe mirekuptim, gjithmone ne interes te komuniteteve ku ne veprojme. Ne lindem si nje ze i fuqishem nga Veriu dhe per Veriun. Besojme se dicka kemi arritur, por si gjithmone vleresimin e presim nga ju te nderuar bashkeqytetare kudo qe te jeni! Pranoni mirenjohjen tone te thelle dhe gezoni bashke me ne!

Zyra e Shtypit e UGPV-se

Gjithnjë kam besuar se në vendet e vogla gëlojnë çudira të mëdha. Sikurse jam i yshtun me refuzu antibiotikun e kësaj, se një proverb i tillë është kërthi në prehrin e një nëne rrethanash të tjera. Dhe në Shqipëri ka kaq shumë bëma, sa tashembas nuk ka komoditet kurrkush, kurrqysh, për të përcaktuar masën e tyre. Mbetet vetëm kujdesi i një evidentimi numerik. Në kryeradhën e çudirave tash e sheh veten hapja e dosjeve, ndryshe çelja e portave të komunizmit që beh si domosdoshmëri nga prurjet motivuese të kaskadës së sugirimit të shtetit. Hapjen e dosjeve, gjithnjë e kemi kuptuar këtë si një gjest nderi, dhe është i tillë, për sa kohë që në dëshirën tonë të njeriut të lirë, kemi përqafuar demokracinë si vullnesën e të drejtave dhe lirive të shënjtëruara që merr përsipër të na garantojë ajo. Por dardha e ka bishtin prapa. Sa më shuëm që largohemi nga kjo goditje përfundimtare ndaj kamunizmit, aq më e pamundur, aq më ndëshkuese do të ravijëzohet ky ndëshkim. Zanafilla mund të na ndihmojë vetëm me argumentin Noe dhe varkën e tij, që shpëtoj kreaturën e Zotit nga e përbotshmja përmbytje. Gojët e liga, një përmbytjeje i mëshojnë, në rast se kemi vendosur të çmontojmë edhe hallkën e fundit të diktaturës komuniste, hapjen e dosjeve dhe zbatimin e praktikave ligjore, me kah përftimin e vlerës përfundimtare. Aq e molepsur është shtati i shtetit dhe strukturave që mabjnë në këmbë atë.

Kurrrfar dëshire nuk mundet me mu ofru si ushqim për të pranu, se një pjesë e konsiderueshme e korit shteteror, në një mënyrë apo në një tjetër, janë të nominuar si ish-veprimtar të sigurimit të shtetit. Një larmi e pafundmë emrash, të cilët serviren si pseodonime të të rekrutuarve të sigurimit, qarkullojnë nga kafenetë, e-mailet, MSN-të, gazetat e deri tek akuzat e ndërsjellta politike. Aq fort bien këto bori, sa do të besoje instinktivisht edhe veten tënde njësi e kësaj armate. Të besosh se kjo fantazëm është realitet i prekshëm, veprues, në të ashtuqujturen, klasë politike shqiptare, atyre që ishin deri dje në pushtet, dhe këtyre që kanë zatetur pushtetin për fytit, është më shumë se një paradoks, parathënie e një tragjedie. Nëse sigurimi i shtetit, do të thotë e kaluar, zhgënjyese do të ishte për optimistët, të besojnë se sa e sigurt është e tashmja dhe e ardhmja e projekteve të tyre të ardhmërisë.

Çështja e dosjeve të sigurimit, domosdoshmëria e hapjes së tyre, dhe pamotivimi për ta bërë një gjë të tillë është debatuar para e mbrapa në këto 17 vitet e fundit, duke u kthyer gjithnjë në tematikën e zhvillimeve politike shqiptare si një kryelajm. U gatuan aq shumë ligjërime, kumte, orvatje definicionesh, rekujeme, u endën kaq shumë varjante dhe u filozofua deri në pafundësi, thua se kjo do të ishte një nga feksjet më të mistershme nga ku ne shqiptarët të mund të shihnim paqen e përjetshme shpirtërore dhe të divorcoheshim përngaherë nga e kaluara. Dhe në të vërtetë domosdo duhej, ngutazi t’i vihej kapaku kësaj pune, e të mos zvargej deri në pafundësi, hapja ose jo e dosjeve. Por jo vetëm hapja, ose mbyllja si veprim mekanik. Të bëhej ajo që bota tjetër e viktimizuar nga ky mekanizëm kobzi e bëri me kohë, duke u shkëputur përfundimisht nga periudha më e errët dhe më çnjerëzore. Tu tregohet vendi dhe kuvendi atyre që deri dje, për një arsye apo për një tjetër, me vullnetin e tyre, lë të themi të lirë, u përfshinë në strukturat e sigurimit të shtetit dhe i shërbyen me devotshmëri atij regjimi, pasojat e të cilit i përngjajnë një apokalipsi, shoqëror dhe social, mental dhe psikik, ekonomik dhe politik. Edhe sot, sikundër herët e tjera, kjo dukuri përshkënditi duke i vënë zjarrin kashtës së eshkur të debatit të dosjeve. Sërish po debatohet shumë, aq sa duket çudi se si mund të vazhdojë diskutimi mbi një çështje të rrahur deri në rraskapitje, për një tematikë, që do të ishte në gjëndje të të ligjërojë edhe shqiptari më i mënjanuar nga kjo pjesë e realitetit të dhimbshëm shqiptar.

Si më parë, palët e interesuara politike dhe eksponentë të rëndësishëm shtetëror dhe mediatikë u rreshtuan në dy kampe; pro dhe kundër hapjes së dosjeve. Si edhe herët e tjera, edhe kësaj here, u thirrën në ndihmë argumente racionale, emocionale, kolektive dhe individuale, derisa drobitën, u lodh nga debatuesit, dhe mesa duket finalja do të ketë përsëri një trofe për të dhënë, një sfidant për të kurorëzuar, ASGJËNË.

Sakaq shoqërisë do të vazhdojë t’i qëndrojë mbi kokë si një re e stërmadhe, gjithnjë kërcënuese kjo damkë e zezë e ndjellakeqe. Ajo që e bën më kërcënuese dhe më sëmbuese këtë dalldi komuniste që rizgjohet hera herës nga letargjia, është se sa herë që hapja ose mbajtja e kyçur e dosjeve, rikthehet në atmosferën cingëritëse politike, prapavijë të vetme dhe ngulmin më të ethshëm ka përdorimi i këtij argumenti si një artileri që e gjejme ngaherë të rrjeshtuar në vijën e parë të frontit. Dhe kjo strategji lufte del nga sirtarët për të marrë tipare të një plani ofensiv, kjartazi me qëllimin e shfrytëzimit nga një palë për interesat e saja. Nëse urët e këtij zjarri i gjejmë në duart e klasës politike të majtë, përnjëherësh pyetësori ka përgjigjen standarte, se ata e furnizonë këtë makinë mediatike dhe tamtamesh; së pari për të kamufluar gërryerjen brenda vetvetes që i shkakton erozioni i kohëzgjatjes në opozitë dhe davaritja nga podiumet e beneficeve, privilegjeve dhe përfitimeve, limf e cila ka mbajtur ata në jetë. Së dyti, në pamundësi për të luftuar me argumenta shkatërrues që furnizon gjenerimi i një qeverisjeje të dështuar, ata kapen pas dosjeve, si i mbyturi për shkumë.

Nëse pas debatit të dosjeve konstatojmë personazhe të politikës së djathtë, më shumë se personale që shpesh janë rrekur të artikulohen nga vullnete dhe ndërgjegje të inatosura, ajo trajtohet edhe në një prizëm viktimizues. Montimi i fantazmës së dosjeve në një platformë që rëndon në kurrizin ulok të shumicës së shqiptarëve, rëndom motivohet për të manipuluar situatat e krizave. Kjo taktik politike shakadahet në realitetin shqiptar, nisur dhe nga njohja e psikologjisë kolektive, diagnostikim, të cilin protagonistë të regjur i kanë të skeduara tashmë në kartelat e tyre. A nuk po ndodh kështu. Sot në këtë Shqipëri ke më shumë njerëz të merakosur për dosjet se sa për një realitet të larmishëm problemesh që e kanë kapluar atë për fytit, duke i fashitur çdo shpresë ardhmërie.

Parë në një këndvështrim tjetër, hapja e dosjeve ka në fondament, nevojën për t’u shkëputur një herë e përgjithnjë nga e kaluara. Domosdoshmëri nga priktikat gjeopolitike dhe globalizmi. Kjo është një formulë e thjeshtë, me përfundimtare të qartë dhe aspak e ngërthyer në teorira, filozofi, praktika ligjore dhe vullnete zgjidhjeje. Hapja e dosjeve, nga njëra anë do të çelte portat e një tragjedie, asaj të implikimit në sistemin komunist. Një gjest i tillë, mund të themi i domosdoshmë do të sillnte një përmbytje, të ngjshme më  atë të përbotshmen. Mungesa e një Noe, varkës së tij në një rast përmbytjeje që do të provokohej nga hapja e dosjeve, mbart në vetvete një poroblem që gjithnjë i druhemi. Por kjo nuk është Thembra e Akilit. Tjetërkund u fle lepuri palëve, atyre të interesuara që dosjet të hapen dhe atyre që janë në anën tjetër të llogores. Mendoj se është lidhja shpirtërore me të kaluaren, ajo që mban gjithnjë të dyzuar vullnetin e klasës politike dhe atyre që kanë forcë vendimmmarrjeje për t’i dhënë fund këtij makthi, këtij turpi, kësaj parade maskash. Dallohet gjithnjë e më qartë se, hapja e dosjeve, kapitullimi i diktaturës komuniste është një pamundësi, është një hap i ngrirë që kurrë nuk do të hidhet, është një pakt me të shkuaren që gjithnjë e më shumë vështirëson mundësitë për t’u prishur. Por gjithsesi pa një Noe dhe varkën e tij, hapja e dosjeve do ta paguanim me një çmim shumë herë më të madh se ç’po e paguan nderi dhe demokracia sot të flesh me gjarpër në gji.

Nga ALBERT VATAJ

ORIENTI APO HIJA NGA OKSIDENTI?

Një “kulturë europiane” e thjeshtuar vetëm në trajtat e saj “oksidentale”, s’mund të përfytyrohet. Kulturorisht, si dhe shpirtërisht, Europa ngërthen në vetvete gjithë sa ka krijuar hapësira e quajtur “ballkanike”.

Në barrën e keqkuptimeve që, me kalimin e shekujve, vijnë duke u shtuar mbi marrëdhëniet e Perëndimit me vendet ballkanike, bën pjesë edhe përçmimi për thuajse gjithë sa është ballkanike, duke e përfillur këtë rajon si vis pa qytetërim “oksidental”. Duke i veshur Ballkanit prirjen për të përmbysur situatat gjeopolitike të Europës, intelektualë mediokër të Perëndimit europian i fajësojnë popujt ballkanikë për mynxyra deri nga ato që s’i nxë mendja. Analistët madje flasin rëndom për “ballkanizim”, në një kuptim fortësisht pejorativ, për të dëftuar gjithë sa, në doke, në kulturë dhe në nivelin e jetesës, i kundërvihet Perëndimit “të tyre”. Kështu Ballkani, më shumë se një rajon, është bërë një problem, duke qenë fjala për një “Ballkan” që ekziston më së shumti në mendje, se në terren.

Në një situatë të tillë është bërë tanimë detyrë të thyerit e mjaft prej modeleve me të cilat janë modeluar faktet e historisë botërore përkundrejt historisë së rajonit tonë, posaçërisht të atyre modeleve që përftojnë një shembëlltyrë të shformuar mbi zhvillimin e historisë europiane në të cilën Lindja shfaqet si një periferi e Perëndimit. Sidomos “ne ballkanikët” s’kemi më se përse të vijojmë duke pranuar një histori të njerëzimit siç është shkruar në mënyrë diverguese vetëm prej “popujve të mëdhenj”, një histori që e vështron rajonin tonë si një “botë shtojcë”, e cila gjallin jashtë qendrës së historisë botërore të identifikuar me një traditë vetëm e vetëm “oksidentale”.

Shfaqet së rishti, në këtë pikë, pyetja e përhershme: A ekziston përnjëmend një dallim i rëndësishëm mes të ashtuquaj turit “Oksident” dhe të ashtuquajturit “Orient” europian? Dhe, po qe se ai ekziston, ku qëndron? Mandej, ka të bëjë apo jo vendi ynë me një dallim të tillë? Dhe, nëse ka të bëjë, a është ky një dallim thjesht gjeografik, apo që ka një bazë kulturore? Me tjera fjalë: kemi të bëjmë me dallime të rendit historik, apo atij qytetërimor?

Më 16 prill 1999, përpara Bundestag-ut, deputeti kristian demokrat Karl Lamers, duke folur për shembëlltyrën e formuar në Europë për Ballkanin, thoshte: “Duhet të guxojmë e të rivëmë në diskutim shembëlltyrat tona në karakterin absolut të tyre”. Në fjalën e tij Lamers-i e vinte theksin ndershmërisht jo në kushtet historike dhe sociale të rajonit, që gjithsesi ndikojnë të sotmen dhe të ardhmen e rajonit në diskutim, por në karakterin raprezentativ të këtij realiteti që të huajt, pa e kuptuar, ndërtojnë në mendjen e tyre. Ndoshta ngase është bashkatdhetar i Kant-it, por Lamers-i ka gjithsesi të drejtë kur flet për shembëlltyrat sa i përket kësaj zone jug-lindore të Europës. Ngase asnjë njohje s’realizohet përveçse nëpërmes shembëlltyrës së objektit që duam të njohim, sidomos kur nuk flitet një lëndë shkencore, por bëhet fjalë për atë material të ndryshueshëm, me kufij të vagullt, që është njeriu, shoqëria që ai formon, qytetërimi që atë e mbruan dhe vendosja e tij para modelesh të tjera kulturore. Përkundër vizionit të kthjellët të Lamers-it, ngjan disi “spitullake” siguria e zotërisë sonë të dashur Bova, ambasador italian i akredituar në Shqipëri, i cili në konferenecën për shtyp për të paraqitur veprimtarinë “Shqipëria, kjo e panjohur”, shpallte pak ditë më parë: “Italia ka qenë dhe do të vijojë të jetë oksigjeni i vërtetë perëndimor për Shqipërinë”. Por ne, gjithsesi, e dimë që Shkëlqesia e Tij nuk është bashkatdhetar i Kant-it…

Shembëlltyra e shformuar e “Orientit” nga ana e një numri intelektualësh mediokër të Perëndimit është, për mendimin tim, fryt i asaj që në psikologji quhet transfert. Modelin mund ta nxjerrim nga alegoria e Arnold Toynbee-t me njerëzit e egër të hutuar nga të zënët e hënës, d.m.th. nga dukuria e eklipsit. Njerëzit e egër, simbas Toynbee-t, nuk e kuptojnë se hija që zë gjithçka, përveç një copëze të vogël të diskut ndriçues, projektohet prej vetë botës së tyre. Në mënyrë të ngjashme, shumë popuj të Perëndimit i shohin me përçmim e dhimbsuri bashkëkohësit e tyre të quajtur “jo-oksidentalë”. “Në përgjithësi, – vëren Toynbee-i, – jemi shumë të zënë me punët tona për të vështruar më nga afër, dhe kalojmë përtej duke menduar se hija që pllakos mbi ato qenie shëndetliga qenkësh fantazma e vetë së ka luarës së tyre”.

Çuditërisht të ngjashëm me “njerëzit e egër” të Toynbee-t, intelektualët mediokër të “Oksidentit” duken aq të hutuar nga realiteti ballkanik, sa të harrojnë se me emërtimin “Europë”, në kohët klasike, nënkuptohej vetëm Gadishulli i Hemit (Haemus), d.m.th. Ballkani i sotëm. Vetëm më vonë, nga fillimi i Mesjetës, nisi të quhej Europë i gjithë “kontinenti i bardhë”. Ndonjëherë, sikundër dëshmon harta e famshme e Fra Mauros, deri në vlug të Rilindjes emërtimi “Europë” vihej grafikisht diku mbi Dalmacinë e jugut ose Shqipërinë e veriut. Pikërisht në këtë rajon zanafillor u krijuan ato që sot i përfillim si “themele” të qytetërimit europian. Do të silleshim, pra, vërtet si “të egër” po të harronim se aty tek u takuan Traka dionisiake, Greqia orfike, Iliria pellazgjike dhe Roma e kristianizmit arkai k u përvjua Europa e vërtetë, jo ajo gjeografike, por ajo shpirtërore, d.m.th. në këtë pjesë të kontinentit u plazmuan më vlerat më të shquara të njerëzimit. Në këtë mënyrë rajoni ynë, falë pozicionit të tij të mbrothët që e vë në lidhje të ngushtë me dy kontinente të mëdha, ka luajtur një rol të pazëvendësueshëm si vatër qytetërimi dhe si ndërmjetës shkëmbimesh kulturore.

Mos u habitni tani po qe se, ndonjë të “egër” të dalë nga alegoria e Toynbee-t ta gjejmë edhe mes skribëve italianë, për shembull nën emrin Fabio Martelli, bolonjez, paraqitur lexuesve italianë si “kurator studimesh historike dhe antropologjike me impiant të gjerë”. Në një libër të tij të fundit, titulluar “Capire L’Albania” (shtëpia botuese “Mulliri” 1998), me një papërgjegjshmëri që kurrfarë lidhjeje s’ka me oksigjenin e premtuar prej z. Bova, bolonjezi i “Mullirit” ka vendosur të përgojojë me çdo kusht “identitetin” e shqiptarëve. Duke u marrë me parahistorinë e shqiptarëve, ai shqetësohet se këta e mbushkan historinë e tyre me “mite” dhe “legjenda”, ndërkohë që historianët italianë e kanë lejen ta mbushin historinë e tyre të vjetër deri edhe me përrallat e ujkonjës që ushqen me cicë bijtë e Rhea Silvias. Me ëndje të posaçme bolonjezi thashethemnor u qepet zbulimeve të ilirologjisë për t’ia mohuar popullit shqiptar iliricitetin e provuar tanimë shkencërisht. Duke qenë kryekëput i padijshëm në fushë të gjuhësisë, ai guxon të përtallë përkatësinë indoeuropiane të shqipes, kinse ajo qenkësh një “dogmë” zyrtare. Pa u kënaqur me kaq, si lehaqen ordiner që është, i përvishet të drejtës së lashtë dokesore të shqiptarëve për të dalë në zbulimin se ajo i paskësh shërbyer si bazë ideologjisë diktatoriale të E. Hoxhës. Si end një rrjetë paragjykimesh kundër letërsisë së Rilindjes kombëtare shqiptare, rrugaçi bolonjez kënaq kompleksin e vet të inferioritetit duke detraktuar me sa mund shkrimtarin Ismail Kadare. Madje për “më të shquarin” intelektual ai zbulon në Shqipëri Shahin Kadarenë, ndërkohë që Dr. Shahini, mjek i nderuar, ka në kulturën shqiptare të vetmen meritë të jetë vëllai i I. Kadaresë!

Mua vetë, në librin e tij, do të më gjeni të përshkruar, me llafologjinë e tij tipike marksiste-leniniste, si themeluesin e një “ideologjie reaksionare të mbështetur mbi dogmat e së djathtës ultranaziste” (f. 220). Si antropolog “me impiant të gjerë”, që s’mund të mos i dijë gjitha, nga kërthiza e botës së tij që quhet “Bolonjë” ai bën edhe zbulime të rëndësishme fantastiko-spiunore duke shkruar: “Analiza e realitetit shqiptar e disa eksponentëve të Departamentit të Shtetit përkon, në fakt, posaçërisht me perspektivat e elaboruara nga Plasari…” (f. 222) për të vijuar në më shumë se dy faqe të tjera ballafaqimin e “perspektivave të elaboruara” prej meje me tezat e George Tenet-it, nëndrejtor i CIA-s (ff. 222-224). Aq i mirinformuar vetëshpallet ky karagjoz bolonjez sot, në epokën e interneti t, sa esesë sime “Vija e Tedoosit rishfaqet” (1993, 1995 etj.) ia vë në dyshim botimin në Shqipëri, duke e siguruar lexuesin italian se as në bibliografinë e Bibliotekës Kombëtare, Tiranë, ajo nuk ekzistuakësh!

Pavarësisht këtyre, avazi (angl. commonplace) më problematik i transfertit të tij psikik duket se është ai që vetë e quan “immagjinari oksidental” i shqiptarëve, d.m.th. yni, ku bolonjezi përzien si makaraonat e s’ëmës elemente të historisë ilirike me ato të epopesë së Skënderbeut, tregimtarinë e Kadaresë me pasues të Ptolemeut të Aleksandrisë, Alfonsin e Aragonit me Aliun e Tepelenës etj.

Unë, qetësisht, do të desha t’u kujtoja intelektualëve të këtillë të papërgjegjshëm, nga cilido cep i Italisë qofshin, se shkencat e ardhura prej lëvizjes romantike europiane, si romanistika, gjermanistika, sllavistika, po ashtu edhe albanistika, duke luftuar sistematikisht paragjykimin e vjetër voltairean kundër Mesjetës, kanë dëftuar tanimë se çfarë ka sjellë Gadishulli ynë në pasurinë e përbashkët të njerëzimit gjatë formimit të atij qytetërimi që sot e quajmë “europian”. Është e vërtetë se në dhjetëra e dhjetëra libra mbi rajonin tonë, pra edhe mbi Shqipërinë, është bërë commonplace të folurit për një thyerje njësisë politike (si dhe shpirtërore) të kontinentit europian, filluar me ndarjen e famshme të Perandorisë romake në dy pjesë. (Me një ndarje të tillë, nën emrin e perandorit Teodos, merret edhe njëri nga librat e mi.) Por, ta shpërdorosh një këso ndarjeje duke e zmadhuar deri sa të mbërrish të flasësh, sikundër bëhet në dhjetëra e dhejtëra libra, për përftimin e dy botëve të ndryshme, “orientale” dhe “oksidentale”, bazuar në dy perandori, një të Lindjes dhe një të Perëndimit, ky është një prej falsifikimeve më të rënda të kësaj nyeje historike.

Kam bindjen se do të vijë një ditë e kthjellët, kur do ta pranojmë sheshit se dy perandori të tilla s’kanë ekzistuar kurrë. D.m.th. kurrë. Shembëlltyra e dy perandorive është konceptuar a posteriori, gjatë pozitivizmit historik të epokës moderne, ndërsa prej dokumenteve të kohës një siatuatë e tillë në mënyrë absolute s’del.

Në thelbin e vet, si dhe në shfaqjet e jashtme të saj, Perandoria romake rezulton një unicum. Simbas Idaceut, Marciani “përftoi monarkinë” (“obtinuit monarchiam”) dhe “monarchia” në latinishten e greqizuar të Mesjetës s’do të thotë veçse “qeverisje njëshe”. Sikur historianët e ashtuquajtur “oksidentalë” t’i lexonin me vëmendje kronikat që përbëjnë historinë kishëtare të shekujve V-VI: Idaceun, Prosperin, Viktorin Tununensis, Marcelin Komesin etj., do të vërenin me lehtësi se Perandoria asnjëherë nuk u bë “dy”. Dhe as mund të bëhej “dy”. Perandoria, në suazën e së cilës funksiononin si të parët tanë, ashtu dhe të parët e italianëve të sotëm, përbënte një konceptim historik aq një jtësor (unitar), sa rrethanat s’mund t’ia cenonin aspak pandashmërinë.

Po ta shohim në sy një realitet të tillë faktesh, do të na bëhet bëhet e qartë se si francezët, për shembull, e kanë zmadhuar tek s’thuhet rolin e tyre në historinë e njerëzimit duke e bërë gjithë historinë e “Orientit” një kapitull ose dy, të vendosur në bisht të çdo vëllimi “historie universale”. Për një hulumtues të paanshëm është diçka që duket sheshit se Klovi, Karli i Madh dhe gjithë shpura e “mbretërve perëndimorë”, frëngj apo gjermanë, përkundrejt dinastive bizantine ishin një pakogjë. Të rrëzosh sot këtë sipëraní të trilluar “oksidentalizante” do të thotë të kujtosh se i ashtuquajturi “Orient bizantin” ishte qendra e përpunimit dhe e sintezës rreth së cilës u zhvillua me shekuj historia europiane, madje në këtë “Orient” vendosej atëherë fati i njerëzimit. Për shekuj me radhë ai që sot e quajmë “Oksident” vetëm sa gravitonte rreth Bizantit. Aty u përqendrua ideja perandorake dhe përsëri aty një shtet mundi ta bënte realitet një ide të tillë, ai ishte “legjitimiteti” perandorak, sikurse qe edhe vetë “modeli” i perandorisë. Në Gadishullin tonë nënshtetësit e kësaj pjese të Perandorisë vijuan ta quanin veten “romanë”, në greqishten bizantine Rhomaioi. Perandoria vetë ishte Basilea ton Romaion, d.m.th. “Perandoria e romanëve”, ndërsa vetë perandorët edhe për shekuj vijuan ta quanin veten mbasardhës të Augustit.

Të kishte ekzistuar një Toynbee edhe në kohën, le të themi, të Justinianit, kur “Perëndim” donte të thoshte ende një botë amorfe, nuk është çudi ta kishte konstatuar dukurinë e transfertit në kahun e kundërt. Atëherë do ta kishte formuluar alegorinë e tij me “njerëzit e egër” të vendosur në Bizant, prej nga shohin me përçmin e dhimbsuri bashkëkohësit e tyre të ashtuquajtur “oksidentalë”.

Territoret perëndimore, në atë kohë, qenë për Bizantin vetëm një zonë infiltrimi. Ky infiltrim i fuqishëm mbulonte, për shembull, jo vetëm mbarë Gadishullin italik, por mbërrinte deri në Irlandë, dhe vargu i papëve grekë (ose sirianë) në Romë vijonte në një kohë kur në Kostandinopojë askush nuk dinte më latinisht. Ndodhte, pak a shumë, e kundërta e asaj çfarë ndodh në shekujt tanë. Që “Oksidenti” të lindte dhe të ekzistonte, u desh një proces i ngadaltë dhe i vështirë i shkëputjes nga orbita bizantine drejt gjetjes së një qendre të vetën, “njerëzit e egër” të së cilës një ditë prej ditësh do të pandehnin se hija që pllakos mbi ne këndej s’qenkësh veçse fantazma e “së kaluarë sonë”.

Po ta fokusonim vështrimin mbi Gadishullin përkundrejt, mund të vërenin lehtësisht se thuajse gjithë Italia, nga Bari në Gjenovë dhe nga Gjenova në Venedik, duke filluar prej shek. VI, ose ishte një provincë e kësaj Perandorie, ose çonte një jetë tipike “orientale”. Qytetarët e republikave detare qenë më së shumti “borgjezë” të Bizantit vendosur në tjetër truall. Dogja i Venedikut ishte një “dux” i llojit bizantin, ndërsa për thuajse gjithë princërit “oksidentalë” qe ëndërr të siguronin një titull perandorak nëpërmjet ndonjë martese me bijat e dinastive bizantine. Një nuse e këtillë pati qenë, në shek. XI, Maria Argjiropullos, që skandalizoi kishën perëndimore me truket dhe tualetet me të cilat qe nisur e stolisur, si dhe me sapunrat dhe parfumrat e përdorur, të cilët në “Oksident” as njiheshin Dhe unë ju siguroj që N. Iorga e ka vërtetuar bindshëm se prej Rhomaioi-ve të tillë vinte dhe Romeoja simpatik i “Romeo e Xhulietës”, emri i të cilit do të thotë pikërisht Rhomaion, d.m.th. një i krishterë i ritit bizantin.

Përfytyroni tani egërshanin e sipërpërmendur bolonjez, teksa e pushton mllefi dhe guxon të ngrihet edhe kundër vetë evidencave historike, duke shkruar në librin e tij: “Plasari […] shfaq gjithashtu edhe një dashaligësi të thellë antiitaliane duke lënë të kuptohet se “vija e Teodosit” paskësh ndarë edhe Italinë, tepër e kushtëzuar kjo nga Orienti…” (f. 218). Sikur ju të pranonit ta bënim së toku një shëtitje në qytetin historik të lagunave, një “Orient” të tillë të gjallë do ta ndeshnim gati në çdo hap. Jo vetëm në stilin e ngrehinave të kultit apo në katrakteristikat e organizimit urban, por ja: edhe kur një veneciankë ngjitet në çati për të nderë teshat e lara (ose për të përgjuar më mirë shtëpinë e fqinjëve), ajo ka dalë në heligo, që është vendi i shtëpisë ku bie dielli, nga gr. helios. Kur edhe sot shëtisim nëpër k analet e qytetit me gondolë, mund të mos e dimë që, për shkak të trajtës së përzgjatur e të lakuar, nuk është fjala veçse për një kondolion bizantin. Madje harrojmë se njëherë e një kohë Venediku ishte vetëm ai që quhej Rialto, kanali më i thellë (rivus altus), ndërsa kryevendi i tij i vërtetë ishte Eraclea, emër që vjen me siguri prej perandorit bizantin të shek. VII, Heraclius.

Për të mos jua shpërdoruar durimin me të dhëna historike, do të them më në fund që personalisht jam i bindur se shembulltyra e shformuar e përshkruara nga alegoria e Toynbee-t s’ka për të vijuar përjetësisht. Vlerat e krijuara brenda kësaj zone të privilegjiuar, që është rajoni ynë, bëjnë pjesë në mënyrë të padiskutueshme në trashëgiminë e përbashkët të kulturës europiane. Dhe një “kulturë europiane” e thjeshtuar vetëm në trajtat e saj “oksidentale”, s’mund të përfytyrohet. Kulturorisht, si dhe shpirtërisht, Europa ngërthen në vetvete gjithë sa ka krijuar hapësira e quajtur “ballkanike”. Edhe diçka: kemi motiv për të besuar se hapësira në të cilën u përftuan një Zamolxis, një Orfe, si dhe arkretipi antropologjik i “vëllait të vdekur të kthyer”, nuk i ka shteruar ende burimet e veta shpirtërore.

Historiani i madh i qytetërimeve (Toynbee) propozonte dy zgjidhje për t’i ikur shembëlltyrës së shformuar që ai alegorizon: “Ose figura zotëruese duhet të kthejë kryet, ta kuptojë dënim që po shkakton dhe të lëvizë nga vendi për të mos e penguar më dritën, ose viktimat e saj, mbas përpjekjesh të kota për t’ia tërhequr vëmendjen dhe duke i kërkuar të ndërrojë pozicion, duhet të ngrihen dhe t’i ngulin një thikë në shpinë”. Ç’është e vërteta, me këto që thashë vetëm sa përmblodha subjektin e një librit më të fundit, që po përpiqem ta nxjerr nga dora. Ju siguroj se s’bëhet fjalë për “thikë në shpinë”, por thjesht për një “instrument” i cili t’i ndihmojë sadopak miqtë tanë “oksidentalë” për të depërtuar në këtë rajon dhe, në mos për t’i dashuruar popujt e tij, së paku për t’i kuptuar ata më mirë. Bot a Shqiptare nr. 44, 6-21 gusht 2001.

Nga Aurel Plasari

BIZNESMENË DE JURO DEBITORË, DE FACTO BOSË!

Paketa e rregullimit të tregut të lirë të qeverisjes Berisha, duhet përgëzuar, pasi është një ndër elementët që afron Shqipërinë me BE-në. Por përball mundësive të një qeverisjeje të mirë, janë edhe mundësitë e spekullimit të krimit ekonomik, kryesisht atij të kohës së qeverisjes tetëvjeçare të Partisë Socialiste.

Ligji i falimentimit është më kancerozi për shoqërinë shqiptare. Është normale që parlamenti shqiptar duhet verifikuar bizneset e mëdha të shpallura të falimentuara dhe ish pronarët që edhe ekzistojnë sërishmi brenda bizneseve. Për vetë kushtet e shoqërisë shqiptare, në fakt është punuar mirë përgjatë dy viteve të fundit. Vetëm nga janari e deri sot, në shkallë vendi, kanë shpallur falimentimin 366 biznese të mëdha. Mjaft të tjera u deklaruan të ngrira. Shteti shqiptar pësoi një dëm ekonomik prej 200.000.000 dollarësh. Edhe përgjatë viteve të mëparshme ka patur manovra të tilla, duke dëmtuar rëndë arkën e shtetit. Mospagimi i tatimfitimeve nga biznesi i madh e ka rënduar jo pak zhvillimin e shpejtë ekonomik. Pronësia dhe shkëmbimi ndërmjet shteteve i shërbimeve të prodhimeve, janë kryefjala e ekonomisë së lirë. Si të mirat e partneritetit, ashtu edhe ato të realizuara, reflektojnë në standardet ekonomike. Por defektet rregulluese të tregut – punë, si pagat minimale, puna e zezë dhe në anën tjetër evazioni fiskal, madje edhe i mbartur pëgjatë viteve, kanë bërë qeverinë Berisha të vërë vëmendjen mbi këtë hata ekonomike. Se, të jemi të qartë, në këto raste me kaq shumicë, kanë humbur tepër pak biznesmenët dhe paradoksalisht tepër shumë shteti. A ka ish biznesmenë të falimentuar që janë bosë, madje edhe njihen publikisht si administratorë?

Akoma nuk po e merr vesh qeni të zotin, biznesmenët e këtij “fisi” ishin treg i kapitalit të huaj, apo kapital vendas për treg të huaj. Nuk mjafton vetëm efektiviteti i Kontrollit të Lartë të Shtetit, por rregullimi i ligjit të falimentimit dhe kontrolli deri në detaje i personave. Kjo, pasi edhe mund të ndodhë që ish drejtorë të tatim taksave të akuzuar për korrupsion, në bashkëpunim me bizneset e mëdha, sot të jenë vetë biznesmenë. Madje edhe ortakë me pikërisht ata biznesmenë. Mund të ketë edhe tatimorë edhe ish taksadarë që kanë çështje të hapura penale për akuzë 650.000.000 lekëshe praktike korruptive me një biznesmen të madh, por pasi taksadari shkarkohet nga puna, çel biznes së bashku me bashkëpunëtorin, madje edhe merr objekt, si shpërblim nga ai. Fjala është për të njëjtën kompani, edhe pse e drejta të lind të pyesësh, mos vallë “vjedhja” në arkën e shtetit, ndahet përgjysëm?!

Në këtë dramë të ekonomisë, ekonomia kriminale shfaqet krejt qesharake, normalisht në fundin e saj. Në media kanë dëshirë të lakohen si biznesmenë të fuqishëm, si militantë të njërës apo tjetrës forcë politike, si miq të Fatos Nanos, kur ai ishte në pushtet, apo të Sali Berishës sot. Ata bëjnë si VIP-a të shoqërisë, si diva të politikës, edhe kur prej vërteti janë qindra milionë borxh. Duket se ky është ngushëllimi, parajsa e vetme që ende duket se funksionon në qytete të veçanta, por kurrsesi këtu në Tiranë. Ka edhe nga ata të çmendur që deklarojnë publikisht në televizion se Kryeministri Sali Berisha do vijë në përurim të një magazine doganore, duke u përpjekur të fshehin krimin ekonomik, të lexueshëm edhe për audiencën qytetare.

Nëse para dy vitesh ishte kohë e mirë për zhvillimin e krimit ekonomik, sot qeveria Berisha këndvështrimin e ka tek biznesi i lirë, serioz, tek strategjia e nxitjes së prodhimit, tek produktiviteti, reagimi ndaj kërkesës së tregut, industrisë konkuruese në kushte të barabarta e normalisht edhe efiçencës së kostove, duke e afruar gjithnjë e më shpejt Shqipërinë me Bashkimin Europian.

Është jo e papritur që ndryshueshmëria, fundi i fantazmave ekonomike, prodhon pak ankth, irriton mundshmërinë e privonacionit të formacioneve kriminale për të parandaluar përfundimin e etapave të zakonshme.

Fundi i provë – gabimeve mendojmë se duhet kuptuar si formim koncepti që zhvillon mjedisin, shoqërinë, interesat, vlerat, liritë, që formëson jo vetëm biznesin, por edhe respekton mendimin e lirë që ndihmon të kuptohet e zhvillohet më mirë bota ku njeriu jeton.

Sokol Pepushaj

TË DASHUR MIQ… RESPEKTONI LIGJET E ETIKËS

I dashur Kryeredaktor

I dashur Drejtor

Te dashur pronare te gazetës”Shqipëria Etnike”              

Marr shkas t’ju drejtoj ketë letër,sidomos nga artikulli Juaj i datës 20 Tetor 2007 me titull”Cotenella dështim i radhës ne Ulqin”.

Është artikulli i disate,i pasakte dhe totalisht disinformues, për sa i përket aktivitetit te grupit “COTONELLA-spa”ne Ballkan dhe sidomos ne Shqipëri:

Ju bej me dije, te dashur botues e pronare te gazetës, se “Cotenella-spa” nuk ka ushtruar e nuk ushtron aktivitet ne prodhimin e veshjeve te brendshme ne ULQIN, ne BAR apo ne ndonjë tjetër  vend te Republikës se Malit te Zi, prandaj janë te pavërteta e dashakeqëse te gjitha ato qe janë  shkruar ne artikull.

Nuk kuptoj kurajon Tuaj profesionale për te botuar artikuj te ndryshëm apo informacione, me koeficient 100% pavërtetësie dhe me koeficient te larte dashakeqes e kënaqësie për”dështim biznesesh”.

Te dashur miq duhet te kuptoni qe ju duhet, dhe ne respekt te gazetës  Suaj, te respektoni ligjet e Etikes dhe te informimit gazetaresk, sepse ne te kundërt duhet te parashikoni dhe pasojat ligjore te mos respektimit te tyre.

I bindur ne mirëkuptimin Tuaj, përfitoj nga rasti.

T’ju përshëndes.

 ADMINISTRATORI, Gjergj Leqejza

GAZETA “SHQIPËRIA ETNIKE” FILLON DIALOGUN ME COTONELLA-N MË NË FUND

Permes ketyre rradheve, deshirojme te sqarojme opinionin publik fillimisht, por edhe z. Gjergj Leqejza, i cili me permes adreses mail te zj. Majlinda Popovic, ka derguar nje leter.

Eshte gjykimi dhe vleresimi juaj personal ne lidhje me “artikullin e disate,i pasakte dhe totalisht disinformues, per sa i perket aktivitetit te grupit “COTONELLA- spa ne Ballkan dhe sidomos ne Shqiperi” (citim nga teksti juaj). Sjellim ne vemendje se gazeta “Shqiperia Etnike” ka vleresuar aktivitetin e kesaj kompanie, si edhe te kompanive te tjera prestixhoze, vendase dhe te huaja, sic eshte edhe rasti i “COTONELLA”-s ne numrat e kaluar me titull ““Bum” investimesh në Shkodër. Gjiganti Italian COTONELLA vjen me qendër në kryeqendrën e Veriut” me autore Vasel Gilaj dhe Artur Vashja, te cilin sipas informacioneve tona, ju e dispononi. E njejta gje mund te thuhet edhe per viziten e Miss Italia 2006, Claudia Andreati ne Shkoder, e cila sponsorizohet nga “COTONELLA”. Njekohesisht, jemi te detyruar edhe profesionalisht, t’ ju kujtojme se artikulli ne fjale, te cilit i referoheni ju me titull “COTONELLA, deshtimi i rradhes ne Ulqin”, ka per autore nje zonje te nderuar, e identifikuar me emer por edhe si ish- punonjese e kesaj kompanie ne Ulqin te Malit te Zi. Pak e shume, eshte e njejta procedure qe ndoqet edhe ju kete here: derguat nje mail ne adresen e redaksise sone per te pergenjeshtruar nje shkrim qe ka nje autore te caktuar, e cila po serish permes mail-it ka komunikuar me ne. Duke e ndjere detyrim profesional, etik dhe moral, ne ju lame hapesire ne dispozicion, pavaresisht etiketimeve qe i keni bere gazetes permes kesaj letre ne redaksi, por edhe ne media te ndryshme vizive lokale. Persa i takon “kurajos sone profesionale per te botuar artikuj te ndryshem apo informacione, me koeficent 100% pavertetesie dhe me koeficent te larte dashakeqes e kenaqesie per “deshtim bisnesesh””, sqarojme se nuk na ka munguar dhe nuk do te mungoje guximi te denoncojme sa here qe kemi informacione te siguruara nga ne, apo edhe me shume se dy burime te ndryshme ne lidhje me nje ceshtje te caktuar. Profesionalisht, nuk tentojme t’ju bindim ne cfare themi sic edhe jemi te bindur, se ne mes rradheve te letres suaj, nuk do te gjenim natyrshem mbeshtetje per tezat e hedhura nga artikullshkruesja nga Ulqini. Eshte detyra juaj besojme, te mbroni deri ne fund bisnesin tuaj, pavaresisht veshtiresive te shumta, qe si edhe shume bisnese te tjera “xhoinvencer” kane hasur dhe do te hasin. Per kete ju mirekuptojme, sic kerkojme te njejten gje edhe nga ana juaj: “Shqiperia Etnike” ka qene, eshte dhe do te mbetet nje dritare e hapur, prej nga do te fryje vetem era e lirise se fjales, mendimit, shprehjes dhe veprimit, pacenuar etiken profesionale por edhe pa akuzuar ne mungese te fakteve. Eshte kjo nje nga arsyet themelore, qe “Shqiperia Etnike” eshte e vetmja gazete qe botohet ne Shkoder, e cila i ka rezistuar prej 7 viteve egersise dhe pabarazise se tregut mediatik absurd shqiptar. “Keshilla” qe ju ja jepni “te dashur miq duhet te kuptoni qe ju duhet, dhe ne respekt te gazetes Suaj, te respektoni ligjet e etikes dhe te informimit gazetaresk, sepse ne te kundert duhet te parashikoni dhe pasojat ligjore te mos respektimit te tyre”, tingellon paradoksale ne kontekstin qe na drejtohet. Me pak fjale, ju kerkoni te na mbyllni gojen, syte dhe veshet, pas mese 17 viteve perpjekje dhe sakrifica, qe ne si gazetare dhe si gazete, se bashku me koleget tane, kemi bere per lirine e fjales, permes se ciles ne keto momente, po perfitoni edhe ju. Ne kontekst, ju na kujtoni pasoja ligjore, por te cilat nuk kane asnje lidhje me “ligjet” e Etikes dhe te informimit gazetaresk, qe perkthyer ne shqip, tingellojne pse jo ta themi hapur, kercenim ndaj “Shqiperise Etnike” dhe medias ne pergjithesi.

Ne mbyllje, duke ju falenderuar per kohen qe keni gjetur te komunikoni me ne, por edhe per dialogun (te pakten ne e konsiderojme keshtu) publik qe keni ndermarre me gazeten, rikonstatojme me kenaqesi qe z. Gjergj Leqejza, ne kete leter, i paraqitur si administrator i “Shqiperia Trikot Shkoder” (nje nga laboratoret e COTONELLA-S), vazhdon te jete titullari me i larte i kompanise italiane ne Shkoder, pavaresisht se ne ditet e kaluara, ne nje media private televizive, nje tjeter zoteri, Gjovalin Shtjefni u prezantua si perfaqesues i COTONELLA-s ne Shkoder. Ne fakt, edhe ne nuk donim ta besonim qe “vreri” i paarsyeshem dhe jo kundershtues me fakte i atikullit per COTONELLA-n ne Ulqin, ishte i dirigjuar ne prapaskene nga z. Leqejza.

Se fundi, ju sigurojme se ne do te vijojme punen tone me shume profesionalizem, duke evidentuar vlera dhe kontribute pozitive per rajonin e Shqiperine, sic edhe probleme dhe fenomene negative qofte edhe ne bisnesin shqiptar e shkodran, pavaresisht nese ne vendet e tyre apo gjetke, jane prestixhoze dhe te fuqishme, gjithnje dhe si gjithmone, mbeshtetur ne fakte si deri me tani. Bisnesin dhe median, i kemi pare dhe do ti shohim gjithmone si partnere te fuqishem ne drejtim te zhvillimit te komuniteteve, pavaresisht mendimit qe ju keni ne lidhje me kete. Kjo leter, sic edhe materialet e tjera vizive te disa diteve me pare qe cenojne integritetin e gazetes “Shqiperia Etnike” dhe te lirise se medias ne pergjithesi, do ju dergohen me precedence perfaqesive diplomatike, organizmave vendas dhe ndekombetare qe monitorojne respektimin e standartave te profesionalizmit, paanshmerise dhe te drejtave themelore te njeriut por edhe te shtypit.

Si gjithmone, duke qene te bindur ne mirekuptimin tuaj, letra juaj do te konsiderohet ne kontekstin e saj te plote nga redaksia dhe si e tille do te trajtohet, por sinqerisht duke ju siguruar se nuk ndjehemi aq shume te kercenuar tani per tani!

Redaksia e “Shqiperia Etnike”

ITALIA, “BUM” I EMIGRANTEVE

Sipas raportit te Karitas Italia

Jane 3 milion e 700 mije “te rregulltit” ne Itali. Nje numer i rritur me 21.6% ne nje vit.

Jane 3 milion e 700 mije “te rregulltit” ne Itali. Nje numer i rritur me 21.6%- baras me 6.2% te popullsise se pergjithshme (ne BE eshte 5,6%)- ne nje vit, e rreshton Italine per nivelin e rritjes ne krye te rednditjes evropiane. Kete vleresim e ben raporti 17/o mbi emigracionin i redaktuar nga Karitas Italiana dhe Fondacioni “Migrantes”, i prezantuar keto dite. Ne vitin 2006 kurba e rritjes (700 mije ne nje vit) ka qene e tille, qe nese konfirmohet, do te beje qe pas 20-30 viteve te huajt te kalojne shifren e mese 10 milion personave. E reja e ketij viti, eshte prania e barabarte e femrave perballe burrave (49.9%) eshte e tille qe te jete mazhorance. Te vetmet qe kane nje numer me te madh “mashkullor” jane Lombardia dhe Pulia. Te miturit arrijne numrin 700 mije (18,4% e totalit). Cdo 10 emigrante, 5 jane evropiane (gjysma jane komunitare), 4 te ndare ne mes afrikaneve dhe aziatikeve dhe 1 amerikan. Shtimi me 700 mije ne nje vit (1/6 me shume krahasuar me vitin e meparshem), eshte numri i pergjithshem i te huajve te numeruar jo me shume se 5 vite me paren, ne 2002. Rumunet me 15,1% te prezences, jane komuniteti me i madh ne numer; pasojne marokenet (10.5%), shqiptaret (10.3%) ose rreth 381 mije, ukrahinasit (5,3%). 6 emigrante nder 10 jetojne ne veri; ne qender eshte 26,7%, ne jug 10,2% dhe ne ishuj 3,6%. Ne 6 vite, nga 2000 deri ne 2006, emigrantet e Lindjes jane shtuar me 14%, ndersa Afrika ka humbur 5% dhe Amerika 2%. Raporti sinjalizon qe ne dy vitet e fundit, rritja ka qene shume e forte, ne kushtet edhe te mungeses se legalizimeve (“rregullimeve”) dhe duke bere presion mbi kuotat e hyrjes. Ato qe ka imponuar kete ritem, kane qene nevojat e industrise dhe te familjeve per krahe pune shtese (540 mije kerkesa), bashkimet familjare (dicka me pak se 100 mije) dhe lindjet e reja ne mes emigranteve (thuajse 60 mije). Nese ritmi i rritjes do te vijoje edhe ne dyviteshin 2007-2008, Lombardia do te kaloje nga 850 ne mbi 1 milion te pranishem; Veneto, Emilia- Romanja dhe Roma do te kalojne gjysemmilionet; Piemonte do ti afrohet shifres 400 mije, Toskana 350 mije. Nen shifren e 100 mije emigranteve do te mbesin vetem Trentino Alto Adixhe, Abruco, Sardenja, Bazilikata, Molize dhe Vale d’Aosta. Sipas nje ballafaqimi fillestar te te dhenave akoma jo zyrtare, rezulton qe ne mes 5 vendeve me me shume emigrante ne Evrope, jane Gjermani (7.2 milion), Spanja (4 milion), Franca (3.2 milion, sipas te dhenave qe i referohen vitit 1999), Mbreteria e Bashkuar (3 milion) dhe ne vendin e peste Italia me rreth 2.3 milion te pranishem, nje e dhene qe eshte e nenvleftesuar. Nese do te konfirmoheshin vleresimet me te rifreskuara te Karitasit, Italia do ta kalonte menjehere ne vendin e trete te klasifikimit, menjehere pas Gjermanise dhe Spanjes. Te punesuarit e huaj jane 1.348.000 (me shume se gjysma ne sherbime dhe mese 1/3 ne industri)- 2/3 jane ne veri- ndersa te papunet jane 127 mije. Rritja vjetore e punesimit ka qene pak me eulet se 200 mije persona; niveli i aktivizimit ka rezultuar te jete 73,7% (me i larte rreth 12% se ai i italianeve), ai i punesimit rreth 8,6%. Te huajt kane peshe ne masen 6,1% mbi Prodhimin e Brendshem Bruto; paguajne thuajse 1.87 miliarde euro taksa permes 2.3 milion deklarimesh per te ardhurat. Mese gjysma e grave (rreth 700 mije) jane te punesuara ne sektorin shtepiak dhe te kujdesit (shume punojne ne “te zeze”). Me shume se 1/4 e te huajve punojne ne orare jo te favorshme: 19% ne mbremje (nga 20- 23), 12% gjate nates (pas ores 23) dhe 15% te dielen. 85% punojne si punemarres. Sipermarresit jane shtuar me 8% (jane 141.393); 70% punojne ne tregti dhe ne ndertim. Emigrantet fitojne mesatarisht 10.042 euro ne vit; ne vitin 2006 daljet e derguara nga Italia kane tejkaluar 4,3 milion euroa, per nje rritje vjetore 11,6%. Rumania, me 777 milion euro, eshte destinacioni i pare i flukseve te daljes. Sjellja e emigranteve ndaj italianeve eshte konsideruar “miredashese”: shumica pohon se ndjehet mire ne Itali; veshtiresia me e madhe eshte ajo e gjetjes se nje shtepie e qera (57%). Zyra Kombetare Antidiskriminacion ka konstatuar vitin e shkuar 218 raste diskriminimi racor nder 10 mije sinjalizime. Nje martese nder 8 perfshin tashme nje qytetar te huaj (vetem 20% e martesave te perziera jane protagoniste femrat italiane krahasuar me meshkujt); ciftet e perziera jane mese 200 mije. Nxenesit e huaj jane mese gjysem milion, 5,6% e popullsise shkollore. Gjysma e italianeve vazhdojne te jene kunder emigracionit edhe pse nuk eshte shqetesimi i tyre kryesor, i mposhtur nga mungesa dhe pasiguria e vendeve te punes.

Perktheu Blerti DELIJA

Marre nga “Korriere della Sera”

PERTEJ SOLLAKUT

Nje nga “handikapet” e presidences se mundshme Topi, para 20 korrikut 2007, ka qene pikerisht qendrimi qe ai mund te mbante ne lidhje me prokurorin e Republikes Theollori Sollaku. Edhe vete segmente te opozites, stepeshin per nje vote “pro” me shume ne emer te mbrojtjes se Sollakut se sa te votonin “kunder” nenkryetarit te PDSH-se. Menjehere pas marrjes se mandatit nga presidenti Bamir Topi, te gjithe lideret e pakices parlamentare ne shqiperi, nxituan jo vetem ti shterngojne doren fitimtarit, por edhe te shprehin konsiderata dhe besim ne paanshmerine politike te ish- numrit 2 te mazhorances.

Vete Topi pati kurajon, qe edhe ne studio televizive, gjate periudhes qe ishte thjeshte kandidat per kandidat presidencial, te deklaronte se nuk do te hezitonte te shkarkonte Sollakun nese do ti kerkohej nga Kuvendi, sic edhe e ripohoi edhe pak dita para ngritjes se komisionit hetimor “Sollaku 2”.

Me 25 tetor 2007, ne nje takim ne kuader te levizjes se ndermarre per Rimekembjen e Partise Socialiste, ish- kryeministri Nano paralajmeroi rezultatin e votimit te 5 nentorit 2007. Si per ironi te fatit, analiza e bare ne ate takim ne ish- kreu socialist, u lexua thuajse i plote edhe ne seancen e shkarkimit ne Kuvend te Sollakut nga deputet i mazhorances. Sipas gjasave, veshtire qe nje deputet jo shume i njohur politikisht, te kete patur nuhatje te pasugjeruar, per te perdorur kunder opozites si argument, nje fjalim politik te liderit 15 vjecar te se majtes shqiptare, prej te cilave 8 vite pa nderprerje ne pushtet. Si ne rastin e zgjedhjes se presidentit Topi, edhe kete here duket se vota e Nanos dhe mbeshtetesve te tij ne Kuvend, mund te bashkohej me votat e cunguara te mazhorances, nese do te ishte e nevojshme. Kete qellim kishte edhe leximi i nje ekstrakti te fjalimit te ish- kryeministrit nga nje deputet i shumices kuvendore.

Nano dhe perkrahesit e tij, perfaqesojne aktualisht nje “ushtri paqeje” e cila dashje pa dashje po kthehet ne perfaqesues te opozites, asaj pjese qe nuk ka zgjedhur nihilizmin te pakten edhe per dy vjet qeverisje te mazhorances se djathte. Kryeministri Berisha edhe ne opozite kishte kerkuar largimin e Sollakut, sic ka perseritur shpesh edhe gjate viteve te pushtetit se nuk i intereson shume emri i pasuesit te tij, duke lene te hapur edhe opsionin e propozimit te emrave konkrete prane presidentit te vendit nga opozita aktuale. Ne kushtet e reja te krijuara, partite e majta veshtire te bashkepunojne ne procesin e zgjedhjes se pasuesit te Sollakut, e keshtu Nano dhe “opozita” e tij konstruktive, kane shanse reale te propozojne kreun e ri te akuzes.

Duket si nje rebus i ngaterruar, por ne fakt gjithcka eshte shume me e thjeshte nga sa mendohet. Nano dhe perkrahesit e tij, po ndihmojne Berishen te forcoje mazhorancen: tashme jane jo te pakte deputetet, te cilet me afrimin e fundit te mandatit, i mbajne syte zonat elektorale apo selia blu per nje rikandidim te mundshem apo te premtuar, pasi tashme vota e tyre “kunder” mund te shkonte dem me nje bashkim te mundshem te votave “te ushtrise se paqes” me ato te mazhorances. Por tashme, Nano ka nje “bonus” te trasheguar ne dore nga kontributi ne zgjedhjen e presidentit te ri re Republikes me 20 korrik 2007, te cilit sipas gjasave, u shtohet edhe nje tjeter “bonus” me i vogel sigurisht, ai i presionit ne distance ndaj deputeteve te mazhorances, qe mbase per lidhje miqesore apo te tjera preferenca, mund te ishin kunder shkarkimit te Sollakut. Cili mund te ishte kompensimi per ish- kryesocialistin? Sigurisht, jo dy keshilltaret apo te tjere qe Topi ka marre prane vetes nga stafi i tij. Ai kerkon shume me teper: fronin e Partise Socialiste! Po luan fort me antaresine roze ne mbare vendin, por serish rivali Rama, duket i forte nen mbrojtjen e mandatit “nje antar, nje vote”. Por ka edhe nje menyre tjeter, te pakten per ti bere presion, kete here “nga brenda llojit”. Nje prokuror i ri, i cili qartas nuk eshte i emeruar apo i preferuar nga mazhorance, nen kupolen e “pavaresise kushtuetuese”, mund te krijonte premisat e fillimit te hetimit per kryetarin e PS-se, por mbi te gjitha rivalit te Nanos per karriken e PSSH-se. Pse jo, mund te kishin serish nje komision hetimor per ish- ministrin e Kultures, apo edhe per abuzimet ne Bashkine e Tiranes, te cilin do ta mbeshteste jo vetem pjesa me e madhe e mazhorances, por edhe segmente brenda vete opozites. Edhe pse ekziston precedenti i vitit 1993 i burgosjes se liderit te opozites, nuk mendojme se nje skeme e tille, mund te arrije deri ne fund. Ose me sakte, nuk do te jete e nevojshme. Sipas gjasave, “kalaja” duhet te dorezohet shume me shpejt aq me shume kur tashme “lufta” brenda llojit, po behet me e forte.

Me fillimin e mandatit nga ana e Bamir Topit, ishin te pakte analistet qe mendonin se Sollaku nuk do te prekej. E ne fakt, ashtu ndodhi: kreu i akuzes, si edhe paraardhesi, eshte ne “zgrip” te fronit te tij kushtetues! Mbase thelle- thelle, ne kohen e “dashurise” 6- mujore Nano- Berisha, qe polli Sollakun, vete ky i gezohej ngritjes se nje komsioni hetimor qe do ti paraprinte shkarkimit te Arben Rakipit qe ne tentativen e pare. Edhe pse u deshen dy tentativa brenda me pak se nje viti, “nga e njejta arme” ra edhe “koka e Sollakut” mbi sokakun e Parlamentit Shqiptar. Themi keshtu, pasi presidenti Topi e ka jo te veshtire, por te pamundur te ktheje pas nje vendim te ish- mazhorances qe i perkiste deri me 20 korrik. Arsyeja eshte shume e thjeshte: Bamiri aktualisht eshte 50 vjec. Pas 5 viteve te presidences, do te jete 55 vjec. A mendoni se ne nje moshe te tille mund te dale nga politika? Nese jo, ku do te rigjeje strehe pervecse tek PD-ja? A mendoni se pas 5 viteve PD-ja do te ndryshoje kryetarin?…..

Blerti DELIJA

PASOJAT E GJAKMARRJES MESJETARE

Fenomeni i gjakmarrjes dhe baza kryesore e tij, Kanuni vazhdojne te sfidojne ligjet, perballe paaftesise vepruese te strukturave te shtetit. Permasat e gjakmarrjes, kryesisht ne Veriun e Shqiperise, jane drastike. Jane me qindra familjet e ngujuara apo qe jane detyruar te jetojne te fshehur per ti shpetuar dores hakmarrese ne emer te gjakmarrjes mesjetare. Duket se edhe shteti eshte dorezuar perballe kesaj plage shume shekullore, teksa detyrohet qe femijet e Shkodres ti grumbulloje ne nje shkolle ne Polican (ne jug te Shqiperise) per te zhvilluar mesim larg familjeve, nen mbrojtje. Edhe familja e Dardan kelmendit, nje familje shkodrane e persekutuar nga rregjimi 45- vjecar komunist, pervec ketij kalvari, po perjeton edhe ate te gjakmarrjes se verber. Madje, pikerisht per pikpamje politike, vellai i Dardanit Frimi, ne dhjetor te vitit 1997, ne grindje e siper plagos ne kembe djalin e Demush Gradecit, Tanin, duke e lene ate sakat pergjithmone. Pas kesaj ngjarje, familja e Dardanit beri te gjitha perpjekjet e mundshme per tu pajtuar me familjen e demtuar, por ata e refuzuan kategorikisht dhe nuk e pranuan asnjehere doren e shtrire per pajtim. Ne mes ketyre dy familjeve, qendron ne menyre tragjike gjakmarrja dhe mbeshtetja e Kanunit, i cili mjerisht vepron ende sidomos ne Shqiperine e Veriut. Familja e Dardan Kelmendit, u mbyll brenda 4 mureve, duke u ruajtur dite e nate nga hakmarrja ne emer te gjakmarrjes e pales tjeter. Pervec problemeve sociale, filluan edhe problemet ekonomike te mbijeteses, duke e bere te pamundur kete menyre jetese. Ne rrethanat e krijuara, 43- vjecari Dardan Shefqet Kelmendi, ashtu si krejt familja e tij, prej kohesh jane detyruar te largohen nga Shqiperia, te kercenuar me jete. Dihet vetem se ata jetojne jashte vendlindjes, por pa nje adrese, pasi me shume informacion do ti rrezikonte jeten: gjakmarrja nuk njeh asnje kufi, as edhe ate shteteror! Shembulli i Dardanit dhe i familjes se tij, eshte nje nga ato mijera, qe vuajne pasojat e gjakmarrjes mesjetare. Eshte nje fenomen qe po na demton edhe imazhin tone ne syte e botes, jo vetem per menyren e ashper te veprimit, por edhe paaftesine e theksuar te shtetit per ta frenuar, duke lene nje Kanuk mese gjysem shekullor, te kete me shume peshe se ligjet e shtetit aktualisht.

FAMILJA REÇI NË KALVARIN E HAKMARRJES

Po bëhen gati dy vjet e gjysëm që Gentian Reçi së bashku me nënën e vet plakë, janë detyruar të braktisin Shqipërinë, pasi jeta e tyre është vënë disa herë në rrezik. Familjarisht ky djalosh njihet për bindje legaliste. Në të vërtetë, partia Lëvizja e Legalitetit është përballur me presione të dy krahëve të fuqishëm politikë, PD-së e PS-së që tash 16 vjet ndërrojnë pushtetet me njëra – tjetrën. Babai i Gentianit, Tahir Reçi, që në fillim të proçeseve demokratike, është përfshirë në aktivitete politike dhe është përballur, si shumë të tjerë me kërcënata, bile edhe atentate, deri terroriste. Terrori në Shqipëri ka marrë dhe po merr jetë të pafajshme njerëzish, saqë kohët e fundit edhe deputetit Erion Braçe i qe vënë tritol poshtë makinës, në mes të kryeqytetit. Në zgjedhjet e 24 qershorit 2001, mësojmë se Tahir Reçi, ka reflektuar kontribut politik në krah të partisë së pretendentit të fronit mbretëror Leka i Parë, dhe kanë qenë grupe me prapavijë politike komuniste që e kanë kërcënuar me eleminim fizik. Pas atyre zgjedhjeve, presioni është shtuar përmes telefonatave anonime, formë e cila funksionon edhe sot përmes telefonave fiks dhe të gjitha shërbimeve celulare të cilat kanë ende të ligjshme metodën e fshehjes së numrit, saqë edhe vetë kryeministri Berisha ka deklaruar në parlament se është kërcënuar me telefonatë anonime. Nejse, çudira të tilla ngjasin vetëm në Shqipëri. E keqja është se ky plak 63 vjeçar detyrohet të jetojë në ilegalitet dhe prej afro dy vitesh e gjysëm djalin dhe gruan është detyruar t’i largojë, diku drejt perëndimit, me shpresën se nuk do ia vrasin. Por para se të largoheshin edhe Gentian Reçi dhe e ëma Sofije, kanë përjetuar tmerre. Mësojmë se pikërisht me 13 dhjetor 2004, mbasdite, teksa familja Reçi po kthehej për në shtëpi nga një miting i organizuar në Shkodër me rastin e 14 vjetorit të demonstratës antikomuniste të 13 dhjetorit 1990, ka hasur në pritë të tre personave, të cilët i kanë paralajmëruar se do i vrisnin nëse nuk hiqnin dorë nga përkrahja e Shoqatës Antikomuniste 13 Dhjetori 1990. Gjithsesi, ata kanë shkuar në shtëpi, por në orët e vona të asaj nate, tre persona me maska, ata apo të tjerë, nuk u mësua kurrë, duke u paraqituar si forca speciale të policisë, u kanë shkuar në shtëpi, u kanë vënë automatikët në gjokse duke i terrorizuar, u kanë kthyer mbrapsht gjithë materialet e shtëpisë dhe pasi nuk kanë gjetur asgjë të paligjshme, janë larguar duke u thënë “Tani e ka rradhën vetëm plumbi”. Këtë deklaratë e jep për gazetën Tahir Reçi, i cili shton se të paktën e ka patur një shans që djalin e gruan nuk i ka këtu. E kërcënatat pasojnë njëra – tjetrën për të kulmuar me atë pasmesnatë të zezë, ku sapo kish filluar 7 prilli i vitit 2005. Atë natë të zezë që shqiptarët e kanë tmerr, pasu u kujton 7 prillin e vitit 1939 kur Italia fashiste pati pushtuar Shqipërinë, ku mbreti Ahmet Zogu, s’kishte rrugë tjetër veçse të merrte familjen dhe djalin dy ditësh, Lekën e Parë dhe të emigronte drejt Greqisë, e ka tmerr edhe familja Reçi, përkrahëse e Partisë “Lëvizja e Legalitetit”. Ja pra, në atë fillim të 7 prillit 2005, teksa familja Reçi po flinte në gjumë në shtëpinë e vet në Shkodër, breshëri automatiku janë derdhur në drejtim të dritareve. Plumbat kanë zgjuar komshinjtë, të cilët të nesërmen kanë deklaruar se dy persona me motorrçikleta kanë qëlluar, si nëpër filma. Ai sulm me armë ka bërë që djali Gentiani të futet poshtë krevatit dhe prindërit të përpiqen t’i rrinë afër për ta shpëtuar nga mundësia e ndonjë rikoshete të plumbave. Gjithsesi, djali Gentiani është gërvishtur në kokë dhe në të ndenjura nga copat e xhamave të thyer. Edhe prindërit kanë marrë ca plagë. Mësojmë se për tre ditë, një mjek i lagjes, i ka mjekuar në shtëpi, ku djali ka patur jo vetëm plagë, por edhe dhimbje koke, marrje mendsh e të vjella. Anarkistët, nuk janë mjaftuar me aq. Të nesërmen e ngjarjes makabre, poshtë derës së jashtme të familjes Reçi, kanë futur një letër kërcënuese: “Herën tjetër nuk u shpëton dot as Zoti vetë”. Nga ai moment kjo familje është fshehur. Tahir Reçi, plak, vazhdon të jetojë në ilegalitet, ndërsa djali dhe e shoqja kanë marrë rrugët e perëndimit, pasi jeta e tyre është e rrezikuar, ashtu si edhe e shumë të tjerëve. Kur do të vijë ajo ditë, që shqiptarët të jetojnë të lirë në vendin e vet.

JETMIR DELAJ

POLITIKË E KULTURË

Viti 1990 na i hoqi brakeshat. Liria u paraqit para nesh si një shkretëtirë e pamatë nëpër të cilën qemë të detyruar të ecim, të rrimë në vend, të kthehemi në pikën e nisjes, derisa u nis të kuptohet se shkretëtira duhej të mbillej. Të mbillej për të na treguar pikat e horizontit: Lindje, Përëndim, Veri, Jug.

Viti 1999 i hoqi brakeshat dhe Kosovës e ky vit që po kalojmë po ia heq edhe shqiptarëve të Maqedonisë.

Nevoja për të veshë një kostum të ri e për të dalë në pjacë u bë e pamohueshme.

Shqiptar në mileniumin e tretë të Erës së Re.

Kah do vemi dhe si do vishemi – ky dualitet apo alternativë, mund të thirret me fjalë të tjera dhe: “politikë e kulturë”

Homo Ballkanicus

Ky term i formuluar prej s’di se kuj, por i trajtuar së fundi në veprën e mbretëreshës së poezisë bullgare Blaga Dimitrova paska tingëlluar gjithnjë i denjë edhe për shqiptarin:

“-Duke pyetur gjen Stambollin- sepse gjithmonë kërkon rrugën më të shkurtë e më të shpejtë. Gjithmonë sillet vërdallë e gjithmonë e humb rrugën. Nuk ka nevojë për udhërrëfyes, as për hartë. Dhe vetë tallet me vetveten. I lindur në udhëkryq ai synon atje. Udhëkryqi është kryqi i tij”.

Të gjitha këto janë shenja kulturore të Homo Ballkanicus. Mund të numërohen edhe të tjera, por mjaftojnë për kësaj radhe.

Dhe këto specie kanë marrë përsipër të udhëhiqen prej ca specieve të tjera, që janë politikanët, Homo Politicos të Ballkanit.

Homo Politicos

Kjo rracë e zgjedhur nga Homo Ballkanicus për t’u vetqeverisur ka për detyrë të realizojë atë që fjala e urtë orientale ka si kryemotiv:

Haja qenit

Pija qenit

Edhe bjeri karadyzenit

S’besoj të ketë një shqiptar normal që mund të na thotë përmendësh anëtarët e kabinetit të Mbretit Zog I, apo të Enver Hoxhës, por sigurisht që kushdo mund të rreshtojë më së miri listën e njërëzve të kulturës, të cilët e çojnë menjëherë te burimet e identitetit të vet.

Në këtë kontekst, kushtrimi për politikë duhet kthyer në një kushtrim për kulturë, veçanërisht për brezin e ri. Në dialogun Gorgias, Sokrati dhe Kalikles thonë se: “Nëse shoh një të ri që i përkushtohet filozofisë, unë them se ai është fisnik…por kur je në moshë të thyer dhe ende vazhdon vetëm të filozofosh, atëhere bëhesh qesharak”.

Kulturë apo Politikë?

Fjala Kulturë, si një nga fjalët më të ndërlikuara të kësaj bote, megjithëatë vjen nga “Kult”, besim te tradita, dhe ruan gjithmonë një kuptim normativ duke mbetur sinonim i humanizmit. Shpesh termi njëjtësohet me të drejtë me fjalën “Qytetërim”. Shumë filozofë duke dashur t’i dallojnë këto dy koncepte thonë se “Teknika përbën trupin e një qytetërimi, kurse kultura shpirtin e tij”.

Shkruan Ernest Koliqi në një ese të veten të botuar te “Shejzat” se: “Sot për sot veprimtari politike e cila nuk ndriçohet prej kulturës nuk asht tjetër veç nji lojë kote, qi argton ndoshta ata qi e lozin, por pengon ecjen e kombit mbi udhën fatale të historis.”

Por nga ana tjetër “të urresh politiken do të thotë të mos besosh te ardhmëria, te njeriu, do të thotë të përçmosh njerëzimin” thotë Freund te “Essence du politique”

Çështja është si t’i ekuilibrosh këto të dyja

Punë të vogla me dashuri të madhe

Ky citat marrë nga shënimet e shqiptares së madhe Nënë Terezës, është një prej mësimeve më të pa aplikueshme gjer më tash në botën shqiptare. Të gjithë mendojnëse kanë ardhur në këtë botë për punë të mëdha.

Kjo shpjegon edhe pse Faik Konica thoshte dikur se, edhe diplomati më i regjur anglez do mbeste i mahnitur duke parë sesi rrahen çështjet e politkës ndërkombëtare në tavolinën e fundit të klubit të Mamurasit.

Mjaft intelektuakë të vertetë shqiptarë kohë mbas kohe kanë qenë të detyruar të përpiqen për të tërhequr vëmendjen e njerëzve të tyre rreth kësaj çështjeje. Kështu për shembull është po e Ernest Koliqit vëzhgimi kuptimplotë se: “në mes nesh ka mjerisht shumë prej asish që ngatrojnë në mendje të tyne kuptimin e atdhedashunis me atë të patriotizmit. Kujtojnë se për të qenë atdhetar duhen krye vepra të spikatuna tek s´ve: me vu kryet në rrezik për çashtje, m’u dallue nëpër veprime të jashtzakonshme, me shkri pasunin e m’u dërmue në flijime mbinjerzore”

Lajmësi nuk vritet

Njeriu i kulturës është përndryshe “lajmëtar”. Ai na bën të gjithëve (kë më shumë e kë më pak) të jetojmë në realitetin mediatik. Te të gjithë popujt e qytetëruar të jetuarit në realitetin mediatik dhe të jetuarit në realitetin imediat është në favorin e së parës. Janë ato që ndërtojnë para nesh një tjetër realitet, të bukur emocional e ndriçues.

Thuhet në Kanunin e Lekës se “Lajmëtari do të jetë i lir n’udhë të vet”, sido që të jenë rrethanat e arësyetimet kanunore. Mënyrat për t’i zënë rrugën lajmëtarit janë të ndryshme. Por në realitetin tonë duket se më të përdorshmet dhe më të suksesshmet janë:

Censura ekonomike.

Komprometimi me politikë.

Këto mund të rreshtohen edhe si sukseset e politikës shqiptare ose ndër misionet më të përmbushura të saj.

Në këtë mënyrë fati i “lajmëtarit” paska qenë vetëm kalimi nga censura politike në censurën ekonomike, ndërkaq që përpjekja për t’i kompromentuar politikisht vazhdon me ritme edhe më të shfrenuara.

Intelektualë apo inteligjentë?

Shpesh i ngatërrojmë me dije a me pavetëdije këto dy koncepte. Në përgjithësi përcaktimi i sotëm gjuhësor i këtyre fjalëve mund të përmbidhet shkurtazi: “Inteligjent: njeri me aftësi të dalluara për ta kthyer realitetin që e rrethon në dobi të vetes” dhe “Intelektual: njeri meaftësi tëdalluara për ta kthyer realitetin në dobi të të gjithëve”.

Me sa kemi arritur të marrim vesh vendi ynë po përjeton një stinë lulëzimi të inteligjentëve. Ky lloj gjenetik ka gjetur të gjithë klimën e nevojshme për shtim masiv dhe po shënon rendimente të panjohura askund.

Rraca tjetër, në bazë të parimit darvinist të seleksionimit natyral, vjen e rrëgjohet dita-ditës, duke kompozuar rekuiem për vetveten.

© Phoenix – Qendra e Studimeve Shqiptare “Ernest Koliqi” Shkodër Riprodhimi dhe shpërndarja vetëm me lejen e redaksisë.

Dr. Stefan Çapaliku

QOFT MALLKUE KUSH QET NGATRRIME…

…Nder k’ta vllazën shoq me shoq

Kush i ndan me flak’ e shkrime

Ç’ka Zoti vet përpoq.

Dom Ndre Mjeda

Shumë kush mund të thotë se pse ky titull. Dy janë arsyet që do t’i shtjelloj gjatë faqeve në vazhdim. Arsyeja e parë merr shkas nga akuzat e disa kundërshtarëve të Berishës gjatë viteve 1992 – 1997, vite ku më i zellshmi do të ishte publicisti Frrok Çupi. Ndër shumë akuza hedh edhe teorinë e prirjeve të Berishës drejt lidhjeve me fondamentalizmin islamik. Arsyeja e dytë është amaneti i një miku të nderuar, i cili ishte në krahun e kundërt të Frrok Çupit me shokë. Ky mik kishte besim tek doktor Berisha, dhe shprehet se ai nuk ka asgjë të përbashkët me fondamentalizmin.

Në shtator të vitit 1997 ai më jep një këshill në formë amaneti, meqë do vendosesha në Tiranë të vëzhgoja më nga afër Berishën dhe të vërtetoja besimin që ai kishte, se doktori nuk është pjesë e prirjeve fondamentaliste. Duke qenë se kaloi një periudhë e gjatë nga viti 1997 deri më 2006 pata mjaftë kohë për të arritur në një përfundim, se cili kishte të drejtë, Frrok Çupi kur e akuzon për fondamentalizëm apo miku im ( emrin di ta citoj në faqet në vazhdim ), i cili e mohonte një gjë të tillë.

Fillimisht duhet të analizojmë pse Frroku është i ashpër me doktorin. Dihet se arsyet për të urryer dikë janë të shumta, paraqitja fizike, suksesi profesional, suksesi në karrierë apo suksesi në ekonomi.

Këto janë shtysat për të urryer dike, kur ti nuk i ke këto cilësi. Arsyeja tjetër është prishja e një marrëveshje, prishja e një marrëveshje reciproke dhe e fundit kur ai të sulmon dhe mundohet për të të dëmtuar me gjithçka ai mundet. Atëherë cilat nga këto arsye janë ato që e shtyjnë Frrokun drejt një urrejtjeje patologjike për doktorin.

E para, paraqitja fizike e Berishës, aftësia profesionale si mjek dhe suksesi në politikë janë arsye për të nxitur tek ai zilinë, smirën dhe urrejtjen.

Zilia për tjetrin errëson gjykimin dhe shkakton një urrejtje, e cila të çon drejt një krimi të ulët, deri në vrasjen e një njeriu. Kjo e ka zanafillën që me paraardhësit tanë.

Zilia errësoi gjykimin e Kainit dhe e çoi në një veprim të shëmtuar, siç ishte vrasja e vëllait të tij, Abelit. Homeri na tregon se si Agamemnoni nga zilia i merr të dashurën Akilit dhe kjo bëhet shkak për përçarje në kampin grek. Zilia për disa cilësi të jashtëzakonshme, që kishte Aleksandri i Madh e çonte Filipin, të atin drejt një armiqësie me të. Po kështu edhe Demosteni, nga zilia dhe smira për Filipin e më vonë Aleksandrin bëhet i famshëm, duke vjedhë vrer kundër tij (plus paratë që merrte nga Persët ). Suksesi i këtij oratori ishte shkatërrimi i Tebes nga Aleksandri.

Edhe në Romën e lashtë, senati do të bëhej arenë e përgjakshme shpesh herë duke u nisur tek tjetri nga zilia. Sepse suksesi i njërit nxiste urrejtje tek tjetri. Nga zilia për sukseset e Çezarit senatorët nxitën konfliktin mes tij dhe Pompeut.

Janë të shumtë rastet kur zilia të shtyn për të vrarë dhe mund të justifikosh vrasjen e një njeriu. Por futja e një populli në luftë vëllavrasëse i shtyrë nga zilia që ushqen ndaj drejtuesit të shtetit, nuk ka asnjë justifikim. Pra në rastin e Frrokut mendoj se ishte zilia shkaktare që ky i fundit arrin në një urrejtje patologjike, e cila shihet qartë në përmbledhjen e tij: “ E pashë shtetin duke rënë” Frrok Çupi justifikohet në këtë libër se prishja me doktor Berishën i ka zanafillat e saj tek gazeta “ Rilindja Demokratike”, e më pas sulmet e doktorit ndaj tij u thelluan për pesë vite me radhë në periudhat ’91-’97.

Në qoftë se gjithçka personale në armiqësi midis këtyre të dyve është e vërtetë sipas variantit të Frrok Çupit, atëherë unë personalisht do t’i jepja të drejtën që ky t’i bënte një atentat, gjë që është e motivuar, mbasi në fund të fundit vdekja e një njeriu, që të jemi të sinqertë është fatkeqësi vetëm për familjen e tij. Dhe dy herë fatkeqësi në qoftë se ai është në moshë të re, apo e lë familjen në një mjerim ekonomik. Por nuk qëndrojnë justifikimet për të future një popull në luftë civile për inate personale me kryetarin e shtetit. Dhe ashtu si oratori i madh Demosteni, i cili përveç zilisë për Aleksandrin kishte dhe një motiv, shpërblimin nga Persët.

Ashtu mendoj dhe Frroku, përveç zilisë dhe urrejtjes, duhet të jetë paguar për të na future në luftë civile, ose duhet të mendojmë të kundërtën që ky njeri tepër inteligjent dhe shumë i formuar nga ana kulturore, një kundërshtar shumë i vështirë për tu mposhtur në polemika, na del një naiv absolute, i cili me talentin e tij shfrytëzohet nga të tjerët për të nxitur dhe krijuar një katastrofë kombëtare, si ajo e vitit ogurzi 1997.

Është më se e kuptueshme se edhe një lypsar ka përfitim, kur policia largon lypësin tjetër përballë apo edhe tregtari i një dyqani, i cili i bën llogaritë me një ndjenjë kënaqësie kur falimenton dyqani përballë me të njëjtin mall. Në qoftë se Shqipëria do të degradohej siç u katandis në vitin 1997, askush nuk mendon se këtu kishte ndonjë interes shtetet si Kili, Bolivia apo Tailanda, etj.

Personalisht mendoj me aq nivel sa kam dhe niveli im është i shtresës së thjeshtë të popullsisë, se ’97 ishte produkt i dy faktorëve, politik dhe ekonomikë.

Arsyeja e parë, ajo politike vjen pas marrëveshjes së Dejtonit, do të vinte radha për problemin e Kosovës, do të shtrohej pyetja në kancelaritë ndërkombëtare:

“ A janë të aftë shqiptarët për vetëqeverisje në përgjithësi”. Argumenti se shqiptarët nuk janë të aftë mbrohet me sinqeritet, pasion dhe pa asnjë lloj hipokrizie nga intelektualët dhe historianët e kampit sllavo-grekë që nga mesi i shek XX.

Por kancelarive europiane këto argumente do t’i paraqiteshin që nga viti 1878 e në vazhdim. Në rastin e ’97-ës a ishin të interesuar fqinjët bashkë, apo njëri veçmas nuk mund ta them saktësisht, ose më saktë nuk kam informacio0n bindës për ta mbrojtur.

Por ato patën sukses dhe suksesi i tyre do të ishte tepër i madh në qoftë se Europa dhe Shtetet e Bashkuara do të na kthenin krahët.

Por Zoti është i madh. Ai nëpërmjet anglosaksoneve, të cilëve u detyrohemi që nga 1878, na dhanë edhe kësaj radhe mundësinë për të dalë nga ferri.

Që të jemi konkret, ndihma e anglosaksonëve më 1878 konsiston në atë se ato refuzuan të njohin “Traktatin e Shën Stefanit”, i cili ishte hartuar për të na zhdukur përfundimisht nga vëllerëzit tanë turq, si dhe vëllezërit e mëvonshëm të së majtës shqiptare, rusët.

Ashtu si çdo amerikan thotë: “ N’Zotin na besojmë dhe Zoti e ruajtë Amerikën edhe për ne”.

Shpesh herë në artikujt e tij Frrok Çupi përdor termin “malok”, “verior”, “tropojanë”, “Barish” në vend të Berishës, dhe duke qenë se Berisha prej katër-pesë brezash vjen nga një familje myslimane, Frrok Çupi me mjeshtëri djallëzore këtë fakt të natyrshëm do ta përdorte si argument për të demonizuar Berishën dhe për ta paraqitur atë si fondamentalist islamik. Mbasi një argument i tillë Europën dhe Shtetet e Bashkuara i shqetëson pa masë.

Përpos emrit Sali, që është emër mysliman, sot, por në fakt është emër biblik.

Periudhat 16-vjeçare, ’91-’06 vërtetoi se Berisha nuk ka asnjë lidhje me fondamentalizmin. Frrok Çupit i bie detyra e vështirë për të pranuar se ka marrë shpërblim për dezinformim dhe denigrim të qëllimshëm dhe në qoftë se nuk ka marrë atëherë ai mbetet një naiv i padjallëzuar që u desh ta paguante me çmimin më të shtrenjtë të mundshmin, me rrënimin e shtetit dhe një prapaktheu të gjatë.

Përveç arsyes politike është edhe ajo ekonomike, e cila mund të cilësohet si karburant i motivimit politik.

Mjafton të hidhet një vështrim rreth atyre që përfituan nga kjo katastrofë. Cilët ishin peshqit e mëdhenj në Shqipëri dhe peshkatarët jashtë Shqipërisë që përfituan?

Duke qenë se nuk kam informacion të mjaftueshëm për të thënë më saktë se kush përfitoi më mbetet tu besoj dy gjërave, fjalëve të popullit të thjeshtë dhe akuzave të ndërsjellta të KPD-së.

Mbas vitit 1997, duke qenë se jetoja në Tiranë, shpesh herë merrja pjesë në mitingjet e organizuara nga doktor Berisha në atë periudhë kur numri i simpatizantëve të PD ishte në minimum.

Në mitingje zakonisht shkoja vetëm dhe meqë nuk kisha njeri të bashkëbisedoja gjatë kohës që Berisha mbante fjalimet e zakonshme me një burrëri të palëkundur, koinçidonte që në 80% të rasteve, në të njëjtën kohë me fillimin e mitingut në xhaminë Et’hem Beu, hoxha bënte faljen mbasdite.

Unë i bëja pyetje vetvetes.

Ky njeri nëse do të ishte fondamentalist siç pretendonte Frroku, duhet të kishte mjekër, pantallona model arab dhe në këtë momente duhet të ishte në xhami duke u falur.

Po në të vërtet ishte e kundërta ai ishte aty në shesh me një pamje burrërore, i rruar gjithmonë dhe me një veshje e paraqitje fizike të ngjashme si një aktor filmash anglosaksonë.

Pra ai ishte aq mysliman, sa ç’është pjesa më e madhe e popullsisë myslimane shqiptare, e cila nuk e ka problem moskryerjen e riteve, ose siç janë pjesa më e madhe e të krishterëve shqiptarë, të cilët nuk kanë shumë problem moskryerjen e riteve.

Pra thënë troç: – Shqiptarët e të dy besimeve, në 90% të rasteve janë liberalë në ekstrem, për sa i përket praktikimit të ritit të besimit.

Pra Berisha mysliman?

Ai mbante fjalim, kur hoxha falej dhe duhej të ishte në xhami, ashtu si unë i krishterë, që në kohën kur jepet mesha dhe kaloj me qindra herë para kishës, tepër rrallë futem brenda për të marrë pjesë në meshë.

Që të jem i sinqertë në shumë raste bëj të kundërtën, sytë në vend që të drejtohen nga kisha mund të drejtohen drejt një femre në mënyrë mëkatare.

Pas disa vitesh arrita në përfundimin të cilin miku im që tani do t’ia përmend emrin, kishte të drejtë dhe ai ishte i nderuari dhe i ndjeri Dom Fran Ilia, Kryeashqipeshkëv i Kishës Metropolitane të Shkodrës.

Në një bisedë ku ishin tre-katër persona, ndër ta edhe unë, njëri i drejtohet:

-Monsinjor ju jeni Kryearqipeshkëv, keni bërë afërsisht 20 vite burg, nuk duhej të dilnit hapur si mbështetës i Berishës në mitingun e organizuar në Pallatin e Sportit në Shkodër (gjatë fushatës elektorale më 31 maj 1997_.

Ai është akuzuar për fondamentalizëm islamik, plus që është malësor dhe nuk është edhe ndonjë familje me emër?

Por Dom Franoja mbasi e dëgjon, me buzë në gaz i bën disa pyetje:

–          A mundet një fondamentalist me krenu më Gjergj Kastriotin e Nënë Terezën.

–          A mundet një fondamentalist me u krenu me origjinën e lashtë kombëtare dhe vetëdijen europiane.

–          A mundet një fondamentalist, i cili nuk mohon origjinën e fisit të tij, e cila para tre-katër brezash ishte e krishterë.

Sigurisht që jo. Në fakt Berisha krenohet publikisht.

Pastaj drejtohet nga unë: – Viktori asht më i riu nër ne, por Barletin e Fishtën i ka idhuj dhe ka me pranu fjalët e mija, se fisi i Berishës nuk asht i panjoftun.

Ai asht fis që rranjën e ka në Berishë të Pukës.

Dhe asht një nga fiset ma me emër në Shqypni, pamvarësisht se sot asht i përhapun, disa me besimin mysliman e disa me besimin e krishterë.

Disa në Shqipni, Kosovë e Shkup.

Ky fis asht tepër i lashtë, jo se e them unë, por e thotë shkrimtari ma i madh shqiptar, i botuar në latinisht dhe në të gjithë gjuhët e Europës, rekord që nuk është arritur nga asnjë shkrimtar shqiptar deri në ditët e sotme, pra nga humanisti Marin Barleti.

Po citojmë si ma poshtë:

nëpërmjet më fisnikëve, të tjerë të atij vendi dhe kryetrimave të rinisë, ishin dy vëllezër nga familja e lashtë e Berishëve, Dhimitri dhe Nikolla, ndihmën e të cilëve Skënderbeu e kishte të shënuar dendur.

Këta kur dëgjuan për fatkeqësinë e ushtrisë sonë dhe përfundimin e rrethimit të Belgradit ( Beratit ), kur morën vesh pastaj për rebelimin e pabesinë e Moisiut nuk vonuan aspak, por vrapuan fluturimthi për te roja dhe kryeporta e mbretërisë, të trembur se mos roja atje shpërqendrohej nga frika, apo nga që s’kish kush e frenonte dhe se mos vendi mbetej pa mbrojtës, sidomos kur vinin lajme se Sebalia ndodhej ende në Epir.

Dhe kështu këta me plot arsye u kujdesën së pari për të kërkuar ushtarë dhe e rritën rojën dhe u dhanë zemër burrave me fjalë e me vepra, duke u’a shtuar në çdo mënyrë dashurinë për Skënderbeun.

Këtë përshkrim Barleti do ta fillonte nga faqet 445-447 në librin “ Historia e Skënderbeut” botimi i III, i përkthyer nga Stefan I, Prifti. Tiranë 1983.

Po kështu, në faqet 604-605 Barleti na përshkun pikëllimin e madh të Skënderbeut për kapjen rob nga turqit të tetë figurave kryesore, Moisiu i Dibrës, Gjuric Vladeni, Muzaka i Angjelinës, Gjin Muzaka, Gjon Përlati, Nikoll Berisha, Gjergj Kuka dhe Gjin Maneshi.

Pra nga ky fis i madh që Barleti thotë se është tepër i lashtë do të dalin burra që do të përmenden për luftë, zejtari, tregti, intelektualë apo meshari siç është rasti i Dom Tom Berishës, mik i Bajram Currit.

Apo politikanë në Kosovë, si Kol Berisha, intelektuali si Anton Berisha, përkthyesi i “Epit të Gilgameshit”, fotografi Fadil Berisha, këngëtari Agron Berisha.

Kushdo që do të ishte pjesëtar i një fisi të lashtë do ta kishte për krenari, në qoftë se emri i tij përmendet nga Barleti, siç është rasti i Berishëve, Gazullorët, Malqajt, Skurajt, Kuka, Maneshi etj…

Kjo ishte ajo që tha dom Franoja, që për saktësi unë u detyrova të konsultohem me “Historia e Skënderbeut” të Marin Barletit.

E ndjej veten të çliruar moralisht pasi kreva një amanet që më kishte lënë 9 vjet më parë Dom Frano Ilia.

Asht e natyrshme që një gazetar të ketë bindjet e veta, por duhet të jetë dhe realist dhe i paanshëm.

Por në kemi disa analistë të shquar, ose më saktë që janë shquar si anti-Berishë, ndër ta veçojmë si më të zellshmit, Frrok Çupi e Mustafa Nano.

Përveç këtyre dy ekstremistëve anti-Berishë kemi edhe analistë të tjerë të cilët po fillojnë të marrin fizionominë e analistit të paanshëm dhe objektiv.

Këto janë Andi Bushati, Blendi Fevziu, Fatos Lubonja etj.

Nuk mund të rri pa përmendur edhe një analist tjetër, i cili gabimisht përzihet në gazetari, mbasi ai është erudit i jashtëzakonshëm dhe vendi i tij duhet të jetë Akademia.

Ky është Ardian Klosi, i cili e ka shumë të vështirë të shkëputet nga ndjenja anti-Berishë.

Ka që kanë ndryshuar qëndrim kryekëput, këta janë Preç Zogaj ose Nikollë Lesi.

Në fakt për këtë të fundit e kam shumë të vështirë të jap një përkufizim.

Ndoshta për të përfundimin më të saktë e ka dhënë Edi Rama, në një intervistë në përvjetorin e gazetës “ Koha Jonë”, kur shprehet: “ Tre gjëra janë për mua enigmë, Zoti, seksi dhe Nikollë Lesi”.

Morali i kësaj ese është se kur kemi inate më dikë dhe ky person mund të jetë drejtues shteti apo partie politike, nëse nuk kemi mundësi për ta konkurruar, mund të na lejohen shumë gjëra, të gjitha mjetet djallëzore për të arritur qëllimin.

Në fund të fundit politika është një lavire e bukur që i tërheq të gjithë, edhe ato që janë të tredhur e se shijojnë dot (votuesit), por jo deri sa të arrijmë në një gjendje aq të ulët, siç është nxitja e luftës vëllavrasëse për përfitimin e interesave personale.

Nga Viktor Kadeli

ZEF BUSHATI:  “TE ÇRRENJOSIM KOMUNIZMIN”, FJALIM I MBAJTUR ME 14 SHTATOR 1991

Partia Republikane, republikanet kryeqytetas se bashku me ju te gjithe kemi dale sot ketu me flamurin tone te lire te kuq, simbol i gjakut te derdhur ne shekuj nga shqiptari per liri e demokraci me shqiponjen e zeze,se ciles sot ne i hoqem gurin e rende  me pese cepa qe i shtypte kryet e saj krenare. Sot shqiponja eshte e lire qe ne krahe te saj te perfshije te gjithe shqiptaret kudo qe jane ne nje Shqiperi te lire e demokratike.

Partia Republikane, pjese perberese e opozites shqiptare, se bashku me partite politike te frontit opozitar, duke shprehur vullnetin dhe aspiratat mbare kombetare te popullit hoqen sot simbolin e sundimit te urryer komunist enverist.

Republikanet ne mbare Shqiperine e perjetojne dhe e pershendesin kete ngjarje te madhe historike.Vitet qe do te vijne kete mitingdo ta pershendesin si nje fitore te re te demokracise.

Edhe nje here ne republikanet kerkojme me vendosmeri qe ligjerisht te hiqet ylli i kuq,te hiqet draperi dhe cekani,te hiqet,te hiqet aurora me kallinjte e grurit qe ne vend te bukes na sollen urine.Keto simbole na sollen percarjen dhe shkaterrimin kombetar,varferine dhe urine.

Tani i takon Kuvendit Popullor,qeverise dhe presidentit ta ligjerojne heqjen e ketyre simboleve antikombetare.Nese nuk e bejne qe ne seancen e pare te Kuvendit Popullor heqjen e simboleve,ne do te mblidhemi prape,ketu,ne kete shesh dhe nuk do te levizim qe ketej pa u plotesuar kjo kerkese.

Partia Republikane eshte e bindur,e patundur edhe per kerkesat e tjera te ligjeshme te popullit shqiptar.

Te shperndahet sigurimi i shtetit.Kjo krijese,simbol i diktatures komuniste,simbol i frikes,i terrorit fizik e shpirteror,qe mbart gjate 50 vjeteve krime monstruoze.Kjo shperndarje duhet te behet ne syte e popullit.

Nuk do te kete paqe ne Shqiperi sa kohe qe nuk do te kete drejtesi per te gjithe.

Republikanet shqiptare jane te vendosur deri ne fund qe te hiqet drejtimi komunist nga Radio Televisioni,Agjensia Telegrafike dhe Ministria e Jashtme.Monopoli komunist mbi keto institucione pengon ecjen perpara te demokracise.

Nuk do te kete paqe e pajtim kombetar ne Shqiperi sa kohe nuk do t’u njihen te drejtat e plota mijera te burgosurve politike qe vuajten mundimet e ferrit ne mbrojtje te lirise dhe demokracise.

Nuk do te kete paqe e pajtim kombetar sa kohe nuk do te vihet ne rrugen e zgjidhjeve ceshtja e dhjetra-mijera emigranteve shqiptare qe moren rruget e botes per t’i shpetuar diktatures komuniste.

Ne ditet e veshtira qe po jetojme Partia Republikane i ben thirrje Kuvendit Popullor dhe qeverise te ndjekin cdo hap problemin e vellezerve tane qe jetojne ne trojet e tyre ne Jugoslavi. Kosovaret i kemi vellezer te gjakut e te gjuhes.Fati i tyre nuk mund te vecohet nga fati i Nenes Shqiperi.

Ne republikanet jemi te vendosur se vetem duke u plotesuar keto kerkesa jetike te kohes,populli do te besoje ne strukturat shteterore e shoqerore.Vetem keshtu do te besoje ne demokracine.Nga ky miting Partia Republikane u ben thirrje komunisteve conservatore e te rinovuar te kuptojne realitetin dhe te heqin dore nga taktikat djallezore.

Populli shqiptar ka nxjerre mesimet me te renda nga e kaluara.Ai shikon vetem perparadrejt lirise e demokracise,drejt nje jete me te denje qe ta vere ne radhen e popujve te Evropes.Ne e dime mire se kjo rruge nuk eshte e shtruar me lule.Populli do te ece ne kete rruge sepse vetem aty e ka shpetimin dhe qe ta kete te lire kete rruge,populli duhet te shporre nga pushteti komunistet.Kjo eshte ne logjiken e drejte e ne te miren e popullit.Nese komunistet kane fuqi te shohin sadopak ne te tashmen e sidomos ne te ardhmen,duhet te heqin dore nga deshira per te mbajtur me cdo kusht monopolin mbi jeten e vendit.Kete duhet ta kuptoje edhe vete presidenti Ramiz Alia qe vjen nga rradhet e komunisteve.Kjo do te ishte prova e pare e rinovimit.

Partia Republikane i ben thirrje Qeverise se Stalibilitetit te shpejtoje reformat ekonomikene konsultim te vazhdueshem me popullin.Te shpejtohet e te nxitet me cdo mjet privatizimi.Te forcohet me cdo kusht rendi public.te zoteroje ligji,si baze per suksesin e reformave.Per keto Partia Republikane eshhte e gatshme te jape tere ndihmesen e saj,sepse kjo eshte dhe deshira e popullit.

Ne te njejten kohe i bejme thirrje qeverise qe te ruhet nga gabimet ne zbatimin e ligjeve brenda dhe sidomos ne fushen e mardhenieve me jashte.

Ne republikanet jemi per bashkimin e gjithe popullit.Jemi per bashkpunimin me te gjithe ata qe kane ne zemer limine,dinjitetin dhe te drejtat e njeriut,demokracine,pluralizmin.Ne do te luftojme ne rradhet e para qe demokracia te behet realitet i plote,qe ne Shqiperi te trumfoje liria dhe demokracia.

Rrofte populli shqiptar!

Rrofte demokracia!

TE PREKESH ENDRREN

“Lufto te prekesh endrren“:te tha dikush ne dite.Cilen enderr?Ate qe thure me mijera nete me radhe,dhe prite çdo sekonde per ta jetuar qofte edhe per ne moment.E ne fund te tunelit s’e kape kurre ate moment.Duke qene pjese e apsurditetit,ajo enderr mbeti as me pak e as me shume se nje fragment,ne sfond abstrakt ,memec e i shurdhet ne netet e tua te zbehta.Eh sa endrra i mbeten ndér njeriut ,sa sa nete marrin jete nga ne mendim shpeshehere i çmendur se te nesermen,bardhesia e drites te nje dite te re qe do te lind,do te jete me ndryshe,shume me e paster ,me e çilter.Por çuditerisht te gjitha ditet karakterizohen nga e njejta ngjyre,ngjyre pa emer,qe te tremb e qe pengon qarkullimin e ajrit te shpreses.Sikur endrrat te mos egzistonin,me siguri kendveshtrimi i njeriut do te ishte ndryshe.Te pakten nuk do te kishte pritje.E sheh veten tende dhe perpiqesh ta rinjohesh,kerkon te gjesh nje gjuhe te perbashket,t’i tregosh qe ndihesh keq dhe qe ke nevoje per te.E ndjen te domosdoshme te gres diku ne “sepse” per deshtimin tend.Por gjithçka brenda teje hesht.Ti nuk neh as veten tende,tashme nuk e di as cili je ne te vertete.Thjeshte mundohesh te identifikohesh me fjalet e para qe mund te te bien ne mend.”Jam nje gjymtyre qe leviz pa destinaci.Jam nje mendje qe ka humbur aftesine e te menduarit,e cila sete lodhur ne kerkimin e “sepse-se” se famshme qe nuk e gjeti dot.Jam nje zemer qe rreh mekanikisht,qe ka humbur çdo ndjesi duke perpetuar ne kaos ndjenjash njeheresh.”Vetem kaq di te citosh mbi identitetin tend.Sa here i vrave ndjenjat ,sa te tjera i ndrydhe brenda per te mos i nxjerre kurre.Sa ndjenja te tjera t’u mohuan,t’u thyen nga dikush ,nga disa e mbase nga te githe.E ti nuk e gjen veten tende askund brenda atij kaosi,nuk di ç’ka mbetur me aty.Ndoshta nje zhgenjim i çastit,nje deshim apo nje dhimbje flene ende aty.Kane zene rrenje te thedha,por ti thjeshte ke humbur ndjeshmerine e çdo gjeje Gjithçka brenda teje ka vdekur,por pamvaresisht kesaj ti vazhdon te thithesh ajrin e kesaj bote ,vazhdon te jetosh minutat shekullore te kesaj jete,te flasesh me ata qe i urren çdo dite me shume,dhe te marresh fryme nga vetja jote ,te cilen ke filluar ta marresh inate.Ti urren veten tende sepse ndoshta do te ishte ndryshe,sikur…sikur… Ndoshta…Por tani je i vetedijshem qe nuk ka me as “sikur” e as “ndoshta”.Koha e mori ne rrjedhen e saj boten,e bashke me te,te zvarriti edhe ty,pa te pyetur.Ti je i bere keshtu.nuk deshe kurre,nuk ndjeve kurre edhe pse nganjehere te genjeu ndergjegja qe dikur e pate.Tani edhe ajo zvarritet nuk dihet se ku ne labirintet e udheve te tua.Nuk i mendove kurre “ATA”Nuk e mendove kurre ate moment.Por as nuk e mendove asnjehere se ndoshta nuk ishin “ATA”ishte vetem “AJO”,ajo qe mohoi gjithçka.Kujton vetem momentin kur te pagezuan me ne emer.I moren J-ne jetes,duke te thene qe shume shpejt do te lodhesh nga ajo.I moren E-ne estremi duke te thene qe shume shpejt do te arrish deri atje.I moren T-ne tridhimit duke te treguar te verteten tendeI moren I-ne inatit duke te thene qe ne dite do ta perdoresh kunder vetes.I moren m-ne mashtrimit duke te bere te besosh qe edhe ti nje dite do te mund ta prekesh endrren tende.Me kete emer te pagezuan dhe keshtu u quajte per shume vite me radhe.Tani kerkon nje identitet te ri.Ndoshta kerkon te quhesh;ne i humbur ne kerkim te endrres.

E nderkohe sheh horizontin tend dhe dallon ne rruge qe te shpie vetem ne nje drejtim,ne nje drejtim qe s’s’ emer,s’s’ identitet dhe ka ne fund….te hidhur,por çuditerisht ngjason me ne enderr.Vrapon drej saj si çmendur i bindur se kjo eshte endrra qe po kerkoje ,dhe perpara te del ne zara i kuq dhe i madh.Rreth tij sillen si te çmendur disa qenie te shperfytyruara qe ngjasojne kaq shume me ty.

E ne qender, pikerisht ne nje vend nderi ne ene e madhe,e mbushur plot me … ate….pluhurin e bardhe.Ndersa pak me tej eshte e shkruar me germa te medha ngjyre ndryshku “MIRESE ERDHE NE BOTEN TENDE”I bindur se me ne fund ke gjetur endrren tende e provon pa u mendar dy here.Dhe me te vertete ,me ne fund,me nje identitet te ri e preke endrren tende.Ja,per ne çast e gite bota eshte ne duart e tua,i gjithe universi eshte ne duart e tua.Ja,me ne fund endrra jote ku gjete lumturine,gezimin,jeten…Por vazhdon ta shijosh endrren tende i vetedijshem se ajo enderr qe tashme ke prekur,doemos ka ne fund….te hidhur….

EMIRANDA LUKAJ

MJERIMI I SË MAJTES

Mjerimi për gjithkë dhe ndaj gjithçkaje, i kuptuar në prizmin e ndjesive të nalta dhe epjes së instinkteve, mbetet trishtues, i dhimbshëm dhe shpresëhumbur. Por të të pllakos një gjëndje e tillë për një tufë hijenash që ende buzët u kullojnë gjak e jargë, kjo do të tejkalonte çdo perceptim ndjesor. Gjithsesi le të lëmë mënjanë termat dhe ta kundrojmë të sotmen politike, pavarësisht se mjerane, me një sy konstatues dhe përcaktues.

Po të kundrosh nga një pikëvështrim interesimi politik, atë që po ngjet përreth dhe brenda Partisë Socialiste, lidershipit të kampit opozitar, përnjëheresh të ngërthen një pesimizëm që tejkalon frikën latente të një vëzhguesi të përciptë. Por ngjiz deri në brumosje idenë fiske, se tashmë ky është një rast i pashpresë. Pakkush do të besonte se do të ndodhte kaq shpejt kjo gjëmë në atë parti që mbajti me thonj për tetë vjet pushtetin e një populli me shpirt nëpër dhëmbë. Tash kur pushteti është për ta vetëm një përvojë e shndritshme dhe e begatë, e lënë pas si një vegim, dhe një ambicje që theket në gjoksin shpuzë të çdo socialisti për projektet e së ardhmes, kjo katrahurë do të dëmtonte jo vetëm PS-në, në veçanti, por të gjithë klasën e majtë politike. Përfshi këtu dhe vetë atë klasë që ka fatin të drejtojë shtetin. Kjo për arsyen se kur orjentimin i opozitës humbet në logjikë praktikën e përcaktimit të koordinatave të drejtimit, pas dhe para tij janë të destinuar të gjithë ta humbasin.

Partitë e tjera që përbëjnë tërësinë e komponentëve të opozitës, duke u gjendur në një moment të tillë çoroditje, humbjeje të orjentimit, do ta kenë tepër të vështirë të drejtohen. Pësojnë një lloj krisje të gjithë praktikat e bashkëpunimit dhe ndërveprimit politik. Programet dhe planet që garantojnë produktivitetin veprues, mbeten vetëm fragmente mediatike, të pushtuara kryesisht nga delire dhe protagonizmi, pa ide, pa imazh, pa platformë, pa forcë vepruese. Në këto kushte e majta e gjen veten të ngërthyer nga praktika e kahershme e të qenit parti e ndërvarur nga vendimmmarrja e partisë lidershipit. Mungesa e përgjegjësise dhe vetëdijes politike si njësi politike, individuale, ka bërë që në klasën politike shqiptare të ngjizet një filozofi, pothuajse tipike shqiptare. Konkretisht, ajo e ndërvarësisë. Kjo do të ishte optimiste për një eksperiment, por jo për një përvojë politike. Ndërvarësia politike, gradualisht zbraz trupin nga e gjithë masa limfatike që ka shërbyer në lindjen e rritjen e saj. Pas kësaj, pra sot do të kemi parti mumje, ose më sakte parti robotë që ushtrojnë veprimtarinë e tyre, ndërsa zbatojnë përpikmërisht urdhërat e dhënë nga dikush tjetër. Në një farë mënyre, pjesa “shpëtimtare” e opozitës, pjesa përfituese e hises së hienës nga preja e luanit, kundron duke bërë spektatorin e keq nga plateja e amfiteatrit politik. Dhe këtë e bën duke bërë një gabim të madh që do ti kushtojë vetë asaj. Nëse kampi socialist gradulisht përfshihet në një betejë paanë, gati të pamotivuar, siç edhe po spikat, duke u orjentuar gjithnjë e përnga deformimi i plotë i saj, ndoshta edhe një copëtim që do ta shkatërronte përfundimisht atë. Në këtë gjëndje mjerane PS e përkund veten, e yshtur nga një ser faktorësh, ku më i spikaturi mbetet roli prej kaposhi i kreut të saj. Në një parti kaposhësh, kaposhi që kikirik është gjithnjë potencial rreziku, të cilit i druhen edhe kur je pranë, por edhe kur ke vendosur të mbetesh i distancuar. Dhe PS gjithnjë e ka shfaqur këtë simptomë, duke dëshmuar kështu se aty gjenerohet gjithnjë konflikt, se çdo gjë është një shkas për të përfunduar në shënjestër. Shpesh lidershipi i kësaj partie, dhe në kor me të dhe analistë politike, lektorë mediatik, e turli robsh të ngeshëm për filozofi politike, kanë menduar dhe dëshmuar njëzëri për demokraci në këtë parti. Nga njëra anë ata i ndërseheshin Berishës për autoritarizëm dhe zbatuese i politikës së vjetër, ndërsa vetë Rama ka dëshmuar publikisht tejkalimin e kundërshtarit të tij. Roli i gardianit ka bërë të mundur në PS, por nuk do të kishte gjasa të bënte vaki në PD, të frymëzojë mendimin kundër, të potencojë oponencën, duke kërcënuar seriozisht paqen politike brenda partisë. Kjo betejë pa parime, me vertebra të shkeputura, përveçse do të prishte klimën, do të orjentonte strukturat për nga një çoroditje të kushtueshme. Çmimi minimal i gjëndjes së krijuar është humbja e besimit në radhët e militantëve, të cilën po e shfrytëzon mjeshtërisht paraardhësi i Ramës, ish-Kryeministri, Fatos Nano. Baza socialiste është në dilemë. Një luhatje të pozicionimit politik e ka çorganizuar më tepër se ç’ka qenë. Pamotivimi politik ka shkalafitur të gjithë vullnetet e përgjegjësisë për mobilizim. Këtë e di shumë mirë kreu socialist Rama dhe gjithë kori i opozitës, ndaj roli veprues i tyre dallohet qartazi i tërhequr në prapavijë. Shumëkush do të besojë se opozita po lufton, po kacafytet me pushtetin, po mësyn fuqishëm shtetin në pikat më delikate, duke u nisur nga propoganda mediatike, nga vrullet televizive dhe zelli i protagonistit. Në kushtet e tilla, kur rrallëherë vendi ka qenë më i drobitur nga një qeverisje që paaftësinë e shet si kosto e reformës, roli i Partisë Socialiste, i opozitës në përgjithësi duhej të ishte më dinamik, i kalkuluar dhe tronditës. Ndryshe nuk do të kuptohej “mirëkuptimi” opozitar që rrethrrotullon keqqeverisjen e djathtë dhe “dashamirësia” për ta lënë të punojë Berishën. PS në veçanti dhe e majta në përgjithësi, po dëshmojnë se për sa kohë që janë shumë larg nga pushteti, ata as që e vënë ujin në zjarr, si për mungesën e energjisë elektrike, krimin në familje, korrupsionin dhe mjerimin rrapëllitës që porsi një ortek zbret duke përfshirë të gjithë nën vete.  Shqiptarët, kanë edhe një tjetër argument bindës së klasa politike, as nuk ka qënë, as nuk është dhe as nuk do të jetë një faktor ndikuen në mbrojtjen e interesave, apo ndikimin në përmirësimin e kushteve të jetesës. Ata, në të tre kohët janë për veten e tyre. E sërish pësimi nuk na u bë mësim. Sërish ne shkojmë në kutitë e votimit, sërish shprehim vullnetin tonë, dhe ata sërish vijojnë të zbatojnë të njëjten filozofi politike, të njëjten praktikë të marrëdhënieve me militantët, me përkrahësit dhe në përgjithësi me shqiptarët.

Nëse problemet brenda vetevetes kanë nxjerrë jashtë funksionit Partinë Socialiste dhe së bashku me të gjithë opozitën, kjo nuk do të thotë, se, që sot e më pas ne do të kemi një kah të politikës që do të lërë të lirë, larg kokëçarjeve dhe zemërimit partiak. Jo. Do të kemi një qeverisje që do të vijojë të “punojë” e qetë, me fjalë të tjera të mos zgjojë asnjë përgjegjësi që burojnë nga kontrata zgjedhore, e bërë me shqiptarët. Se s’do të ketë se kush t’ia tërheq veshin. Edhe nëse merr kurajon ndonjëri, natyrisht se pas tij, është ose një motiv personal, një muhabet kafeneje, një plankonspekt partiak, e broçkulla të këtij tagri. Pra do të dalë, se i duhet, se i kanë thënë, por jo se ka diçka për të thënë. Një mjerim i tillë, nuk buron nga mungesa e informacionit, nga pamundësia për të ndjerë dhimbjen e krizave që po e kafshojnë herë pas here trupin e drobitur të Shqipërisë. Mjerania e këtij mjerimi buron nga moskokçarja për gjërat që tejkalojnë kolltukun, apo personin e tyre. Ishte ose jo kjo filozofia e së vërtetës, ajo që orjentoi logjikën e politikëbërjes në këtë vend, kjo vetëm pyetje retorike mund të jetë.

Nga Albert Vataj

SOT KRYEMINISTRI BERISHA NE SHKODER PER 50 VJETORIN E “LUIGJ GURAKUQIT”

Kryeministri i Shqiperise, Sali Berisha i shoqeruar kryeparlamentarja Jozefina Toaplli, nga ministri i Arsimit dhe Shences Genc Pollo dhe personalitete te tjera te larta te shtetit dhe politikes shqiptare, eshte sot i pranishem ne festimet e 50 vjetorit te krijimit te Universitetit “Luigj Gurakuqi”, i cili ne ate kohe lindi me emrin Instituti i Larte Pedagogjik. Aktivitet ne kuadër te këtij evenimenti shume te rendesishem kombëtar, kane filluar qe me daten 8 nentor, pasdite, kur ne sheh u organizua nje koncert i madh festiv me kengetare te rinj por edhe te njohur nga treva te ndryshme. Dita e sotme, 9 nentori 2007, parashikon nje seri aktivitesh ne nje axhende te ngjeshur, ku me e i rendesishmi eshte aktiviteti jubilar ne sallen e takime te “Luigj Gurakuqit”, ku do te pershendese kryeministri Sali Berisha, ministri i Arsimit Genc Pollo dhe te tjere personalitete te larta. Përvjetori i 50-te i krijimit te Universitetit te Shkodres “Luigj Gurakuqi”, merr vlera te veçanta edhe per nje fakt tjeter shume te rendesishem, pervec atij se eshte institucioni me i hershem akademik ne Shqiperi pas Universitetit te Tiranes. Universiteti i Shkodres, eshte i vetmi institucion akademik ne hapesiren gjeografike nga Tirana e lart, duke shërbyer si formues i nje armate te tere intelektualesh ne kete haperise, por edhe per Malin e Zi vitet e fundit.

Historiku

Mbi një truall të begatë e me tradita të shquara e të gjithanshme do të lindte më 2 shtator 1957 (me vendimin e Këshillit të Ministrave nr. 150, datë 18. 04. 1957) Instituti i Lartë Pedagogjik i Shkodrës (ILP), duke qenë e para shkollë e lartë në vend pas asaj të Tiranës dhe një nga institucionet më të rëndësishme të vendit dhe qendra më e madhe mësimore, shkencore dhe kulturore e Veriut të Shqipërisë.
USH ka kaluar nëpër disa etapa zhvillimi. Instituti Pedagogjik në periudhën 1957 – 1970 qe shkollë e lartë me afat studimi 2 – vjeçar, fillimisht me dy degë: Gjuhë – Letërsi – Histori dhe Matematikë – Fizikë.  Në vitin akademik 1962 – 1963 u hap edhe dega Biologji – Gjeografi, duke qenë kështu i vetmi institucion që përgatiste kuadrin mësues për arsimin 8 – vjeçar për gjithë Shqipërinë. Gjatë kësaj periudhe u diplomuan 4505 mësues në të dy sistemet (me dhe pa shkëputje nga puna). Gjatë viteve 1970 – 1982 ai funksionoi si Institut i Lartë Pedagogjik me afat studimi 3 – vjeçar, me katër degë: Gjuhë – Letërsi, Histori – Gjeografi, Matematikë – Fizikë dhe Biologji – Kimi. Gjatë kësaj periudhe u përgatitën 3169 mësues për të dy sistemet. Për 9 vite, 1982 /1983 – 1990/1991 funksionoi si ILP me afat studimesh 4 – vjeçar. Ndërkohë hapet edhe dega e Ciklit të Ulët (që përgatit mësues për shkollën fillore). Gjatë kësaj periudhe përgatiten 1912 mësues në të dy sistemet.  Me vendim të Këshillit të Ministrave nr. 124,  datë 01. 04. 1989 ILP i Shkodrës merr emrin e atdhetarit dhe dijetarit të shquar Luigj Gurakuqi. Me vendim të Këshillit të Ministrave nr. 124, datë 28. 05. 1991 Instituti i Lartë Pedagogjik ngrihet në rangun e universitetit (Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi”). Nga ky vit e deri sot, gjatë këtyre pesëmbëdhjetë viteve jetë, ky Universitet njohu shndërrime e zhvillime të gjithanshme. Gjatë kësaj periudhe u hapën Fakulteti i Drejtësisë, Fakulteti Ekonomik me tri degë (Administrim – Biznes – 1994, Financë – Kontabilitet – 2000, Marketing – Turizëm 2001), Fakulteti i Gjuhëve të huaja me tri degë (Anglistikë – 1994, Gjermanistikë 1996 e Italianistikë – 1998), si dhe degët :  Cikli Parashkollor (1996), Infermieria (2001) dhe Informatika (2002). Në vitin akademik 2004/2005 hapet dega e Psikologjisë, në vitin akademik 2005/2006 hapen dy degë të reja, dega e Punës sociale dhe Frëngjishtja dhe së fundi për vitin akademik 2006/2007 janë miratuar nga MASH-i hapja e dy degëve të reja, dega e “Edukimit Fizik dhe Sporteve” dhe dega “Gazetari dhe Komunikim”, duke shkuar numri i degëve në Universitetin e Shkodrës në 22 të tilla. Gjatë këtyre viteve janë diplomuar 7434 studentë. Gjatë disa viteve ILP ka pasur të shtrira thuajse në të gjithë territorin e Shqipërisë qendrat e konsultimit dhe filialet e tij, duke luajtur kështu një rol të pazëvendësueshëm në konsolidimin e sistemit arsimor në Shqipëri. Kështu, ka pasur filialet e veta në Elbasan, Gjirokastër, Korçë, Berat, Durrës, Fier, Vlorë dhe qendrat e konsultimit në Tiranë, Peshkopi dhe Sarandë. Mbi bazën e këtyre filialeve do të hapen edhe Instituti Pedagogjik i Gjirokastrës dhe ai i Elbasanit.   Pranë ILP Shkodër që nga viti 1969 ka funksionuar filiali i Universitetit të Tiranës. Në këtë filial janë diplomuar 585 studentë në degët : Veterinari, Ekonomik Kontabël, Ekonomik Plan, Inxhinieri Elektrike, Inxhinieri Mekanike dhe Inxhinieri Ndërtimi. Pra, në jetën e tij afro 50 vjeçare Universiteti i Shkodrës “Luigj Gurakuqi” ka përgatitur 17 605 kuadro, të cilët shërbejnë në fusha të ndryshme të dijes e të shkencës, si dhe në organe qendrore drejtuese, duke dhënë kështu një kontribut të vyer në arsimin tonë kombëtar.

“MËVEHTËSIA, LIRIA DHE MOSVARTËSIA” NË ANËN E PADUKSHME

ME RASTIN E 95 VJETORIT TË “DITËS SË ZË-VENDIMIT TË MËVEHTËSISË”, “DITËS SË FLAMURIT” DHE “KONGRESIT/KUVENDIT TË VLORËS, 28 NËNTOR – 7 DHJETOR 1912. ME RASTIN E 70 VJETORIT TË BOTIMIT PËRKUJTIMOR TË REVISTËS LEKA, “PËR 25 VJETORIN E DITËS SË LIRISË KOMBËTARE, KUSHTUAR ATDHETARËVE TË VËRTETË”

Ende nga data 5  e deri me datën 19 nëntor 1912, Ismail Qemali nuk ishte përcaktuar e nuk deklarohej nëse do të kërkonte gjysëm autonomi, autonomi apo indipendencë të plotë. “Akt/Proçes-Verbali i Mëvehtësisë”, pas deklarimit verbal u plotësua si dokument i shkruar, por nuk ishte i firmosur nga të gjithë delegatët e caktuar si përfaqësuesit e zgjedhur sipas kazave, një delegat me të drejtë firme për kaza nga kazatë e përzgjedhura, siç u vendos në “Mbledhjen e Parë” me 28 nëntor 1912. Akt/Proçes-Verbali i dt. 28 nëntor 1912 dhe të gjitha Akt/Proçes-Verbalet deri me dt. 7 dhjetor 1912, nuk u shprehën për kufinjtë e Shqiperinë me teritore 4 Vilajetet administrative osmane, sepse nuk dihej se si do të ishin e si do të vendoseshin kufinjtë politikë të shtetit të ri. Dokumentin e dt. 28 nëntor e firmosën vetëm aq delegatë sa u ndodhën atë ditë dhe me datën 30 nëntor 1912. Origjinali i këtij “Proçes-Verbali” ka humbur dhe ruhet vetëm si faksimile. Ka mundësi që të ketë humbur edhe një origjinal Akt/Proçes-Verbal, i firmosur nga të gjithë delegatët përfaqësues të kazave të Shqipëris (?) Më 28 nëntor, edhe më përpara e më mbrapa, ishin ngritur flamuj të ndryshëm e të improvizuar dhe jo një flamur unik zyrtar i paracaktuar. Historia e pjesmarrjes dhe e firmave të Ahmed Muhtar Beut/Zogut e Baba Hysen Efendi Hoxhë Gjirokastrës në “Kuvendin/Kongresin e Vlorës”. Shtypi vendas dhe i huaj e komentojnë dhe e shpallin mëvehtësinë, si autonomi ku ruhet ende sovraniteti dhe suzeraniteti i Sulltanit. Kur doli ushtria turke zyrtarisht nga Shqipëria? Pse nuk ka Shqipëria një Ditë Çlirimi nga okupacioni turko-osmanlli?! Kur do të botohen Marëveshjet  e Fshehta Sekrete?

Pavarësisht nga paraqitjet e ndryshme të formës së hënës në fazat e saj, ajo i tregon tokës gjithmonë të njejtën faqe. Këto fenomene u shpjeguan plotësisht me vërshimin triumfal të shkencës pas Rilindjes Europiane. Kështu pra, ne nuk e shohim anën e padukshme të hënës, e cila është edhe shumë më e ftohtë se ana e dukshme. Fotografimi dhe eksplorimi i anës së padukshme të hënës u bë i mundur vetëm në shek XX.

Dhe që t’a justifikojmë këtë figurë të hapjes, dua të them se, ana e padukshme e historisë dhe diplomacisë rreth pavarësisë së Shqipërisë dhe rreth ngritjes e konsolidimit të shtetit, ka qenë dhe vazhdon të jetë një terrnajë e tymnajë, për shkak të imponimit të një interpretimi, filozofie e konceptimi zyrtar që ka shkuar deri edhe në dhunimin e të vërtetës e realitetit historik.

Më në fund, mirë e keq, shtet/kryeministri shqiptar Sali Berisha, e ka dhënë lejen që historinë t’a analizojmë e t’a shkruajmë edhe në anët e errëta, sado të hidhura që mund të jenë ato. Duke u futur në punë, për realizimin e kësaj direktive, “reforme në fushën e historisë”, piksëpari me keqardhje konstatohet se, shumica e botimeve historike dhe e shkrimeve të gazetari-historisë, shumica e emisioneve televizive, me protagonistë kryesisht gardën e vjetër, megjith ndonjë arnim e korigjim, nuk kanë arritur të dalin jashtë kornizave tradicionaliste. Siç e dimë, botimet e historiografisë së vjetër vataniste, zogiste dhe enveriste, madje edhe botimet e kohës së Demokracisë, deri më sot janë shquar me përzgjedhjet, me pikat-pikat, deri edhe me fallsifikime banale e me interpretime tendencioze.

Publiku i gjërë dhe i kulturuar shqiptar, duhet t’a mësojë edhe realitetin se në literaturën për periudhën e shkëputjes së shqipëtarëve dhe Shqipërisë, pa kufinj politikë, nga Turqia, gjen edhe pohime se okupatori turko-osman dhe levat e tij fanatike, arritën t’a turbullojnë, t’a komprometojnë e t’a komandojnë kastën politike përfaqësuese të vendit të shqiptarëve dhe një pjesë të intelektualëve e patriotëve të Rilindjes Kombëtare, aq, sa ata u vonuan shumë dhe nuk e kërkuan me kohë as zyrtarisht, as gjysëm zyrtarisht indipendencën e vendit. Simbas dokumenteve historike, gjejmë vetëm kërkesa me një tip autonomie kulturore e me disa rregullime administrative, ku vazhdimisht ka dominuar vija për qëndrimin nën Turqinë dhe ruajtja e unitetit tokësor me të. Pasojat e këtij lloj oportunizmi e gjumi letargjik, jo aq të pavetëdijshëm, ishin paralajmëruar fare qartë e pa asnjë lloj mëdyshje, nga Sami Frashëri. Dhe kështu ndodhi ajo, që kur çdo gjë u la për minutin e fundit, natyrisht gremisja e të “sëmurit të  Bosforit”, na zuri edhe ne nën gërmallat e tij dhe la pasoja të rënda.

Ka qenë një fakt historik se vetëm kur po thyhej Turqia edhe në frontet e Janinës dhe Shkodrës, hyri në veprim misioni diplomatiko-patriotik i Ismail Qemalit. Siç e dijmë tek ne ka pasur edhe disa marëveshje të fshehta ende të papublikuara, madje edhe Kongrese famëkeqe e deri edhe veprimtari masive të armatosura për ringritjen e flamurit turk në një pjesë të qyteteve e fshatrave shqiptare me kërkesën e hapur për ribashkimin me Turqinë etj! E ashtuquajtura si “kryengritja përparimtare antifeudale me veshje fetare”, e fshatarësisë së Shqipërisë së Mesme dhe jo vetëm e saj, e ringriti flamurin me hanë e yll edhe brenda në Vlorë e në disa qytete të Shqipërisë, duke shkelur edhe “Marveshjet e Cakranit”. Këto dukuri dhe fakte mjaft të rënda, me të ashtuquajturat si “lëvizje rebele”, kishte filluar t’i trajtonte edhe vetë teksti Historia e Shqipërisë: “Në Vlorë u ringrit flamuri turk, ashtu siç ishte bërë edhe në qytetet e tjera” (“Historia e Shqipërisë”, Vëll. 2, bot. 1959, f 428) Më pas historianët, si rezultat i disa hungurimave, ranë në një lloj “krize interpretative” dhe kështu iu drejtuan Enver Hoxhës për t’i bërë interpretimin “dialektik marksist-leninist”. Diktatori Hoxha qysh fillimisht deklaroi: “Flamuri me gjysmë hënë i lëvizjes fshatare shqiptare me veshje fetare, ishte flamuri i vegjëlisë dhe i pushtetit të Këshillave të Popullit” (shih E. Hoxha, “Vepra 12, f 130)

Më pas E. Hoxha e trajtoi disa herë këtë temë duke bërë edhe një lloj “studimi historik model të dialektikës”, ku e deklaroi edhe si “lëvizje përparimtare antifeudale, ekonomiko-shoqërore haxhiqamiliste”, të cilën e zbërthyen e rizbërthyen pastaj interpretë-terxhumanët duke e shpërfytyruar komplet realitetin historik. Mjerisht, siç e kishte thënë Noli, “në Shqiperi, mbrenda natës si me magji tradhëtari më i madh, bëhet patrioti më i madh dhe patrioti bëhet tradhëtari më i madh”!  

Ndryshe nga sa e ka trajtuar përgjithësisht historiografia zyrtare shqiptare deri më sot, nëpër disa shkrime të kohës, gjenden disa deklarime e pohime mjaft të diskutueshme, për të cilat detyrimisht ka ardhur koha, të jepen edhe disa shpjegime më të ndryshme se sa interpretimet, justifikimet e dredhirat e historiografisë zogiste e enveriste. Po sjell ndonjë shembull:

Durrës, 26 nëntor 1912. “Fletoria “Liri e Shqipërisë” lajmon: Në Durrës u shpall vetqeverimi i Shqypnisë me 26 nanduer. Flamuri komtar u ngrit mbi konakun e Durrsit pa ndonji ceremoni të madhe. Nëpunësve u kje thanë qi ja t’i binden qeverimit të ri, ja të shkojnë. Flamuri i Shqypnis, thonë telegrafisht asht nji shqype e zezë me dy krena në lamë të kuqe.

“Liri e Shqipërisë”, Nr. 63 shkruen: “Flamuri i Shqypnisë u ngul në Durrës përmbi kulm të qeverisë së Turkis e bamun shqyptare, e si sundimtar u zgjodh Hamid Begu. Nji nga shqyptarët e ktushëm u thirr të bajë flamurin tonë, e gatoj nji flamur të kuq me shqipen e zezë dy krenësh, nji lloj si e shtypte “Albania” në krye të faqes së sajë, por ky mundim vojti më kot, nga se krenët tonë e ma tepër myslimanët, si për herë, edhe kët radhë qitne bishta, tuj thanë se me dy krena e ka Nemcja, Rusija etj e na shqyptarët duhet të ndryshojmë nga kta t’a bajmë me nji krye. Shifni çë marrsi! Akoma s’na u mbush mendja, edhe pse jemi në grykë të vorrit! Çë bane? Ndreqne nji flamur të kuq, por me nji zog të zi në përngjasim të korbit, me nji krye, bamun kaq keq, sa shqyptarve të vërtetë u erdhi marre, dhe tradhëtarve gëzim dhe s’pushojshin tue e qestisë… hidhnimi u shtue edhe ma, kur pame se ideali ynë u rxue prej duerve të serbve…” (Cit. sipas rev. Leka, botim i jashtzakonshëm me rastin e 25 vjetorit të Lirisë sonë Komtare…, I, 1937, f 416-417)

Cilido lexues me të drejtë do të pyeste: Ka vërtetësi historike këtu, apo ky është një trillim banal?! Nga film-historia “Nëntori i Dytë”, i cili është kthyer edhe si një ritual fetar i përvitshëm, nga disa tekste e nga disa copëza kujtimesh, na ishte thënë se “të gjitha intrigat i kishin bërë autoritetet turke dhe peshkopi ortodoks i Durrësit Dhespot Jakovi”, kurse sipas këtij citimi na del se më i rëndë na paska qenë furriku i fanatizmit e panturqizmit injorant, si ai i 1914, me Kongresin e Shijakut, “Dum Babën”, “Dum harfet e shenjta”… me disa Haxhilerë, Hafizlerë e njerëzit e shërbimit sekret turk në krye…  (“Histori e Shqipërisë”, Vëllimi i Dytë, 1965, f 369; Libri “Lufta për Çlirimin Kombëtar 1878-1912”, Tiranë 1962, f 499, “Ngritja e Flamurit në Durrës” etj)

Vjenë, 27/08/1912. Korespondenti i gazetës vjeneze “Neue Freie Presse” botonte intervistën e Ismail Qemalit, në Trieste, i cili i deklaronte: “Në lëvizjen shqiptare nuk duhet të kujtohet një të ndarë nga Turqia. Shqiptarët e ndiejnë veten otomanë dhe e vetmia dëshirë e tyre është për të bashkëvepruar për të ngjallurit e përparimin e mbretërisë turke. Shqipëtarët nuk kanë pse të dyshojnë për besnikërinë e qeverisë së sotme turke. Lëvizja e shqiptarëve ka mbaruar, pse i ka arritur qëllimet e veta, dua të them, të larguarit e turqve të rinj nga sundimi”. (Po aty, rev. Leka, 1937, f 412- 413) Kështu pra, na prezantohet Ismail Qemali edhe në Korrik 1912, si në kohën e “Librit të Kuq” më 1911… (vijon)

Nga Agron Luka

FALEMDERIT JOZEFINË

Një rrugë e gjerë pranë Kishës së Madhe të Shkodrës po shtrohej me asfalt, ndërsa pezull rrinte premtimi për një bum investimesh, që do të kryhej në këtë qytet, të lënë pas dore për vite me radhë. Në ato ditë entuziaste, ashtu sikur varfanjakut i hedh një kothere bukë, një banderolë bashkiake u fanit në rrugë, diku pranë kishës: Faleminderit Jozefinë! Qytetarët kujtuan njëherë se ky falenderim doli nga shpirti i atyre banorëve, që i kishte mbytur balta, gënjeshtrat, gropat e rrugëve dhe pluhuri, por ata shumë shpejt e kuptuan se koha e xhaxhit nuk paska ikur dhe falenderimi në emër të qytetarëve vinte nga stafi miop i kryebashkiakut Luka, i cili si çdo titullar në administratën shqiptare i zgjedh vartësit më të paaftë se vetja.

Një rrugë e pakryer dhe një falenderim servil
Në Shkodër janë premtuar të vijnë rreth 13 milionë Euro investime, ku përfshihet edhe një urë me hapje mbi lumin Buna – një investim i Bankës Islamike prej rreth 8,5 milionë Euro. Shikoni me sa pak u bëhet qejfi shkodranëve?! 13 milionë Euro (një numër ters ky për besimtarët kristianë), mund të ishte fare thjeshtë buxheti vjetor, që Bashkia e Shkodrës do të siguronte me të ardhurat e veta, nëse në krye të saj do të ishte një kryetar bashkie efektiv – një kryebashkiak që i njeh mirë rregullat e ekonomisë së tregut, mundësitë potenciale të zonës, dhe pas disa investimeve themelore për të zhvilluar qytetin dhe biznesin privat në këtë qytet, do të ishte gjithashtu në gjendje të mblidhte edhe taksat lokale. Por jo, askush nuk e ka mendjen të bëjë ndonjë gjë të mirë këtu në Shkodër, ashtu si në të gjithë Shqipërinë. Zhvillimi vazhdon të pengohet nga padija dhe konceptet e ngurta të disa drejtuesve injorantë, të cilët nuk e kanë as idenë më të vogël se si duhet punuar për t’i hapur rrugë zhvillimit dhe ekonomisë së lirë. Ata dinë vetëm të kapardisen përpara varfërisë dhe vuajtjeve të këtij populli, pasi janë aq të pafytyrë sa të vjedhin edhe paratë publike të tij, meqë nuk u hyn ferra në këmbë.

13 milionë Euro Shkodrës, qytetit të anatemuar për vite me radhë në periudhën e komunizmit dhe fatkeqësisht edhe pas tij. Më e keqja është, se tani lëngun Shkodrës po ia pinë pinjollët e persekutuar nga komunizmi, të cilët si donë të rinj post-komunistë, ngaqë nuk dinë ndryshe, mundohen të kopjojnë ish-persekutorët e tyre dhe vijnë me turr, e të marrin përpara, duke shpifur sa majtas-djathtas, sikur janë duke bërë nam të madh, pasi për herë të parë në Shkodër kanë sjellë 13 milionë Euro (shumicën nga një bankë islamike), në kohën kur ministri i financave Bode (në heshtje) dërgon për 9 muaj në qytetin e tij, Korçë, plot 41 milionë Euro për infrastrukturën rrugore. Pra, mbi 3 herë më shumë sesa në Shkodër…

Menjëherë sapo falenderimi e “dha efektin” e vet publik të devotshmërisë “qytetare” dhe mirënjohjes shkodrane për investimet që po sjell në qytet znj. Topalli, ai u hoq, por edhe rruga mbeti pa u përfunduar. Kryebashkiaku Luka përdori një banderolë për t’i përvjelur “në konfidencë” shtresën e fundit të asfaltit rrugës… së Jozefinës. Nuk e di se a do të shtrohet ndonjëherë shtresa e fundit në këtë rrugë, por ajo që vihet re në Shkodër, përveç përmbytjeve të rrugëve, është edhe ngadalësimi i procesit të punës për rrugët që patën filluar të shtrohen. Kryebashkiaku Luka po shërben si katalizator bllokues i këtij procesi, ashtu siç bëri në kohën e tij edhe me investimin italian për rrugën Shkodër – Hani i Hotit, dhe për të justifikuar dështimin që sjellin metodat e punës së tij, ai shkon si fëmijë i llastuar e fshihet pas logos së PD-së apo fustanit të znj. Topalli, sikur kësaj të fundit ai i paska lindur në derë.

Kryebashkiaku i fasadave
Kryebashkiaku Luka nuk pritej se do të bënte ndonjë ndryshim në Shkodër, por meqë disa nga njerëzit afër tij e marrin për të zotin (për t’ia rregulluar punët vetes), ai qe në gjendje të gjente mënyrën për të kandiduar për Kryetar Bashkie nën logon e PD-së. Nga vëzhgimi mediatik, që iu bë zgjedhjeve lokale të 18 shkurtit 2007, në Shkodër rreth orës 14-15 kishin shkuar në zgjedhje rreth 12-15% të votuesve. Por kjo shifër u rrit artificialisht më pas, duket nga komisionerët e “shkathët”, të cilët ia kanë “zënë dorën” zgjedhjeve në Shkodër. Kjo tregon edhe mbështetjen publike për kryebashkiakun e ri, i cili është edhe qytetari i parë i pamerituar i qytetit të Shkodrës. Nuk besoj se gjen vend të zhvilluar në botë, ku një kryetar bashkie bëhet i tillë, pavarësisht cilësive të dyshimta personale, vetëm se ai i ka “hyrë në zemër” një zonje të pushtetshme, e cila ndoshta mendon me të vërtetë se mund t’ia ndryshojë fytyrën për mirë Shkodrës. Por jo kështu, jo me këta njerëz të paaftë dhe jo me investime gjysmake!

Para disa ditëve dëgjova edhe për një investim rreth 450 milionë lekë të vjetra për të lyer fasadat e ndërtesave, që përfshihen në atë që konsiderohet si Piaca e Shkodrës. (A nuk do të ishte më mirë, që këto para të shkonin për të bërë trotuarin, qoftë edhe nga njëra anë, të rrugës pa trotuare që shkon nga “5 heronjtë” deri në lagjen Kiras?! Se njerëzit ecin si kafshë në mes të rrugës, duke rritur pasigurinë e saj dhe duke e paraqitur këtë qytet si jashtë kohe!) Firma fituese e tenderit të fasadave ka ardhur nga Vlora, pasi kryetari Luka ia ka “zënë dorën” – i nxjerr paratë jashtë Shkodrës, pasi firmat lokale mund të flasin për përqindjet që u kërkon kryetari. Duket se këtë metodë e ka mësuar nga disa ministra a drejtues të KESH-it, të cilët u kënaqën duke ua dhënë tenderat firmave të huaja dhe jo atyre shqiptare. Kështu që në vend që paratë të rrinë në Shqipëri, apo në Shkodër, ato shkojnë diku jashtë Shqipërisë dhe për rrjedhojë edhe jashtë Shkodrës. A nuk ngjan kjo me të zotin e shtëpisë, që në vend që paratë t’ia japë për përdorim familjarëve të tij, ai shkon e i harxhon ato pas grave të përdala diku jashtë?!…

Partia Demokratike në pushtet duhet të tregojë kujdes tani, që pushteti është shtrirë edhe më shumë në dorë të saj. Njerëz të korruptuar dhe pamoral po manipulojnë në emër të titullarëve të lartë, për të kapur poste me peshë për zhvillimin dhe ekonominë e këtij vendi. Nuk e di, ndoshta edhe nuk i njohin sa duhet, por përderisa znj. Topalli e të tjerë, kanë të dhëna se dikush po manipulon në emër të tyre, ata nuk duhet të qëndrojë indiferentë, se në fund të fundit edhe ata paguajnë çmim politik, nëse një i zgjedhur prej tyre dështon, ose kur ndonjëri manipulon në emër të tyre, apo abuzon me paratë publike.

Kemi rastin e një kryetari komune, që nuk u rizgjodh për shkak të abuzimeve rrëqethëse, që bëri me paratë publike në kohën kur ishte kryetar komune. Meqë ka 8 klasë shkollë të rregullt (të tjerat ???), ai është mjaft i suksesshëm në përdorimin e instikteve. Hapi fjalë poshtë e lart se znj. Topalli po e mbështet për t’u futur shef në doganën e Hanit të Hotit, apo drejtor i tatimeve në Malësinë e Madhe, se më poshtë nuk pranon. Meqë nuk mundi t’i dalë në krye kësaj aventure (duket që znj. Topalli e mori vesh se ai po manipulon në emër të saj dhe nuk e mbështeti), ai nuk u tërhoq, por arriti që me 10 mijë Euro të siguronte vendin e Drejtorit të Zyrës së Regjistrimit të Pasurive në Malësinë e Madhe. Këto para ai nuk ia dha ndonjë njeriu afër znj. Topalli, por dikujt tjetër në PD, i cili bëri të mundur, që një grua profesioniste të hiqej nga puna dhe në vend të saj, të futej një injorant, që as letra nuk di të shkruajë.

Që në kohën e Konicës e Nolit, ky vend duket së është i mallkuar, pasi vetëm injorantët dinë të shfrytëzojnë psikologjinë sociale orientale të këtij vendi, dhe janë pikërisht injorantët ata, që nuk kanë skrupuj dhe me pafytyrësi pranojnë çdo lloj pune, meqë nuk dinë të bëjnë asnjë punë. Ky vend vazhdon t’i shohë me inat njerëzit e mençur e profesionistë, prandaj mbetet i tillë, i pazhvilluar!

Arben Çokaj

Në çdo vend të botës, Veriu është më i zhvilluar se Jugu. Janë resurset, pra pasuritë që marrin shumë shpejt jetë dhe vlefshmëri perspektive bazike. Por çuditërisht në Shqipëri është e kundërta. Ç’akordim. Është politika ekonomike stampë, ajo sociale stampë, janë veprimet e mosveprimet po stampë. Gjithsesi, shtresat shoqërore që meritojnë vëmendje e zhvillim, që kërkojnë integrim në strukturat Euro-Atlantike, që janë të gatshme e të afta të prodhojnë të mirat e veta materiale, jo vetëm që nuk kuptojnë se ç’bëhet e ç’do bëhet, por s’dallojnë as shijen e athët të ambientit. Të këtij ambienti 17 vjet vendnumëro. Të “mënçurit” tallen me këto shtresa, me të “mençurit” nxjerrin kunjin të huajt. Pra, një proçes i gjatë konservimi, ku prodhohen vetëm fjalë të bukura, premtime, a nuk do të ishte normale të shkelte shpejt në kapërcyellin e theqafjes?

Ja misioni ynë është të themi, aq sa s’mund të mos e themi. Pak ditë më parë Grupimi “Creativ City” (Qytetet Krijuese), i mbështetur nga Fondacioni Zvicerrian Por Helvatia, paraqiti para personaliteteve të artit e kulturës në Shkodër një panoramë të punës së vet 3 vjeçare në Shqipëri. Cicëroni, që normalisht paguhet rreth 1000 USD në ditë, pasi tregon për lyerjan e ca fasadave në Pogradec e Shkodër, në monitor shfaq ca pamje nga Parisi, Londra, Vendet e Amerikës Latine, Italia, etj. dhe shkrihej nga kënaqësia që po ndihmon kaq “shumë”. E para, ai nuk e dinte se të pranishmit i kishin vizituar ato vende, se kishin njohuri për perëndimin. E dyta dhe çka është jo vetëm e keqe, por edhe fyese, jo rrallë të huajt i konsiderojnë shqiptarët si indianë. Në të vërtetë, kryeqendra e kulturës shqiptare, Shkodra, i ka kaluar prej vitesh fazat e njohjes dhe shijet e audiencës së këtij vendi janë perëndimore, paçka se përfaqësimi politik që në të vërtetë është motorri i lëvizjes, nuk është në nivelet e duhura. Këtij fruti që s’po di të piqet, derisa në zgjedhjet e ardhshme të hidhet në kosh, i ka paguar haraç jo të vogël Veriu shqiptar.

Dy ditë pas paraqitjes së letrave kredenciale tek presidenti i Republikës, ambasadori i ri i Italisë në Shqipëri vizitoi pikërisht Shkodrën. Kjo mendojmë se flet shumë. Një kolegia jonë, në takimin me gazetarët në ambientet e Konsullatës në Shkodër, i bëri një pyetje lidhur me superstradën Shkodër – Hani i Hotit dhe Parkun Industrial nëzonën e Koplikut, investime të marra përsipër nga qeveria italiane. Nuk është temë sot, e njihte apo jo problemin. Rëndësi ka që diplomati i karrierës Saba D’Elia, u përpoq të lërë të hapur çështjen mbase edhe të mbyllur, duke theksuar; kohë optimale; marrëdhënie të mira; perspektiva integruese etj. Është momenti t’i kujtojmë lexuesit tonë në gjithë botën, se që në vitin 2001, gazeta jonë ka publikuar dobësitë e palës shqiptare dhe ka lëshuar kushtrimin se superstrada rreth 32 kilometër e gjatë që do hapte perspektiva të mëdha punësimi e biznesi, do futet nëpër kalendrat greke. Ende as sot nuk ka një studim, ende nuk është zgjidhur problemi i shpronësimit të tokës, ende nuk ka një projekt, ende nuk ka preventiv! Madje edhe ankesat e palës italiane janë shpërfillur. Dhe pikërisht, si asnjëherë tjetër, pala italiane, fundet i ka mbartuir nga viti në vit.

Edhe këto dy projekte do ishin një fillim i mirë për zhvillimin e zonës Verilindore. Kujtojmë një insepktim të para dy vjetëve e pak, të diplomatëve e biznesmenëve italianë në këto dy projekte, ku një ish prefekt, Gjovalin Kolombi, demonstroi gjeolobing të dobët, saqë asokohe mediat e deshifruan ngrirje. Duke qenë afër këtyre problemeve, një prononcim i rëndësishëm nga Ministria e Jashtme, thotë për gazetën tonë se, superstrada do fillojë aty nga maji i vitit të ardhshëm. Por ç’do të bëjë pala italiane, pasi është vështirë që në një takim të dytë të fitosh respektin që s’fitove në takimin e parë. Sidoqoftë, sot që shumica e shteteve anëtare të Bashkimit Europian kanë ratifikuar Marrëveshjen e Stabilizim Asocimit me Shqipërinë, një ambicie më e matur diplomatike pritet të akondoi ç’akordimet aksidentale. Në sfondin e një shfaqjeje apo kurajoje interesash të dyanshme, të paktën pala shqiptare nuk duhet më kurrsesi të pengojë vetveten. Nëse ndodh kjo, ne këtu jemi. Do i kujtojmë edhe shumëçka votuesit.

Sokol Pepushaj

Shkodrani demokrat qe as ne thellësi te Alpeve shqiptare nuk gjeti sigurinë e jetës

Quhet Markoz Tinaj. Ka lindur ne qytetin e Shkodres me 9 shkurt 1977, ku edhe është rritur duke vazhduar traditën e tij familjare ne pjesëmarrje te proceseve demokratike te Shqipërisë, duke dhënë një kontribut cilësorë ne aktivizimin gjate këtyre proceseve demokratike. Historia e tij, është  ngjashme si edhe e shume demokrateve te vërtetë ne shpirt, te etur për liri e demokraci, por duke qene një shembull unikal ne llojin e vet.

Markozi u rrit ne shtratin e ngrohte te familjes se tij, duke u mëkuar me idealet me te pastra demokratike. Pas vuajtjeve te tmerrshme gjysme- shekullore neper burgjet e internimet famëkeqe te regjimit komunist, familja Tinaj përqafoi proceset demokratike ne Shkodër, e cila ishte pishtar i Demokracisë shqiptare. Prindërit e Markozit, babai Dede Tinaj dhe nena Leze Tinaj, u bene antare te Partisë Demokratike, e para parti opozitare ne Shqipëri qe ne vitin 1991. I mëkuar qe ne djep me idetë antikomuniste, edhe Markozi do te ndiqte rruge e Demokracisë, duke u anëtarësuar ne Partine Demokristiane te Shqipërisë ne nëntor 1995. Vetëm tre muaj me pas, qëllimisht për ta penguar atë ne aktivizimin politik me Partine Demokristiane si dhe për ta larguar nga skena politike, ai është kërkuar te mobilizohet ne Shërbimin Ushtarak, te cilin e kreu nga marsi 1996 deri ne mars 1997. Duke mos u stepur, me forca me te shumëfishuara, me një dëshirë ne rritje dhe pjekuri me te madhe, pas lirimit nga ushtria Markozi ka vijuar aktivitetin e tij ne mbështetje dhe përkrahje te Partisë Demokristiane, ku jeta e tij u rrezikua seriozisht gjate rebelimit neo- komunist te vitit 1997.

Me 14 shtator 1998, pasi kishte marre pjese ne ceremoninë e varrimit ne Tirane  te Azem Hajdarit, Liderit te pare te Partisë  Demokratike, është rrahuar dhe arrestuar nga policia shqiptare duke u mbajtur tre dite ne izolim te plote.

Ne qytetin e Shkodres, duke jetuar i rrethuar me disa ekstremiste socialiste qe e kërcënonin me eliminim fizik, shokët dhe familja e tij, për ti shpëtuar jetën, njoftuan publikisht se ai ka braktisur Shqipërinë, duke u larguar jashtë vendit. Por ne fakt, për te siguruar jetën e tij te kërcënuar seriozisht, ishte strehuar ne shtëpinë e xhaxhait te tij ne fshatin Vermosh ne Komunës Kelmend, tek Dode Tinaj. Ne fshatin e familjes se tij, aty ku kishte rrënjët e fisit, ne Vermosh, duke gjetur mbështetje nga djali i xhaxhait Ejell Tinaj, i cili ishte kryetar i Partisë Demokristiane te fshatit Vermosh qe ne korrik 1997, Markozi rifilloi aktivitetin e tij ne përkrahje te PDK-se dhe te ideve demokristiane. Me 22 nëntor 1998, gjate referendumit për kushtetutën, i cili u bojkotua nga te gjitha partitë e djathta opozitare, ku ne Vermosh votonin banoret e tete fshatrave te zonës Kelmend, Markoz Tinaj është arrestuar nga policia e zonës bashke me Ejell Tinaj, kryetar i Partisë Demokristiane (PDK) te fshatit Vermosh. Edhe kryetari i Partisë Demokristiane për Komunën e Kelmendit, Leonard Vucaj u arrestua. Pas arrestimit te tyre, te tre këto persona janë mbajtur ne izolim, duke u keqtrajtuar dhe rrahur barbarisht për katër dite me rradhe ne Tamare, qendra e Komunës Kelmend. Pas këtij incidenti, Markoz Tinaj, duke qene i kërcënuar dhe i frikësuar për jetën e tij, i është shmangur çdo aktiviteti publik, duke qëndruar vetëm ne shtëpinë e xhaxhait te tij dhe duke punuar pune te ndryshme bujqësore ne token e familjes se tyre. Pas zgjedhjeve te 3 korrikut 2005, Markoz Tinaj është zgjedhur nga shokët e tij te Partisë Demokristiane te fshatit Vermosh si kryetar i saj, për ta drejtuar atë. Gjate periudhës se qenies ne drejtim te kësaj partie, Markozi ka organizuar disa here mbledhje ne shtëpinë e xhaxhait te tij. Ne një nga këto mbledhje, pikërisht me 1 nëntor 2006, kur antare te Partisë Demokristiane te fshatit Vermosh ishin mbledhur ne shtëpinë e xhaxhait te Markoz tinaj, policia e zonës se Kelmendit ka shkuar aty për te kontrolluar shtëpinë për arme. Gjate kontrollit te shtëpisë, Markoz Tinaj është keqtrajtuar dhe lënduar nga policia dhe te afërmit e tij e kane dërguar me urgjence ne Spitalin Rajonal te Shkodres, ku ai ka marre trajtimin e nevojshëm mjekësor për rreth një jave. Pas këtij incidenti, duke mos patur as siguri dhe as garanci për jetën e tij, jo vetëm ne Shkodër ku është lindur e rritur, por tashme as ne thellësi te Alpeve ne Vermosh nga ku rrjedh familja e tij, Markoz Tinaj detyrohet te largohet nga Shqipëria ne kërkim te shpëtimit te jetës se tij.

Është kjo drama e këtij te riu, i cili nuk mundi te gëzojë jetën ne vendlindje, por as ne token e te pareve. Nuk kishte asnjë faj, asnjë mëkat, përveç dëshirës për te kontribuar për vendin e tij përmes aktivizimit dhe përkushtimit për idetë demokristiane, te cilat kane ndërtuar qytetërime dhe civilizime ne mbare globin, me përjashtim te Shqipërisë mesa duket.

Politika, frikë nga hapja e dosjeve për spiunët e regjimit

U bë një vit që politika shqiptare po “gëzon” heshtjen dhe zvetënimin e hapjes së dosjeve dhe konfirmimin e “spiunëve” të sigurimit të shtetit shqiptar në periudhën e errët komuniste. Për këtë, segmente të caktuara të politikës, të përlyera ose jo në historinë e bashkëpunëtorëve të shtetit, një vit më parë kishin “përveshur duart” për të nxjerrë në dritë identitetin e gjithë shërbenjësve të Komunizmit nën funksionin e spiunëve, të cilët mendohet se janë një numër i konsiderueshëm personazhesh të përfshira në elitën aktuale të politikës.

Megjithëse pranohet hapur se në administratë, në qeverisje dhe Kuvend, ka bashkëpunëtorë të sigurimit, ende askush nuk ka kurajën për hedhjen e një hapi final për pastrimin e tyre nga bashkëpunëtorët e sigurimit. Për këtë çështje Partia Demokratike, Partia Socialiste dhe ajo Demokristiane, saktësisht më 25, 26 dhe 27 tetor të 2006-ës kishin hartuar projektligjet përkatëse për verifikimin e të qenit bashkëpunëtor të Shërbimeve sekrete shqiptare për periudhën e regjimit komunist të funksionarëve të lartë publikë. E megjithatë pas iniciativës së tre partive politike dhe pas zallamahisë dhe zhurmës së krijuar nga to, asgjë më tepër nuk ndodhi. Madje për më tepër në skenën e funksionarëve politikë shumëkush u përpoq të bëjë apologji të fortë për të kundërshtuar hapjen e dosjeve. Por fakti që ende sot çështja e spiunëve nuk është begenisur, pavarësisht iniciativave të disa partive politike, tregon se frika për zbardhjen e dosjeve sekrete ka mbërthyer klasën politike. Çfarë e ka penguar këtë të fundit të institucionalizojë dënimin e profesionit famëkeq të bashkëpunëtorëve të shteti komunist? Një hamendësim simotër me realitetin tregon se për vendin tonë do të ishte një “hata” e madhe dhe një shembje jo vetëm historisë 45-të vjeçare komuniste, por edhe asaj 17-të vjeçare të demokracisë. Të dyja periudhat kanë si personazhe të kësaj historie aktorë të përbashkët, “spiunë” të regjimit dhe orvatje e dënueshme e këtyre të fundit për të mbijetuar në demokraci, madje edhe në drejtime zyrtare. Për këtë konfirmohen kriminelë të përbashkët, që provojnë të hanë “bukë” si spiun dhe si politikan aktual. Kështu në administratën publike, qeveri apo parlament vazhdojnë të gëlojnë “koka” të instrumentit famëkeq diktatorial, të cilët përveçse ende të pandëshkuar për krimet e shëmtuara, gëzojnë privilegje të tejskajshme.

Projektligjet për “spiunët”

Projektligjet për largimin nga administrata të ish-bashkëpunëtorëve të Sigurimit të Shtetit nuk janë parashikuar në axhendën e Kuvendit të Shqipërisë në sesionet parlamentare. Në këtë mënyrë pezullohen sërish procedurat për projektligjet e paraqitura nga tre partitë, PD, PS dhe PDK. Historia ri erdhi në vëmendjen e të gjithëve pikërisht në fillim të vitit 2005, kur deputeti Nard Ndoka, paraqiti në Kuvend projektin për hapjen e dosjeve dhe përjashtimin nga administrata të ish-bashkëpunëtorëve të regjimit. Ndërkaq në vijimësi të çështjes, në 9 tetor të vitit që shkoi, Kuvendi i Shqipërisë miratoi rezolutën e Këshillit të Evropës, përmes së cilës kërkohet zbardhja e historisë së vërtetë të krimeve të bëra gjatë diktaturës komuniste. Më pas respektivisht PD, PS dhe PDK dorëzuan në Kuvend projektet me tituj të ndryshëm port ë njëjtë në qëllimin e tyre për hapjen e dosjeve respektivisht në 25, 26 dhe 27 tetor të 2006. por pavarësisht projekteve në fjalë ende sot nuk është hapur rruga e diskutimit konkret duke reflektuar në këtë mënyrë vullnetin e “fshehur” të ish-spiunëve të regjimit, tashmë në funksione të ndryshme në administratën shtetërore, apo edhe e atyre që përmes rrotacioneve të pushteteve në statusin e politikanëve të thjeshtë, nëse vërtet mund të konsiderohen kështu parlamentarët. Kështu heshtja e deritanishme duket se kërkon që dosjet e bashkëpunëtorëve të Sigurimit të Shtetit, të mbeten të mbyllura dhe për një kohë të gjatë të papërcaktuar. Ndonëse parlamentarët shqiptarë trumbetuan zhurmshëm zbardhjen e të dhënave për ish-sigurimsat që janë sot deputet, apo kanë funksione në administratën shtetërore, deri më tani rezulton se vullneti i tyre ka qenë fals. Pas gjithë kësaj çdokush natyrshëm e çon mendimin në shtigjet e padëshiruara të politikanëve shqiptarë, sipas të cilave shumë prej tyre kanë frikë të përballen me hapjen e dosjeve dhe zbardhjen e identiteteve të pseudonimeve si”Gjeli”, “Këndezi”, “Sqepi”, “Çorapja”, “Çiklisti”, “Masoviku”, “Alfons Ballsha” , “Shishja e Qumështit”, “Naftëtari”, “Demoni”, “I Vogli”, “Qukapiku”, “Inxhinieri”, “Medicina”, “Cigarja”, “Anteu”, “Çiftelia” , “Nëmërçka”, “Ylli”, “Serbi”, “Llulla”, “Financieri”, “Qershia”, Kali i Shalës”, “Lëngaraqi”, “Plepi”, “Koromane”, “Daja”, “Poli Veriut”, “Korabi” dhe “Dizenjatoria” që janë përfolur, trumbetuar në parlament, fushata elektorale dhe shtyp. Ende asnjë hap konkret nga parlamentarët shqiptarë në zbardhjen e tyre. Duke u rikthyer në retrospektivë, politika e para një viti provoi tensionin dhe debatin e gjerë që përfshiu pothuajse të gjithë shoqërinë shqiptare. Meqenëse ky tension mund të sillte dhe hapjen reale të dosjeve gjithçka u mbyll duke lënë pezull në dritëhijen mediatike, tymnajën e të vërtetës së dhimbshme.

Frika e politikës

Si nga politikanët me përfaqësi rozë apo blu, vihet re një tërheqje ndaj diskutimit të problemit të bashkëpunëtoreve te sigurimit famëkeq. “45 vite diktaturë të shkuara të harruara” ishte kjo përgjigja e politikanëve ndaj interesit të gazetarëve për zvarritjen e çështjes së hapjes së dosjeve të bashkëpunëtorëve të sigurimit të shtetit diktatorial. Vetë ndërgjegjësimi i politikës së para një viti, pati si slogan “bashkëpunëtorët e regjimit? Çështje e dorës së dytë”. Kaq mjaftoi që projektligjet, si duket e pamenduara mirë, të tre partive politike arsyetoheshin se do të shqyrtoheshin në javët e ardhshme. Prishaqejfas, të gjithë ata që e kishin pësuar nga puna e zezë, antinjerëzore e spiunëve të shtetit, vranë nervat duke pritur javë dhe muaj të tëra për të mbërritur në harresën e zbardhjes së dosjeve, duke lënë të lirë ata politikanë që syresh sot përpiqen të bëjnë punë të mira për Shqipërinë, edhe pse në kohën e regjimit ishin kryekëput spiunë dhe bashkëpunëtorë të shpifjeve. Për më tepër as sot nuk pritet që në programin e punimeve parlamentare, të parashikohet diskutimi i tre projektligjeve të nisura. Mungesa e vullnetit të palëve politikë, për zbardhjen e bashkëpunëtorëve “spiunë”, mbetet një histori e errët e plot viteve komunizëm, por edhe një dramë e politikanëve shqiptarë që syresh reklamojnë pastërtinë biografisë së tyre.

Çfarë e detyroi politikën të hapte çështjen e “dosjeve të mbyllura”

Ata që më së shumti kanë ngritur zërin kundër indiferencës së politikës shqiptare për krimet e komunizmit, dhe veçanërisht për spiunët e regjimit, janë shoqatat e të drejtave të njeriut. Por parlamentarët shqiptarë e kanë pasur zakon të mos i njohin shoqatat, pasi shpeshherë i kanë cilësuar me përmbajtje politike. Në këtë situatë ajo që trallisi parlamentarët shqiptarë, ishte një kërkesë e asamblesë së Këshillit Evropian që ka detyruar deputetët të rihapin çështjen në fjalë. Kjo, pasi u kërkua që të dënoheshin krimet e kryera nga diktatura, si pasojë e së cilës u vranë mijëra vetë dhe u dënuan me burgim apo internim mbi 300 mijë shqiptarë. Shqipëria ishte ndër vendet e vetme që nuk e kishte miratuar një rezolutë të tillë. Megjithatë veç kësaj ekspertët kërkuan dhe rihapjen e dosjeve të Sigurimit të Shtetit, pasi vetëm në këtë mënyrë do të arrihej që vendi të hidhte hapa të drejtë drejt demokracisë reale dhe kapërcimin e lidhjes me komunizmin.

KE: Hapja e dosjeve, vetëm për zyrtarët shqiptarë

Në vitin 2006 nga Evropa kanë ardhur indikacione që kanë përcaktuar indikacionet e standardeve të krimin komunist. Një kërkesë kjo që tashmë ekziston në një natyrë të institucionalizuar. Pavarësisht kërkesës së KE në kuadër të të drejtave të njeriut, për shkak të vullnetit të gjymtuar të klasës politike shqiptare, spiunët dhe historitë e tyre famëkeqe mbeten ende pa një forcë ligjore kushtetuese, së paku për të dënuar krimin e specifikuar të spiunëve, bashkëpunëtorë të regjimit komunist. Qartësisht KE ka kërkuar dënimin e historisë me krime. Këshilli i Evropës ka kërkuar dënimin e krimeve të komunizmit dhe bashkë me këtë kërkesë, ishte edhe një vërejtje e këtij këshilli për vonesën në dënimin e tyre pasi Shqipëria është cilësuar si një nga vendet më të vonuara në këtë drejtim. Por vërejtja e KE, pësoi manipulimin e Parlamentit shqiptar duke e trajtuar këtë çështje në mënyrën më pak serioze të mundshme duke lenë pezull gjithshka. Në fakt sistemi komunist detyroi një pjesë të madhe të popullsisë të bashkëpunonte me SHIK, ekspertët kanë kërkuar hapjen e dosjeve vetëm për punonjësit e administratës, dhe të deputetëve. Kjo pasi zbardhja e tyre për të gjithë të implikuarit në masë, do të provokonte konfliktet personale, mes spiunëve, të detyruar ose jo, dhe të dënuarve që vuajtën në diktaturë.

Demokraci mbi themele të rreme

Ajo çka mund të konsiderohet një shqetësim serioz për të gjithë shqiptarët është zhvillimi i demokracisë me aktorë të cilët përfaqësojnë një identitet të rreme shumë fytyrash. Shumë zëra të ardhura nga Brenda dhe jashtë, partizanë të hapjes së dosjeve kanë theksuar se nuk është e rëndësishme të konfirmohet nëse ka qenë “spiun” një qytetar i thjeshte, por elita politike në krye të vendit, qofshin këta demokrate, disidente, te majte, te djathte, te çfarëdolloj ngjyre politike, zbardhjen e figurave të të cilëve duhet t’ia kishte borxh demokracia. A mundet te ngrihet nje demokraci e shëndoshe mbi themele te rreme? Zyrtarët shqiptarë të implikuar në këtë çështje janë dyfish fajtorë, për shkak të asaj që kanë bërë dhe për arsye se vazhdojnë të qëndrojnë me grykësi në majat e politikës.

Golia kunder Davidit

Edi Rama kunder Fatos Nanos? Apo Fatos Nano kunder Edi Rames! Brenda Partise Socialiste eshte nje perplasje gjigantesh. I forte nga vota e drejtperdrejte e popullit socialist, i dobet duke qene jashte Kuvendit. I forte nga mbeshtetja e deputeteve socialiste dhe nga e kaluara 8 vjecare ne pushtet si fitues, i dobet nga pozitat aktuale ne Partine Socialiste.

Te gjithe mendojne se Nano eshte prane krijimit te nje force te re politike. Ne fakt kjo eshte logjika, meqenese ish- kryeministri po troket ne dere nga pas saj. Por nje parti mund te krijoje edhe Edi Rama, gjithmone nese do te rezultoje minorance brenda subjektit te drejton. Nano kerkon mbeshtetjen e antaresise roze. Rama ka tashme ne dore te gjitha strukturat e PS-se.

“Se bashku fitojme” eshte sllogani i Nanos, i cili tingellon dicka i pakuptimte teksa po paraqitet para bazes socialiste si kritizer dhe alternative perballe Rames. “Dialog me Shqiperine” eshte sllogani i Rames, por ne fakt ne shume takime, ai ka zhvilluar nje monolog te gjate, pa ia dhene te drejten antareve apo atyre qe mendojne ndryshe, te shprehen.

“Ushtria e Paqes” e promovuar nga Nano, deri tani rezulton te kete me shume gjenerale se ushtare. Me gjuhen e luftrave, ka shume mundesi te humbase betejen. “Ushtria Socialiste” ka shume, shume ushtare. Gjeneralet nese nuk jane te pakte, deri tani nuk kane dhene kontribut per fitoren e komandatit Rama.

Nano vazhdon te jete karizmatik per bazen socialiste. Edhe nen ze, pjese te strukturave te PS-se ne qytete e komuna, bejne tifo per Nanon dhe nese do tu rikerkohet vota per lidershipin, duket se mendimin e kane te pjekur. Rama ka qene  dhe mbetet karizmatik, por jo brenda strukturave te Partise Socialiste. “Dora e hekurt” e Rames, i cili nje parti- bashkim vullnetar individesh- liberaliste, kerkon ta ktheje ne nje Bashki te Tiranes, ku administrata kryen nje pune kundrejt rroges dhe jane totalisht nomenklature e kryebashkiakut, ka krijuar nje hendek te madh ne mes tij dhe bazes. Mire apo keq, socialistet nga tronditja ideologjike kur pane per here te pare KPD-ne e PS-se “live” ne TV, kaluan ne eufori per demokracine qe lulezon brenda rradheve. Kjo eshte zevendesuar edhe nje tutele, ku edhe per nje prononcim te thjeshte per mediat, duhet ta beje vetem sekretari dhe vetem me leje nga kryetari i madh Rama.

Aktualisht, njerezit qe i shkojne pas apo neper takime Nanos, nuk mund te realizojne asnje interes as ekonomik, as te ndonje natyre tjeter. Mund te flitet per nostalgji per “komandantin” legjendar apo “shlyerje” detyrimesh te qeverisjes 8- vjecare te PS-se nga shume ish- pushtetare apo zyrtare. Rama pervec pushtetit te pakontestueshem ne PS, prej shume vitesh ka edhe Bashkine e Tiranes, me te cilen jane te lidhura shume interesa, brenda dhe jashte subjektit politik me te madh te opozites.

Rama i trembet Nanos: ne loje eshte karrikja e kryesocialistit, por edhe poltroni i nje tjeter mandati si kryebashkiak i Tiranes. Nano nuk i trembet Rames: nuk ka se cfare humbet si proletaret, pervec prangave ne revolucione!

Gjithandej Nano perpiqet te jape idene se largimi nga drejtimi i PS-se, nuk eshte qellim ne vetvete i levizjes se kryesuar nga ai. Ish- kryeministri deklaron se po perpiqet per shendoshjen dhe unifikimin e partise me te madhe opozitare. Edi Rama, pasi u perpoq per nje kohe te gjate ta injoroje permes heshtjes paraardhesin e tij, tashme thuajse ne cdo takim, direkt ose indirekt anatemon Nanon. Askush nuk ka dyshimin me te vogel se tashme kjo perballje ideshe apo konceptesh politike, po kthehet ne nje beteje te vogel personale Nano- Rama. Sigurisht, nje ndikim jo te vogel ka edhe qendrimi ne pozicione diametralisht ne kunderta gjate procesit te zgjedhjes se presidentit te ri te vendit. Takimet ne mes tyre, formale dhe informale, brenda dhe jashte selise roze, kane ndikuar qe ata te njihen edhe me mire ne pozicionet aktuale te sejcilit. Ne ato pak minuta qe kane qendruar perballe, Nano ka mundur te hulumtoje pasuesin e tij ne karriken e lene bosh, por  tashme shume me te fuqishem nga “nje antar, nje vote” dhe nje statut qe i jep pushtet shume pak te kufizueshem ne PS. Ne pozicionin e nje kandidati presidencial qe nuk ka mundur akoma te kete mbeshtetjen e subjektit qe e krijoi dhe drejtoi per rreth 15 vite, Rama ka pare tek Nano shenja te nje brishtesie politike sipas gjasave.

Tashme gjithcka ka ndryshuar. Rama ia shuajti Nanos “endrren” presidenciale duke i vene perballe indirekt Neritan Ceken, i cili vete e ka pranuar publikisht se kishte marre bekimin e kryesocialistit per kandidaturen e tij presidenciale. Edhe Nano, me 6 votat e perkrahesve te tij ne favor te opit- president, i shuajti Rames endrren e lekundur prej rreth 2 vitesh ne shtratin e zgjedhjeve te parakohshme.

Beteja eshte zhvendosur ne Partine Socialiste. Dy “ushtrite” jane vene perballe. Ne pamje te pare, ushtria “zyrtare” socialiste e Rames, eshte me e madhe ne numer. Ushtria “e paqes” e Nanos eshte me e paket. Te dyja jane larg pushtetit, te pakten edhe per dy vite. Pra, kane kohe te mjaftueshme dhe energji per tu “veteluftuar” ne kete front te vetem. Rama eshte karizmatik, por me shume jashte rradheve te PS-se dhe me shume tek simpatizantet. Kjo per vete postin e kryebashkiakut te Tiranes. Nano ka qene karizmatik brenda partise qe vete krijoi dhe ka mbi supe kreditet e 8 viteve qeverisje te vendit, me rreth 56 ministra te emeruar, por prej te cileve te pakten 36 i kane dale kunder ne kete levizje. Pas afrimit me Berishen, Nanos i jane shtuar jo vetem disa kredite te tjera, por edhe nje suport mbase i padukshem ne garen e tij per kreun e PS-se.

Nje nga perballjet me te bujshme ne faqet e librave te shenjte, eshte ajo ne mes Davidit dhe Golise. Per ata qe jane jo shume te njohur me ngjarjen biblike, Davidi ishte nje bari imcak, por me besim te patundur tek Zoti. Me pare kishte mundur ne nje perballje te pabarabarte nje luan qe i kercenonte tufen. Golia ishte nje ushtar gjigant filisteas, rreth 3 meter i larte, i cili vihej ne balle te ushtrise per ti dhene zemer pasuesve per sulm kunder izraeliteve. Filistejte ishin me te shumte ne numer dhe me Golian ne krye, kishin epersi. Pas disa betejave, Davidi paraqitet tek mbreti i Izraelit dhe kerkon te perballet me Goline ne nje dyluftim. Edhe pse shume mosbesues perballe nje te riu shume imcak, duke mos patur asnje alternative tjeter, mbreti izraelit pranon: nje viktime me pak apo me shume, nuk luante rol ne kete lufte! Golia, nje pagan i asaj periudhe, zgjedh shume arme te sofistikuara per tu perballur me djaloshin imcak. Nderkohe, Davidi, nje trupvogel por me besim te patundur tek Zoti, perdor vetem nje gurehedhes, me te cilin kishte vrare edhe luanin qe i kercenonte tufen. Pasi nuk qellon ne shenje me te gjitha armet qe dispononte (Davidi sigurisht ishte i mbrojtur nga Zoti), Davidi merr shenje, dhe me mendjen e zemren tek Hyji, leshon gurin, i cili e godet gjigantin Golia ne mes te ballit, duke e lene te vdekur!

Nuk mund te percaktojme qarte se cili eshte Davidi, Nano apo Rama; ashtu sic nuk mund te themi se cili eshte apo mund te jete ne fund te kesaj perballjeje Golia, gjiganti i keq dhe pagan. Nje gje eshte e sigurte: kush do te jete me bindes me bazen socialiste, qe si rregull duhet te jete Zot ne PS, do te triumfoje. Megjithate, tregimet biblike kane shume me teper moral, ku e mira triumfon mbi te keqen, krahasuar me cdo subject tjeter politik ne Shqiperi, ku nuk ekzistojne rregulla, aq me pak te moralit!

Blerti DELIJA

Deformime presidenciale të republikës parlamentare

Me t’u zgjedhur presidenti Topi fitoi një protagonizëm politik dhe institucional tërësisht në shproporcion me rolin e Presidencës në një republikë parlamentare si kjo e jona. Fillimisht u bë nismëtar i reformës në drejtësi, më pas foli për universitetet private, për pronën, bujqësinë dhe një sërë çështjesh që e shqetësojnë shoqërinë shqiptare. Natyrisht çdo politikan dhe për më tepër presidenti, ka të drejtën dhe detyrimin të shprehet për çështje të tilla.

Ama është jashtë natyrës së Presidencës që të bëhet iniciatore apo burim i reformave, ndonëse mund dhe duhet të jetë pjesë e tyre Në një republikë parlamentare, reformat, edhe në drejtësi, iniciohen nga ekzekutivi. Prandaj mes tre institucioneve, Qeveri, Parlament dhe Presidencë, e para ka stafin, ekspertizën dhe buxhetin më të madh se dy të tjerat në fushën e drejtësisë. E thënë ndryshe, Qeveria ka Ministrinë e Drejtësisë, e cila për nga qëllimi, ekspertiza, kapacitetet apo numri i punonjësve ia kalon Parlamentit dhe e lë në bisht Presidencën, ku juristët numërohen me gishta. Dhe kjo është diçka normale në një Republikë Parlamentare, ku iniciativa legjislative vjen në mbi 90% të rasteve nga ekzekutivi. Është ky i fundit që ka për detyrë të kryejë reforma edhe duke siguruar konsensusin e opozitës kur është e nevojshme, apo duke kërkuar votëbesim në elektorat kur i mungojnë numrat në Parlament. Kurse Presidenca, në republikën tonë parlamentare, është më shumë një institucion simbolik, ndonëse me ndikim ndoshta të tepruar në sistemin e drejtësisë. Për këtë arsye, Presidenca nuk mund të sillet si ekzekutiv duke ‘iniciuar’ reforma, jo vetëm sepse i mungon tagri kushtetues dhe kapacitetet teknike, por edhe sepse kështu komprometon funksionin e saj unifikues dhe simbol të shtetit. Në thelb reformë do të thotë, së pari, ligj. Ligji hartohet kryesisht në zyrat e ekzekutivit dhe aprovohet me vota në Parlament. Për këtë arsye reforma është gjithmonë një proces politik, që kërkon numra në Parlament, ekspertizë dhe kapacitete teknike në ekzekutiv apo mbështetje direkte në elektorat. Me fjalë të tjera, mes Ekzekutivit, Parlamentit dhe Presidencës, kjo e fundit është më e papërshtatshmja për të kryer apo iniciuar reforma në drejtësi. Përndryshe për të kryer reforma Presidentit do t’i duhej të bënte aleancë me ekzekutivin, duke dalë nga funksioni i tij si garantues i Kushtetutës dhe duke u kthyer në transformues të saj. Fatkeqësisht kjo duket se ka ndodhur dhe po ndodh. Që kur Topi u zgjodh president, ekzekutivi mbeti në hije si promotor i reformës në drejtësi, stafetë të cilën e mori Topi. Shumëkush e priti me entuziazëm iniciativën Topi, me shpresën se ai do kish sukses aty ku kish dështuar ekzekutivi. Shpejt doli se ‘reforma’ Topi konsistonte në heqjen e Sollakut, pra një replikim i reformës Berisha. Megjithatë, nëse Berisha si kryeministër dhe lider i shumicës parlamentare mund ta kërkojë heqjen e Sollakut, kjo nuk është e natyrshme për presidentin, i cili nuk mund dhe nuk duhet të jetë iniciator i ndryshimeve institucionale apo kushtetuese, pasi roli i tij është të jetë garant i Kushtetutës dhe jo formulues i saj. Ky rol i përket Parlamentit dhe Ekzekutivit si të zgjedhur të sovranit, duke përfshirë edhe çështje të tilla, si kufizimi i mandatit të prokurorit. Prandaj thirrjet e Topit ndaj Sollakut për t’u larguar, pasi askush nuk duhet të jetë i përjetshëm, bëhen në adresën e gabuar. Kufizimin e mandatit e bën Parlamenti dhe jo Prokuroria, ndërsa Parlamentin e vë në lëvizje Ekzekutivi ose partia në pushtet. Por Ekzekutivi nuk ka si të vihet në lëvizje kur reformën në drejtësi ia ka deleguar Topit, të cilin duket se e konsideron një zgjatim të saj në Presidencë. Kështu zhvillohet një lojë, ku topi kalon herë te Presidenca, herë tek Ekzekutivi dhe herë në Parlament. Zv.kryeministri thotë që reforma në drejtësi është punë e Parlamentit, Parlamenti pret reformën nga Ekzekutivi, Ekzekutivi pret që Presidenti të heqë Sollakun, ndërsa Presidenti ia kalon topin Parlamentit, kur deklaron se nëse Sollaku nuk ikën, mund të ngrihen komisione parlamentare. E rëndësishme është që topi mos të kalojë nga opozita. Në këtë lojë ‘e ka kush e ka’, jo vetëm që reforma në drejtësi nuk po duket gjëkundi, por janë deformuar edhe Ekzekutivi, Parlamenti dhe Presidenca, që shpesh është e vështirë t’i dallosh nga njëri-tjetri. Kryeministri ndonjëherë flet si president, p.sh., kur deklaron se Sollaku nuk është më çështje e tij, ndërsa Presidenti flet si kryetar i grupit të PD-së, p.sh., kur thotë se Sollaku e ka humbur besimin e tij, çka mund të ketë ndodhur vetëm kur Topi ishte kryetar i grupit të PD-së. I gjithë ky mishmash institucional dhe politik buron nga procesi i deformuar i zgjedhjes së Presidentit, që anashkaloi opozitën institucionale. Shumica e konsideroi dhe vazhdon ta konsiderojë zgjedhjen e Topit në Presidencë si një mundësi për të kontrolluar pjesën natyrore të shtetit, duke anashkaluar opozitën. Atë që nuk mund ta bënte me Presidencën e djeshme apo me numrat e sotëm në Parlament, shumica dëshiron ta arrijë nëpërmjet Topit, të cilin e konsideron të dërguarin e saj në Presidencë. Pikërisht për këtë arsye, si kryetarja e Kuvendit, ashtu edhe Kryeministri, vazhdimisht i kujtojnë Topit qëndrimin e tij ndaj Sollakut kur ishte kryetar i grupit parlamentar të PD-së. A thua se Topi, nënkryetar i PD-së dhe Topi President janë i njëjti entitet politik dhe institucional. Për pasojë, Presidenca si institucion mori një protagonizëm politik dhe institucional që shkon përtej natyrës së saj kushtetuese, duke deformuar vetë sistemin tonë parlamentar. Shumica i ‘delegoi’ Topit reformën e drejtësisë për të cilën Presidenca nuk ka as stafin dhe as kapacitetet e duhura. Por kjo nuk përbën asnjë problem për sa kohë ‘reforma’ nuk nënkupton rikonceptimin e sistemit, por thjesht zëvendësimin e disa titullarëve me të tjerë më besnikë. Kështu, në thelb të reformës në drejtësi është procesi i ngadaltë i zëvendësimit të ‘socialistëve’ me ‘demokratë’ tek institucionet jashtë ekzekutivit. Marrja nën kontroll e Këshillit të Lartë të Drejtësisë (KLD), Gjykatës Kushtetuese, Gjykatës së Lartë dhe nëpërmjet Presidencës marrja nën kontroll edhe e Prokurorit të Përgjithshëm. Kjo na kthen diku aty nga viti 1997, në mos më parë, ku me të ardhur në pushtet, herë në emër të reformës, herë në emër të antiberishizmit dhe herë nëpërmjet ‘të pavarurve’, Partia Socialiste vendosi nën kontroll të gjithë shtetin. Të tjerat, manipulimi i zgjedhjeve apo korrupsioni, ishin thjesht pasoja logjike të kapjes së shtetit në tërësinë e tij. Sot ndodhemi përpara të njëjtit fenomen. Në errësirën që shoqërohet nga zhurma monotone e gjeneratorëve, nën heshtjen e një shoqërie të paralizuar nga apatia, sistemi po bie qetësisht. Deformimi presidencial i Republikës sonë Parlamentare është thjesht një akt në këtë dramë që nuk dihet edhe sa herë duhet ta shohim.

Blendi KAJSIU

Qe politika te mos mbaje peng politiken

“Komisioni Shteteror per Verifikimin e Figures se Zyrtareve dhe Personave te tjere, me vendimin nr. 2, date 11.5.1996 ka vendosur se kerkuesi Frrok Cupi nuk mund te kandidohet per deputet ne zgjedhjet e vitit 1996, per shkak se figuron i rregjistruar ne regjistrin model 1/1 me numer rendor 38”.

“Vendimin e Komisionit Shteteror, kerkuesi (Prec Zogaj) e ka atakuar ne Gjykaten e Kasacionit, ku ka parashtruar se eshte e vertete qe pa mbushur moshen 18 vjec, ne vitin 1975, ai ka firmosur nje dokument me anen e te cilit behej informator i Sigurimit te Shtetit, por informatat qe ka dhene nga ajo kohe e deri ne vitin 1983, kane qene te parendesishme dhe nuk kane demtuar persona te tjere, ndersa nga viti 1983 e ka nderprere krejtesisht kete veprimtari”.

Jane ekstrakte te merra nga vendime te Gjykates Kushtetuese, me 23 dhe 17 qershor te vitit 1997, kur ky institucion drejtohej nga Rustem Gjata. Jane vetem dy nga ankimimet e shumta qe bene zyrtare apo ish- te tille gjate viteve te ekzistences se Komisionit per Verifikimin e Figures se Zyrtareve te Larte. Ndersa aktualisht, Prec Zogaj eshte deputet i Kuvendit te Shqiperise, Frrok Cupi ka mbajtur nje pozicion shume te rendesishem, ate te Drejtorit te Pergjithshem te Agjensise Telegrafike Shqiptare (ATSH).

“Ciftelia” e kishte pranuar edhe publikisht faktin e te qenit si informator i Sigurimit te Shtetit, pa i mbushur 18 vjec. Megjithate ai thote se “nuk ka marre njeri ne qafe”. Mund te jete e vertete, sic mund te jete edhe e sakte alternativa tjeter se nuk ka ndonje dokument qe te provoje as ate qe thote “ciftelia”, por as edhe te kunderten e saj. Vetepranimi publik i “ciftelise” duhej te ishte i mjaftueshem qe te linte politiken shqiptare te qete, aq me pak te ulej ne nje karrike te Kuvendit te Shqiperise sot e kesaj dite, duke bere moral edhe per kohen e diktatures sic eshte libri me i fundit “Kufiri”.

Ceshtja “Llulla” eshte disi me ndryshe. Si nje nga gazetaret dhe publicistet me ne ze te post viteve ’90, “llulla” ka arritur te fshihet mire dhe asgje nuk do te ishte bere publike, nese nuk do te kishte shfaqur ambicjet per tu bere deputet. edhe ai e rreshton vehten tek njerezit qe i kushtojne nje rendesi te madhe moralit, por fatmiresisht qe deri tani ai nuk ka mundur te gjeje hapesire ne vendet e Parlamentit, edhe pse nuk mund te thuhet se ka patur poste shume te rendesishme ne administraten e larte shqiptare.

Ne te dy rastet e mesiperme, Kushtetuesja i ka kushtuar rendesi te madhe faktit se “ishin shkelur te drejtat e njeriut”, duke iu mohuar ketyre personave te drejten per tu zgjedhur. Duke ecur disa vite pas atyre qe cituan ne krye, vijme ne ditet tona dhe ne temen e perhershme te politikes, hapjen e dosjeve. Ka mendime por edhe kunder, ndersa te gjithe teorikisht, jemi ne nje mendje se politika duhet te pastrohet, hierarket e saj nuk duhet te kete mekanzima qe ti mbajne “peng” e keshtu me rradhe. Duke qene i sigurte se ky shkrim do te lexohet, per kureshtaret duam te percjellim disa pseudonime qe Sigurimi i Shtetit, u kishte ngjitur bashkepunetoreve te tij ne te gjitha nivelet.

“Corapja” eshte nje ish- ushtarak, i cili prej mese nje dekade spikat jo vetem si botues, por edhe analisto- opinionist i shume mediave vizive dhe ka “namin” si shume i djathte. “Alfons Ballshi” eshte nje tjeter perfaaqesues i spikatur i mediave, ka vetem pak kohe qe ka lene drejtimin e nje gazete,e  cila pas vitit 2005 duket sikur ka rilindur, te pakten duke gjykyar nga reklamat qe i jane shtuar mjaft. “I vogli” eshte nje politikan karriere, aktualisht ka nje post ministror ne kabinetin Berisha dhe eshte nga zonat verilindore te vendit. “Dizenjatori” eshte nje hierark i larte i piramides shteterore, me nje karriere thuajse 10 vjecare ne politike, por me nje sukses te jashtezakonshem dhe te shpejte, duke qene lider i pakontestueshem, me tradicion familjar te ekstremit te djathte, kategori shume e pasur. “Qukapiku” eshte tashme nje ish- deputet nga e djathta ne Kuvendin e Shqiperise, por aktualisht drejtor i nje prej agjencive te krijuara pas 3 korrikut 2005 nga qeveria shqiptare. Bastion i tij ka qene nje nga zonat ne periferi te kryeqytetit, ku edhe sot e kësaj dite konsiderohet lider i padiskutueshem. “Inxhinieri” eshte nje politikan i spikatur karriere, aktualisht eshte ne Kuvendin e Shqiperise si deputet i te majtes. Me heret, ka qene minister ne disa dikastere te rendesishme dhe mban syze. Nje nga ish- drejtuesit e Kuvendit te Shqiperise ne vite, mban nofken e vene nga Sigurimi i Shtetit “Ylli”. Tashme eshte jashte rradheve te politikes aktive, por ka nje peshe jo te vogel ideologjike ne rradhet e te majtes shqiptare. “Financieri” përflitet si nje nga emrat me te cilet ka bashkëpunuar me Sigurimin nje deputet ne Kuvendin e Shqiperise dhe madje minister ne nje dikaster shume te rendesishem qe jo detyrimisht ne vitet e demokracise, ka lidhje me nofken qe i eshte ngjitur. Nje ish- minister i djathte, i cili nuk shquhet shume per penden e tij si publicist, eshte njohur ne regjistrat e Sigurimit te Shtetit me pseudonimin “Shkrimtari”. Eshte perfaqesues i te djathtes shqiptare dhe me heret ka punuar ne institucionet ideologjike te ish- sistemit diktatorial. “Bozhuri” eshte nje perfaqesuesit me te spikatur te gazetarise shqiptare aktualisht, drejtues i lajmeve ne nje nga televizionet kombetare. Duke gjykuar nga mosha aktuale, “rrugen” e shërbimit ndaj atdheut permes strukturave te Sigurimit e ka nisur qe ne moshe te re, edhe pse mjekra e sotme i jep pamjen e nje personi shume me te madh ne moshe. “Holta” eshte nofka e njerit prej drejtuesve te Shoqerise Civile ne Shqiperi, shume prane mediave. Ne nje periudhe te caktuar, emri i tij madje u përfol si konsensual per postin e presidentit te vendit. Nje nga te afërmit e tij, eshte diplomat me pervoje dhe ne karriere ne politiken e jashtme te vendit tone. Nje ish- deputet, diplomat me karriere te re, eshte i fshehur nen emrin “Profesori”. Aktualisht perfaqeson Shqiperine ne nje shtet fqinj, duke qene nje mbrojtes “i flakte” i te drejtave te shqiptareve qe jetojne e punojne atje. Lista e diplomateve vijon me “Dragoin”, i cili aktualisht eshte diplomat ne nje nga vendet e ish- Lindjes, por me heret ka qene drejtues i nje partie te vogel qe ne shume raste identifikohej me emrin e tij, por duke krijuar edhe konceptin e partive “me nje furgon elektorat”. Gjate viteve te diktatures, ishte nje nga pendat me te spikatura te publicistikes, drejtues edhe ne nje nga gazetat e pakta te asaj kohe. Tashme nen petkun e “te djathtit” drejton nje te përditshme shqiptare, por edhe promovues i nje fondacioni me emrin e nje politikani italian. Emri i tij ne Sigurimin e Shtetit eshte “Repsi”. Nje nga polemizuesit me te njohur te shtypit shqiptar, i cili mund te identifikohet si nje mbrojtes i flakte i tezes se “kristianizimit” te Shqiperise edhe gjenetikisht permes pinjollëve te tjere me te njëjtin mbiemër maskohej aso kohe ne shenimet e Sigurimit te Shtetit me emrin “Fatosi”. Imtesia e trupit te tij, mesa duket ka nxitur ne vendosjen e kësaj nofke. Nuk dihet nese vazhdon te shkruaje mire por “Stilografi” eshte shume aktiv ne media si “mbrojtes” i myslimanizmit. Me heret, gjate viteve te diktatures ka qene edhe diplomat i njohur, ne fillimet e demokracise ishte nder themeluesit e pluralizmit. Tashme nje shkrim i tij, vlen nje polemike te madhe ne shtyp. Nje deputet i Kuvendit te Shqiperise, figure e njohur e pluralizmit shqiptar, politikan i lëkundur djathtas, ka nofken “Murrizi”. Nuk dihet se pse eshte quajtur keshtu nga Sigurimi i Shtetit, por mbi koke nuk ka shume lesh.

Keto jane vetem disa nga emrat e atyre, te cilet edhe sot e kësaj dite jane aktive ne jeten shoqerore por edhe ne politiken shqiptare. Opinionet, veprimet e mosveprimet e tyre, kane nje peshe jo te vogel ne shoqerine tone. Kjo liste, e cila eshte shume me e gjate dhe qe ne e disponojme, ka qellim vetem te nxise zbardhjen e nje kapitulli te erret ne jeten e Shqiperise, por edhe te shume figurave publike, te cilat te pakten moralisht, duhet te zhduken nga skena. Askush nuk kërkon ti burgose, ti penalizoje apo edhe ti demaskoje. Thjeshte te largohen, duke mos iu lejuar te tjereve qe ti mbajne peng perjetesisht, pasi keshtu mbahet peng hqiperia dhe ecja e saj përpara. Shume syresh, nga ata qe Sigurimi i Shtetit i “kooptoi” me apo pa deshire, mendojne se gjurmet e tyre tashme jane zhdukur, sidomos ata qe ne periudha te ndryshme te ketyre 17 viteve, mund te kene pasur akses ne arkiva. Asgje nuk eshte prekur, gjithçka ekziston dhe do te ekzistoje. Mbi te gjitha, eshte akoma shume shpejt qe memoria e njerëzve te humbase! Ne numrat e ardhshem, do te bashkëngjisim prane Nofkave te vena nga Sigurimi edhe emrat qe i gjithe opinioni publik ti njohe mekataret e pare qe nuk duan te shlyejne fajet!

Redaksionale

Kur femra zgjidh dhe ngatërron nyjet

Do të donim që vlerat të ishin universale, të paprekshme dhe sa herë të flasim për to, t’i konsiderojmë si të tilla, të kërkojmë perfeksionimin e tyre. Por, sa jemi të prirur të rendim pas vlerave? Sa është i prirur njerëzimi t’i kthejë kurrizin antivlerave?. Për fatin tonë të keq, në këto hapësira vlera dhe antivlera flenë në një “shtrat”, qëndrojnë karshi njëra- tjetrës pa u trazuar. Ndërkohë që kjo dukuri shfaqet edhe në vende të tjera, mirëpo atje investohet për të shmangur mpleksjen mes tyre, ose i kthehet kurrizi çdo antivlere.

Besoj se duke u kapur fort pas këtyre dy nocioneve të ndryshme, me kahe të kundërta, gjithkush do të mundte të krijojë një tablo të qartë për shumëçka sillet rreth nesh. Ky problem mund të trajtohet në disa rrafshe: në atë sociologjik, psikologjik, filozofik, historik, social, ekonomik etj, por gjithashtu mund të trajtohet edhe nga aspekti i politikës. Analiza në këtë rast duhet të nisë, pikërisht aty ku përfundon mllefi, inati, ashpërsia, konfliktualiteti, zënkat, pra aty, ku koncepti i tolerancës njerëzore dominon katërcipërisht ndaj urrejtjes.

* * *

Pavarësisht, se tradita ballkanike ka tregues negativë sa i përket inkurajimit të femrës në vendimmarrje, megjithatë tek-tuk shfaqen zëra artikulues, që e pranojnë femrën si partnere, dhe janë të gatshëm t’u hapin shtegun dhe t’i besojnë menaxhimin, qoftë edhe në politikë. Plus nëse shtojmë edhe “diktatin” që vjen nga standardet gjasat për përmirësimin e statusit të grave në shoqëri janë shpresëdhënëse. Dikush nga ne mund të thotë: rroftë perëndimi që vendos sanksione ndaj burrave kapadai! Të them të drejtën ky gjykim është i cekët dhe aspak i argumentuar, sepse pikësëpari çdo femër duhet të dijë të reflektojë dhe të ketë një objektiv të caktuar. Sepse ndodh rëndom se mund të futësh hundët në politikë, apo të marrësh përsipër të jesh në krye të punëve në një ndërmarrje, fondacion, universitet, në qeveri dhe e katranos fare. Mund të ndodhë edhe më e keqja: krekosja dhe mbivlerësimi mund të na marrë në qafë për gjithë jetën. Në kushtet aktuale është vështirë të vendosen pikat mbi I, apo të merret një përgjegjësi kaq e madhe, nëse me vetëdije nuk e pranon ndërhyrjen “kirurgjikale” për të hequr nga trupi djallëzinë dhe inatin. Ndonjë syresh mund ta hedhë vështrimin tek karizma e një femre, e cila merret si model për të zbutur klimën e ashpër shoqërore, apo egërsinë e politikës ditore. Do të pajtohesha, por vetëm nëse e hedhim vështrimin përtej ngjarjeve që pushtuan së fundmi ngjarjet në parlament. Por, nëse do ta gdhija dhe të ngrysesha duke çuar nëpër mend shiritin e ngjarjes, apo të pasngjarjes, bashkë me inatin e burrave “fle” pa u trazuar edhe inati, djallëzia dhe intriga e femrave politikane. Pa dashur, aspak ta përjashtoj veten nga familja që i përkas, megjithatë besoj se mund të ecet nëpër rrugën e vështirë të politikës, edhe pa inate. Kam bindjen se kjo është rruga më e mirë për të mos rënë në kurthin e djallëzisë, smirës, intrigës. Në këtë mënyrë, krijojmë një raport të drejtë me veten tonë dhe së dyti promovojmë qoftë edhe “dhunshëm”, tolerancën dhe mirëkuptimin. Por, siç duket disa të sojit tonë, për të ngjitur shkallët e karrierës orientohen drejt inateve, frustacioneve, paranojave, steriotipeve, intrigës, pse jo dhe djallëzisë. Në këtë kuptim, me shumë keqardhje konstatoj se ngjarja e fundit në parlamentin e Maqedonisë, mori një tjetër rrjedhë. Ndodhi ajo që nuk duhej të ndodhte. Femra mori përsipër të ndryshojë, jo vetëm shkakun e ngjarjes, por në mënyrë inatçore, mori përsipër interpretimin e pasojave në mënyrë intriguese. Nga kjo pikëpamje, më duhet të them se inati, intriga dhe djallëzia për një moment asgjësuan të gjitha aftësitë tona gjinore për të gjykuar në harmoni të plotë, me atë edhe për të cilën mburremi, tolerancën, mirësinë, urtësinë, delikatesën, durimin etj..

* * *

Gjithsesi për ta ngjyrosur sadopak këtë grintë të hirtë, besoj fuqishëm në aftësitë dhe kapacitet e asaj kategorie të ashtuquajtur “delikate”, pjesë e së cilës jam edhe unë. Nga ana tjetër, jam optimiste se akrepat e orës (faktori kohë) do na bëjnë të shohim femra të arrira, të afta, që nuk pranojnë të manipulohen, nuk bëjnë kompromise për interesa madhore, që e shohin luftën e bërrylave si një sfidë, në përplasje me të cilën mund të dëshmojnë vetëm kapacitete, ndershmëri, të cilat afrojnë shenja barazie në raportet mes burrave dhe grave në vendimmarrje. Por, kjo nuk do të thotë se sahati përcakton çastin, se kur mund të ndodhë shembja e “kështjellës” që ruhet dhe komandohet nga gardianë burra dhe të nisë një epokë e re; ajo e ndërtimit të një shtëpie me kolorit ngjyrash. Nga ky këndvështrim, pjesëmarrja e gruas në vendimmarrje nuk është thjeshtë çështje imazhi, por ngadalë nis dromcimin e asaj që quhet antivlerë në një shoqëri të ngarkuar me steriotipe dhe paranoja. Por a jemi të gatshëm ne si shoqëri që të ndryshojmë raportet në përpjesëtim të drejtë? A është e gatshme femra që të marrë përsipër që të ndreqë gabimet, qofshin ato edhe të burrave të lavdishëm? A mund të jetë një grua aq e aftë që të posedojë kapacitete që qetësojnë gjakrat në politikë, apo të marrë përsipër rolin e moderatorit në planin global? Përgjigja gjendet në fondin e shteteve më përparimtare në botë, ku historia nuk është përrallë, por një e vërtetë që të shpon sytë. Gra të mëdha,si Margaret Theçer, Madlen Olbrajt etj, dëshmuan se politika dhe vendimmarrja nuk janë “salltanete” vetëm të pashallarëve (burrave), por përgjegjësi dhe aftësi , të cilat mund të ndahen fare mirë edhe me femrat. Jam e bindur se këto gra dhe të tjera që nuk i përmend dot të gjitha i kanë ngjitur shkallët e karrierës duke u ulur në krye të punëve të botës, jo thjeshtë si rezultat i sharmit, egos, apo karizmës së tyre, por në sajë të aftësive, dijeve, botës se tyre të madhe për të kuptuar drejt dhe saktë proceset, për të zgjidhur nyjet e ngatërruara keqas. Të mos shkojmë aq larg dhe të afrohemi në shtëpinë tonë, e cila nxori nga shtrati perlën e humanizmit në botë, nënë Terezën. Pa diskutim, ajo mbetet statujë e gjallë e vlerës universale. Kjo nënë e madhe, e mbarë njerëzimit ishte shembull i dashurisë dhe dhembshurisë që ka femra ndaj njerëzimit, jetës, sëmundjeve, fatkeqësive etj. Nuk mund të mos përmendet një tjetër femër e madhe, por e një fushe tjetër, Inva Mula, ambasadorja e kulturës shqiptare, e cila po vërteton më së miri se talenti, suksesi, vlerat dhe përvoja nuk u përkasin vetëm burrave. Këta shembuj janë më domethënësit, por rritja e numrit të femrave aktive në të gjitha fushat, po na bind gjithnjë e më shumë se femra po e gjen vendin e saj, po merr atë që i takon në këtë botë maskiliste, duke treguar se vlerat ruhen dhe perfeksionohen, performohen më tej nëse edhe femrat janë në timonin e proceseve. Nga ky këndvështrim me të drejtë shtrohet pyetja; po femrat tona, kryesisht ato politikane sa kanë të përbashkët me këtë grup? Është për të ardhur keq që një pjesë e femrave, të pozicionuara mire në politikë ngarkohen me fustracione, gjë që i pengon për të qenë të gatshme të marrin përsipër promovimin e vlerave dhe shkapërderdhjen e të kundërtës. Dhe më keq akoma, nëse femra e avancuar në poste të rëndësishme, bie pre e arrivizmit, abuzimeve të politikës ditore sa arrin të keqpërdorë “dobësinë” femërore, në interes të të pavërtetave.

Adelina LILI

Spiunet dhe morali

Më 1 maj të vitit 1979, Fatos Lubonja ishte i ndryrë në njërën prej qelive të Burgut të Tiranës, duke pritur fatin e tij të mëtejshëm. Vetëm një vrimë e bërë në kartonin e portës së qelisë ishte komunikimi i tij me jetën normale. Të tjerat ishin hetuesit, marrja në pyetje për gjëra, që as nuk i kishte bërë dhe që as nuk mund t‘i bënte, pagurja e shurrës dhe ankthi për jetën. Ne vetëm mund ta marrim me mend Fatosin, ndërsa rri dhe dëgjon daullet e festimeve të 1 Majit, të cilat shkonin larg. “Në cepin tjetër të qytetit”, thotë Tosi në njërin prej librave të tij më të njohur (Ridënimi, Përpjekja).

“Në cepin tjetër” të qytetit të tij të lindjes është njësoj sikur të thotë “në një botë tjetër”, në një botë që nuk u përkiste atyre, që për ditë, për çdo orë, për çdo minuta prisnin me ankth nëse do të ishin më në këtë jetë apo jo. Ai dhe shokët e tij ishin, me pak fjalë, vetëm, fare vetëm, përballë marrëzisë vrastare. Dhe ka shumë gjasë që të ndjehen sërish vetëm. Pak ditë më vonë dy gazetarë, Fadil Kokomani dhe Vangjel Lezho përfunduan të pushkatuar, të tjerët, të ashtuquajtur “anëtarë të grupit revizionist të majtë”, morën dënime të rënda. Shumë libra janë shkruar për atë kohë të absurdit të përgjakur. Kujtime, dëshmi, dokumente, dosierë janë hedhur mbi letër duke u kujtuar pasardhësve se në çfarë vendi kanë lindur e po rriten, se cili është njeriu në dukje i mbarë, që e has përditë në rrugën tënde, apo në dyqanin ku ble ushqimet, se si mund të shpërfytyrohet ndonjëri përballë dhunës së egër. Shumë prej tyre nuk i përmendin emrat e bashkëpunëtorëve të Sigurimit. Libri i Lubonjës dhe ndonjë tjetër bëjnë përjashtim. “Atyre bashkëvuajtësve të përmendur që ngjarjet e përshkruara u kujtojnë brengë – dhe vetëm atyre – u kërkoj ndjesë”, shkruan autori, që me sa duket, është menduar disi gjatë përpara se të vendosë të botojë listën e gjatë të taborit të dëshmitarëve të rremë, që luajtën rolin e fiksuar prej Sigurimit. Kjo mënyrë e të thënit të gjërave, ka qenë një nga të parat “hapje të dosjeve” në Shqipëri. E drejtë, pa dredha, pa u ndikuar prej askujt, e ashpër sa vetë e hidhura e asaj kohe. Por e ndershme. Ndërsa Lubonja dhe ndonjë tjetër hapnin dosjet, duke u thënë të tjerëve kalvarin e vuajtjeve, por edhe të spiunllëqeve, edhe politika u kujtua se duhet të bëjë ndonjë gjë, në një kohë që e gjithë Evropa Lindore ishte përfshirë nga një diskutim i ethshëm: Të hapen, apo të mos hapen dosjet? Për ta kuptuar më mirë se çfarë lloj qenieje mund të ishte njëri prej llojeve të shumta të atyre që dërgonin njerëzit prapa hekurave le të citojmë një pjesë tjetër nga “Ridënimi”. Është fjala mbrojtëse e Fadil Kokomanit. Ai më kot i flet trupit gjykues, duke i shpjeguar se cilët njerëz kishin marrë për të dëshmuar në favor të akuzës absurde.Ky brumë të ashtuquajturish njerëz, që përbënte gjatë këtij gjykimi skuadrën e gatishmërisë spaçiane të dëshmitarëve, nuk ka kolonë stabël, si në mendim, ashtu edhe në pasion. I ndodhur në rrethanat e presionit të më të fortit, ai dorëzohet dhe merr trajtën që i jep ky. Ata nuk janë të aftë të jetojnë me nder. Por vijnë në burg dhe pa teklif shëtisin birucave e u dalin dëshmitarë kujtdo, njohur e panjohur. Këta njerëz të spostuar nga morali njerëzor, pjesa dërrmuese e të cilëve, siç po më zbresin tani në kujtesën time, bëjnë pjesë në korporatën spaçiane më të fëlliqur që ka parë kombi ynë, këta shpifës shtatanikë të kësaj shoqate gënjeshtarësh që i kanë bërë sfidë mu në hundë të komandës ushtarake spaçiane racës njerëzore, natyrshmërisë fiziologjike dhe biologjike të saj, këta “lumpen” merren në konsideratë hetimore për të dëshmuar për ekzistencën e një organizate revizioniste, që nuk ka ekzistuar e nuk do të ekzistojë kurrë në kampe e burgje. Ata kurdisen si kukullat e Obrazovit, me një lehtësi të çuditshme dhe si figurantë aktorë – nganjëherë përpiqen edhe me gjestikulacione – thonë e gugasin tekstin e rregulluar paraprakisht. Dhe kjo vjen, siç e thamë, se këta janë elementë pa kritere shoqërore, politike, që madje edhe Darvini i madh, po qe se do t‘i amnezonte në ndonjë kategori të luftës midis llojeve prehistorike, nuk do t‘i fuste dot në kuadrat të tabelës së tij shkencore kategorizuese të kafshëve. Brendia e këtyre kufomave politike, e këtyre, sallamexhinjve të Lui Bonapartit është: Po t‘u hedhësh nga një copë sallam, ata bërtasin “Da zdrasvujt imperator!”, e, po qe se nuk i hedh ata çirren “A basso l‘imperatore!”. Dhe kjo shpjegohet, pse, siç thotë edhe filozofi i Greqisë së Lashtë, Epikuri, këta apendisë të shoqërisë njerëzore çdo gjë, në tërë qenësinë e tyre, e bazojnë jo në dije dhe as në emocion, por në gradacionin më primitiv që prezanton elementi njeri dhe pikërisht në impulset, në dëshirën për të prodhuar ekstremente, në afektuozitetin kafshëror. Pak ditë më vonë, pas kësaj fjale Fadil Kokomani, Vangjel Lezho dhe Xhelal Koprencka u pushkatuan. Spiunët që ndihmuan që t‘i kallin në varr të pafajshëm vazhduan jetën të qetë duke u kënaqur me “prodhimin e ekstrementeve”, sikurse thotë gazetari fatkeq. Për ata që nuk e dinë, e tillë ishte raca e spiunëve, e atyre, që me sa duket kanë depërtuar edhe në sektorë të rëndësishëm të vendit. Të paktën kështu është thënë shumë herë nga eksponentë të sotëm të politikës. Tani, që ka dalë edhe një herë në skenë rishikimi i kësaj çështjes së dosjeve, dalin njëherazi edhe një sërë pikëpyetjesh. Para se t‘i parashtrojmë ato duhet thënë se sa më shumë të kufizohet pjesëmarrja e kësaj lloj race në shoqëri, aq më mirë është për vendin dhe për të ardhmen e tij. Kjo është alfa nga duhet nisur diskutimi. Pikëpyetjet që lindin natyrshëm janë të tipit: Përse dhe kush ka lejuar që njerëz të tillë, apo të ngjashëm me ta, të depërtojnë deri në maja të pushtetit qendror apo lokal? Si shpjegohet që kjo temë del nga sirtari sa herë që vendi kalon situata jo edhe aq të qëndrueshme politike? Përse ky vend, jo vetëm nga pikëpamja ligjore, sepse kështu është shumë kollaj që çështja të mbetet në letër sikurse duket që ka mbetur, por edhe nga pikëpamja morale, e frymës së përgjithshme nuk arrin dot t‘i shporrë këtë lloj “sallamexhinjsh”? Pastaj, cilët janë ata që verifikojnë figurën e njërit apo të tjetrit? Mos janë edhe ata të molepsur në histori të tilla? Po ata vetë kush i verifikon? Shumë pyetje për një temë të vetme, por sigurisht për njërën prej më të vështirave që përjeton Shqipëria. Dosjet të hapen deri më një, kjo nuk ka më nevojë për diskutime të tepërta. Por të hapen sipas një sistemi që nuk do t‘u lejojë më spiunëve dhe dallkaukëve që të manipulojnë me to, aq më shumë të përfitojnë për qëllime presioni apo pushteti dhe rruga më e mirë është “demokratizimi” i tyre. Është thënë e stërthënë se sikur të hapeshin për këdo do të krijoheshin trazira apo probleme sociale apo të rendit. Nuk është bash ashtu. Sikur e vërteta të dalë në shesh, sado dhimbje të shkaktojë, aq më shumë do t‘ia forcojë moralin dhe, pse jo, edhe pendesën këtij populli që ende nuk ka kërkuar falje për marrëzitë e tij dhe të liderëve që mbajti mbi krye. Dhe falja më e mirë, ajo më e fundit, ajo më e përkora duhej të ishte shporrja e mendësisë diktatoriale, e rendjes haluçiante dhe e brohoritjes së liderit të partisë, e kultit të individit, e vënies së partisë mbi gjithçka, e të luajturit të zullumqarit të patëkeq në emër të politikës, e largimit nga ideja se kush nuk mendon si unë është armiku im. Këto në Shqipëri ende nuk kanë ndodhur, përkundrazi në disa raste edhe janë thelluar më tej, dhe kështu që, i hapëm apo nuk i hapëm dosjet, kush i hapi dhe si i hapi do të mbetet vetëm një pikë më shumë në debatin politik, por jo një ndjesë kolektive, për njerëzit që përballuan skëterrën duke mbajtur kryet lart.

Fatos BAXHAKU

Për një strukturë të debatit shqip

Këto ditë më ka rënë shpesh të debatoj verbalisht, në gazeta apo media për çështje nga më të ndryshmet, kryesisht ato që lidhen me arsimin e lartë meqenëse janë dy rrethana, të cilat përkojnë në këtë periudhë: është fillim viti akademik dhe nga ana tjetër bashkë me kolegë të tjerë pedagogë jemi të përfshirë në aventurën e gëzueshme të Universitetit Europian të Tiranës.

Nga replikat me gazetën Shekulli, tek gazeta SHQIP, nga debati në Top Show, tek debatet informale nëpër korridore fakultetesh, nga debati në tavolinë tek telefonatat e gjata e tensionuese, një gjë të bën përshtypje: gjithandej të njejtat debate mes shqiptarësh. Edhe pse të ditur dhe të nderuar, edhe pse me pozita apo me pozicione publike, edhe pse me shkollim dhe kontribut profesional të madh, të gjithë jemi të infektuar me të njejtat simptoma. Nëse do t’i kualifikonim, disa prej këtyre simptomave më frekuente janë:

Së pari, i gjithë debati apo replikat, janë të orientuara nga parimi që një miku im e quan “kush je ti, kush jam unë”. Duke e personalizuar debatin deri në këtë farë feje, në sipërpërfaqe dalin autorët dhe në thellësi zhytet tema dhe argumentat. Më shumë se sa replika apo debate për të evidentuar të gjithë anët e çështjes këto debate shndërrohen gjithmonë e më tepër në një listë sharjesh për tjetrin, avantazhesh për veten. Me sindromin “kush je ti, kush jam unë”, nuk bëhet gjë tjetër vetëm riprodhohet “Shqipnia e tavolinave” në Shqipninë e medias dhe debatit publik.

Së dyti, defekti i madh njërëzor që prej sa është krijuar “polis-i”, që antikët e patën argumentuar “ad – hominen”, pra zhvlerësimi i argumentit dhe debatit vetëm nisur nga autori i debatit, idesë apo alternativës, nuk është gjë tjetër veçse një fazë paraqytetare. Kjo i heq debatit thelbin e çështjes dhe zhvendos atë në një fushë ku subjektiviteti ndërpërsonal nuk ka fund dhe nuk ka anë. Paragjykimi apo më saktë ushtrimi i shprehjes aq sinjfikative të SHBLSH-ave, “U BONE TI!”, është një nga teknikat sesi debati shkatërrohet krejtësisht.

Së treti, përgjithësimi dhe totalizimi i fenomeneve apo futja në një bashkësi të vetme e të gjithë aktorëve është në fakt një nga trashëgimitë të ndyra që na ka lanë politika në debatin publik. “Të gjithë janë të korruptuar”, “të të gjithë abuzojnë”, “të gjithë shesin diploma” apo “të gjithë japin diploma falas”, është një nga ushtrimet me perverse të fjalës publike. “Të gjithë” nuk ekziston: ka një apo disa probleme, ka një apo disa bartës të tyre dhe të gjitha këta kanë emër, adrese, logo. Përgjithësimi dhe e folura “en block” është shkatërrimtare për debatin publik në këtë vend.

Së katërti, çështja e kompentencës dhe inkompetencës dhe debate të tilla janë ngatërruar aq keq me njëra tjetrën sa mezi dilet matanë. I atribuhet një prentendimi i paqenë një fushe apo një sektori, nga dikush jashtë sektorit, i atribuohet një tipar apo kërkesë llogarie, që jo vetëm sensi i përgjthshëm nuk e parasheh, por as edhe ligji apo norma formale nuk e kërkon. Të gjithë dalin jashtë sinoreve të tyre, gazetarët prentendojnë ato që normalisht i takojnë një specialisti apo një personi të ngarkuar me këtë pune nga shteti apo ente të tjera. Imkompetenca i ngatërron punën keq. Kjo pa i hequr gjithnjë të drejtën përfaqësuesve të opinionit publik, gazetarëve apo grupeve të tjera të interesit të mund të artikulojnë shqetësime të përgjitshme të opionionit publik rreth mbarvajtjes së shoqërisë sonë.

Këtu rendita shpejt e shpejt disa tema dhe argumente të debatit të munguar publik në këtë vend, por një gjë është e qartë gjithaq: asnjë çështje publike nuk mund të avancojë përpara pa një debat real dhe asnjë debat real nuk mund të jetë efektiv pa qenë një debat logjik dhe i normuar.

Henri CILI

“Ekonomia” e shkollimit

“Të lulëzojnë 100 lule, të hapen 100 shkolla”, duket si një shprehje e thënë pikërisht për të portretizuar situatën e lulëzimit të shkollave në Shqipëri. Çdo vit mbijnë shkolla të reja private dhe publike dhe prindërit paguajnë nga “asgjë” deri në dhjetëra mijëra euro në vit për shkollimin e fëmijëve të tyre, pa përmendur numrin e konsiderueshëm që i drejtohet shkollave jashtë vendit. Zhvillimi i sektorit privat në arsim sigurisht përbën një zhvillim pozitiv.

Presioni i lartë nga krahu i kërkesës për shkollim (gjithkush duket se kërkon të shkojë në shkollë) ka krijuar terrenin e përshtatshëm për lulëzimin e shkollave të reja dhe zgjerimin e kapacitetit të tyre, pavarësisht nga kosto financiare që duhet të përballohet prej atyre që kërkojnë të arsimohen. Prirja e përgjithshme sot është që gjithkush të zotërojë një diplomë shkolle, sidomos të shkollës së lartë, pavarësisht sa kushton dhe pavarësisht nga përmbajtja e kësaj diplome. Për pasojë edhe disa vite biznesit i ngritjes dhe drejtimit të një shkolle do të jetë një biznes fitimprurës. Lulëzimi i shkollave pritet të ketë efekte pozitive si në shtimin e numrit të të shkolluarve, ashtu edhe në rritjen e konkurrencës së ofertave të shkollimit. Megjithatë duhet mbajtur parasysh që kemi të bëjmë me një shërbim të një natyre të veçantë. Arsimimi është një shërbim/investim që ofrohet sot me rezultate pas shumë vitesh. Për më tepër, rezultatet e këtij investimi kanë ndikim në ardhmërinë e vendit. Si i tillë biznesi i shkollimit nuk mund të trajtohet thjesht një veprimtari ekonomike. Investimi në arsim është i tillë që nuk mund të tolerojë “kthim negativ” për shoqërinë. Dhe këtu shqetësimi përqendrohet kryesisht në cilësinë e arsimimit në shkollat publike e private. Shkollat publike, sidomos në nivel universitar, për shkak të një tradite, qoftë edhe të cekët, një numri të konsiderueshëm pedagogësh dhe studentësh kanë të siguruar një cilësi të caktuar përgatitjeje të forcës së ardhshme të punës. Megjithatë, këto shkolla mbeten të shkëputura nga tregu i punës, zotërojnë një infrastrukturë të dobët, vuajnë disiplinën e dobët dhe pse jo kanë prodhuar të diplomuar fiktivisht. Rezultati ka qenë një cilësi e dobët e forcës së punës që pasqyrohet në prapambetjen e përgjithshme ekonomike por edhe shkencore që ka Shqipëria. Reformimi dhe disiplinimi i shkollave publike është mëse i domosdoshëm dhe urgjent. Pavarësisht difekteve që ka sistemi shkollor publik edhe për mjaft kohë nuk do të konkurrohet dot prej atij privat. Në sistemin privat përparësia kryesore mbetet infrastruktura më e zhvilluar arsimore. Përsa i përket kurrikulave, cilësisë së mësimdhënies dhe disiplinimit të procesit mësimor, duket se problemet janë të njëjta me atë shtetëror, me përjashtim të faktit që këto probleme janë të pranishme në një numër shumë më të vogël nxënësish/studentësh. Kjo ul propabilitetin e përgatitjes cilësisht më të mirë se sa shkollat publike. Deri më sot lulëzimi i shkollave private mund të ketë kontribuar në lehtësimin e presionit sasior për pjesëmarrje në shkollat publike. Është ende herë të themi se i kanë konkurruar cilësisht këto të fundit. Ndërsa kërkesa e lartë për shkollim do të ruajë një marzh fitimi jo të vogël për këdo që do të jetë i përfshirë në “biznesin e shkollimit”. Rregullatori i kryesor në këtë process “lulëzimi” do të jetë tregu prej të cilit do të fillojë të formësohet edhe oferta e fuqisë punëtore. Megjithatë, ky rregullator do të veprojë në periudhë afatgjatë. Janë autoritetet shtetërore ato që duhet të shpejtojnë procesin e rregullimit nëpërmjet ndërhyrjes reformuese si me forcimin e institucioneve të akreditimit, kontrollit të cilësisë mësimdhënëse, zhvillimit të shkollave profesionale, disiplinimit të procesit mëimdhënës etj. E megjithatë, tregu dhe qeveria nuk janë të mjaftueshme për të siguruar zhvillimin cilësor. Reformimi duhet të ndodhë në mentalitetin e përhapur për të pasur me çdo kusht një diplomë, pavarësisht nëse diploma sigurohet me të mësuar apo me mjete të tjera. Sa kohë ky mentalitet është i përhapur, kërkesa për shkollim do të tejkalojë frikshëm ofertën, duke bërë të lulëzojnë shkolla që në fakt shërbejnë si shitore diplomash.

Albert Vataj

A ju kujtohet “Vjedhja” e thesarit!?…

Askush deri më sot nuk është vënë në bankën e atë akuzuarve as nuk ka dhënë llogari para drejtësisë për atë hajni sa të bujshme aq dhe misterioze. Sikur kjo ngjarje të kishte ndodhur (të paktën para një shekulli), me siguri që do të ishte kthyer në një anekdotë: E pra kjo ka ndodhur në fillimin e shekullit të ri!

Fenomeni i lartpërmendur ka ndodhur në kohën kur në krye të Qeverisë drejtonte zoti – Ilir Meta,dhe shteti drejtohej nga z. Rexhep Mejdani. Në “pamundësi” me zbuluar hajdutët, u ndërtua një skenar qesharak duke krijuar një alibi absurde: Thesarin e paskeshin grabitur ca fshatarë me gomarë, dhe ndonëse thesari ishte i mbyllur në tunel të betonuar dhe me porta të hekurta, gjithësesi, gomarët të paisur me “blindshpuesa” të fuqishëm na paskeshin depërtuar deri në thellësi të tunelit, duke u “vetëngarkuar” me thesarin e shtetit, ose e thënë më shqip, me djersën dhe gjakun e një Populli ndër më të varfërit e botës.

Tashti vetvetiu na lind pyetja, çfarë do të kishte ndodhur sikur kabineti qeveritar (i lartpërmendur) të ishte drejtuar nga Krye-demokristiani – Nard Ndoka? U detyrova ta bëj këtë analogji edhe për disa arsye të tjera, dhe konkretisht, sepse Partia Demokristiane është përdorë, vetëm si “Dekor” për t’i hedhur pluhur syve, Amerikës dhe Europës. Do të mjaftonte shembulli që do të citoj më poshtë, për të shuar kurreshtjen e çdo lexuesi: Në vitin 2000, në zgjedhjet e Pushtetit Lokal, Partia Demokristiane (Dega Shkodër), fitoi, afërsisht 10.000 vota, duke u rreshtue forcë e tretë politike. Xhelozia e dy forcave të mëdha politike P.D + P.S., nuk la gurë pa lëvizuar kundër saj, dhe kjo u manifestua në mënyrë të hapur, pas një viti, dhe pikërisht në zgjedhjet parlamentare të vitit 2001. Do të citoj dy deklarata të bëra gjatë kësaj fushate nga dy liderët e P.D-së dhe të P.S-ës për Degën e Shkodrës, zotit, Astrit Bushati për (P.D.-ën) dhe Shoku – Ndrekë Ruka (për P.S.-ën): zoti Bushati deklaron: – Partinë Demokristiane nuk e njohim fare. Ndërsa, shoku Ruka, shprehet – Partia Demokristiane është Parti fantazëm! Të dyja deklaratat janë dhanë në T.V. – Rozafa, ose në T.V. Shkodra. Këtë veprim e kam denancuar në shtyp, por, asnjë efekt nuk është ndjerë, dhe kjo, (sipas mendjes sime) për vetë faktin se në Partinë Demokristiane, kishte “interferuar” Partia Demokratike, duke i kthyer Demokristianët në “vasalë” të bindur. Ngjarjet e fundit, dhe paftyrësia e mediave qendrore, të cilat më shum se njëherë, dhe me një (djallëzi fare të dukëshme) e cituan këtë forcë politike si – Parti Katolike!

Ju kujtoj gazetarëve të dalun nga “inkubatori” i xhaxhi Enverit, se, nuk ekziston në botë ndonjë Parti apo shtet Katolik, me përjashtim të Vatikanit – (Qytet – Shtet). Hadutët le të dënohen por askush mos të mendojë se do ta lëkundë Partinë Demokristiane nga pozicioni i saj, apo nga misioni i saj Vizionar – Europian. Çdo keqdashës duhet ta dijë se Bota Demokratike i ka vendosur monitorët në çdo cep dhe askush nuk mund të “fshihet”…

Ata që kërkojnë t’i bëjnë kurthe kësaj Partie, do të bien vetë në kurthen e tyre. Partia Demokristiane çdo ditë do të forcohet, nga baza – në Piramidë, dhe elektorati i saj çdo ditë do të rritet dhe do të ndërgjegjësohet për misionin historik që nga dikton koha. Askush mos t’a gënjejë vehten për ta përdorë P.D.K – ën si “fasadë” ndaj Europës, e aq më pak, si “Tabelë qitjeje”, siç përdorë e majta, Partinë Komuniste…

Partia Demokristiane Shqipëtare do të jetë përfaqësuese e denjë e “QENDRËS SË ARTË” në politikën shqiptare, dhe një “amortizator” i fuqishëm në evitimin e perplasjeve të ekstremeve që vijnë nga të dy krahët.

Urojmë që forma e Ligjit, t’i kushtojë më shum vëmendje “luftës” ndaj “Peshkaqenve” se sa, asaj ndaj “gjuhcave” e “llogjave”. (M.B.). Ka patur ndonjë personalitet të “zgjuar” i cili e ka quajtur Partinë Demokristiane, Parti “fshatarësh apo malcorësh”. Përfitoj nga rasti t’ju kujtoj se, pushkët e malësorëve, – Dedë Gjon Luli, Isa Buletini, Gjin Pervizi, dhe pendat e “arta” të Gjergj Fishtës, Ndre Mjedës, Fan Nolit, e deri te “Ambasadori” i Letrave Shqipe – Martin Camaj, të gjithë ishin me prejardhje fshatare e “malsore”, e po të mos ishin ata kolosë, e shum (fshatarë të tjerë), në Parlamentin Shqiptar do të flitej dhe të shkruhej me hiroglifet arabe. Historia është kokëfortë, dhe, askush nuk mund t’i vejë “digë” por dhe nëse tentohet një veprim i tillë, vërshimet, dhe eruzioni i kohës do t’a përmbysin.

Nuk duhet harruar se, si, ishte pikërisht Qeveria e zotit Meta ajo, që përjashtoi nga kabineti i saj, dy nga ministrat më të aftë dhe më të pa korruptueshëm, (katolikë), zotin – Zef Preçi, dhe zotin Preç Zogaj, dhe pikërisht sepse nuk pranuan të bëhen pjesë e tenderave dhe aferave korruptive. Do t’i ftoj këta intelektualë dhe politikanë të shquar, të hidhen me guxim në “llogoret” Demokristiane, ku mund të shpalosin me shum sukses dhe dinjitet vlerat e tyre, dhe të forcojnë deri në kuotat maksimale imazhin Demokristian, duke u bërë kështu, vazhdues të denjë të veprës madhore të paraardhësit tanë, të papërsëritshmit, demokrat dhe Atdhetar – LUIGJ GURAKUQIT, nderit dhe Krenarisë së Nacionalitetit Arbënor. Një “LEKSION” për të gjithë ata që nuk e dinë, ose që nuk duan ta dinë: PARTIA DEMOKRISTIANE SHQIPËTARE nuk është “pronë” e katolikëve, por e çdo Shqiptari, pa dallim feje apo ngjyre. Është Parti e prosperitetit dhe vizionit të qartë Perëndimor, me një Program që ruan dhe kultivon traditat dhe zakonet më të mira, të cilat Populli ynë i ka trashëguar në shekuj. Udhëton e sigurtë me hapin e kohës, drejt “majave” të Demokracisë dhe vlerave të saj EUROPIANE.

Mark Bregu

Erion Velija- levizja e pritur

Prej kohesh edhe ne bisede private, Erion Velija me kishte besuar nje “sekret” te cilin une, me deshiren e tij ia percolla te gjithë teleshikuesve te TV1 Channel. Ideuesi i levizjes “Mjaft”, do te dorezonte drejtimin e struktures me te suksesshme te shoqërisë civile ne Shqiperi, ne duart e nje grupi tjeter pasuesish. Edhe me kete levizje, sic edhe me heret, Velija kishte bere “llogarite” sic duhet. Pas 4 viteve lidership te padiskutueshem ne krye te “Mjaft”, pas shume leksioneve qe i dhe jo vetëm politikes shqiptare, kishte mbetur edhe leksioni i fundit: veteterheqja nga pozicioni i Drejtorit Ekzekutiv, për te dhënë shembullin e mungesës se deshires per te qene ne krye pafundësisht! Janë te shume ata qe ia kërkuan qëndrimin ne “Mjaft” serish, por Erioni nuk pranoi. “Përndryshe, do te kthehesha ne nje model, si ai i politikaneve qe kritikova per mese 4 vite”, me tha një dite Velija.

Ky ishte hapi i pare i tij. U pasua brenda nje kohe shume te shkurtër nga nje pozicion tjetër, si pjestar i nje bordi apo organizate te mbështetur nga Bashkimi Evropian, për te promovuar  kryesisht turizmin dhe bukurite natyrore te vendeve Ballkanike.

Ne bisede private, Velija me besoi idene qe ai kishte ne koke dhe tashme e ka bere publike: përfshirjen aktive ne politiken shqiptare. “Nuk mjafton qe vetem te kritikosh dhe kaq. Eshte momenti qe ti tregosh politikaneve qe di edhe te besh gjera me mire se ata, te prodhosh ide dhe alternativa”, pohonte jo pa entuziazëm Eri.

Diku nga gjysma e pare e muajit tetor 2007, duhet te niste te merrte jete projekti i ri politik i Velise dhe i miqve dhe mbeshtetesve te tij. Ne fakt, nuk ndodhi keshtu! Cfare e frenoi djaloshin e ri ne kete sipërmarrje, e cila pa me te voglin dyshim, do te sillte nje risi ne jeten politike shqiptare?

Velija eshte nje i ri shqiptar, i cili ne jeten e tij ka kaluar dhe përjetuar mjaft fenomeve, sic jane edhe rradhat e kohes se diktatures. Ne moshe shume te vogel, ai humbi edhe babain. Megjithatë ai u rrit shume i forte, i bindur ne ate qe duhej te kërkonte. Keshtu erdhi shkollimi përtej Atlantikut, ne vendin e demokracise boterore, SHBA. Para mese 4 viteve, rrugeve te Shqiperise por edhe ne ekrane televizive, u shfaq dora e famshme me 5 gishta te hapur ne maksimum, mese shumti nje dore e kuqe ne sfond te zi. Paralajmërohej lindja e nje lëvizjeje, e cila tani pas 4 viteve, me mbylljen e eres “Velija” ne drejtim, rezultoi shume e suksesshme. Frymen e re qe solli, e provuan mese miri dy qeverite e majta dhe te djathta, respektivisht Nano dhe Berisha. E shqiptaret kane kujtese te shkurter dhe e anatemojne tashme “Mjaft”-in dhe Veline si te majte, edhe pse para 3 korrikut 2005, me lëvizjet kunder qeverise Nano, fitoi përkrahjen e merituar te opozites se atëhershme te kryesuar nga Berisha.

Projekti politik i Erion Velise varion nga atashimi ne krahe te ndryshem politike te ish- pjestareve te “Mjaft” (qe tashme ka nisur!), deri ne krijimin e nje subjekti te ri politik. Duket se gjithçka eshte ne dore te Kuvendit, me sakte te projektit per reformen zgjedhore, qe akoma nuk duket ne udhe te mbare. Nese sistemi do te mbetet ne kushte aktuale, mazhoritar me rregullator proporcional, Velija dhe miqte e tij, do te provojne te promovohen politikisht ne krahe te ndryshem politike, duke ofruar kredite organizative, konceptuale dhe intelektuale, te shpalosura edhe tek “Mjaft”. Pra, do te kerkojne te propozohen si kandidate per deputete ne zgjedhjet e vitit 2009, madje, edhe ne zona ku ata do te mendojne se jane me te sigurte.

Nese sistemi do te ndryshoje ne proporcional, me baze kombetare apo me baze rajonale, nuk përjashtohet mundesia e rregjistrimit zyrtar te Velise dhe kolegeve te tij si nje parti politike, per te pare mbështetjen reale qe kane ne popull. Ne te dy keto raste, besoj se ne politiken shqiptare do te frynte nje ere e re, ndoshta jo shume potente per te ndryshuar realitetet, por te pakten per te shkundur pluhurat e akumuluar prej 17 vitesh tashme.

Erion Velija u tërhoq! Tani per tani mbase! Velija asnjehere nuk ka vepruar i vetem, ne koken e tij. Gjithmonë është këshilluar me koleget, por edhe me te tjere jashte grupimit, por me kredite publike te vlerësueshme ne sfera te ndryshme, sic jane mediat apo edhe segmente te shoqerise civile. Nuk përjashtohen edhe këshillimet me autoritete dhe jo vetem diplomatike te huaja ne Shqiperi e jashte saj. Mesa duket, eshte moment pritjeje, por jo refkeltimi. Politika duhet te hedhe hapin e rradhes, me pas duhet te levize edhe Velija dhe miqte e tij. Trysnia e madhe ne spektrin politik, do te rrezikonte mbytjen e nje lëvizjeje te re politike kaq shume kohe para takimit elektoral te vitit 2009. Njekohesisht, edhe konsumi politik do te ishte i demshem per nje alternative te tille, duke patur parasysh se tashme “Mjaft” eshte anatemuar edhe si afer te majtes shqiptare. Kjo eshte nje hipoteze, e cila pret te vërtetohet, edhe pse nuk fshihen preferencat e Velise te pakten per punen si kryebashkiak te kryesocialistit Edi Rama. Por nje gje eshte e sigurte: Velija nuk do te rreshtohet brenda rradheve te PD-se, jo sepse i ka ardhur ndonje ftese, porse vete ai e ka deklaruar, duke e lidhur gjithçka me lidershipin aktual te kësaj force politike. Megjithate, si per te pergenjeshtruar gjithçka, nga e ”EUREKA” e TV1 Channel, Erion Velija deklaron se nuk do te përfshihet ne asnjë nga dy forcat kryesore politike! Ne fakt tingëllon si premtim, por tashme Velija eshte pjese e politikes shqiptare. Vete interesi i jashtezakonshem qe ka rreth kësaj figure, e ka perfshire dashje pa dashje ne keto hulli, te cilat mbase Velija i ka parashikuar qe para 4 viteve, kur i dha jete “Mjaft”-it. Edhe kjo tërheqje e papritur e Erit nga dëshira per tu hedhur ne politiken aktive, mund te fshehe nje surprize te shpejte. Vemendje: shikoni ne afishe te ndryshme publike, por edhe spote te ndryshme televizive! Velija ka dhene prova qe eshte i paparashikueshem!

Blerti DELIJA

Kosova, afër apo larg pavarësisë…

“Kur ne kacavirreshim nëpër pemë, shqiptarët kishin historinë e tyre”

Njëqind herë po të shkosh në Kosovë, po kaq herë do të kthehesh prej atij vendi i mbushur me mbresa e kujtime të pashlyeshme. Edhe në të njëqintën herë ke emocionet e vizitës së parë. Sa herë që kthehesh prej atij vendi nuk mund të rrish pa u ulur për të hedhur në letër ato që ke mësuar rreth “dheut të mërguar”. Për historinë e vjetër e të re. Për gjendjen e pas luftës së fundit. Për administratën  lokale dhe organizimin e saj. Nuk mund të rrish pa folur e shkruar për marëdhëniet midis etnive që përbëjnë popullsinë e Kosovës, kryesisht të shqiptarëve që përbëjnë shumicën dhe serbëve në pakicë. Pastaj në fund të përmendësh edhe “standartet”, termi më i përfolur, jo vetëm prej ndërkombëtarëve, por edhe prej të gjitha institucioneve qëndrore e lokale të vendit.

Shekuj  pushtimesh e dëbimesh. Tkurrje e truallit amëtar.

Nga pushtimi romak e deri te ai i fundit, serb, numërohen më tepër se një mijë vjet. Në historinë e Kosovës, invazioni serb përmendet tre herë: Në mesjetë, pas bullgarëve, i dyti vjen pas pushtimit të gjatë osman, i cili pasohet nga Mali i Zi, prap nga Bullgaria, italia dhe Gjermania me mbylljen e Luftës së Dytë Botërore. Pushtimin e tretë serb e gjejmë në kohët moderne, në fund të shekullit të kaluar. Edhe pse në kohë moderne, serbët përdorën gjithmonë metodat e tyre mesjetare të pushtimit. Barbarizmat e përdorura në Shqipërinë Verilindore, pasi vendi mbeti në mëshirë të fatit kur po largohej Perandoria, tashmë prej letre, e Osmanllinjëve, janë identike me format shfarosëse që përdorën paramilitarët serb apo edhe formacionet e rregullta ushtarake, mbi popullsinë e pambrojtur civile të Kosovës në fund të shekullit të kaluar.

Qysh nga Stefan Nemanja, zhupani i fillimit të mijëvjeçarit të dytë e deri të Millosheviçi, “zhupani” i fundit, në fillim të mijëvjeçarit të tretë, nuk ka pushuar vala e dëbimeve masive të shqiptarëve nga trojet e tyre. Kryesisht, Vilajeti i Kosovës ka qenë  “në marazin” e vazhdueshëm të pushtetit represiv serb. Një vit përpara krijimit të Lidhjes Shqiptare të Prizrenit, shqiptarët paguan pasojat e luftës serbo-turke, të cilët u dëbuan nëpër acarin e ftohtë të dimrit të vitit 1877. Një vit më vonë, pak muaj përpara ngjarjes madhore të Prizrenit, qarqet shoviniste serbe, bëjnë spastrimin me dhunë të më shumë se 700 vendbanimeve shqiptare të sanxhakut të Nishit dhe Pirotit. U bënë shkrumb e hi me qindra fshatra deri në afërsi të Prishtinës. U përvetësuan për kolonët sllavë mijëra shtëpi, stalla bagëtish, hambarë drithrash e deri edhe magjet e bukës. Ushtria dhe çetat serbe masakruan me miëra shqiptarë, kryesisht gra, fëmijë e pleq dhe dëbuan nga trojet e të parëve më shumë se treqind mijë shqiptarë të Nishit, Plavës, Gucisë, të Hotit e Grudës.

Vala e dëbimeve masive vazhdon edhe pas vitit 1912, kur Turqia largohet prej vendeve që deri atëhere kishin qenë pjesë e Perandorisë së saj. Synimi serb ishte që jo vetëm ta kishte Kosovën, si pjesë administrative të saj, por ta kishte edhe të zbrazur prej kosovarëve. Në periudhën 1912-1915  një numër i madh i shqiptarëve u detyruan të lënë vendin e tyre e të shkojnë në Turqi e vende të tjera, apo të vendosen në fshatra të tjera shqiptare. Si rrjedhojë e kësaj, shumë fshatra rezultuan etnikisht të pastra serbe.

Edhe në vitin 1918, fshatra të tëra u shpërngulën. Të moshuarit kujtojnë fshatin Berivojcë, një fshat rreth një km në jug të Kamenicës, i cili ishte i banuar kryesisht nga shqiptarë. Me nxitjen e pushtetit serb dhe presionit të popullatës serbe, i gjithë fshati, me hoxhën në krye që ishte edhe si inisiatorë i këtij veprimi, brënda një nate nisen të gjithë bashkë në drejtim të Turqisë. Në vend të tyre hyjnë familje kolone serbe nga Vranja,Lebana etj. “Edhe varrezat e shqiptarëve të ikur u  shkatërruan nga kolonët e në vend të tyre ndërtohet fusha e sportit, madje edhe disa banesa”, shkruan Dr. Jusuf Osmani.

Për herë të dytë në  Prizren diskutohet çështja e shqiptarëve, vetëm të Kosovës, por tashmë nuk bëhej fjalë për një “Lidhje…” të vetë shqiptarëve, por për një “kuvend” që e organizoi pushteti serb për të konfirmuar vendimet e KANç të Serbisë. Shqiptarët e Kosovës nuk konsideroheshin as komb e as republikë. Ata ishin guri i shahut mbi tavolinën që kishin shtruar udhëheqësit e luftës antifashiste në Ballkan. Ata u bënë viktimë e marrveshjeve të “internacionaizmit proletar”. Kosova ishte “thela” e madhe që i takonte kombit të favorizuar serb. Titoja nuk hasi në asnjë lloj pengese prej udhëheqësve shqiptar në Shqipëri. Xhanëm ai vet i kishte bekuar që të ishin në krye të qeverisë komuniste. Kosova u qit në një treg ku të drejtën e parablerjes e kishte Serbia, si në historitë e sotme të ish pronarëve në Shqipëri. Askush nuk u kujtua të thoshte një fjalë. Duhma e erës së flakëve të barotit akoma nuk ishte larguar…

Pushteti serb e pagëzoi me gjak të drejtën e vendosjes mbi fatin e kosovarëve. Masakra e Tivarit ishte e pashoqe për mënyrën se si u krye. Me preteksin e mobilizimit të përgjithshëm ushtarak, gjoja për të çliruar viset veriore të Jugosllavisë prej tërheqjes së gjermanëve, u nisën drejt Tivarit qindra të rinjë, të cilët në vend që të luftonin me gjermanët, në Tivar i priti kasaphana e kurdisur prej serbëve. Edhe kjo ishte në planet e zbrazjes së Kosovës.

Edhe mesi i viteve 50-të të shekullit të kaluar që përkon me kohën e Rankoviçit, këtij kanibali që e egërsonte “era e mishit të njeriut” (të kosovarëve), bëhet arenë e dëbimeve dhe e masakrave. Sipas revistës zagrebase “VUS”, në këtë kohë kosovarët detyroheshin të regjistroheshin si turq dhe mbi 300 mijë vetë janë shpërngulur në Turqi, nga të cilat rreth 130 mijë janë likujduar fizikisht apo kanë mbetur me pasoja të rënda fizike e mendore. Era e ndryshimeve në favor të kombit kosovar do të vinte vonë dhe nuk do të zgjaste shumë: Vetëm kushtetuta e vitit 1974 do ta rendiste Kosovën “de fakto” si një ndër tetë republikat e Jugosllavisë, së bashku me krahinën tjetër të ashtuquajtur autonome, Vojvodinën. Ky lulëzim jo më shumë se 6-7 vjeçarë do të binte me vdekjen e Titos dhe më 1981 do të fillonin lëvizjet mbarëpopullore ku kërkohej statusi i republikës.

Në mars të 1989, regjimi serb e fshinë autonominë e Kosovës “de jure”, sepse “de fakto” ajo kishte vite që nuk ekzistonte më si në statusin e 1974-s. Në korrik 1990 Kosova pushtohet prej serbëve dhe pas më pak se tre muajve, më 7 shtator, Kuvendi i Kosovës shpalli pavarësinë e vendit nga Serbia…

Dhe vjen viti 1998-1999…Don Zoti, është i fundit në jetë të jetëve. Evropa do ta vlerësojë një ditë Elitën e kombeve të veta dhe do t’i thërrasë ndërgjegjes për padrejtësitë e shekullit. Evropa do ta vlerësojë një ditë historinë e lashtë dhe do t’i vlerësojë shqiptarët duke i matur me serbët apo edhe me grekët. Nuk më shqitet nga mendja thënia e një politikani gjerman, kryetar i një partie, kur me rastin e vizitës në Kosovë, në kohën e luftës, tha përpara gazetarëve: “Ne do t’i ndihmojmë kosovarët, sepse kur ne kacavirreshim nëpër pemë, shqiptarët kishin historinë e tyre.”

Mbi kombin shqiptar, si në asnjë komb tjetër të Ballkanit dhe Europës, ranë “brena” të rënda. Valët e luftrave, të dëbimeve apo syrgjynosjeve si në Veriun ashtu edhe në Jugun e Shqipërisë, patën si pasojë plagën më të thellë dhe më të pashërueshme: Tkurrjen e trojeve, cungimin e hartës gjeografike deri në pabesueshmëri. Paradokse të riformatimit të kufijve pas 1912 pati edhe në mes të shteteve të tjera siç ishte Bullgaria me Serbinë, Hungaria po me Serbinë etj, por Shqipërisë nuk i gjendet askund një shoqe që t’i vihet përkrah. Faktet flasin vet: Nëse deri më 1913 Shqipëria ishte e organizuar në vilajete (megjithë cungimin që bëri edhe Kongresi i Berlinit), sipërfqja e vilajetit të Kosovës ishte rreth 33 mijë km katrorë, vilajeti i Shkodrës ishte afro 11 mijë km katrorë, i Janinës ishte 18 mijë km katrorë. Shqipëria e pas Konferencës së Londrës, më 1913, mbeti as më pak e as më shumë se sa vetëm sipërfaqja e vilajetit të Manastirit: disa qindra metra më tepër se 28 mijë km katrorë.

Kur udhëton për në Dardanë…

Për herë të parë emrin “Komuna e Dardanës” e pata dëgjuar në një seminar kualifikimi, në qytetin e Shëngjinit në Lezhë. Ishte një aktivitet i organizuar nga një institut Italian në bashkëpunim me dy njësi: një njësi rajonale në Shqipëri, që ishte qarku i Lezhës dhe një njësi lokale në Kosovë, që ishte komuna e Kamenicës. Kur po fliste zëvëndëskryetarja e kësaj komune, Nexhmije Kallaba, ajo nuk përmendi emrin zyrtarë të komunës, Kamenicë, por e filloi diskutimin: “Komuna e Dardanës…”

Nga Prishtina për në Dardanë shkohet nëpër dy rrugë: Njëra e gjatë që të qet shkurt dhe tjetra e shkurtër që të nxjerrë gjatë. Arsyeja se, pse rruga e shkurtër të del e gjatë është se drejtimi Artanë (Novobërdë) –Llabjan, në një sasi të mirë kilometrash është e paasfaltuar. Shoqëruesit tanë na tregojnë se në fund të kësaj rruge, aty ku i afrohesh qëndrës së komunës së Kamenicës, ndodhet edhe shtëpia e vjetër e Azem Vllasit.

Kamenica ka një pozitë të rëndësishme strategjike.Ajo kufizohet më tepër me territorin administrativ serb se sa me komuna të Kosovës. Tek përmendi kufizimet, më kujtohet Pjetër Arbnori, në një takim kulturor që bëhej në Tropojë, kohë më parë, kur thoshte: “Shqipëria tashmë e ka njërën brinjë të ngrohtë. Ajo nuk kufizohet më në veri me Serbinë, por me Kosovën.” Po kështu mund të themi edhe për Kamenicën: Po ta përfytyrojmë hartën e Kosovës në trajtën e një rombi, komuna e Dardanës së bashku me Sharrin (Dragashin), Leposaviqin dhe Pejën, përbëjnë të katër kulmet e këtij rombi. Nga ana tjetër: Ajo së bashku me komuna të tjera si Gjilani, Vitia apo Podujeva, ia mbajnë njërën brinjë ngrohtë të gjithë Kosovës.

Territori kodrinor-malor, pak fusha dhe shumë lumenjë, e bëjnë natyrën e komunës së Kamenicës të begatë. Më shumë se gjysmën e sipërfaqes së përgjithshme të komunës, mund ta konsiderojmë sipërfaqe bujqësore. Në shpatinat e territorit kultivohet me sukses duhani i cilësisë së lartë. Në këtë komunë ka blektori të zhvilluar, pemëtari si dhe mbarështohet me sukses bleta. Falë kushteve natyrore të pastra, bletaria pothuaj është e përhapur në çdo fshat të komunës. Në fakt, rreth pesë mijë ha sipërfaqe malore e zhveshur nuk janë pak, por ato, mbulohen, nuk duken, si të thuash, me afro 22 mijë ha pyje dhe aq më tepër që, natyrën e Dardanës e hijeshojnë lumenjtë e shumtë. Duke filluar me vetë Dardanën si fshat, i cili shtrihet në luginën e lumit Krivareka dhe në shpatinat e afërta. Lumenjë të tjerë në veri të Kamenicës janë edhe lumi i Desivojcës, i Hogoshtit etj. Këta lumenjë derdhen në lumin e Moravës, i cili rrjedh në jug të komunës. Të gjithë këta lumenjë i takojnë pellgut të Detit të Zi.

Ujrat si pasuri që janë, në shekuj kanë lënë edhe pasuri mbrapa: Toka të pjellshme. Kjo ka ndodhur edhe me fshatin e Koretinit, një fshat nja katër km afër Dardanës. Vendi ku është ngritur fshati me mbi katër mijë banorë, dikur ka qenë i mbuluar me ujë. Më vonë ujrat u larguan nëpërmjet një gryke që quhet Gryka e Konçulit, ndoshta si rrjedhojë e rënies së nivelit të ujërave në të gjithë rruzullin. Kësisoj vendi mbeti moçal, i cili pas tharjes, u shndërrua në vendbanimin e sotshëm të Koretinit. Fshati ka pak banorë të etnisë serbe. Llogariten të jenë rreth 10 shtëpi, pesëdhjetë herë më pak se afro 500 familjet e shqiptarëve.

Mua më ka thënë vjehrri se e kemi origjinën nga Shkodra, thotë Minivere Makaj, mësuese e gjuhës dhe e letërsisë shqipe në shkollën e fshatit, në shtëpinë e së cilës po pinim kafe. Dhe vazhdon: Kam dëgjuar të moshuarit e fshatit kur thonë: “Kjo tokë (për fshatin e Koretinit) vetëm njeriun nuk e ban.” Koretini, një fshat i grumbulluar ka pak tokë, por është shumë pjellore. Kjo është pasuria që lënë pas ujrat. Fusha e vogël pjellore është e rrethuar me kodra të vogla e të buta ku rriten pyjet, por edhe misri, gruri e perimet.

Standartet: Të verdha, të kuqe apo jeshile?

Në shtetet multietnike, pavarësisht nga përqindjet dominuese të njërës apo tjetrës etni, që administrohen nga OKB si Bosnje dhe Hercegovina, Kosova etj, do të pakësohet prania e ndërkombëtarëve, deri në “mosprani”, si të thuash, nga plotësimi i disa standarteve të vendosura. Pavarësisht se sot për sot nuk flasim për status të barabartë, ta zemë midis Bosnje-Hercegovinës dhe Kosovës, por natyra e kërkesave të plotësimit të standartve pothuaj është e njëjtë. “Zemra” e bllokut të këtyre standarteve ose “thembra e Akilit” të tyre është respektimi i të drejtave të njeriut. Është respektimi i të drejtave dhe lirive të të gjithë etniteteve, pavarësisht se ato mund të jenë shumicë, pakicë apo krejt minorancë. Treguesi i plotësimit të kërkesave që kanë standartet, në raportet e vëzhguesve, por edhe në grafiqet e punës së drejtuesve të komunave e të qeveritarëve, janë tre ngjyra që të ngjasojnë me ngjyrat e syrit të semaforit: Të kuqe, që do të thotë “standart i pa plotësuar”; të verdha, që përkthehet “standarte në përmirësim” dhe jeshile që është baraz me “standarte të plotësuara”. Shumica e standarteve në komunën e Kamenicës shënohen me ngjyrë jeshile, pak janë të ngjyrosura me të verdhën dhe pothuaj aspak me ngjyrën e kuqe.

Ishte një kohë kur në të gjithë Kosovën, të drejtën e azilit politik në vendet e BE apo në SHBA e kishin vetëm kosovarët. Bota rrotullohet, thotë populli. “Nuk i dihet motit si siellet, sot asht vrant e nesër kthillet”, ka thënë Fishta. Erdhën ditët kur azilkërkuesit kosovarë, nuk e kishin më të drejtën të qëndronin nëpër Europë. Këta u zëvëndësuan me serbët. Prap rrodhën ditët. Falë ngjyrave jeshile të standarteve edhe serbët “i sosën” afatet e diskriminimit etnik nga shumica shqiptare. Kjo stafetë, (e drejta e strehimit jashtë Kosovës), kaloi tek etnia më e vogël në numër, që janë romët. Në Kamenicë, komunën me rreth 60 mijë banorë, mund të ketë vetëm 1000-1200 romë.

Vajza e një shokut tim, më tregontë një komisioner zgjedhor nga Gjakova, të cilin e takova kohë më parë në Neum të Bosnjes, e grimuar me ngjyrat e romëve kaloi traun e policisë në aeroportin e Prishtinës dhe hypi në avion. Askush nuk e ndaloi. Ajo ishte mjeke, por donte të largohej nga Kosova. Puna e saj.

Po tash? E drejta e romëve nuk ka asnjë dallim me etnitë e tjera. Madje janë disa standarte, në të mirë të tyre, por që nganjëherë romët i kanë me bezdi dhe nuk kujtohen për to. Dhe duhet t’u lutemi ne për t’i pranuar, thotë një këshilltarë i Asamblesë Komunale në Kamenicë. Romët nuk mungojnë as në administratë dhe as si infermier në Qëndrën Spitalore të komunës. Gjithshka në bazë të përqindjes së popullsisë. Në Kamenicë nuk mungojnë aktivitetet rinore, ku marrin pjesë të rinjë nga të gjitha etnitë. Madje të rinjët romë herë pas here janë “pronarët” e sallës së kulturës “Isa Kastrati”, ku shfaqin drama dhe japin koncerte festive.

Por le t’u kthehemi edhe problemeve që dalin. Ngjyra jeshile e treguesve të plotësimit të standarteve, mund të duket e verdhë apo krejt e kuqe te persona të veçantë apo edhe te lagje të tëra fshatrash. Kjo varet se si don me i pa zhvillimet në Kosovë: me dashamirësi apo don të bësh vetëm kritizerin. Ka shumë sish që kërkojnë standarte, por në anën tjetër jo vetëm që nuk punojnë vetë për to, por edhe thonë: ishalla nuk po na plotësohen. Le të marim faktin e ndryshimit të targave të makinave. Për mua ka qenë i zgjuar ai person që i ka shkuar mendja që edhe në Bosnje-Hercegovinë edhe në Kosovë, ka vendosur të ketë një lloj targe makine që nuk e identifikon mjetin se i kujt rrethi apo rajoni është. Në Bosnje, psh, një makinë e Banja Lukas, në Federatën Serbe, udhëton pa probleme në Sarajevë apo Mostar, sepse targa e makinës nuk e tregon qytetin, madje as Rajonin. Dhe anasjelltas. Po ta keni vënë re, në targat e makinave të Bosnje-Hercegovinës përdoret vetëm një germë e alfabetit latin, që nuk thotë asgjë për qytetin, e cila vendoset në mes të gjashtë numrave: tre para dhe po kaq mbrapa. Po kështu edhe në Kosovë. Vetëm se këtu nuk kemi një germë të vetme, por inicialin “KS” në mes të gjashtë numrave. Kjo për mendimin tim ka ndodhur se, ndërsa në Bosnje-Hercegovinë ka patur probleme edhe në mes të banorëve të  Republikës Serbe e atyre të Federatës së kroatëve e boshnjakëve, në Kosovë problemet kanë qenë në mes të banorëve të një qyteti apo të fshatrave të vegjël të një komune. Edhe vendosja e targave të unifikuara ka qenë një ndër rregullat e vendosura nga UNMIKU. Por ç’ndodh? Edhe sot në zona të ndryshme të Kosovës sheh targa të modelit të vjetër: GL (Gjilan), KS (Krushec) etj. Mirpo gjithmonë kjo targë tregon identitetin e saktë të shoferit që e nget këtë makinë. Dhe ndodhë që nëse është serb, të jetë i kërcënuar në rajonin me shumicë të shqiptarëve ose anasjelltas. Por kjo mosbindje, nëse mund ta quajmë, ngjet pothuaj vetëm me serbët. Ata nuk e duan targën me KS, sepse kështu u duket se po humbasin identitetin serb të krahinës së tyre. “Edhe ankohen për pasiguri, edhe vetë nuk i zbatojnë rregullat e vendosura, të cilat të çojnë te siguria”, thotë gazetari Sulejman Dërmaku.

Administrata zgjedhore e përhershme.

Unë personalisht jam i dashuruar pas një Kodi Zgjedhor. Ky është kodi zgjedhor në Bosnje dhe Hercegovinë. Kur kam shkruar një libër për këtë, në mes të tjerave kam uruar që edhe vendi im ta kishte një Kod të tillë. Dëshiroj të mos jetë arsyeja e vërtetë ajo që më shkon ndërmend mua, se pse tash sa vite ne nuk po kemi një ligj zgjedhjesh që të na i bëjë zgjedhjet e pranuara nga palët. Që preferenca e partive politike ndaj kandidatëve të çfardo niveli të mos dominojë mbi preferencën popullore.(Populli i pjell partitë e jo partitë popullin). Që administrata zgjedhore të mos jetë e varur nga politika e komisioneri i zgjedhjeve të mos jetë një militantë kopuk që din vetëm të bëjë zhurmë në qëndën e votimit. Një kod zgjedhor që do të na e bëjë votën vërtetë të shenjtë: të fshehtë, të lirë, të pa cënuar. Pra kodi zgjedhor nuk është thjesht: mazhoritari apo proporcionali, numri i zonave zgjedhore apo pragu zgjedhor për të qenë parti parlamentare. Këto nuk janë kolonat e kodit për të na i bërë zgjedhjet të ndershme e të rregullta. Por kam frikë se prap vëmendja qëllimisht do të spostohet këndej nga fundi e do të harrohet ajo që është më kryesore: administata zgjedhore e përhershme dhe e kualifikuar, largimi i politikës nga niveli vendor i komisioneve.

Por ja, që unë hasa edhe një përvojë tjetër prap shumë afër nesh, në Kosovë: Sekretari  i përhershëm i zgjedhjeve, ose Zyrtari  Zgjedhor Komunal (ZZK), ose me emër tjetër, zyrtari ekzekutiv i zgjedhjeve. Në administratën e kuvendit komunal, ashtu si çdo drejtori tjetër, funksionon edhe sekretariati komunal i zgjedhjeve. Pra në administratë, ashtu siç merret dikush me problemin e ujit të pishëm, të energjisë elektrike apo me problemet shëndetësore e të arsimit, në këtë nivel trajtohen edhe problemet e zgjedhjeve. Në çdo ditë të vitit, administrata zgjedhore ëshë në punë. Sipas Agim Kastratit, zyrtari zgjedhor komunal në komunën e Kamenicës, kjo admnistratë gjatë të gjithë kohës merret me regjistrimin e zgjedhësve, me plotësimin e “hartës” së vendbanimeve, sepse ato ndryshojnë. Ndryshojnë emrat e rrugëve, sepse në Kosovë ngjet një gjë e tillë. (Madje kjo ka qenë një nga detyrat kryesore të kuvendit komunal. Emrat e rinjë të rrugëve shpesh kanë qenë arenë debati në Kuvend midis përfaqësuesve shqiptarë dhe serbë.)

Tre deri në pesë muaj përpara zgjedhjeve të radhës, administratori i zgjedhjeve, ka përfunduar punë me regjistrin e votuesve dhe tani përpara ka një çështje po aq të rëndësishme: kualifikimin e komisionerëve zgjedhorë, por edhe të votuesve. Të gjithë komisionerët, që “kalojnë klasën”, pajisen me një çertifikatë ku vertetohet se ai ka marrë pjesë në kurset trajnuese dhe është i aftë të kryej detyrat ligjore në qendrën e votimit.

Zyrtari zgjedhor komunal, emëron edhe menaxherin e zgjedhjeve. Fehmi Kastrati, drejtori i shkollës së mesme të Kamenicës, është një i tillë. Në zgjedhjet e mëparshme detyrën e menaxherit të zgjedhjeve e kryente një person i caktuar nga UNMIKU, pra një i huaj, ndërsa një shqiptar ishte zëvëndësi i tij. Kjo është një praktikë e organizmave të protektorateve, si të thuash: hap pas hapi punët lihen në dorë të vendorëve, atëhere kur shikohet se ata janë të aftë që t’i kryejnë ato. Në përgjithësi menaxherë të zgjedhjeve, ose më saktë, të ditës së zgjedhjeve, caktohen drejtorët e shkollave. Kjo pothuaj tashmë është kthyer në traditë edhe për faktin se qëndrat e votimeve kryesisht ngrihen në ambjentet e shkollave. Ka raste kur në një shkollë ka tre, katër e më shumë qëndra votimi. Atëhere drejtori, jo vetëm si i zoti i shtëpisë, por edhe si person i arsimuar e i aftë ta bëjë këtë punë, emërohet prej sekretarit ekzekutiv të zgjedhjeve në komunë si menaxherë i qendrës ose më shpesh, i qendrave të votimit. Ky person kujdeset për gjithshka, për plotësimin e kushteve, siguron bazën materiale të qendrës së votimit. Pra shkurt: merren me të gjitha problemet e mbravajtjes në qendrat e votimit.

A nuk do të ishte një përvojë e mirë edhe për ne në Shqipëri, meqenëse ne nuk e kemi për gjë të merremi “tash e par” me kodin zgjedhor?

Artana: Qyteti i artë.

Kush ishte Artana? Sipas Dr. Jusuf Osmani, drejtor i Arkivit të Kosovës, i cili është autor i kolanës për “Vendbanimet e Kosovës”, Artana njihet që nga periudha antike. Ajo kishte pasuri të mëdha në ar e argjend. Prej arit, rrjedh emri Artanë, ose qyteti i artë, thotë Shaip Surdulli, kryetar i kuvendit komunal të Kamenicës. Në këtë qytet kishin bisneset e tyre raguzanët (dubrovnikasit), serbët, kotorasit e tivarasit, italianët e grekët. Shqiptarët në këtë qytet, veç të tjerash, ishin edhe priftërinj, kuptohet, sa kohë që qyteti ishte i pa pushtuar nga turqit. Si qytet i pasur, ai ishte edhe më tepër se të tjerët në planet e pushtuesve turq. Me emrin e mëvonshëm, Novobërdë, është ndër qytetet më të zhvilluara në Kosovë dhe krejt gadishullin Ballkanik. Novobërdë dhe Kamenicë, në fakt nuk janë emra të rinjë, por kanë rrënjë  akoma më të hershme në histori Artana dhe Dardana. Megjithatë, sot serbët e kunërshtojnë ndërrimin e emrave të komunave. Ata nuk duan të gërmojnë fort në historinë e kahershme. Pse, nuk duan histori serbët? Me sa duan grekët. Po të gërmojnë grekët në histori, dalin te pellazgët. Po të kthehen prapa në histori serbët, shkojmë te shekulli i 6- 7, atëherë kur sllavët sapo kishin shkelur Ballkanin. A u intereson atyre që,  njëra palë të ketë stërgjyshër ilirët, pra shqiptarët, dalmatët etj, e tjetra palë të quhet “e ardhur”?

Gojdhëna  thotë për Artanën se “Kur Artana ka qenë një qendër e zhvilluar, në këtë kohë Londra ka qenë një fshat”. A nuk përkon kjo gojdhënë me thënien e politikanit gjerman, për ekzistencën dhe për kulturën e lashtë të shqiptarëve, krahasuar me popujt e tjerë të Evropës? Ky popull i lashtë a do të vazhdojë të rrijë si mik në trojet e veta? A thua, prap i shkon ndokuj ndërmend se pavarësia e Kosovës është larg?

Gjovalin Gjeloshi

Serbinë dhe klasen politike e ka kapur paniku sepse është duke humbur betejen e fundit në ballkan, “KOSOVEN”

Çdo herë që të tentohet që Kosova të  ndahet do kete konflikte te reja, dhe sipas studiuesve nëse preken kufijt e Kosovës atëherë do lëvizin shumë kufij në mbarë evropen kjo ështe edhe frika më e madhe  e BE-së dhe e faktorit ndërkombëtarë.

Interesat  e Francës dhe të Britanisë se Madhe për zonën e Mitriovicës janë vërejtur vite më parë ashtu si edhe gjatë luftës së dytë botërore kur me aneksimin e gjithë territorit shqiptarë nen një sundim atë Italian i cili ju dhurua nga Mbreti Zog me presion ushtarak Italian, Mitrovica dhe vija hekurudhore  Mitrovicë-Kaçanik është kontrolluar nga Gjermania e cila dirigjonte nga Beogradi dhe me trysninë e Beogradit arriti që qeverine e Xhafer Deves ta largoj nga pushteti lokal. Fakte këto historike të cilat do vlejnë për një kohë të gjatë të analizohen, dhe madje janë pjesë e debateve të sotme mbi cështjën e Kosoves e cila pret pavarësinë.

Fjala “pavarësi” për Kosovën është, tashmë e  tepruar madje më duket si një cështje pa vlerë, sepse Kosova me strukturat e saj paralele te formuara nga “Qeveria e Bukoshit” ose siç është njohur “Qeveria e tre përqindëshit”, që nga viti 1992 funksionon si e tillë. Deshten apo nuk deshtën faktori ndërkombëtar takimet me qeveritarët e Kosovës i ka zhvilluar me Bukoshin dhe kabinetin e tij, kjo tregon edhe një herë se ai faktor i cili në vitin 1997 formacionet e UÇK-së i quajti “TERRORIST”, u  bind se ajo nuk ishte asgjë më shumë se një forcë guerile e cila luftoj në mbrojtje të tëritorit të vetë, e cila u çarmatos, komandantit të së cilës  faktori ndërkombëtarë dhe vëtë populli i Kosovës i besuan ndërtimin e kabinetit qeveritar, dhe udhëhejen e popullin në rrugën drejte pavarësisë së merituar.

Situata është shumë e ndërlikuar madje është vetë treshja ndërkombëtare ajo nqë e ndërlikon situatën, e cila është dashur të përfundoj në tëtor të vitit të kaluar, e shtyrë kjo për muajin maj të këtij viti, por që interesat e aleatëve të vjetër të Rusis dhe Francës për mikun e tyre Serbinë bënë të pamunduren dhe e zvarriten deri në një të ardhme të afërt kur populli i Kosoves do dalë në rrugë dhe do shpallë në rrugë “pavarësinë”.

Rruga ndoshta nuk është zgjidhja më e keqe por siç duket e domosdoshme pasi, 10 vjet nën sundimin e diktatures se Millosheviqit e cila i hoqi çdo të drejtë, madje edhe të drejtën e të qenurit Shqiptarë, e drejtë e cila edhe e çoj popullin e Kosoves të dalë në rrugë dhe të cirret për të drjeten e tij për egzistencë, për shkollim të drejten e të qenurit Shqiptarë.

Faktori BE në Ballkan ka dështuar çdo herë edhe këtë radhë drejtë dështimit është, pasi po paralajmërohet një “Dejton” i  ri për Kosoven. Serbët në anën tjetër nxjerrin edhe një shumë të konsiderushmë prej 1 milion euro për arrestimin e shumë të kërkuarit Ratko Mlladiq, duke dashur të dëshmojnë në këtë mënyrë gatishmerin e qeverisë serbe për bashkëpunimin me Hagen. Madje sulmi i diplomacisë serbe i përkrahur edhe nga Rusia arrinë deri aty sa të akuzoj Departamentin Amerikan të Shtetit si xnitës të tensioneve në Kosovë, e ndejta gjuhë dhe të njëjtat marrëdhënie të tarshëguara që nga Koha e Sllobadan Millosheviqit. Nëse për qeverinë Serbe dhe për faktorin ndërkombëtar përbën problem dalja publike e A.K.SH-së në Kosovë e cila është e gatshme se në rast të sulmi serb ndaj tokes shqiptare do e mbrojnë me çdo kusht e jo tentimi i mbajtjes se protestës nga Garda e Car Llazarit e cila dëshiron që me cdo kushtë të destabizioj Kosovën. Cdo vitë në prag të vizitave të personaliteteve të rëndësishme për Kosoven vritet nga një qytetarë serb i kosovës, deri më sot asnjë prej këtyre akteve kriminale nuk ka apsur si autor shqiptarin e Kosovës. Madje pakicat Kombëtare ne Kosovë sipas legjislacionit në fuqi i kanë të përcaktuara qartë të drejtat e tyre te cilat arrijën  deri aty sa edhe plan programet mësimore t’i sigurojnë ne Beograd dhe jo të përgaditen në Kosove, mandatet e përfaqësuesve ne Keshilla Bashkiak dhe Komunal dhe në administratën shtetërore e kanë të siguruar në bazë të përqindjes së popullsië, po ashtu edhe numrin e deputetëve.

Disa ditë më parë Serbët kanë tentuar që në vallën e tyre kundër Kosovës edhe këtë radhë të fusin Malin e Zi i cili përmes një deklarate për shtyp nga ministria e jashtme shprehen qartë se shteti i sapo formuar “Mali i Zi nuk ka pse të jetë pjesë e një debati që eshtë cështje e mbrendëshme në mes Beogradit dhe Prishtinës, dhe Mali i Zi nuk ka pse të ketë frikë nga një Kosovë e pavarur, ne duhet të kemi frikë nga një Kosovë pa status të qartë sepse është populli i cili jeton në Kosovë që duhet të dijë se në çfarë rregullimi shtetëror jetojnë”.

Serbia i trembet edhe bashkimit të Kosovës me Shqipërin, Bashkim që nuk do i sjellë asgjë të keqe as Serbis as Ballkanit. Por më mirë se të zhvillohet nje Konferencë dhe të rishikohet edhe një herë çështja e shqiptarëve në Ballkan dhe të vihet përfundimisht pikë mbi këtë çështje e cila është jetike për frymëmarrjne lirëshmëm të Ballkanit. Sulmet serbe në arenen ndërkombëtare ndaj shqiptarëve janë të njëjtat e 100 vjetëve më parë  apo edhe pas luftës së parë botërore.

Situata e cila përsësritet me shqiptarët është e njëtë më situatën e Princ Vidit i cili u sollë më çdo kusht në tokën shqiptare dhe iu premtua një përkrahje maksimale ndaj fuqive të mëdha të cilat ishin po atao që nuk e përkrahen, madje ishin armiku kryesorë i tij dhe i popullit shqiptarë për po të njëjat interesa si ato që janë sot.

E vetmja gjë që i ndanë BE-në dhe Rusinë është 15 vjeçari i cili Evropen e ka ngritur lartë ndaj dominimit Rus në bllokun lindor, dhe vetë qëllimi i Rusisë të rikthehet edhe një herë në një faktor Global, kjo siç e shtynë dhe Bashkimin Evropian të jetë palë me SH.B.A-në  në disa çështje të rëndësishme, si edhe pjesa e mbetur jashtë dominimit Amerikan si Serbia e cila është aleate e përherëshme e rusisë.

Por se Kosova do bëhët e pavarur këtë nuk e vë në dyshim askush sepse 2 milion shqiptarë nuk mund të sundohen nga 98 mij serbë dhe të bëjnë shërbëtorin në shtëpinë e tyre.

Me ndryshimet në dikasterin e diplomacisë shqiptare ka ndryshuar edhe ritimi i luftes shqiptare ndaj formimit të një shteti të ri shqiptarë në Ballkan gjithmonë sipas  pakos se Presidentit Finlandez Marti Ahtisari, i cili shapallë Kosovën shtet të pavarur nën mbikëqyrjen e BE-se. Ndërsa Kuvendi i Kosovës ka filluar miratimin e ligjeve sipas kësaj pakoje, e pranuar nga të gjithë edhe nga Rusia e cila pret vetëm miratimin Serb, të cilet këtë betejë e kanë të humbur dhe siç betejen e fundit në Ballkan.

Simon Shkreli

A është Europa midis SHBA dhe Rusisë?

Kumtet shpresëdhënëse, të herëhershme dhe të drojtura, të politikanëve të lartë perëndimorë, që Rusia do të ndihmojë për nxjerrjen nga ngërçi, të çështjes së ngushtë ballkanike – statusin e Kosovës – e kthyer marrëzisht në sindrom botëror, më shumë se shpresë, janë tjerrje diplomatike nxitëse, për të kapërcyer pa heshtje e pazhurmë, të njëqind e njëzetë ditët. Rusia vazhdon të përgjigjet prerë: “Njet” (Jo). Planin Ahtisaari, e ka cilësuar, të vdekur. SHBA, që nga deklarata e presidentit Bush në Tiranë, të gjithë personalitetet e Shtëpisë së Bardhë, kanë përsëritur “Yes” (Po): “pavarësia është e pashmangshme” dhe plani Ahtisaari përbën zgjidhjen e duhur.

Këto dy qendrime, rreth zgjidhjes së nyjes, janë aq të kundërta, sa janë edhe qendrimet e dy politikave të vogla, e Beogradit dhe e Prishtinës. Nga pikëpamja përmbajtësore, mes SHBA dhe Rusisë, në të vërtetë ndodhen Kosova edhe Serbia, pasi zgjidhja duket një cak, diku midis, drejt së cilës ushtrohen fuqi politike, për ta zhvendosur në një kah. Por, politika e shumtë, e përdorur për këtë vend të ballkanik, si të mos njihej vërejtja e njohur e Çërçill, se Ballkani prodhon histori më tepër se sa i duhet, ka disa kohë që, midis SHBA dhe Rusisë, përpiqet ta vendosë apo ta gjejë aty, Bashkimin Europian. Nuk janë të paktë ata që, edhe pyesin: a është Europa mes Amerikës përtej Atlantikut dhe Rusisë së Siberisë së pasur? Po të shihet problemi deri në të vërtetën e tij, vërehet që, Shtetet e Bashkuara bënë çmos që zgjidhja të mbyllje pa luftë. Të gjithë e dimë, sa maturi shfaqi SHBA, për të mos goditur. Dhe, bota është dëshmitare që, një luftë të cilën NATO mund ta përfundonte për tri ditë, e zgjati plot 78 ditë, vetëm për të qenë njerëzore – në Kosovë të shpëtohej populli shqiptar nga zhdukja, në Serbi të mos vritej populli serb, duke mundur me luftë shtetin e tij terrorist. Edhe tani, SHBA është një realiste e madhe, historike dhe bashkëkohore – këta dy popuj – serbët dhe shqiptarët, të ndarë i ndihmojnë më mirë paqes së Ballkanit; duke qenë Kosova pjesë e Europës së Bashkuar dhe jo brenda kufijve të Serbisë. Rusia ka shfaqur, atëherë e sot, kundërshtimin e vet, duke u vënë padrejtësisht në krah të Serbisë, për t’u faktorizuar në politikën botërore. Ajo, si edhe deri thellë në histori, do të donte të kishte në Beograd, një ndikim afatgjatë, për të krijuar aty një “ishull rus”, në rajonin që, me shpejtësi po i bashkohet Europës. Kjo e zhvesh qëllimin dhe e qartëson secilin që, Kosova nuk përbën një çështje kaq përcaktuese për politikën e saj, por Rusia përpiqet të gjejë shkak edhe me çështje të vogla, për të ndërtuar ballafaqime butaforike kundër SHBA. Bashkimi Europian, te zgjidhja e statusit të Kosovës, ka meritën e tij. Ai, kur u kërkua zgjedhja, të sulmohej apo të mos sulmohej ushtarakisht Serbia, u bashkua me SHBA dhe, si përbërëse, domethënëse e jetike, e fuqisë ushtarake të NATO-s, Europa ka pjesën e vet në historinë e çlirimit të Kosovës. Gjatë këtyre nëntë vjetëve, të gjithë kryeadministratorët e OKB-së, janë personalitete të spikatura të vendeve të Bashkimit Europian. Europian shumë i njohur është edhe kryenegociatori Marti Ahtisaari. Bashkimi Europian ka në Kosovë forcat e veta ushtarake të sigurisë, në kuadër të KFOR. Gjatë pasluftës, Bashkimi Europian nuk ka qenë diku midis, por mjaft bashkëpunues me Shtetet e Bashkuara, për të mbyllur pasojat e luftës dhe përgatitur statusin e Kosovës. Kjo vjen, nga detyrimi që ka Europa për Ballkanin, pjesë territoriale nervoze, por e vlefshme e saj, që përmes proceseve integruese të përshpejtuara, po i jep Bashkimit Europian hapësira të reja politike. Që të dy këta faktorë madhorë – partneriteti i përhershëm e strategjik me SHBA i Bashkimit Europian dhe investimi i jashtëzakonshëm për të zgjeruar bashkimin në territore që “ende nuk i ka plotësisht të saj”, bëjnë të arsyetosh që, për statusin e Kosovës, Europa e Bashkuar nuk rri midis SHBA dhe Rusisë, por BE dhe SHBA mbeten partnerë të bashkuar në zgjidhjen e çështjes brenda shtëpisë së vet. Sa për Rusinë, ajo është respektuar përtej çdo parashikimi, madje ka nxjerrë përfitime politike me një çështje të dhimbshme, të një populli të vogël, të cilin Serbia e bëri viktimë në luftë, kurse Rusia po synon ta bëjë viktimë në paqë. Ajo që gjendet midis dhe i vishet si qendrim gjithë Bashkimit Europian, nuk është Brukseli i përbashkët, por ndonjë kryeqytet i veçuar që, nuk është se gjendet kah Rusia, por vuan problemet e veta të brendshme, dhe duke u trembur prej vetvetes, i bie më qafë Kosovës, se qënka ndikuese për keq tek ato. Arsyet e tjera që nxirren ndaj Bashkimit Europian, si ta zemë, nevoja e madhe për gazin rus, është teprim. Sepse, siç Europës i duhet tregu i gjerë rus për të çuar mallra e teknologji, edhe Rusisë i nevojitet tregu i madh europian për gazin rus. Kosova është aq e vockël sa që nuk mund të kthehet kurrë në një Mur Berlini mes tyre. Pas nëntë vitesh që nga lufta, të gjitha palët kanë marrë çfarë kanë synuar:

Kosova mëvehtësinë.

Serbia kthimin tek vetvetja.

Bashkim Europian lehtësinë e zgjerimit.

Shtetet e Bashkuara mbrojtësin e lirisë.

Rusia rigjallërimin.

Koha e tashme, nuk është tjetër gjë, veç domosdoshmëria e përpjekjeve për pranim nga të gjitha palë, e asaj çfarë ka ndodhur, në cakun e fundit, të shpërbërjes së Jugosllavisë. Ky film tragjik, së shpejti do të paraqesë titrat në anglisht “The End” (Fund), por jo në rusisht “Konjec” (Fund).

Qemal SAKAJEVA

Asnjëherë nuk kam menduar se një komb i bën nder vetes, apo edhe entuziazmon ndokënd, kur deklarohet haptas kundër këtij apo pro atij.

Asnjëherë nuk kam dëgjuar se dikush që shkoi në një takim elitar me pantollona të shkurtëra, siç pat deklaruar dikur në një takim me Josif Brox Titon, Enver Hoxha shkoi me çorape të arnuar, për të “kursyer” nga ekonomia e shtetit, ta ketë ndjerë veten mirë.

Asnjëherë nuk e kam ndjerë veten keq se jam shqiptar, edhe kur më kanë ofenduar Gjergj Kastriotin, imunitetin e kombit tim, Nanë Terezën, pasaportën e kombit tim, Gjergj Fishten apo Ismail Kadarenë, dy “shkëmbenjtë” e mureve të kalasë së fjalës së mençur e të lirë shqipe. Gjithherë ka më shumë se një rrugë, gjithherë ka më shumë se një zgjidhje, gjithherë ka më shumë se një sukses. Jo gjithherë e keqja është e keqe. Edhe pse politika e populli im përgjatë 95 viteve të shtetformimit, nuk kanë bërë shumë rrugë bashkë, interferencat kanë emancipuar disi shtetasin dhe kanë nxe, ftohtë, fry e shfry mjedisin politik.

Kur në fillimpranverën e 2002-shit, në frontin antiterrorist, Shqipëria iu bashkua njerëzve që duan jetën, kundër atyre që duan po kaq shumë vdekjen, në Afganistan, panorama shqiptare kishte dy mesazhe. Jashtë u prezantuam si aleatë të së mirës, të paqes; këtu, pak në Tiranë e shumë në qytete problemore, ku edhe sot konsiderohen të frikshme për qytetarët amerikanë, mjedisi, përveç befasisë e përuljes së sojllekut, u ftoh me ish kryeministrin, e sapo vetëpranuar… Fatos Nano. Megjithatë, dëshira ua donte përgjithësisht shqiptarëve që bota të na respektojë si properëndimorë!

Pardje kryeministri ynë u kthye nga Amerika. Tryeza e rrumbullakët “Demokracia dhe shoqëria civile”, mbajtur në Nju Jork dëgjoi edhe fjalën shqiptare. I ftuar nga presidenti Bush, njeri ndër kryetarët e 20 shteteve pjeslëmarrës, mes të cilëve edhe presidentët e Turqisë dhe Çekisë, Sali Berisha foli si mik e partner i lirisë, demokracisë. Po ne kryetar shteti kemi Bamir Topin, mund të mendojnë një pjesë jo e vogël e shqiptarëve. Nejse, ndoshta kjo është temë tjetër. Bush e ftoi me emër Berishën, është thënë në komunikatën për shtyp të kryeministrisë.

Po kryeministri ynë përveç deklarimeve ka edhe ca detyra, detyrime, vullnete. Lufta korrupsionit dhe kufizim imuniteteve të deputetëve, ndoshta. Po vetëpranimi këtu ndesh edhe mohimin. Çahen kështu lidhjet monolite të mafies me politikën, të politikës me krimin ekonomik.

Shtresave shoqërore nën tutelë, në të vërtetë pak iu intereson se vetëpranimi i politikës në sy të perëndimit ndesh mohimin e zbatimit të ca parametrave të domosdoshëm për integrimin në strukturat Euro – Atlantike. Është kjo përpjekja e anonimeve që janë mësuar të krenohen se nuk janë shtatzënë, por krejt pak shtatzënë. Më shkoqur duam të themi se pas kuintave imazhet e milionerëve të tenderave, kanë ngritur mure të trasha tempujsh dhe nëse qeveria Berisha nuk i ndëshkon pa frikë, dallgët e zemërimit edhe mund të dalin nga shtrati. Skajshmëria Ciklopike edhe ekuacioni i forcave të “faturave” që vijnë nga ata që e njohin pak, krejt pak… veten. E aspak politikan.

Se, një hajdut që i bën karshillek jo vetëm votuesit, por edhe ligjit nuk kushton dhe aq shumë. Kushton pak mend. Përballje me ligjin.

Sokol Pepushaj

PRESIDENTI SIÇ NUK E PRISNIM

Një punë e mirë e bërë nga njerëz të ligj” – tha Neritan Ceka kur doli nga seanca e zgjedhjes së presidentit të ri të Republikës, Bamir Topi. “Turp që e bëtë, por faleminderit që e bëtë!” shkuante analisti Mark Marku lidhur me 6 deputët socialistë, të cilët me votat e tyre mundësuan zgjedhjen e Bamir Topit presidenti. Ajo që ndodhi në 20 korrik, mënyra se si u zgjodh Presidenti i ri i Republikës, u komentua dhe u prit gjerësisht si një rrezik i madh për demokracinë në Shqipëri, si një një lloj “fundi i politikës”.

Logjika është e thjeshtë: shumica demokrate në pushtet ka sot në tre prej posteve më të larta të shtetit 3 drejtuesit e saj më të lartë politikë. Me zgjedhjen e presidentit të ri të republikës, shumica i ka të gjitha shanset që kapë dhe ato institucione të pavaruara, të cilat deri më tani nuk i ka vënë nën kontroll. Ndaj, në çastin që ka vënë këmbën në Pallatin e Brigadave, Presidenti i ri Bamir Topi ka ndërmarrë në të njejtin çast një sfidë të dyfishtë: nga njëra anë ai ka sfidën e realizimit të detyrës së tij të lartë, në përputhje me ligjin dhe kushtetutën dhe nga ana tjetër, duke dalë nga rradhët mazhorancës, atij i takon tanimë misioni historik për të qenë në një farë mënyrë “kundër partisë së tij” E gjitha kjo për të realizuar misionin e tij prej presidenti i të gjithëve, prej presidenti, i cili ekuilibron institucionet dhe nuk i çon ato të gjitha në të njëjtën anë, në anën e qeverisë. Dy presidentët, me origjinë politike, para tij, Sali Berisha dhe Rexhep Meidani dështuan në misionin për t’u bërë “president të të gjithëve”. Eshte e qartë, që kur është betuar mbi kushtetutë presidenti Topi ka qenë “politikisht i kompleksuar” lidhur më mënyrën se si ai zgjodh në atë kombinatorikë parlamentare aq të ngatërruar, me ca dritëhije dhe të paprecedent. Afro dy muaj apo tetë javë janë pak për të krijuar profilin e një presidenti të republikës, por dalin dhe teprojnë për të dhënë shenjat. Dhe shenjat pozitive presidenti Bamir Topi duket se i ka dhënë. Kështu në vend të atyre sirenave të shumicës parlamentare që prisnin që firmën e parë në tavolinë ai të hidhte për heqjen kryeprokurorit Sollaku, presidenti Topi ka arritur të bëjë gjithnjë e më të natyrshme për të gjithë aktorët politike idenë e një reforme tërësore në drejtësi dhe në organin e prokurorisë. Në vend të atyre që prisnin një president që do të vendoste në vendet e mbetura bosh në institucionet e pavarura njerëz të shumicës po kemi një president të matur në veprime dhe kalkulimin e stafeve apo të zgjedhjen e personave. Në vend të një presidenti që të shigjetonte opozitën, sikurse kanë bërë parardhësit e tij partiakë ai, e ka bërë takimin me opozitën apo pjesëmarrjen e anëtarëve të opozitës dhe drejtuesve të saj pjesë të takimeve, aktiviteteve etj. Një normë që sot duket e natyrshme. Nga ana tjetër në javët e para të punës së tij si president Bamir Topi është treguar i ekuilibruar edhe në një tjetër drejtim: në atë për përfaqësimit të gjitha grupeve të shoqërisë shqiptare dhe të gjeografisë së vendit, ku të gjithë shohin tek Presidenti Topi një njeri të tyrin. Kështu, që nga festa e Çlirimit të Skraparit e deri tek vizita në familjen mbretërore, që nga vizita në Sarandë e deri tek interesimit për zjarret në pyje në Përmet apo takimi për planin rregullues të Tiranës, që nga takimet me partitë politike, e deri tek takimet më universitarët, po shohim një president që mund t’i referohen të gjithë. Është e qartë që një variabël i tillë politik ka dhe handikapet e veta. Kështu Presidenti Topi lipset të përforcojë mesazhin e tij politik, i cili herë pas here rrumbullakoset më shumë sesa duhet në përpjekje për të gjetur një mesazh gjithëpërfshirës. Por sigurisht janë vetëm fillimet dhe këto janë vetëm shenja. Ajo që është e qartë se presidenti Topi ka ardhur “politikisht i kompleksuar” në krye të shtetit. Sot ai duket se është “pozitivisht i kompleksuar”. Kjo duket premtuese për një presidencë të mirë “TOPI”.

Henri CILI

“GJUETI SHTRIGASH” NË OBORRIN E PASËM

Arrestimi i nje zevendesministri ne detyre, ky eshte Lajm! As edhe ne kohen e diktatures komuniste, nje zyrtar i larte i këtij rangu, nuk arrestohej ne krye te detyres. Fillimisht, ne mbledhje dhe plenume, pas “nje analize”, viheshin prangat. Edhe ne ate kohe, politika e mbrojtjes se imazhit publik te zyrtarit te qeverise, respektohej.

17 vite pas renies “de jure” te komunizmit ne Shqiperi, ndodh qe te arrestohet nje minister ne detyre, madje ekzakt sikur te ishte terroristi me i kërkuar ne bote, sigurisht pas Osama Bin Ladenit, i cili kërkohet “dead or alive” (gjalle ose vdekur). Lufta kunre korrupsionit dhe te korruptuarve, ishte dhe mbetet lajtmotiv i qeverise Berisha. Ky “kale troje”, sipas shume analisteve, i solli edhe fitoren politike te 3 korrikut 2005. Por kjo qeveri, po jep prova te shumta se mund te “gelltise” bijte e saj pa pike meshire. Pas nje kryetari komune te denoncuara nga mediat, tashme i hidhen prangat nje zevendesministri dhe nje drejtori shume te rendesishem ne Ministrine e Transporteve.

Askush nuk eshte kunder ketyre arrestimeve, edhe pse menyra sic eshte normale, mund te kishte qene me pak publike, por jo me pak efikase. Arresti ne flagrance dhe me pas masa e sigurise “arrest me burg”, nuk kane ndonje ndryshim shume te madh me statusin e “te pandehurit” te cilin e gezon nje ish- zevendesminister tjeter i PD-se, por edhe ish- Drejtoresha e Pergjithshme e Rrugeve, Lejla Saraci, e cila si per ironi te fatit eshte rikthyer “e komanduar” nga ministri Olldashi, per te zevendesuar te arrestuarin Ilir Berzani.

Nga kjo pike, jo vetem ne por cdo qytetari te thjeshte, i lindin pyetje dhe dyshime ne lidhje me “spektaklin” me te cilin u publikua arrestimi i 9 personave, mes te cileve dy zyrtare te larte te propozuar nga PDK-ja. Me marrjen e lajmit, drejtues te larte te kësaj partie, duket se u gjenden te papërgatitur natyrshem nga nje goditje nga brenda llojit. Edhe reagimet e para te Ndokes apo edhe Lesit, ishin ne kete linje. Me pervojen shume te gjate politike, kryetari Ndoka e kapi shume shpejt situaten. Ne politike por jo vetem mbrojtja me e mire eshte sulmi, sidomos kur ka edhe argumenta. Dy emrat e përfolur, zv.ministri Jaku dhe drejtori Berzani, natyrshem mund te jene propozime te PDK-se, por ne mes kandidaturave alternative te prezantuara ne tryezen e kryeministrit Berisha. Nje fakt te tille e deklaroi edhe kryetari Ndoka, dhe asnjehere nuk u pergenjeshtrua nga kancelarite e qeverise shqiptare.

Segmente te caktuara te politikes, edhe nga brenda mazhorances kerkojne te sulmojne Partine Demokristiane. Deklarata e forte ka ardhur nga kreret demokristiane, te cilet nuk kane ngurruar te përmendin edhe emra, sic eshte ai i kryeparlamentares Jozefina Topalli. Nuk eshte e qarte arsye qe Ndoka sulmon ashper Topallin, por tonet shume te ashpra tregojne se dicka nuk funksionon ne mes dy personaliteteve.

Nje deklarate tjeter e ashper, ishte edhe ajo per sulme te qarqeve fundamentaliste islamike ndaj PDK-se. Kjo eshte nje akuze e ashper e kryedemokristianit Nard Ndoka, e cila duhet analizuar me mjaft pergjegjesi jo vetem nga artikuluesi, por edhe nga klasa politike, institucione qe merren me sigurine kombetare. Per nje vend ne mes te Evropes, me aspirata te qarta integruese Euro- Atlantike, vetem përmendja e nje togfjalëshi te tille, duhet te ngjalle reagime.

Demokristiani Nard Ndoka, tashme ka mbi supe nje karriere mese 15 vjecare ne politike. Me pak fjale, eshte nje njohes mjaft i mire i tavolines se shahut politik shqiptar. Ne kete linje, jane edhe deklarimet e tija, pozicionimet ne emer te partise qe kryeson dhe grupit te saj kuvendor. Ndryshimi i Nikolle Lesit me Pashk Ujken, qe per shume kend konsiderohet si fillimi i percarjes se PDK-se, mund te shihet edhe si nje lëvizje e zgjuar ne sherbim te imazhit te demokristianeve. Me shume se strukturat partiake, ne përcaktimin e kandidateve per ministra, zv.ministra apo drejtore drejtorishe, peshen e vendimmarrjes e ka patur grupi parlamentar i PDK-se. Rrjedhimisht, shkarkimi i kryetarit te tij, merre me vete nje peshe te madhe te gabimeve ne propozime, e perserisim ne propozime, pasi emërimet behen nga kryeministri Berisha.

Skandali i përgjimeve te selise se PDK-se, por edhe i telefonale te zyrtareve dhe deputeteve te saj ne menyre te paautorizuar, eshte pjese e kundërsulmit te kësaj force politike me vokacion kristian ne filozofine e funksionimit. Nese eshte përgjuar telefoni i nje zyrtari te larte te PDK-se, por pa imunitet, ne kuadër te masave kunder terrorit, mbase gjithçka mund te legjitimohet. Por nese kane qene pre edhe deputetet, njerëz me imunitet te njohur nga Kushtetuta, pergjegjesia e institucioneve eshte shume e madhe.

Komisionet hetimore, jane edhe arma me e fundit e PDK-se, per te marre revansh ndaj te gjithe atyre qe kerkojne “ti fusin shkopinje ne rrota”. Pergjimet qe jane bere gjate hetimit per tenderin e rruges Durres- Kukes, ku jane ne shenjester ministri i jashtem Lulzim Basha, ish- zevendesministri Teliti, drejtorja e Rrugeve Saraci e shume te tjere, jane objekt i nje hetimi te kërkuar nga PDK. Pervec kësaj, ata kerkojne te kthejne ne skene edhe hetimin e ngjarjes se Shkallnuerit, ku mendohet se nje ish- kryeminister socialist, pasi ka aksidentuar nje qytetar duke e lene te vdekur, eshte përpjekur te fshehe edhe gjurmet.

PDk eshte e vendosur ne rrugen e saj te bashkëqeverisjes. Kryetari Ndoka thote se grupi parlamentar do te jete shume shpejt me dy shifra, qe do te thote te pakten 10 deputete ne Kuvend, pra nuk do te kete tkurrje. Deri ne keto momente, premtimet jane mbajtur dhe PDK eshte forcuar edhe me numra deputetesh. Demokristianet nuk heqin dore as edhe nga postet qe u takojne. Pasi eshte pranuar dorëheqja e zv.ministrit te Transporteve Jaku, i arrestuar, PDk ka bere propozimin nominal, kete here pa kandidature alternative, qe sipas gjasave do ta miratoje edhe kryeministri Berisha. Ish- kryetari i PDK-se dhe ish- ambasadori i Shqiperise ne Vatikan, Zef Bushati, do te jete zv.ministri i ri i Transporteve. Nje zgjedhje e përkryer edhe pse duhet thene se kapacitetet e gjithanshme  dhe te sprovuara tashme te Bushatit, kerkojne nje angazhim te nje niveli shume me te larte perfaqesimi.

Pak kush ka dyshime qe “lufta e shtrigave” ka nisur ne oborrin e pasem te mazhorances aktuale. Shenjat e para te nje “lufte brenda llojit” qe sipas Darvinit eshte me e rrezikshmja duke rrezikuar edhe vete ekzistencen e “llojit”, duken qartas. Ne biologji, jane genet superiore ato qe mbijetojne. Gjithcka filloi nga nje arrestim i bujshem i 9 personave per tenderat e rrugeve te Shqiperise. Pertej bujes se arrestimeve, fjala e fundit eshte e drejtesise shqiptare e cila le shume per te deshiruar. Sipas gjasave, kjo ka qene edhe nje nga temat e bisedes qe kreu i ri i Grupit te PDK-se ne Kuvend, Pashko Ujka ka trajtuar ne takimin e pare me presidentin Bamir Topi.

Gjykatat shqiptare do te japin nje vendim edhe per zyrtaret e larte te Transporteve: shpallje fajtor dhe denim ose pafajësi! Nese do te ndodhe kjo e fundit, kush do ta mbaje pergjegjesine per demin moral te shkaktuar jo vetem individëve, por edhe Partise Demokristiane?

Blerti Delija

NISET PËRNGA AMSHIMI AT ZEF PLLUMI

At Zef Pllumi u nda përgjithherë nga të afërmit, nga Shkodra, nga admiruesit, nga gjithsekush e njohu, ndigjoi për të dhe lexoj prej tij. At Zef Pllumi, i fundmi i brezit të artë të françeskanëve shqiptarë, atyne që kulmuen në pjedestal tiparet me të spikatuna të kulturës dhe qytetarisë, lirisë dhe devotshmërisë, përkushtimit dhe dashnisë. Zemra e tij pushoi së trokituri në Romë në moshën 83-vjeçari. Jeta e tij, si e çdo kleriku tjetër shqiptar, e çdo predikuesi të fjalës së Zotit, të të vërtetës kishte ecur nëpër një jetë plot ulje dhe ngritje, duhet të ketë qenë në momentet e fundit, së paku i qetë për diçka: në jetën e tij të trazueme, ai arriti të përmbushë amanetin që i lanë sivëllezërit e tij të besimit. Ai arriti të dilte tej kufijve të njërës prej diktaturave më të ashpra të botës, të triumfonte mbi vuajtjet, vrasjet, zhdukjet, për t’i dëshmuar brezave që vijnë një ndër krimet më të qarta dhe më ngjethëse të Evropës: zhdukjen e klerit katolik për arsyen e vetme se nuk pranonte komunizmin.

Ithtar dhe trashëgimtar i Fishtës, Arapit, Palajt dhe një grupi të jashtëzakonshëm klerikësh, që po aq sa të tillë qenë edhe figura të rëndësishme të kulturës dhe shkencës shqiptar, i formuar në shkollën më serioze që Shqipëria kishte në atë kohë, atë françeskane, At Zef Pllumi pati fare pak mundësi ta ushtrojë besimin e tij. Fare i ri u arrestua nga komunistët që erdhën në fuqi në Shqipëri. U torturua dhe u dënua me disa vjet burg. Dalja nga burgu, në fund të viteve ’40-të qe e përkohshme. Pas disa kohësh liri, ai u arrestua sërish, për të vuajtur në burgjet komuniste plot 26 vjet të tjerë. Duke pasur në qeli, për shumë vite dhe në shumë rrethana, padyshim elitën e intelektualëve shqiptarë.

Jeta e tij, është po kaq e pabesueshme. Refuzues për t’ju nënshtruar regjimit; i aftë për t’ju përshtatur dhe për të mbijetuar në kushtet e burgut; i bindur në drejtësinë e bindjeve të tij dhe i paepur në qëndresë, me një qëllim të vetëm: mbijetesa për të dëshmuar atë që kishte goditur familjen e tij të besimit. Ai besoi deri në fund. Besoi te Zoti dhe drejtësia, besoi se e vërteta vonon, por nuk harron dhe realisht kjo ndodhi. Një ditë, ai u kthye sërish aty ku e kishte lënë karrierën dhe besimin e tij, 46 vjet më parë. Më dhimbje, i trishtuar, por edhe i lodhur, ai nuk u ankua, por vijoi tutje në kohën tjetër. Kur 67-vjeçar ai arriti të dalë në brigjet e një Shqipërie të lirë, si pak të tjerë, ai mendoi se duhej të fitonte kohën e humbur. Në 17 vjet, ati i nderuar iu fut rimëkëmbjes së traditës françeskane, ringjalljes së bibliotekës së saj, trashëgimisë së mrekullueshme, ribotimit të veprave dhe monografive dhe, mbi të gjitha, shkrimit të kujtimeve të tij. Kujtime që u botuan nën titullin: “Rrno vetëm për me rrëfye”! Një libër i jashtëzakonshëm, ngjethës, por edhe reflektues. Një libër, që përbën padyshim korpusin qendror të momuaristikës së burgut e më gjerë në vitet e komunizmit, por që përbën një monument të rëndësishëm për gjithë vuajtjen e klerit në Evropën Lindore komuniste.

At Zef Pllumi u shua pardje, vonë, në mbrëmje. Ai iku, duke lënë pas një kujtim të mrekullueshëm. Kujtimin e një njeriu, që besimi dhe kuraja e ngjitën nga ferri ku e kishte hedhur koha, në Parajsën ku me siguri duhet të prehet tashmë. Ai iku, pasi kishte arritur në një jetë të trazuar, të përmbushte amanetin që iu kishte dhënë mësuesve dhe ithtarëve të tij: rrëfimin. Ai iku, me atë qetësi që shkon gjithkush që beson se në jetë ka bërë ashtu siç duhet të bëjë dhe që nuk përse të pendohet për asgjë. Ai iku pa pendesa, duke na lënë pas një bibliotekë të mrekullueshme, një shembull në jetë dhe fjalën e tij monumentale: gjithkush merr në jetë atë që meriton… Lamtumirë At!

Këto ditë të mbushuna plot me përkushtim, punë, angazhim duket se rrojti vetëm për me tregue, e tregoi aq sa mujti për një nga periudhat më satanike të historisë së kombit shqiptar. Ai solli edhe Shqipërinë e tij të trazueme, lënguese, të dhunueme, të shkelun, të nëpërkëmbun dhe këtë e bëri ma mirë sbahet, nëpërmjet një vepre tepër voluminoze, “Histori, kurr e shkrueme” At Zef Pllumi, Ati i vuajtjeve e i qëndresës, u shua larg strehëzës së tij, larg godinës së Kuvendit Françeskan në Shkodër, larg kishës së meshave të tij, larg oborrit të kuvendit, larg Shqipërisë. Sa kohë rrnojti e mori frymë, pati një qëllim të madh, e tani misionin do e kryejë vepra e tij, përpjekja titanike për të dëshmu, për të tregu, për të rrfy. që është një pasuri e çmuar e memories sonë kombëtare, e historisë sonë të molepsur nga ideologjizmat bolshevike. Dhe tanë këtë e bani për të mos lejuar në këtë mënyrë rikthimin e diktaturave, në të gjitha format e tyre, gja e cila asht një kërcënim serioz, një rrezik që kaplon gjithçkatejërgja në rrugën e logjikës së pranimit të gjanave.

S’ka reshtur asnjëherë, edhe atëherë kur nuk lejohej të përcillte kalvarin e gjatë të vuajtjeve, që nuk ishin vetëm të tijat, nën një gjuhë të pasur, me një forcë vërtetësie që vetëm vullneti i një njeriu të devotshëm, një njeriu të përkushtuar të Krishtit mundi, diti dhe e bëri. Tançka që ai tregoi janë fakte të pamohueshme dhe rrjedhshmëri, që ngjall kureshtje për vijuar leximin e rrëfimit të atit të përvuajtur. Ai jo vetëm rrnoi për me tregu, por guxoi për me dëshmu për gjithçka që vujti vetë dhe gjithë ajo pjesë shqiptarie që lëngoi nën thundrën e diktaturës Hoxhiste.Jeta e tij s’qe aspak e lehtë, plot dhembje, vuajtje dhe sakrifica, që i kapërcyen kufijtë e njerëzores. E jo më kot mbi zhgunin e tij qëndroi edhe medalja, që Presidenti, Alfred Moisiu, nderoi At Zef Pllumin me Urdhrin “Nderi i Kombit”. Madje në fjalën e tij, mëse një vit të shkuar, Presidenti Moisiu theksoi: “Rasti e solli që katër vjet më parë të jap dekoratën më të lartë për shkrimtarin, patriotin, politikanin dhe intelektualin e shquar Gjergj Fishta, ndërsa tani pata fatin të nderoj nxënësin e Fishtës, shkrimtarin, historianin dhe publicistin, At Zef Pllumi”. E fundvitin që shkoi, u nderua edhe me çmimin “Penda e Artë”, si një prej legjendave të vetme, të mbetura gjallë prej asaj vuajtje të madhe e që na la si pasuri veprën e tij, dëshmi e madhe e së shkuarës.

E megjithatë kurrkush ma fort nuk gjuejti mbi murin komunist që s’bzajti se sa vetë At Zef Pllumi. Ai dëshmoi kjart duke ndriçu një nga natat më të errta të historisë së pasluftës, e pse jo edhe ma t’pusten që ka njoft ku popull, lëngatës komuniste. Tash ai nuk asht ma mes nesh, por përjetësi ka thirr shpirtin e tij të dlirë për me i’a rrok përmasat e amshimit.

Krishti e pastë në Parajsë, Amin

Albert Vataj

BERISHA E BASHA PËRBALLË BB-SË DHE “BECHTEL”

Në një përpjekje për të eliminuar nxehtësinë e aferës “Bechtel” nga shpatullat e tij, ministri i Jashtëm, Lulzim Basha, tani po provon ta drejtojë gishtin për nga Banka Botërore. Nuk është një manovër që habit po të kemi parasysh që BB-ja është zhytur aktualisht në një skandal korrupsioni brenda vetes. Sigurisht që mund të gjesh ndonjë lidhje midis “Bechtel” dhe BB-së, por pjesëmarrja e kësaj të fundit është e limituar në rolin e “usual input” në zhvillimet ekonomike dhe infrastrukturore të Shqipërisë.

Pra qartazi Basha është duke provuar të shfrytëzojë ambientin dhe rrethanat aktuale të ngjarjeve në BB-ë si kamerdare për të shpëtuar lëkurën e vet. Të mos harrojmë se Sali Berisha, që tërheq fijet mbi kokën e Bashës, ka një histori dëgjimesh selektive të rekomandimeve të Bankës Botërore. Përshembull: ishte dakord me Bankën Botërore kur kjo kërkoi ngritjen e një centrali elektrik në Vlorë, pavarësisht kundërshtimeve të shumta të qytetarëve vendës, por po ky Berishë e ka injoruar tërësisht Bankën Botërore kur ajo e paralajmëronte në mënyrë të përsëritur për rrezikun e firmave piramidale. Nëse Berisha beson se BB-ja e paska tashmë në dorë fatin e Bashës, ai mund të flasë rreth kësaj me presidentin e BB-së, Robert Zoellnick, gjatë vizitës së pritshme në Nju Jork, apo jo? Është e vështirë të besohet se Banka Botërore mund t’i rekomandojë një qeverie të procedojë me një kontratë të këtyre përmasave, pa njohur ende projektin që financohet. Kush njeh tregun e kapitaleve, mund ta marrë lehtë me mend këtë. Është akoma edhe më e pamundur që Banka Botërore t’i ketë komunikuar Bashës një gjë të tillë pa një memorandum të shkruar, apo shkëmbim korrespodence gjithashtu me shkrim. Një institucion si BB-ja nuk do të kishte dhënë apo kërkuar kurrë një aprovim të këtij tipi me ndonjë telefonatë të thjeshtë gojore. Kështu që Basha mund të na i provojë lehtë deklarimet, duke vënë në dispozicion të publikut korrespodencën e shkruar me Bankën Botërore. Pra, zoti Basha, nxirr dokumentet ose qepe! Unë i kam dërguar një letër Ambasadës Amerikane në Tiranë, ku kërkoj disa përgjigje lidhur me këtë çështje. “Bechtel” njihet si një shoqëri e rëndësishme në Shtetet e Bashkuara dhe zbaton projekte të infrastrukturës në bazë globale. Është një nga ndërmarrjet e ndërtim/inxhinierisë më të mëdha në botë dhe ka kontakte politike në nivele të larta në Uashington, dhe kryeqytete të tjerë. Para se të bënin pjesë në ekipin e Reganit, ish-sekretari i Mbrojtjes, Caspar Weinberger dhe ish-sekretari i Shtetit, George Schultz, ishin të dy funksionarë të “Bechtel”. Kështu që nuk është ndonjë habi që “Bechtel” ka përfituar nga influenca e vet politike për të fituar kontratën shqiptare. Por asgjë nga këto nuk ndryshon thelbin e çështjes: që përgjegjësit kryesorë për problemet që lidhen sot me këtë aferë janë Sali Berisha dhe Lulzim Basha. I njëjti Berishë që ka përgjegjësinë për lulëzimin e skemave piramidale që u pasuan me djegien e Shqipërisë në 1997-ën. Berisha dhe Basha duhet të gjykohen para organeve të drejtësisë për shkelje të rënda ligjore në këtë aferë. Shumë vite më parë ka pasur marrëdhënie biznesi me “Bechtel” lidhur me veprimtari tregtare në Lindjen e Mesme dhe Kinë, ndaj kam një farë familjariteti me këtë kompani. Përsëris se është padyshim një nga shoqëritë inxhinierike më të mira në botë. Është gjithashtu një kompani që merr pjesë në projekteku kërkohen teknologji të rezervuara të cilat pakkush i posedon, ndaj është e kuptueshme që një angazhim i saj mund të provokojë kosto të larta. Edhe nëse diçka shtrëngonte që “Bechtel” të futej në një listë ofruesish si realizues të një projekti rruge në terrenin malor të Shqipërisë, qeveria i ka pasur të gjitha mundësitë që në këtë listë të klasifikonte alternativa nga vende të njohura, tashmë për oferta agresive në projekte ndërkombëtare të inxhinierisë civile si Kina apo Koreja. Por pas skandalit me “Albtelekom”, nuk di nëse ka ende njerëz që kuptojnë nga tregjet që të vazhdojnë të habiten me Sali Berishën. Një kontratë fillestare prej 300 milionë dollarë (dhe një kosto që nga disa llogaritje dhe vlerësime duke pasur parasysh kohën dhe lëvizjen e çmimeve mund të arrijë deri në 1 miliard dollarë) – përfaqëson një përqindje të lartë disproporcioni në GDP-në e një vendi të vogël si Shqipëria. Kështu që më e pakta, Berisha dhe Basha nuk “kanë marrë në konsideratë” një “hollësi të vogël”: si do të mund ta paguajë Shqipëria këtë projekt? Dhe si është e mundur që një kontratë e këtyre përmasave të mund t’i jepet “Bechtel-it” pa një ofertë kompetitive? Dhe pa një projekt (??!) Berisha dhe Basha duhet urgjentisht t’u përgjigjen këtyre pyetjeve në publik. Dredhimet dhe bishtnimi i drejtësisë nuk janë një mënyrë e panjohur veprimi për ministrin Basha. Kujtojmë që ky person kançeloi skedulime të tëra në kohën e Komisionit Parlamentar që tentoi të hetonte sektorin e telefonisë mobile në Shqipëri. Kështu që askush nuk duhet të habitet me shkopinjtë që ai po fut në rrotat e Prokurorisë në këtë hetim të aferës së rrugës Durrës-Kukës. Kjo sjellje e këtij zyrtari të lartë është një mungesë e thellë respekti për normat ligjore dhe një shuplakë në fytyrën e qytetarëve shqiptarë. Zoti Basha, ndaloni fshehjen pas imunitetit parlamentar. Nëse nuk keni asgjë për të fshehur, atëherë nuk keni pse të trembeni!

Geri Q. KOKALARI

“VEGIMET E NJË DITE ME SHI” I MERITAN SPAHIJA-JT  – NJË ROMAN FIN, I GATSHËM PËR TË PENETRUAR NË “EUROZONË”, KU BËJNË MËNJËANË KAFKA E XHOJSI

Parafjalë

Pasi pata lexuar me kulm e me themel Camajn e Pashkun, i përvesha mëngët e një aventure të re. Vendosa të lexoj një autor pabesueshmërisht krejt pak të njohur në universin e letrave të pas viteve nëntëdhjetë. Meritan Spahija i ka dhënë lexuesit të vet gjermëtash tre romane pasionantë e me nëntekst vështirësisht të kuptueshëm për lexuesin që harxhon kohë për të jetuar. Them vështërsisht të kuptueshëm pasi dëshëroj të parathem se është një vistër autorësh të fismë, befasues e sfidantë, që nuk të grishin t’i lexosh përpara se ti të shkosh në palestrën e formimit tënd mendor, për të lexuar kuptueshëm autorë të rëndësishëm.

Le të mos ua zgjidhim yzengjitë përsiatjeve. As përshkit nuk ka përse ta analizojmë vandakun e krijimtarisë në prozë të gjatë të Meritan Spahija-jt. Nëse mbërrijmë tek ai cak ku kemi thënë sadopak fjalë për romanin më të ri “Vegimet e një dite me shi”, me të cilin përballet së fundmi me lexuesin ky autor pretendues për t’u ngjitur në lartësinë e majes së lisit të letrave shqipe, kemi bërë detyrën e shpalimit të një versioni të hulumtimit letrar, pa i lodhur fort nofullat për përtypjen.

Profil për ta ingranuar në kohë reale këtë roman impozant në kalvarin e mesazhit që përcjell

Ngasja për të shkruar një roman, mund të jetë dhe ekstrakti i një epoke të përjetuar nga narratori. Në se Meritan Spahija ka zgjedhur kapërcyellin e dy mijëvjeçarëve për të endur pëlhurën e “Vegimet e një dite me shi”, është zgjedhje e tij dhe ne e përshëndesim këtë zgjedhje. Dhe në se ka gjasa të mos ngutemi për të sigluar vendndodhjen e endjes nëpër jerm të substraktit të kësaj proze të kalibrit sipëran, gjakojmë të themi se ngjarjet prushërojnë në një metropol ballkanik a europian, nuk ka kurrfarë rëndësie. E sa për personazhet, fatlumturisht janë të dukshëm e të padukshëm, realë e surrealë, silurues të një realiteti me uljengritje të frikshme, bohemë që të kujtojnë eskimezët e të zhurmshëm sa kohë të sjellin nëpërmënd gjallërimin e beftë të mjediseve ku bota urbane djersin e pezmatohet pambarimisht. Nuk ngutemi por të mos shtojmë, se heronjtë letrarë të romanit në fjalë edhe kur janë të zhgarravitur, janë të prekshëm, të ndijshëm, perceptohen pa fije zori edhe kur irrealja shetit lirshëm në bashtinat e kompleksit të veprimeve të tyre të përditshme. Autori, te e mbramja dhe si bashkëkohës i ndodhive të mbarsura me sharm vezullues deri në verbim hyjnor, beson se e ka aty dhe lexuesin e vet, të kualifikuar e të përgatitur shpirtërisht për të përcjellë në subkoshiencë rrëshirën e një krijimi me shije të hollë.

Gjuha e përdorur, diafragma e përsosur e komunikimit

Hajt të besojmë se e para ishte fjala, për të thënë se gjuha e përdorur nga shkrimtari në “Vegimet e një dite me shi”, është skajshmërisht e moderuar. Një rregjiment fjalësh gjithë kolorit pulsojnë në indet e tejdukshme të kësaj proze që të përfshin në shtjellat e veta përgjatë shpalimeve, me një dozë skrupoloziteti që të mahnit. As gegë as toskë, por një shqipe e pastër, e situr aq mirë në shoshën e krijuesit sa të bën ta kesh lakmi. Leksiku është larg standartit ku uniformiteti tregon muskujt. Kjo risi është shenjë e mirë e braktisjes së mishmashit të sajuar në dekadat e fundit të ekzistencës sonë rreth kolorit pa bukë të një gjuhe me hibridizim idhnak e nekrofil. Neologjizmat e sajesat e gjuhtarëve tonë me dije të përftuara nga kalku i mërzitshëm i një lëngate të gjatë, nuk ndeshen në faqet e librit. Dukuria impozante i bën nder krijuesit e lexuesit.

Po përkah anon gjuha e kthjellët e Spahija-jt? Le ta pranojmë se anon nga gegërishtja e mbrujtur në magjen e Ndre Mjedës e Eqerem Çabejt. Dhe ky syzim radhitet këtu për të thënë se autori pozon si një gegë me kulturë e dije universale, që me dinjitet është vënë në rolin e semaforit, drita e gjelbër e të cilit të detyron të dorëzohesh përpara alternativës se cili dialekt i shqipes është primo inter pares.

Le të jetë në rolin e shtojcës, fjalëformimi e pasuron leksikun duke e bërë më të zhdërvjellët komunikimin e romancierit me lexuesin e kualifikuar. Edhe një plus i madh më tepër për veçimin e Meritan Spahija-jt nga narratorë që legalizojnë marrëzitë e veta, duke publikuar flamën e letrave shqipe në emër të traditës apo të novatorizmit kallp të ndonjë pararendësi të pompuar me pa të drejtë.

Njeriu në rolin e aksit që vais gjymtyrët e ndodhive të hedhura me guxim në telajon e përditshmërisë

Një prozë e gjatë, që bulëzon nga një ëndërr e mbarsur me ankth, të merr përpara furishëm duke parathënë se stomi i matanëbregut është një bashtinë ku mirësia përkundet në djepin e ëndërrimeve. Nis me një ëndërr e me një përkëdheli romani më i ri i Spahija-jt. Ëndrra përpëlitet në gjumin e llahtarshëm të heroit gati mitik të “Vegimet e një dite me shi”. Nuk ka një emër cilësor personazhi kryesor i romanit. Ani, thotë lexuesi. Ka botë, ka tension elektrizues për të gjitha hapat që hedh në jetën e përditshme. Kjo jetë është mjaft e veçantë, ndërkohë kur përshkohet në zikzake të panumërta e kacaviret në brinjat e mosbesimit shpesh. Heroi i prozës vezulluese është ai kryetipi i njeriut të mirë që ndeshet rrallë në shoqëritë e vendeve në zhvillim, por edhe ndër ato ku ekzistenca varet në fije të perit. Ky personazh për mendimin tim nuk ka gjak në deje, por silic të lëngët. E grryen çdo ditë mendësinë e mbrapshtë të jetës njerëzore, sa kohë kjo e fundit turret furishëm drejt hiçit e asgjësë. Nuk i ka me bollek këta tipa me profile të skicuara me hijeshi e skrupulozitet, as bota e letrave metropolitane ndërplanetare. Sa kohë e gërric lëkurën e së keqes, sinonimi i Hamletit apo Otellos, alias heroi i “Vegimet….”, është ndërkohë prijës i “majasë” së shoqërisë njerëzore me gjasë të qytetëruar mjaftueshëm. Nuk bën çudira heroi i romanit që analizojmë. Lëviz paprashëm. Por në rrethoren e një mjedisi ku ndërthuret ëndrra e realiteti, në ngjizje e shprishje ndërvedi. Bash aty ku kryeneçësia bën festë. Dhe është detaj i pranueshëm revoltimi sa herë diçka merr pamjen e ngërçit. Një barrë me epikë e hedh përmbi shpinë ky tip i këndshëm letrar. Dhe e shkarkon kur i shtendosen muskujt. Për të mbërritur tek një prag i ri. Ku brishtësia mbjell arën e vet me frymën e besimit. Rend pas ëndrrës shumëkushi i “Vegimet…”. E kap për krahu ndonjëherë. Ëndrra e shpërfill. Por ftesën për ta ndjekur ia përsërit. Dikur e mbërrin lakun ku hidhet e përdridhet ëndrra. E bën sus. Si dirigjenti me sharm kur bën të heshtë orkestrën e harqeve në një tubim të gëzueshëm. Si për të na bërë me dije ne lexuesve të vëmëndshëm se, rutina ka brirë dhe se krijesat e brirëzuara duhen shmangur nga rrugëtimi i njeriut të mirë. Një kryetip letrar si ky haset rrallë në letërsi. I plotë e sklerotik. I verbër kinse, por dhe si Argusi. Mohues e pohues. Ndërtues e shkatrrues. Ngrirës e përndezës. Me lëkurë ku tatuazhet sfilojnë me maskat e marrëzive njerzore, aq të shumta në numër e me më shumë ngjyra sa çka ylberi në qiellin pranveror kur retë shfryjnë inatet mesvedi. Ky tip i stilizuar me merak narratori, i nevojitet lexuesit e magmës letrare që përcillet nga letrarë të fisëm ballkanikë e europianë. Nuk është tepri t’i afrohemi këtij tipi me shije të hollë ta joshim e t’i besojmë udhërrëfimin. Dhe të mos harrojmë ta ndërmendim në kah të mirë brilantin e kësaj brilantine letrare që na jepet rasti fatlum ta analizojmë.

Në mbyllje të këtyre pak hulumtimeve modeste ku shtegu mbetet fatlumturisht i hapur për kolegë e miq

Romani “Vegimet e një dite me shi” i përngjan një tabloidi, të cilin ngado ta vërtitësh, përshfaq një pamje të re. Është rasti për të thënë se një kundrim ndryshe hedh po aq dritë e në mos më tepër, në shpalimin e përsiatjeve të përftuara nga leximi, gjakoj jo i njëfishtë, i kësaj proze specifike në llojin e vet e me synime për të qëndruar në syprinën e simotrave më të fisme të saj. Autori i këtyre shënimeve të hedhura në letër, pa droje se një dytës ka mendim tjetërsoj, anipse në sens të mirë për narrativën me nerv e narratorin e nginjur me sharm letrar, mendoj se bëri mirë kur iu shmang me vetëdije inskenimit të fabulës romaneske e dukurive rezatuese të saj. Kjo prirje shkon në dobi të lexuesit, e thëntë Zoti të jetë sqimtar kur lexon libra të këtij kalibri. Për autorin e këtyre radhëve e jo vetëm për atë, lexuesi është partner i shkrimtarit. Dhe nuk është faji i këtij të fundit kur luksin për të ndërtuar një partneritet dinjitoz e has rrallë. Por ani, se ndërkohë Diogjeni – shkrimtar e gjen lexuesin. Proza e pastër nga skizmat e mbrapshtive të kamufluara, është si ajo vera e vjetëruar që të bën me dije se gota nuk duhet lënë bosh. Muza e shkrimtarit të përgjegjshëm për maturimin e formimit të lexuesit, nuk lodhet së lotuari për të nderuar një dhembje, e për të krijuar një ekstazë të virgjër pas së cilës rend duke e shkundur përherë e më trembshëm hirin e lodhjes.

Në rastin konkret patëm luksin për të anunçuar një prozë delikate por të maturuar, e një romancier për të cilin fjala e pathënë është modul i mungesës së gjallë.

dash CACAJ , shkrimtar e botues

BRAKTISËN FRONTIN. TANI NË RREZIK PËR JETËN

Zhvillimet e fundit flasin në gjuhën e terrorit në Kosovë. Shpërthimi i fuqishëm në një lokal të Prishtinës, katër ditë më parë, ku humbën jetën dy  persona dhe  u plagosën 11 të tjerë, e ka acaruar situatën shumë. Ne ishim nisur drejt fshatit Bratush të Gjakovës për të mësuar rreth fatit të Sabri Kuçit, Ku familja e tij, sipas hetimeve tona, ka humbur në kohën e luftës. Atje, komshinjtë na tregojnë se Sabri Kuçi, me gruan Belkize dhe djalin Arjan, kishin udhëtuar drejt Shqipërisë në kohën e luftës dhe nuk janë kthyer më. Madje nuk dinë nëse janë gjallë apo të vdekur.

Sipas hetimeve, një djalë i Sabrisë, Alban Kuçi, gjatë luftës në Kosovë, kish qenë ushtar dhe kish braktisur shërbimin duke u larguar diku drejt Perëndimit. Një bashkëfshatar që nuk prononcohet për gazetën, pasi ka frikë për jetën e tij, na jep këtë fotografi të Alban Kuçit. Mësojmë se i ati asokohe kish qenë pjesëtar i UÇK-së, por i biri ikën nga frika se vetë UÇK-ja do e vriste. Pas ikjes së të birit, UÇK-ja tenton ta vrasë edhe Sabrinë, i cili ka lënë trojet bosh. Raste të tilla ku vetë UÇK-ja ka pushkatuar edhe pjesëtarët e vet janë të shumtë.

Është kjo një nga familjet e shumta të shkatërruara në Kosovë. Shifrat që mësojmë atje janë rrëqethëse. Janë reth 4000 kosovarë të humbur. Varret masive zbulohen dita me ditë. Pra, në Kosovë edhe sot terrori është potent, si në mesditë, ashtu edhe në mesnatë.

KOSOVA, RRUGE PA KRYE

Ka patur raste ne historine ruse kur ngjarjet ne nje vend te larget, apo fati i nje populli te huaj eshte bere subjekt i volitshem per propagande te brendshme. Diplomatet ruse, shpesh, e japin ndihmesen e tyre duke i perfshire koleget e fuqive te huaja ne debate te cilat ndonjehere shnderrohen ne kriza poltike dhe diplomatike ne shkalle te gjere.

Pavaresia e Kosoves nga Serbia eshte bere nje ceshtje e tille per politiken bashkekohore ruse me zyrtaret ruse qe kane marre anen e aleateve te tyre sllave. Historia e marrdhenieve ndermjet shqipatareve qe banojne Kosoven dhe serbeve (ne Kosove dhe ne Serbi) eshte kaq dramatike dhe e dhunshme sa nuk eshte krejtesisht e qarte se si keta dy popuj arriten, deri jo para shume kohesh, te bashkekzistonin brenda kufijve te te njejtit shtet.

Ne njeren ane, historianet serbe parashtrojne nje varg dokumentesh per te demonstruar se “Kosova historikisht i perket Serbise”. Ishte aty ku filloi shteti serb. Ne shekujt 13-te dhe 14-te Kosova ishte gjithashtu qender shpirterore e Serbise me kisha dhe manastire ortodokse te shumta te ndertuara ne ate zone. Ne fushen e Kosoves ne vitin 1389 ushtria serbe e udhehequr nga princi Llazar u derrmua nga turqit te cilet ia mohuan serbeve pavaresine per 500 vjet. Megjithate, beteja u be nje celes historik i identitetit kombetar serb dhe, edhe sot e kesaj dite, ata nuk besojne ta kene humbur betejen. M’ane tjeter, historianet shqiptare ngulmojne se shqiptaret jane pasardhes te trakeve dhe ilireve te cilet i banuan keto zona kohe perpara mberrtijes se sllaveve.

Eksperimenti i bashkejeteses serbo-shqiptare brenda nje shteti te pavarur ka zgjatur vetem nje shekull ne periudhen moderne. Ai shekull u shenjua nga konflikte te panumerta, nderhyrje nderkombetare dhe spastrim etnik kryer nga te dyja palet. Gjerat veshtiresohen edhe nga fakti se serbet jane te krishtere dhe shqiptaret muhamedane. Ne fakt, sot ne bote, ka pak shtete ku nje shumice muslimane jeton ne paqe te plote, harmoni dhe, c’eshte me e rendesishme, ne barazi politike dhe qytetare me pakicen e krishtere.

Ne vitin 1918, mbreti Aleksander Karagjorgjevic, diktatori manarkist i Jugosllavise, nisi nje program riatdhesimi te mijra familjeve serbe te cilat me pare qene larguar forcerisht nga Kosova prej shqiptareve. Sidoqofte, procesi i i rigjallerimit te balances etnike u pre gjate L2B. “Shqiperia e madhe” krijuar me ndihmen e Gjermanise dhe Italise kapi shumicen e zones duke perzene 100 mije serbe dhe duke vrare 10 mije. Ne vitin 1943, ne nje takim ne Prizren u krijua Lidhja e Dyte Shqiptare me qellim spastrimin e popullsise serbe. I sapoformuari “Divizioni SS” u be forca kryesore ne zbatimin e kesaj fushate gjenocidi. Per te qene te balancuar duhet te shenohet se qene shume shqiptare qe luftuan perkrah serbeve kunder forcave te Hitlerit.

Pas mbarimit te L2B, Josif Broz Tito-ja, nje kroat, u vu ne krye te regjimit qe erdhi ne fuqi ne Jugosllavi. Ai ua ndaloi kthimin ne Kosove serbeve te debuar prej andej ne emer te marrdhenieve te mira me shqiptaret (dhe duke ia patur friken zgjmit kombetar te serbeve). Ne fakt Tito-ja kishte ne plan formimin e nje federate ballkanike nen udheheqjen e tij, gje e cila e terboi Stalinin i cili nuk mund ta duronte konkurencen ne eksportimin e komunizmit.

Cuditerisht pasi u prish me Tito-n ne fund te viteve ’40-te Stalini mbeshteti me zell krijimin e nje Kosove shqiptare te pavarur me qellimin e shkrirjes se afert me Shqiperine nje shtet me te cilin ai kishte marrdhenie te mira asokohe. Keshtu, Stalini kishte ndermend te shkonte edhe me tej se “plani i Ahtisaarit” e cili parashikon vetem “pavaresi te pjesshme” per Kosoven.

Pas Stalinit vete politikanet jugosllave bene shume per t’i shkaterruar marrdheniet mes serbeve dhe shqiptareve. Nga fillimi i viteve ’90-te ata me efektshmeri i shnderrun ne te pashpresa mundesite per lidhje te ardhshme. Ne kushtetuten e 1974-es Tito-ja, ne thelb, i dha Kosoves autonomi te gjere dhe, me pas, derdhi para dhe ndihma ne province. E gjitha pa frute; Kosova mbeti pjesa me e prapambetur e Jugosllavise. Me pas Slobodan Milosevic-i filloi t’i kufizonte te drejtat e autonomise dhe me vone ndermori operacione spastrimi etnik ne Kosove dhe ne pjese te tjera te Jugosllavise. Lufta qe shpertheu hoqi nje vije vendimtare mbi shpresen serbe per permbysjen e raporteve etnike ne Kosove; ata jane tani nje pakice e vogel qe jetojne nen rojen e armatosur te forcave nderkombetare.

Sidoqofte, Rusia eshte shprehur se eshte kategorikisht kunder pavaresise se Kosoves duke e kthyer kete ne nje ceshtje parimore ne nje perballje diplomatike me Perendimin. Megjithate, nese perpiqemi tu paraprijme ngjarjeve ne perballemi me pyetjen e meposhtme; a ka Moska nje as nen menge ne rrugen e pakrye te Kosoves nese krahines i jepet pavaresia? Ne skenarin me te keq te mundshem per Rusine, Beogradi mund te arrije nje marrveshje me Bashkimin Europian i cili ne kthim per leshimin e Kosoves mund te lehetesoje regjimin e vizave apo shpejtoje hyrjen e Serbise ne BE.

Shekujt e historise ne Ballkan kane treguar se asnje fuqi e huaj ne perpjekje per te perfituar nga konfliktet ne kete zone nuk ka mundur te triumfoje. Ndoshta rruga me e mire eshte te qendruarit larg?

Georgy Bovt

TË GJITHË NGA PAK ME BARRË

Pothuaj 555 vjet më parë, mbas një rrethimi që zgjati pothuaj 55 ditë, turqit osmanë pushtuan Kostandinopojën. Vaniteti heroik shqiptar, do të besojë e të kënaqë krenarinë kombëtare, edhe se për herë të parë në mure u ngjit një shqiptar. Në pritje të pushtuesit osman, pjesa groteske e historisë dëshmon se atëherë, murgjit ortodoksë debatonin për çështje dogme, e mbi të gjitha, rrekeshin të gjenin seksin e ëngjëjve.

Pushtimi i qytetit shënoi dhe rrënimin e perandorisë një mijë vjeçare bizantine dhe fillimin e triumfit të një perandorie tjetër, të ndryshme në formë, por me të njëjtën përmbajtje, që njihet mirë dhe në Shqipëri. Kryeministri Sali Berisha, i konsideruar nga kundërshtarët e tij për frymëzimin e një politike gjithëherë bizantine në Tiranë, sipas kuptimit të vjetër të këtij termi, është sot më i rrethuar se kurrë. Si Kostandinopoja dikur. Për hir të së vërtetës, Berisha ka tentuar dhe jo pa sukses, që defektet e tij, arrogancën, demogogjinë, e ndoshta deri dhe paaftësinë e sotme për t´i garantuar vendit një qeverisje normale, t´i mbulojë me një bindje që kishte mbërritur në kulmin e saj në verën e 2005. Bindjen se të paktën ishte nga të vetmet “kështjella” të antikorrupsionit dhe një vlerë e rrallë e ndershmërisë në trajtimin e pushtetit për interesa private të xhepit. Ndikoi në këtë steriotip, edhe ballafaqimi me paraardhësit e tij, që gjithashtu me shfajësimin se kishin përballë vetëm Berishën, u bënë rikrijues dhe mbartës të një korrupsioni kapilar që zbriste nga maja e piramidës deri në hallkën e fundit të zinxhirit hierarkik administrativ të vendit. Në këtë moment dhe për këtë çështje, nuk merr rëndësi të dorës së parë fakti nëse Berisha – përmbajtje është komplementar me Berishën – imazh. Sot e rëndësishme është pranimi i faktit se “kështjella” antikorrupsion në zyrën e katit të dytë të Këshillit të Ministrave është krejtësisht e rrethuar nga turma e osmanëve shqiptarë. Shumë nga ta janë identifikuar nga opozita në sulm mbi bedena, ca pak të tjerëve u janë prerë duart po nga Berisha kur i kaluan këto bedena. Kështu ndodhi me zyrtarë të lartë të Ministrisë së Punëve Publike, ndërsa lajme që filtrohen herë pas here në shtyp, dëshmojnë se në shënjestër janë dhe emra të tjerë, shumë të njohur të politikës shqiptare. Duke nisur që nga një ministër i ri i qeverisë së sotme që ka pasur njohje të vjetër me një nga pronarët e firmës së ndërtimit që ndodhet në arrest e duke vazhduar me deputetë të tjerë të së djathtës. Një tjetër ministër, më i përfoluri nga të gjithë, Lulëzim Basha, është nën akuzë dhe deri më tani ka mundur të sigurojë vetëm një linjë dyfishe mbrojtjeje; kantilenat me patriotizëm dhe vetë kryeministrin. Të gjitha këto fakte e të tjerë të panjohur për publikun, ndodhen në zyrën e Berishës. Që tashmë duket se po jeton dilemën më të madhe të qeverisjes së tij. Që tashmë duket se është i detyruar të bëjë zgjedhjen e jetës mes imazhit të tij që e ka sendërtuar me shumë mund në politikën shqiptare apo të përcaktojë ndryshe fatin e nesërm të bashkëpunëtorëve të tij dhe të marrë mbi vete diçka nga ai lloj fati. Në një vend normal, kjo dilemë duhet të ishte anormale dhe mbi të gjitha nuk duhej të ishte dilemë e kryeministrit, por detyrim ligjor i organit të akuzës publike. Por në Shqipëri, vullneti i kryeministrit për të bërë gjithçka, është ndoshta elementi më i rëndësishëm në zgjidhjen e këtij rebusi të paqartë. Ka një detaj që ja vlen të nënvizohet. Përgjimi i zyrtarëve të arrestuar të ministrisë së punëve publike, ka nisur vetëm një javë mbas zgjedhjes së Presidentit të ri të Republikës, moment mbas të cilit, vijimësia e qeverisjes mund të realizohet përgjithësisht edhe me shumicën e thjeshtë të Kuvendit. Më mirë se kushdo, këtë gjë e di vetë kryeministri, e dinë dhe në PDK-në e Ndokës që u ngut të kujtojë pikërisht rolin e partisë së tij në procesin që e bëri nënkryetarin e PD-së President të Republikës. E krijuar në bazë të trilleve të forcave centripete në politikë, PDK arriti pikun e saj numerik dhe mundi të imponohet me “shantazhin” e shifrave, për të ardhur në fillim të kësaj vjeshte në startin e një cikli të ri. Por kësaj here krejt të përkundërt e centrifugal. Drama e demokristianëve është se ata, edhe nëse nuk janë tërësisht të panevojshëm në tryezën e madhe të llogarive të numrave në Kuvend, janë jo të domosdoshëm. Shifrat, sidomos ato që kanë të bëjnë me filozofinë e e realizimit të reformave të përbashkëta elektorale apo në drejtësi, mund të sigurohen lehtësisht dhe nga vetë opozita, që madje edhe i ka afruar ato. Por opozita që ka fiksuar si target kryesor në planet e saj strategjike Bashën e nëpërmjet tij vetë Berishën, ndoshta nuk kuptoi në momentin e parë të hutimit që pasoi arrestet e demokristianëve, se kishte ardhur momenti që të priste taktikisht që uji të rridhte vetvetiu në mullirin e saj. Nuk kuptoi se duke i dhënë një çast armëpushimi kryeministrit në orën e hakmarrjes së tij mbi shantazhin e dikurshëm të shifrave, fitonte më shumë duke pritur sesa duke e sulmuar atë. Qoftë dhe duke duartrokitur dhe inkurajuar Berishën në zgjedhjen e dilemës së tij. Qoftë dhe duke e trajtuar përkohësisht kryeministrin, ashtu siç atij vetë i pëlqen, si Kostandinopojën e Tiranës. Ndryshe, hordhitë e osmanëve shqiptarë që bëjnë plaçkë me pushtet sipas zakonit, do ta kenë edhe ata vetë mbi shpinë nesër. Ashtu siç po detyrohen të mbajnë sot mbi shpinë peshën e trishtuar të trashëgimisë së tyre qeverisëse dhe po tërhiqen me ngulm në kurthin e debatit të brendshëm për seksin e ëngjëjve. Në Tiranë ka shumë djaj, në politikën e Tiranës janë të gjithë nga pak me barrë. Sot janë krijuar rrethana të mira për aborte masive. Edhe për hir të mënyrës bizantine që është e udhës të pranohet si normale në Shqipëri, edhe sepse faturën e çeqeve privatë nga fonde publike në fund të fundit e paguajmë të gjithë e në vështrim të fundit vetë kryeministri, edhe sepse një drejtësi e bërë përgjysëm, jo çdo herë është më keq se një drejtësi e munguar krejtësisht. Historia përsëritet. Edhe kur shembulli vjen nga pothuaj 555 vjet më parë nga Kostandinopoja bizantine, në të cilën, kur një shqiptar ngrinte flamurin e perandorisë së re, murgjit ortodoksë debatonin për seksin e ëngjëjve. Pa e ditur, njëlloj si sot, se kjo është koha më e mirë për ushqimin e djajve të uritur, djajve osmanë nga Tirana.

Lorenc VANGJELI

BALLKANASIT, SA TE NGJASHEM

Njerezit ne mbare Ballkanin kane shume te perbashketa, harroji konfliktet e se shkuares se aferme, apo te larget dhe perpjekjet e politikaneve per t’i bindur ata se sa “te ndryshem” apo “te vecante” jane.

Nje serbi i duhen vetem pak dite per te mesuar se si femijet shkojne ne “shkolla”, krejt sic femijet serbe shkojne ne “skola”. Prinderit e tyre mund te punojne ne “kancellari” ne Tirane, apo “kancelarija” ne Beograd.

Ne shtepi ata kullufisin ate djathin e verdhe te fermentuar “kackavalli” ne Tirane, ose “kackavalj” ne Beograd ndersa shohin “reklame”. Pas kesaj, ne te dy vendet ata mund te hane “supa” apo “pite”.

Dhe ne secilin vend ti mund te shkosh per te blere nje “bluze” and “pantallona”. Pas qindra viteve te kaluara nen sundimin turk gjuha dhe zakonet s’kishin si te mos gjenin te perbashketa.

Por, ngjashmerite shtrihen pertej gjuhes. Ato jane ne gjerat e vogla te perditshme.

Ne qytetin shqiptar te Shkodres, 150 km ne veri te kryeqytetit, pensioniste te veshur me shije ulen ne stolat e lulishteve, pavaresisht vapes, dhe luajne shah. Pamje te tilla mund t’i gjesh ne kryeqytetin serb, Beograd, apo ate boshnjak, Sarajeve.

Ne mbremje nje shetitje permes qytetit apo “xhiro” eshte nje ritual ne Shkoder. E tille eshte edhe nje “korzo” ne , le te themi, Mostar ne Bosnje-Hercegovine, apo ne qytete te Serbise.

Por, ngjashmerite shquhen per me shume shenja se sa nje shetitje, a dy. Kombet ne rajon vijne nga nje e kaluar e ngjashme dhe i drejtohen nje te ardhmeje te ngjashme.

Shqiptaret po perpiqen te lene pas nje te kaluar staliniste. E kaluara ngrihet si fabrikat e vdekura prane Shkodres dhe ne Berat, 120 km ne jug. Keto fabrika dikur prodhonin tekstile, plehra kimike e te tjera.

Komplekse te ngjashme (“kombinati” si ne shqip apo dhe gjuhe te tjera te Ballkanit) jane ne anerruget e Serbise dhe Bosnjes. Pasi kapitalizmi hyri ne rajon ne vitet ’90-te pak qene te interesuar per t’i blere dhe investuar ne to.

Kudo, shume prej ketyre “elefanteve te bardhe” te eres komuniste jane ne shitje per nje Euro te vetme me shpresen se ndonje biznesmen mund t’i modernizoje mjediset dhe t’i vere ne pune.

Ne Serbi disa uzina sheqeri u kthyen ne fabrika perfituese bash me kete menyre. Nuk mund te thuhet e njejta gje per, njehere e nje kohe i sukseshem, kombinatin e tekstileve ne Bosnje- Hercegovine i cili u shit 10 vjet me pare per nje marke gjermane. Per te mos u hapur kurre. Shqiperia eshte hapur ndaj praktikave te tilla, gjithashtu. “Ne kemi paraqitur nje program te qujatur ‘Shqiperia nje Euro”, tha zevendesministrja e jashtme, Edit Harxhi. “Shpresojme qe kjo te terheqe investore”.

Dhe, ashtu si vendet e tjera ne rajon, Shqiperia po kerkon rruge te pasurimit me ane te turizmit. Kjo ka sjelle konkurence te shendetshme, por, gjithashtu, bashkepunim me shume vende ne kerkim te nje pjese turistesh qe lene nje vend per tjetrin.

Nderkohe, ashtu si shume njerez ne rajon, shume shqiptare jetojne nga te parate e derguara nga anetare te familjes te ikur jashte. Keto dergesa perbejne rreth 13 per qind te te ardhurave kombetare bruto.

“Kjo i ben njerezit pertace”, tha aktivisti i gjelber, Arian Gace. “Por nuk mund te ndalohet; ne na mungon kultura e prindit strikt me femijen. Keta te fundit jane te lire te bejne c’te duan, a thua se duan te rifitojne kohen e humbur ne te shkuren kur ne nuk kishim asgje”.

“Ne kemi kaq shume te perbashketa, te gjithe vendet rreth e rrotull”, tha Ajet Nallbani, menaxher i Institutit te Monumenteve te Kultures ne Berat. Shqiptaret, boshnjaket, kosovaret, malazezet jane te gjithe “ne te njeten rruge”, tha ai. “Ajo eshte rruga per ne Europe, e vetmja per ne”.

Dhe kjo, me se fundi, duhet te zgjidhe disa prej diferencave te sotme politike. “Kur te jemi afer me Europen do na duhet t’i leme pas gjithe ato gjerat e pakuptimta qe bartim me vete, si luftrat dhe tensionet etnike. Ky eshte i vetmi shans i vertet per ne dhe, njerezit ketu jane gati per te”, tha Nallbani.

Vesna Peric Zimonjic

TE GJITHE NE DITELINDJEN E GRETES

Ne mjediset e Buda Bar te Tiranes, nje nga lokalet me ne mode ne kryeqytet, u festua 16 vjetori i lindjes se Greta Kocit, kengetare e re ne moshe, por me nje karriere te shpejte, te suksesshme dhe mbi te gjitha, me shume cmime e vleresime.

Mbremja festive ka startuar rreth 20 te dites se merkure, per te perfunduar ne oren 3 te mengjesit te se ejtes. Ditelindja e Gretes, ka mbledhur mbi 250 te ftuar nga fusha e artit, ku perfshiheshin te gjithe brezat, te gjitha zhanret e muzikes shqiptare. Duke filluar me te mallin Sherif Merdani, me te pavdekshmet Irma Libohova dhe Alberia Hadergjonaj, per te vijuar me legjendat Luan Zhegu dhe Liljana Kondakci, me Aleksander Gjoken dhe Sinan Hoxhen, me Ingrid Gjonin dhe Ciljeten, me grupin SHBLSH dhe Gjinin e Portokallise, Ramadanin, Salsano Rrapin e shume e shume te tjere emra te njohur, te cilet eshte e pamundur ti permendesh te gjithe. Surprize e vecante ishte edhe pjesmarrja e vajzave te Miss Globe te udhehequra nga Petri Bozo, qe i dhane nje tjeter dimension festes.

E shoqeruar ne cdo hap nga babai i saj, Fatmir Koci por edhe nena Aferdita, Greta ka kaluar sa ne nje tavoline tek tjetra, duke marre urimet e te pranishmeve. Nje dhurate e vecante ne 16- vjetor, Gretes i ka ardhur nga koleget e saj, te cilet si rradhe here e kane pershendetur LIVE me kenget e tyre.

Sic thane edhe vete kengetaret e pranishem, per here te pare, ndodh qe te mblidhen kaq shume artiste ne nje ambjent te perbashket. Merita eshte e 16 vjetorit te Gretes, e cila i dha edhe nje tjeter shembull artisteve shqiptare, edhe pse mjaft e re. Duhet thene se evenimenti ka terhequr interesin e shume mediave, te cilat nuk kane rreshtur se intervistuari te pranishmit, por edhe duke i fotografuar per ti nxjerre ne gazeta e revista.

Me kete rast, edhe redaksia e gazetes SHQIPERIA ETNIKE uron Greten me rastin e 16- vjetorit te lindjes, duke i uruar sa me shume suksese ne karrieren e saponisur.

Redaksia SHE

PUKA AFER PERËNDISË E LARG QEVERISË

Nje udhetim drejt Pukes, fsheh ne vetvete nje itinerar te stolisuar nga natyra, por edhe veshtiresine e udhetimit ne nje rruge qe pervec kthesave te shumta, i mungon edhe cilesia. Eshte nje aks mjaft i rendesishem, teksa frekuentohet mjaft edhe nga shqiptaret e te huajt qe levizin nga Shqiperia ne Kosove dhe anasjelltas. Makina te shumta me targa Kosove, por edhe motocikliste te huaj qe preferojne kete lloj turizmi, vihen re gjate rruges per ne Puke.

Natyra dhe Zoti eshte treguar mjaft bujare me kete treve. Freskia te ndjek gjate gjithe udhetimit,e dhe pse eshte akoma ngrohte. Masivet me pisha, por edhe ato me dushk krijojne idene se edhe zjarret e kesaj vere, nuk kane shkaktuar shume deme. Ne disa pjese, aksi rrugor eshte riparuar, madje me nje cilesi mjaft te mire. Ne shume segmente, konstatohet lehtesisht se nuk eshte vene dore qe kohen e komunizmit. Krijohet natyrshem ideje se edhe nderhyrjet e ndryshme, mbase jane bere ne kohe fushatash nga kandidate per deputete apo kryetare, te cilet nuk eshte e qarte nese jane zgjedhur apo jo. Distanca jo shume e larget nga Shkodra, rreth 45 km, pershkohet ne nje kohe mjaft te gjate, aq me teper kur nuk njihet mire rruga. Na u deshen plot 120 minuta per te mberritur ne qender te Pukes, teksa “gabimisht” per te vajtur ne Vau- Dejes (prej nga duhet te kalosh drejt Pukes), i rame nga rruga e vjeter permes Gurit te Zi- Mjede. Ne kthim, te njejten distance do te pershkonim ne 1 ore e 15 minuta.

Puka eshet nje qytet i vogel. Ka vetem nje aks kryesor dhe nje qender qe mund te konsiderohet bashkia e qytetit. Gjate 17 viteve te demokracise, ka patur levizje te jashezakonshme demografike. Ne fillim te viteve ’90, numeroheshin rreth 54 mije banore ne rang rrethi, ndersa aktualisht nuk ka me shume se 35 mije banore. Qyteti i Pukes, ka nje numer banoresh qe varion nga 5.500- 7.000 banore, kjo sipas interesave te ndryshme qe kane ne fushata zgjedhore. Per vete pozicionin gjeografik, por edhe natyren e banoreve, Puka e ka patur shume te veshtire, thuajse te pamundur emigrimin. Ata qe kane lene Puken, kane zgjedhur kryesisht Tiranen por edhe disa qytete kryesore per te filluar jeten. Edhe zhvillimi ekonomik i kesaj zone, edhe ne nivele shume te ulta. Bisneset vendase nuk jane te fuqishme per te garantuar shume te punesuar, ndersa te huajat nuk ekzistojne fare.

Nje rreze shprese duket se eshte ndezur me ardhjen e kompanise se prodhimit te kepuceve, te bisnesmenit te mirenjohur Paulin Radovani. Natyrshem, kemi folur edhe here te tjera edhe per investimin e Radovanit ne Puke, por ky reportazh ka nje tjeter qellim. Ne fabriken e cila puneson aktualisht 140 persona, kane ardhur per vizite konsulli i Italise ne Shkoder, Stefano Marguccio, Zv. Prefekti i Pukes Ded Peshpali, kryebashkiaku Rustem Struga dhe drejtori i Zyres se Punes Bashkim Asllanaj. Mysafiret jane pritur nga drejtori i fabrikes Pjeter Gjokaj dhe pronari Radovani. Fillimisht, nje vizite me mjediset e punes se fabrikes, ku te gjithe mbesin te habitur nga kushtet shume optimale qe iu ofrohen punonjesve. Ka mundesi te shumta edhe per te shtuar vende pune, thote Radovani, i cili tregon se ka plane per rritjen e numrit te proceseve qe kryhen brenda kesaj fabrike. Jane rreth 2000 m2 siperfaqe e ndertuar dhe e mbuluar e cila mund ti jape pune te pakten edhe po kaq punetoreve, jo vetem femra por edhe meshkuj. Per nje qytet si Puka, punesimi i 300 personave, do te kishte nje ndikim mjaft te madh ne ekonomite familjare.

Ne nje takim pune dhe pritje te dhene nga Radovani per miqte edhe autoritetet, diskutohet me gjeresisht per problemet e Pukes por edhe te thithjes se investimeve. Fillimisht, konsulli italian Marguccio, shpreh kenaqesine e tij per investimin e Radovanit. Jane kushte pune te njejta me ato te fabrikave te tjera edhe ne qytetin e Shkodres, mbase edhe me te mira. Eshte nje ambjent i rregullt dhe qe te imponohet ne gjithcka, vijon diplomati italian. Une do te jap kontributin tim maksimal per te stimuluar investimet e huaja, ato italiane ketu ne Puke, por edhe ju si autoritete vendore duhet te provoni te trokisni edhe ne shume dyer e zyra projektesh ne Tirane. Marguccio ka thene se eshte shume  e rendesishme te paraqitet nje imazh real per Puken e Veriun ne pergjithesi. Jo vetem tek te huajt, por edhe ne Tirane, ka nje imazh qe ne fakt nuk paraqet realitetin. Ne ket drejtim, duhet ti kushtoni shume rendesi raporteve nderpersonale, te cilat koha ka treguar se jane shume me frytedhenese se edhe ato institucionale. Shume shpejt ambasadori i ri i Italise ne Shqiperi, Elio D’Elia do te jete ne Shkoder, ka thene Marguccio dhe une do ju ftoj te gjithe juve qe te bashkebisedojme per te gjetur mundesi me te medha per stimulimin e bisnesit ne Veriun e Shqiperise. Diplomati D’Elia ka thene konsulli Marguccio, do te vizitoje edhe fabrikat e Paulin Radovanit, si nje shembull i spikatur i suksesit ne biznes.

Duke marre fjalen, Radovani ka shprehur falenderimet per bashkepunimin qe ka gjetur edhe i eshte ofruar nga autoritetet vendore ne Pukes. Duke folur per investimin e bere, ai ka thene se gjithcka eshte ne sherbim te komunitetit, pasi deri me tani, punonjesit akoma nuk kane arritur te nxjerrin as edhe rrogat e tyre. Megjithate, duhet pare ne perspektive edhe per shtimin e proceseve te tjera, te cilat nuk eshte nevoja te raelizohen ne Shkoder dhe te sillen me pas per tu perfunduar ne Puke. Si probleme kryesore, Radovani pa permendur mungesen e furnizimit me energji elektrike dhe rikonstruksionin e rruges. Duhet thene se edhe gjate kohes qe ne ishim ne Puke, energjia elektrike iku nga ora 12.00- 17.00. Eshte nje orar, i cili duhet te shfrytezohet maksimalisht nga punetoret, te cilet pikerisht ne kete hapesire, mbesin pa pune.

Ne lidhje me energjine elektrike, Radovani ka kerkuar te njejtin trajtim sic edhe ne Shkoder, ku fale dashamiresise se KESH-it dhe drejtuesve te tij, energjia elektrike eshte non stop. Edhe per ceshtjen e rruges, eshte gjetur mirekuptiom i plote dhe palet ne takim kane rene dakort qe te gjithe se bashku, ti drejtojne nje kerkese kryeministrit Berisha, per te mundesuar furnizimin me energji elektrike te fabrikes, e cila eshte e vetmja e qe puneson nje numer kaq te madh punonjesish jo vetem per Puken, por edhe me gjere. Pervec zgjerimit te aktivitetit ne Puke, Radovani ka thene se tashme po mendoj edhe per hapjen e fabrikave te reja ne Bushat ose ne Kukes per te dhene shembullin e pare. Kryebashkiaku Struga por edhe zv.prefekti Peshpali, kane shprehur vleresime maksimale per inciativen e Radovanit dhe e kane garantuar se do ta mbeshtesin si deri me tani. Ne lidhje me problemet e ngritura nga Radovani, si energjia elektrike apo edhe rikonstruksioni i rruges, autoritetet vendore kane qene ne nje mendje me idene e sensibilizimit te kryeministrit Berisha permes nje letre, duke qene se Radovani eshte edhe president i Unionit per Zhvillimin e Veriut te Shqiperise. Por Struga ka bere me dije se brenda pak diteve, presidenti Bamir Topi do te vizitoje Puken dhe ne kete kuader, mbase mund te diskutohen edhe keto probleme. Drejtori i Zyres se unes Puke, Bashkim Asllanaj e ka cilesuar nje shembull te shkelqyer te korrekteses dhe zbatimit te ligjeve fabriken e celur nga Paulin Radovani. Qe te gjithe punonjesit jane te siguruar sipas ligjeve dhe punojne te kushte mese bashkekohore dhe me nje trajtim te jashtezakonshem.

Duke rimarre fjalen, radovani ka njohur te pranishmit edhe me udhetimin qe do te ndermarre me 27- 29 shtator ne Faenza te Italise, me ftese te Reggione Emilia- Romagna. Se bashku me kryebashkiakun e Shkodres Lorenc Luka, me ambasadorin e Shqiperise ne Rome, Zef Lleshi tre profesoresha te Universitetit te Shkodres: Sadije Bushati, Aurora Dibra dhe Arjeta Troshani, une si president i Unionit per Zhvillimin e Veriut te Shqiperise, do te zhvillojme takime me bisnesmene te ketij rajoni shume te rendesishem te Italise, ka sqaruar Radovani. Ne takimet qe une do te zhvilloj, do te perpiqem jo vetem te sensibilizoj, por edhe te ngjall interesin e investitoreve italiane per te ardhur ne Puke. Njekohesisht, ai ka njoftuar edhe per perurimin zyrtar te fabrikes ne lagjen “Kiras” te Shkodres, ku eshte krijuar nje mundesi reale punesimi per familje, te cilat jetojne ne kushte specifike izolimi. Ne ceremonite e perurimit, pritet te jene mjaft autoritete te larta shteterore, sic edhe kryeministri Berisha por edhe presidenti Bamir Topi, qe e ka konfirmuar kenaqesine e pjesmarrjes ne kete perurim.

Ne mbyllje te fjales se tij, bisnesmeni Radovani ka njohur te pranishmit edhe me viziten qe presidenti i Shqiperise, Bamir Topi ka zhvilluar te fabriken e tij te kepuceve ne Shkoder por edhe ne mjediset e “Radofarma”-s. Gjate vizites qe ka zgjatur rreth nje ore ne keto mjedise, kreu i shtetit eshte njohur nga afer me investimin e bere ne vite nga Radovani, me kushtet e punes dhe proceset qe kryhen ne fabrikat e kepuceve. Nga ana tjeter, presidenti Topi ka shprehur konsiderate edhe per “Radofarmen”, te cilen e ka vleresuar edhe per teknologjine e larte ne perdorim. Radovani ka thene se presidenti ka premtuar nje mbeshtetje te gjere te bisnesit ne Veriun e Shqiperise, edhe ne kuader te Unionit per Zhvillimin e Veriut. Duhet thene se bisnesi i Radovanit, ka qene i vetmi qe kreu i shtetit ka vizituar.

Gjate ketij bashkebisedimi qe ka zgjatur me shume se 90 minuta, nuk kane munguar as edhe batutat dhe humori, duke treguar se tashme mes te pranishmeve ka lindur jo vetem nje bashkepunim, por edhe miqesi e sinqerte. Te gjithe se bashku, kane vizituar edhe mjediset e punishtes se prodhimit te maskave “Arlekino” ne Puke me pronar Edmond Angonin. Ne te gjitha bisedat e zhvilluara, eshte vene theksi ne nje vemendje me te madhe te strukturave te shtetit, jo vetem ne mbeshtetje por edhe stimulim te bisneseve qe investojne ne nje zone te evshtire si Puka.

Ndertuar prane stadiumit, ne mes te pishave, fabrika e kepuceve ne Puke, i ngjet nje selie diplomatike te mirefillte, zbukuruar edhe nga 4 flamuj ne hyrje te saj. Ne hyrje, te vret syrin nje kase e madhe, ku ne menyre te cuditshme ka vendosur matesin e energjise filiali i KESH-it atje. Ai eshte jashte rrethimit, pra i pambrojtur dhe me fillimin e stines se ftohte dhe rreshjeve te debores, mund te pesoje demtime nga me te ndryshme. Te gjithe ne Puke tashme, dine te te tregojne per fabriken e shpreses, por edhe per Paulin Radovanin. E njohin te gjithe, i madh e i vogel, qytetar apo edhe nga rrethinat. Jane te gjithe mirenjohes, te gjithe e respektojne pasi ai ka ditur t’ua fitoje zemrat brenda nje kohe te shkurter.

Duke u larguar nga fabrika, duke lene pas edhe Puken, i drejtohesh serish nje aksi rrugor shume te lodhshem, ne shume vende shume te amortizuar, por qe eshte zbukuruar fuqishem nga natyra. Te duket se edhe “Legjenda e Misrit” por edhe “Luli i Vocerr”, i perkasin tashme te shkuares, madje na kujtojne vetem Migjenin e madh, emrin e te cilit e ka edhe shkolla 9- vjecare. Ka lindur nje rreze shprese, ka mberritur nje dallendyshe e pare, e cila sigurisht do te ndiqet edhe nga te tjera. Te gjithe kane te drejte te jetojne, te gjithe kane te drejte te ndertojne jeten e tyre ne vendlindje. Kur kete nuk ua garanton shteti i tyre, atehere hyjne ne loje bisnesmene humane, sic eshte edhe Paulin Radovani….

Blerti Delija, Sokol Pepushaj

HAPJA E DOSJEVE TE BASHKEPUNTOREVE TE SIGURIMIT PER POLITIKANET DHE ZYRTARET E LARTE NE QEVERI ESHTE KERKESE EDHE E KESHILLIT TE EUROPES

Intervistë me ish-ambasadorin tonë në Vatokan, Zef Bushati

Pyetje: zoti Bushati para disa ditesh Kryetari i PDK-se z. Ndoka gjate nje interviste per “Gazeta Shqiptare”deklaroi se PDK kerkon hapjen e dosjeve te bashkepuntoreve te diktatures,ju si ish lider i kesaj partie cfare mendimi keni ?

Pergjigje: z.Ndoka eshte ne krye te nje partie politike e cila nuk mbart asnje mekat nga e kaluara komuniste si dhe nuk mbart asnje mekat ne keto 17 vitet e fundit te proceseve demokratike. Z.Ndoka eshte ne krye te nje partie politike e cila e ndalonte me statut  antaresimin ne PDK te ish antareve te Partise se Punes si dhe ish bashkpuntoreve te sigurimit te shtetit. Keshtu qe ne kete ceshtje Kryetari i PDK-se zoti Ndoka po zbaton me rigorozitet dhe perpikmeri programin dhe parimet baze te partise. Ai gezon perkrahjen dhe mbeshtetjen e plote jo vetem timen si nje nga themeluesit dhe drejtuesit e kesaj partie por te te gjithe drejtuesve dhe antareve te partise.

Ceshtjen e ish bashkepuntoreve te sigurimit te cilet kane infiltruar ne politike apo ne postet e larta drejtuese e kemi diskutuar shpesh here me z. Ndoka. Ne ne PDK, vertete e ndalojme me nje nga pikat e statutit te PDK-se dhe shpesh here e kemi deklaruar edhe ne shtyp qe jemi kunder pjesmarrjes ne politike te ish bashkepuntoreve te sigurimit por, me te drejte ndonje mik i yni me humor na thoshte: “ More ju te PDK-se a do te na e jepni edhe ne borxh ate “instrumentin” tuaj qe dallon kush ka qene dhe kush nuk ka qene bashkepuntor i sigurimit te shtetit qe te pastrojme edhe ne partine tone”

Keshtu qe ne besojme se “instrumenti” eshte Projektligji “Per Kontrollin e Figures se Personit Zyrtar te Zgjedhur apo te Emeruar ne Organe te Rendesishme te Shtetit” te cilin e ka depozituar Kryetari i PDK-se z.Ndoka qe me daten 25 Tetor 2006 ne Kryesine e Kuvendit te Shqiperise. Projekt Ligji i demokristianeve po mbush nje vit qe “fle” ne sirtaret e parlamentit. Megjithate ne kemi besim se ky projekt ligj do te gjeje rrugen per tu diskutuar dhe per tu shendrruar ne ligj. Askujt prej forcave kryesore politike nuk i takon para PDK-se qe diskutoje me force rreth kesaj ceshtjeje.

Pyetje: Ku e bazoni ju besimin tuaj kur kjo ceshtje eshte diskutuar me dhjetra here dhe nuk ka gjetur zgjidhje.

Pergjigje: Po keni te drejte qe shprehni mosbesim.Por mendoj se kesaj here kane ndryshuar rrethanat. Ne Maj te ketij viti Keshilli i Europes ka miratuar nje Rezolute nepermjet se ciles kerkon denimin e krimeve te komunizmit ne shtetet e Europes Lindore,pra aty ku ndodhej blloku komunist. Mjaft prej shteteve ish komuniste e kane ratifikuar kete rezolute dhe nepermjet ligjeve kane denuar krimet komuniste dhe kane pastruar politiken dhe administraten nga ish komunistet. Ka ndonje prej ketyre shteteve qe spastrimin ne administrate nga ish komunistet e ka cuar deri tek nivelet e drejtoreve te drejtorive neper ministri dhe institucione te administrates shteterore.

Le te kthehemi ne vendin tone: Ish sigurimi i Shtetit ishte pjesa me e rendesishme e sistemit komunist keshtu qe nuk mund te denosh krimet e sistemit komunist pa denuar dhe pastruar politiken nga ish bashkpuntoret e sigurimit. Ne politike ne nuk kemi ndonje ish antar apo kandidat te byrose politike,ndonje ish sekretar te pare te partise se x rrethi apo qyteti qe populli te thote se ja ku e keni pse nuk e hiqni. Keta qe permenda me lart nuk jane naive. Ata jane ne politike dhe pushtet nepermjet veglave te tyre te ish sigurimit te shtetit.

Pyetje : A dihet konkretisht emri i ndonjerit prej tyre.

Pergjigje : Pse a mos mendoni ju se keta ish bashkpuntore te sigurimit ne politike e pushtet nuk njihen nga persona te tjere ish funksionare ne Ministrine e Brendeshme? Sigurisht qe po. Ata i njohin e i dine mire se cilet jane dhe me nje pjese te tyre madje kane edhe lidhje te ngushta. Here pas here ka qarkulluar ne forme presioni edhe nje liste me pseudonime per personazhe te politikes.

Si une,edhe z.Ndoka, por edhe mjaft te tjere politikane edhe duke qene personazhe publike kemi kerkuar qe kjo pjese e nomeklatures komuniste te largohet nga politika dhe postet drejtuese natyrisht nepermjet ligjit. Une flas keshtu edhe nga fakti se nuk kam qene kurre bashkpuntor i sigurimit dhe kam hyre ne politike me vullnetin tim dhe jo i ngarkuar me detyren per te hyre ne politike.

Gjate ketyre 17 viteve ne politike kam pare dhe degjuar shume dhe sa me shume qe ka kaluar koha aq me shume me eshte forcuar bindja qe ish bashkpuntoret e sigurimit duhet te dalin jashte politikes dhe qeverise. Ndryshe ky vend nuk do te kete te ardhme.Une e di qe kjo pune eshte shume e veshtire mbasi ky kontigjent ish sigurimsash eshte shume i forte dhe madje ata kane aq pushtet sa qe nuk e kane te veshtire te me flakin edhe mua dhe te tjere si une jashte politikes. Por perkohesisht mbasi beteja mbetet e hapur dhe jam i sigurte qe ata nuk do te kene me te ardhme. Shqiperia si dhe shtetet e tjera te Europes Lindore po pergatitet te antaresohet ne BE dhe NATO, te cilet se bashku me SHBA nuk ndajne konsiderata pozitive per ish komunistet e lindjes.

Pyetje: Cfare do te beje PDK-ja nese ky ligj nuk kalon ne parlament.

Pergjigje: Kesaj rradhe besojme se do te kaloje dhe nje ligj do te miratohet. Hapja e dosjeve per ish komunistet eshte kerkese edhe e Keshillit te Europes.Deputetet tane do te luftojne qe varianti i demokristianeve te mos diskutohet formalisht por te miratohet si varianti me i mire qe garanton nje distancim real nga e kaluara komuniste. Kane paraqitur edhe PD e PS nga nje projekt ligj. Por mendoj se te dy keto forca politike do te perpiqen te miratojne nje ligj formal qe nuk do te denoje sic duhet te kaluaren komuniste e qe do te marre ne mbrojtje mjaft kategori te ish nomeklatures komuniste e te ish sigurimit te shtetit. Ndersa PDK-ja garanton ndershmeri, paanshmeri dhe transparence.

Intervistoi Sokol Pepushaj

ZEF BUSHATI EMEROHET ZEVENDESMINISTER I TRANSPORTEVE

Mbledhja e fundit e Kryesise se PDK-se, pasi ka pranuar doreheqjen e zv.ministrit te Transporteve Nikolin Jaku, ka propozuar per kete post Zef Bushatin, ish- kryetar i PDK-se deri ne vitin 2003. Vendimi eshte marre ne menyre unanime nga Kryesia demokristiane, duke vleresuar personalitetin e padiskutueshem te Bushatit, por edhe kontributet e shquara ne politiken shqiptare dhe ne diplomacine tone.

Gjate drejtimit te PDK-se nga Bushati, kjo force politike krijoi nje fizionomi te qarte, duke arritur perfaqesim dinjitoz me te zgjedhur ne pushtetin vendor, por pas vitit 1997 edhe ne Kuvendin e Shqiperise. Njekohesisht, ne qeverine e Pajtimit Kombetar, PDK e drejtuar nga Bushati mori postin e ministrit te Kultures me Engjell Ndocaj.

Nje kontribut te madh ka dhene Zef ushati edhe si ambasador i Shqiperise ne Vatikan. Gjate qendrimit te tij ne Seline e Shenjte, pati nje intensifikim te madh te marredhenieve ne mes dy vendeve dhe vizita te ndersjellta te hierarkeve me te larte respektivisht.

Me kthimin ne atdhe, pas perfundimit te misionit diplomatik, Bushati iu bashkua partise per te cilen kontribuoi shume ne vite, PDK-se. Menjehere u perfshi ne kryesine kombetare demokristiane dhe iu besua drejtimi i Sektorit te Marredhenieve me Jashte ne PDK. Tashme, Zef Bushati eshte emeruar Zevendesminister i Transporteve, si kandidature unike e demokristianeve shqiptare. Faktikisht, statura dhe personaliteti i krijuar me mese nje dekade nga Bushati  ne politiken shqiptare, padyshim meriton nje pozicion tjeter shume me te larte. Megjithate, eksperienca e akumuluar ne vite nga ai, jemi te sigurte se do ti jape nje imazh te ri ketij dikasteri.

Ne fund, gazeta “Shqiperia Etnike” shpreh kenaqesine qe nje mik i saj, i cili per shume vite ka qene bashkepunetor nga jashte dhe brenda Shqiperise, me intervistat dhe materialet e tija, arrin ne nje pozicion te tille. Me kete rast, drejtuesit por edhe redaksia e gazetes “Shqiperia Etnike” i percjellin z. Zef Bushati urimet me te mira per suksese ne detyren e re, si deri me tani ne te gjitha pozicionet e rendesishme qe ka patur.

Redaksia e “SHE” 

GJYQI, FJALA E NDALUAR E ALBIN KURTIT

Seanca e parë gjyqësore në Prishtinë, kundër liderit të “Vetëvendosjes”, Albin Kurti, u ndërpre gjatë javës që shkoi me urdhër të gjyqtarit ndërkombëtar të çështjes. Kurti, duke publikuar dje fjalën e plotë, që kishte planifikuar të mbante në seancën gjyqësore, pohoi se gjyqtari Maurizio Salustro nuk e lejoi të flasë. “Unë e kisha përgatitur fjalimin tim në shqip dhe anglisht. Pra, që unë ta lexoja në shqip, kurse përkthyesja në anglisht. Gjyqtari Salustro ia rrëmbeu letrën prej dorës përkthyeses, ma ndali fjalën dhe e zbrazi sallën. Rifillimi i seancës u bë vetëm sa për ta shpallur atë të përfunduar”, sqaron Kurti.

Albin Kurti, 28 vjeç, akuzohet nga prokurori ndërkombëtar për tri vepra penale: pjesëmarrje në turmë, pjesëmarrje në pengimin e personave zyrtarë, si dhe thirrje për rezistencë, të sanksionuara sipas paragrafëve të Kodit të Përkohshëm Penal të Kosovës. Albin Kurti është arrestuar më 10 shkurt të këtij viti, pas një proteste të organizuar nga lëvizja “Vetëvendosje”, në të cilën nga policët ndërkombëtarë u vranë dy persona dhe u plagosën shumë të tjerë. Prej dy muajsh, i riu ndodhet nën arrest shtëpiak, pasi për disa muaj u mbajt në paraburgim nën akuzën e mësipërme. Kurtit nuk i lejohet aktualisht të marrë pjesë në tubime që zhvillohen në Kosovë.
Unë s’e pranoj këtë trup gjyqtarësh sepse:

Ju nuk jeni të paanshëm, siç do ta shpjegoj, procedimi i rastit tregon që ju e favorizoni prokurorinë dhe tashmë presupozoni që jam fajtor.

Ju po e mbështetni diskriminimin dhe parregullsitë procedurale, të cilat m’i shkelin të drejtat dhe liritë e mia fondamentale.

Ju nuk jeni të pavarur – ju jeni caktuar dhe ia keni dhënë betimin PSSP-së dhe UNMIK-ut, të dy këta të konsideruar të jenë edhe palët e dëmtuara, e edhe ndjekësit në rastin tim.

Më konkretisht, refuzimi im bazohet në faktet e mëposhtme:

Para së gjithash, unë nuk e pranoj këtë panel, duke iu referuar parimit të paanshmërisë të përcaktuar në Konventën Evropiane të të Drejtave të Njeriut, neni 6.1; të drejtës për gjykim të paanshëm neni 6 i së njëjtës, dhe neni 10 i Deklaratës Universale të të Drejtave dhe Lirive të Njeriut (Dhjetor 1948); si dhe parimi i mbrojtjes së pafajësisë, përderisa nuk provohet e kundërta, e përcaktuar sipas nenit 11 të së njëjtës deklaratë.

Federata Ndërkombëtare e Helsinkit (FNH) ka deklaruar se procedurat ligjore në këtë rast duket ta favorizojnë prokurorinë. Animi i gjyqit u bë evident menjëherë në fazën fillestare, kur gjykatësi iu afrua prokurorit pa prezencën time dhe e pyeti: “Çka dëshiron që unë të bëj në vijim”. Amnesty International (AI) ka ripohuar që gjykatësit ndërkombëtar në Kosovë kanë prirje të favorizojnë prokurorinë dhe se paanësia dhe se paanshmëria as që tentohet.

Duke qenë këtu, secili prej juve gjykatësve ka shfaqur pëlqimin për padinë dhe aprovimin e një numri premisash dhe deklaratash false, duke treguar se tashmë e ka ndarë mendjen për mua. Duket se gjykimi tashmë ka ngjarë dhe se ju tashmë e keni marrë vendimin – fajtor është:

Për shembull, përderisa padia thotë qartë që “Z. Kurti nuk është penalisht përgjegjës për vdekjet e shkaktuara nga veprimet e policisë” më 10 shkurt, prokuroria ashtu edhe gjykatësit në këtë rast, në mënyrë konsistente dhe që prej fillimit kanë lënë të nënkuptohet që unë jam përgjegjës për këto. Më 17 prill, raporti i përkohshëm i Prokurorit të Veçantë, Robert Deanit, ka qartësuar se përgjegjës për vrasjet e 10 shkurtit kanë qenë policët rumunë. Raporti përfundimtar i Deanit i datës 2 korrik, ka identifikuar një shkëputje në zinxhirin komandues, si dhe përgjegjësitë e paqarta operacionale si shkaktarë shtesë. Përkundër kësaj, më 13 shkurt, prokuroria i referohet rrezikut që paraqes unë për “organizimin e një tjetër demonstrate të dhunshme, e cila do të çonte në humbjen e jetëve të njerëzve”. Çuditërisht, katër muaj pas, më 13 qershor – dy muaj pas raportit të përkohshëm të Deanit dhe nëntë ditë pasi që padia thotë se unë nuk jam përgjegjës për vdekjet – gjykatësi Peralta vazhdon t’i ndërlidhë kinse krimet e mia me vdekjet.

Më 13 shkurt prokuroria ma mvesh, dhe gjykatësi e pranon se përfaqësoj një “model aktivitetesh” që do të “shkaktojnë rrezikim dhe dëmtim të pronës dhe jetës”, dhe se ky model është duke u “përkeqësuar”. Ky përfundim ofendues bëhet pa e shpjeguar se në çka konsistoka ky “model” i shpikur – kurrë në jetën time nuk kam lënduar njëri e as që jam akuzuar për lëndimin e ndokujt. Ashtu siç kurrë në jetën time nuk kam shkaktuar rrezik të përgjithshëm apo dëmtuar pronën në masë të madhe. Duke i bërë këto supozime qesharake, prokuroria po i portretizon mashtrueshëm aktivitetet e mia të mëparshme dhe po përdor këtë përfytyrim të pavërtetë për të paragjykuar karakterin tim dhe për të parashikuar veprimet e mia të ardhshme.

Një premisë kryekëput e pavërtetë e padisë është parashikimi i veprimeve të mia, madje edhe faji, bazuar në fajin tim të presupozuar nga demonstrata e 28 nëntorit 2006. Kjo lidhje nga prokuroria ndonjëherë është bërë drejtpërdrejt, e ndonjëherë tërthorazi. Nuk jam gjykuar, sigurisht as dënuar apo shpallur i fajshëm për ndonjë gjë që ka të bëjë me demonstratën e nëntorit. Edhe sipas standardeve të sistemit tuaj, kjo ngjarje nuk mund të shfrytëzohet si “provë” në këtë rast.

Arsyeja e dytë e refuzimit të këtij paneli gjyqtarësh është që, duke qenë këtu, ju keni aprovuar diskriminimin dhe një numër parregullsish në procedimet e rastit kundër meje. Procedimet kanë shkelur të drejtën e barazisë para ligjit, të përcaktuar në nenin 7 të Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut; liria prej arrestit dhe burgosjes arbitrare, neni 9 i po të njëjtës deklaratë; parimi i ruajtjes së pafajësisë përderisa të provohet fajësia, neni 11; dhe nenet 9 e 14 të Paktit Ndërkombëtar për të Drejtat Civile dhe Politike, lidhur me të drejtën e burgosjes së drejtë dhe gjyqit të paanshëm.

Unë nuk përfaqësohem këtu nga askush përveç vetes sime. Avokati Ahmet Hasolli, i ashtuquajturi avokati im mbrojtës, është emëruar nga ju, dhe unë nuk e njoh atë. Materialet për rastin sugjerojnë se kjo mosnjohje është reciproke, dhe se përkushtimi i Hasollit ndaj meje dhe rastit tim është i dobët: ai kishte munguar gjatë marrjes në pyetje të një numri dëshmitarësh, në rastet tjera të marrjes në pyetje ai kishte ikur në gjysmë të procesit, dhe në ato pak raste që kishte qenë i pranishëm, kishte shtruar pyetje të pakëta dhe të brishta. Kjo edhe më tepër e shkel parimin e barazisë së palëve.

Që më 15 shkurt, Amnesty International (AI) vazhdimisht ka shfaqur shqetësimin pse dëgjimet e rastit tim nuk kanë qenë të hapura për publikun, kanë filluar para se të deklarohen akuzat kundër meje, dhe për faktin se nuk jam lejuar të marrë pjesë në to. Gjatë kohës sa isha në paraburgim, FNH-së iu ndalua qasja për të më vizituar në burg, kurse KMDLNJ-së iu lejua që të më vizitonte por vetëm një herë në muaj. Njerëz tjerë, sikur Uilliam Valker menjëherë u lejuan të më vizitojnë vetëm për të bërë trysni që të mos organizojmë demonstrata tjera.

FNH ka shprehur shqetësimin edhe për bazën ligjore të paraburgimit tim para gjykimit. Për më tepër, nuk ka kurrfarë justifikimi për kufizimet rigoroze gjatë arrestit shtëpiak. Unë jam personi i parë gjatë tetë viteve të fundit, i cili është duke u mbajtur në arrest shtëpiak me roje 24-orëshe policore te dera. Gjatë arrestit të parë shtëpiak, jo vetëm që nuk më është lejuar dalja nga shtëpia, por edhe kontakti me mediat, aktivistët e VETËVENDOSJE!-s dhe me të gjithë personat e tjerë, përveç tre prej katër anëtarëve të familjes sime. Këto kufizime ma kanë shkelur të drejtën në paraburgim të drejtë (Neni 9.3. KNDCP), si dhe lirinë e të shprehurit dhe shoqërimit. Siç ka theksuar AI, paraburgimi nën kushte të tilla rigoroze, posaçërisht para ngritjes së akuzës, është privim flagrant nga liria.

Siç është cekur nga FNH, nuk është e qartë pse jam kategorizuar si i burgosur “A”. Edhe më serioz është fakti se as unë (as i ashtuquajturi avokat imi) nuk jemi informuar për këtë kategorizim dhe implikimet që ai ka. Kjo e shkel parimin e palëve të barabarta. Nuk më është lejuar të apeloj kundër këtij vendimi, siç nuk më lejohet të apeloj kundër vendimit final në këtë rast, madje as në Gjykatën Evropiane për të Drejtat e Njeriut.

Çka është më e rëndësishmja, do të duhej të isha gjykuar prej vendasve të mi. Ju jeni gjyqtarë ndërkombëtar me pak ose aspak njohuri për politikën dhe kulturën e Kosovës, historinë e demonstratave këtu dhe efekteve të tyre politike, apo shoqërinë tonë të pasluftës. Njëkohësisht nuk keni fare njohuri për luftën time të pa dhunshme dhjetëvjeçare për çlirim nga Serbia dhe me platformën time koherente politike. Ju jeni të huaj edhe ndaj historisë sime dhe historisë së popullit tim – pushteti juaj ju mundëson suspendimin e asaj historie.

Arsyeja e tretë dhe më e rëndësishmja pse ju refuzoj, trup i gjyqtarëve, është se ju nuk jeni të pavarur. Ky rast është njollosur prej konflikteve serioze të interesit dhe shkel shumë prej të drejtave të mia fundamentale: të drejtën e barazisë para ligjit, të përcaktuar me nenin 7 të Deklaratës Universale të të Drejtave dhe Lirive të Njeriut; të drejtën për gjykim të paanshëm dhe parimin e ruajtjes së pafajësisë deri në shpalljen i fajshëm, nenet 9 dhe 14 të Paktit Ndërkombëtar të të Drejtave Civile dhe Politike lidhur me arrestimin, burgimin dhe gjykimin e paanshëm. Gjyqi vazhdimisht është ankuar për qëndrimin tim shpërfillës ndaj UNMIK-ut dhe gjyqeve. Por, në të vërtetë, janë zyrtarët e “drejtësisë” në këtë rast që kanë treguar përbuzje ndaj meje duke m’i shkelur të drejtat fundamentale.

Secili prej jush si gjyqtar ndërkombëtar ia ka bërë betimin PSSP-së, i cili po ashtu renditet si palë e dëmtuar në këtë rast. PSSP është ai që ju emëroi, ashtu siç i emëroi të gjithë gjyqtarët ndërkombëtar në Kosovë. Prandaj ky rast është njollosur nga anime të pështira dhe konflikte interesi, përderisa UNMIK-u gjendet si palë e dëmtuar, palë akuzuese dhe gjykuese. Sistemi gjyqësor në Kosovë është pjesë e Shtyllës së Parë të UNMIK-ut prandaj është i gërshetuar me ekzekutivin. Nuk ka ndarje të pushtetit, gjë që paraqet një prej parimeve themelore demokratike. Siç është bërë e ditur prej FNH-së dhe Human Rights Ëatch, gjyqësori në Kosovë nuk është mjaft i pavarur, i përgjegjshëm dhe transparent. Asnjëri prej jush, gjyqtarë (as ju prokurorë) nuk jeni të përgjegjshëm ndaj popullit tim. Të gjithë jeni imun ndaj ligjit të cilin po e zbatoni mbi mua. S’ka kurrfarë mekanizmi llogaridhënieje që të mbikëqyrë veprimet tuaja. Një pushtet i tillë arbitrar s’mund të jetë legjitim.

Përqendrimi i punës time ka të bëjë me kundërshtimin e UNMIK-ut dhe PSSP-së si shprehja më e e lartë e rendit antidemokratik. Unë e konsideroj përgjegjësi timen ta sfidoj sistemin e imponuar nga UNMIK-u, të tregoj mospajtueshmëri ndaj tij, ta kundërshtoj paqësisht dhe t’i konfrontoj organet e tij shtypëse dhe autoritetet jopërfaqësuese. Kjo e bën paanshmërinë në gjykimin tim përbrenda këtij sistemi absolutisht të pamundshme.

Që prej demonstratës së 10 shkurtit, një numër përfaqësuesish të autoriteteve vendore dhe ndërkombëtare kanë dhënë deklarata publike diskredituese për mua dhe VETËVENDOSJE!-n, duke i portretizuar aksionet tona si të dëmshme për procesin e statusit të Kosovës. Në deklaratën e parë të Ekipit të Unitetit pas demonstratës së 10 shkurtit thuhet se “protestat e dhunshme të nxitura nga Albin Kurti dhe Lëvizja VETËVENDOSJE!, me ç’rast humbën jetën dy persona dhe u plagosën dhjetëra të tjerë (…) krijuan tensione të veçanta, të cilat shkojnë kundër stabilitetit dhe interesave të përgjithshme të Kosovës. Shefi i Zyrës Britanike në Prishtinë, David Blunt, u deklaroi mediave se Grupi i Kontaktit ishte i shqetësuar që protesta e VETËVENDOSJE!-s e ka rrezikuar sigurinë personale të policisë dhe ndërtesës së Kuvendit, gjersa Naim Maloku nga Komisioni i Kuvendit për Siguri ka gënjyer në TV dhe ka thënë se demonstruesit kanë përdorur kokteil Molotovi. Në muajin gusht, pra shumë më vonë, zëdhënësi i SHPK-së, Veton Elshani, ka thënë se unë e “kam udhëhequr një protestë të dhunshme” dhe ka nënkuptuar se unë isha përgjegjës për dy vdekjet. Ajo çka mendojnë këta zyrtarë është që veprimet e mia të kundërshtimit të pa dhunshëm demokratik po i dëmtojnë vetë ata, autoritetet që po lëshojnë deklarata të tilla. Gjatë kësaj periudhe të negociatave për statusin, të cilat i kundërshtoj fuqishëm, është në interes të këtyre autoriteteve, duke përfshirë këtu UNMIK-un, që ta heshtin zërin tim dhe të më izolojnë prej popullatës e cila potencialisht mund të më bashkohet për t’i kundërshtuar ata. Siç ka vlerësuar Instituti Gjerman i Politikave Evropiane, UNMIK-u ka krijuar një “kulturë të shtypjes sistematike” të kriticizmit në mënyrë që ta paraqesë Kosovën si tregim të suksesshëm.

Ju, gjyqtarë dhe prokurori jeni pjesë e UNMIK-ut. Ju, jo vetëm që keni pranuar shpifjet e bëra në shtyp, por ju edhe i keni përfshirë ato në qasjen tuaj për rastin tim. Për shembull, më 7 maj 2007, prokuroria në mënyrë eksplicite përdori angazhimin tim politik si një argument për vazhdimin e paraburgimit. Gjatë qëndrimit tim pesëmujor në burg, prokurori më mori në pyetje vetëm një herë (më 1 mars 2007) për gjysmë ore, që tregon se izolimi ka qenë prioritet më i madh sesa hetimi. Raporti i Deanit për ngjarjen e 10 shkurtit, i cili e përkufizoi reagimin e policisë si joproporcional, të evitueshëm dhe të panevojshëm, d.m.th., ilegal, nuk është konsideruar në rastin tim. Përkundër përfundimeve të raportit të Deanit për reagimin e pakontrolluar policor dhe dhunën policore, jam unë dhe jo policët, ata që akuzohen për shkaktimin e rrezikut të përgjithshëm dhe thirrjes për dhunë. Krejt kjo e ndriçon njëanshmërinë dhe mungesën e pavarësisë së gjyqit.

Mungesa e pavarësisë në anën e gjyqtarëve dhe prokurorëve është po ashtu evidente në portretizimin e VETËVENDOSJE!-s në këtë rast. Sistematikisht dhe që nga fillimi VETËVENDOSJE!-n e kanë paraqitur si kriminale, vandale dhe të rrezikshme, e cila nuk synoka asgjë tjetër përveç shkatërrimit dhe destabilizimit. Ky keqpasqyrim ka për intencë të më kriminalizojë mua dhe ta margjinalizojë lëvizjen duke e paraqitur atë si të skajshme. Në të vërtetë, Lëvizja VETËVENDOSJE! është lëvizje politike e pa dhunshme dhe vullnetare. Askush nuk paguhet ose detyrohet që të jetë në VETËVENDOSJE!. Qëllimi ynë konkret është mbajtja e referendumit për popullin e Kosovës, duke e bërë statusin e Kosovës vendim të popullit, dhe jo vendim të burokratëve të papërgjegjshëm. Fokusi ynë është që të problematizojmë sistemin politik (duke kundërshtuar UNMIK-un si administratë neokoloniale) dhe jo dallimet etnike. Posaçërisht gjatë kësaj kohe politikisht të ndjeshme, ne besojmë që është me rëndësi orientimi demokratik i pakënaqësisë politike e shoqërore të popullit kundër regjimit dhe jo kundër grupeve etnike.

Qëllimi i demonstratës sonë të 10 shkurtit ishte veçanërisht shprehja e pakënaqësisë sonë politike ndaj negociatave për statusin me Serbinë dhe kundër rezultatit të tyre (pakos së Ahtisarit), e cila besojmë që Kosovës nuk do t’i sjellë asgjë përveç konflikteve të përtërirë dhe krimeve të gjera. Deri para 10 shkurtit, askush bile nuk u lëndua në demonstratat e VETËVENDOSJE!-s, kurse atë ditë ishte policia që shkaktoi rrezik të përgjithshëm, dëmtim, lëndime dhe vdekje, e jo ne. Të gjithë pjesëmarrësit në aksionet tona kanë respektuar parimet e lëvizjes sonë, përfshirë këtu edhe thirrjen për sjellje të pa dhunshme. Këto parime janë përfshirë edhe në materialet e prokurorit për rastin tim.

E drejta e tubimit, liria e shprehjes dhe ajo e lëvizjes na janë akorduar sipas Deklaratës Universale të të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, në nenin 20 dhe në Paktin Ndërkombëtar të të Drejtave Politike dhe Civile, neni 21. Shkelja e këtyre, dhe e të drejtave tjera, për hatër të interesave apo leverdisë politike është e papranueshme. Në demonstratën e 10 shkurtit këto të drejta na janë mohuar kolektivisht. Kurse në rastin tim më janë mohuar individualisht të drejta universale njerëzore.

Unë nuk ju pranoj juve, gjyqtarë të këtij trupi. Nuk e pranoj prokurorinë dhe avokatin që ma keni caktuar. Unë nuk e pranoj këtë gjyq. Ju nuk jeni të paanshëm dhe as të pavarur. Duke e pranuar rastin tim, ju jeni bashkëpjesëmarrës të këtij procesi diskriminues kundër meje, duke m’i shkelur të drejtat dhe liritë e mia fondamentale. Mbi këtë arsye, kërkoj që ky rast të shfuqizohet.

Albert Vataj

I PARI LIBËR NË LLOJIN E VET

Tashmë publicisti dhe studiusi Gjovalin Gjeloshi, shtetar dhe pedagog-asistent i Universitetit UFO të Tiranës, është i mirënjohur edhe për qarqet intelektuale shqiptare, gazetareske dhe historiane të qytetit tuaj dhe më tej në Malin e Zi. Për së pari, kolegu im Gjovalin u paraqit para jush me ciklin e librave të të ndjerit Padër Kolë Berishaj.

E sot, në vazhdë të gjurmimit të historisë, të traditave shqiptare në malësitë tona, vjen me librin “Brezni të Kelmendit”, i pari libër në llojin e vet në trevat tona veriore. Nuk është e rastit që Gjovalin Gjeloshi promovimin e librit të tij e fillon nga Tuzi për të vijuar në Lezhë e Shkodër. Gjithçka është shkruar në librin që kemi në dorë është i lidhur ngusht me historinë e Malësisë së Madhe në të dy anët e kufirit shtetëror. Prandaj sot këtu në këtë shesh të ceremonive fetare, në kishën e Tuzit, po i jepet bekimi këtij libri, por edhe Gjovalinit, pinjollit të denjë kelmendas, që me krenari e përkushtim po përjetëson historinë dhe botën e madhe të malësorëve dhe të Malësisë së Madhe.

Promovimi në këtë mjedis, pas meshës së shenjëtëruar dhe në jehonën e lutjeve e të shërbesave fetare, është dëshmi e qartë e vlerësimit që kisha e Tuzit u bën vlerave historike, morale e shoqërore shqiptare e shqiptarizmit.. Me këtë rast, unë shpreh edhe njëherë falenderime e respekte të mëdha për padër Pashko Gojçaj, që, duke qenë edhe vet poet, publicist e studius, ka organizuar dhe organizon, dritësuar e dritëson veprimtari të shumta kulturore, letrare e morale me brezni dhe për breznitë shqiptare.

Pa marrë përsipër analizën e librit “Brezni të Kelmendit” –Hasanajt e Selcës, Vëllimi i parë, dëshiroj të nënvizoj tri nga vlerat e shumta që përmban dhe përcjellë:

E para; kjo vepër ka karakter objektiv. Autori ka hulumtuar me ndjenjë të lartë përgjegjësie, duke u mbështetur në dokumente dhe në dëshmitarë okularë, duke iu ruajtur grackave të subjektivizmit, që në këso rasash trysnojnë çdo historian, sidomos euforisë dhe glorifikimit fisnor.

E dyta; prejardhja, ecuria dhe zhvillimi i fisit të Hasanajve është parë e pasqyruar, si një nga falangat e shoqërisë kelmendase, por edhe i malësisë shqiptare, që ka mbart e përçuar në breza dhe në kohëra virtytet, tiparet më të shënuara të shqiptarëve dhe të shqiptarizmës.

E treta; në tërë qënien e kësaj vepre ndjehet motivi që ka frymëzuar autorin: Secili apo secila, bir e bijë e këtyre trevave, duhet të dijë se prej nga vjen, çfarë historie ka fisi  a shoqëria të cilës i përket. Një njohje e tillë ka vlera të paçmuara morale, shoqërore e kulturore, se bijtë e bijat e maleve tona, kudo që janë e jetojnë e ndjejnë veten se janë dikushi dhe për këtë kanë të drejtë të krenohen, njëheri edhe të ndërgjegjësohen për të çuar më tej traditat e të parëve.

Gjovalin Gjeloshi na e ka lënë shtegun hapur, të gjithë ne, lexuesve, por më së shumti atyre që dijnë, kanë dokumente apo të dhëna për fiset e tyre në veçanti apo për Kelmendin në përgjithësi. Të gjitha këto t’ia përcjellin autorit që t’i shërbejnë atij për vijimësinë e kësaj kolane.Kjo ia rritë më shumë vlerën veprës dhe nderin autorit të saj, Master Gjovalin Gjeloshit.

Prof. Dr. Hamit Boriçi

RISHKRIMI I HISTORISË DHE KACEKËT E KUQ TË SHQIPËRISË

Që nga rënia e komunizmit në vitin 1991, duhej të fillonte rishikimi dhe rishkrimi i historisë së deformuar nga sistemi komunist, i cili historinë tonë në përgjithësi, dhe atë të shekullit XX në veçanti e kishte shkruar e rishkruar sipas parimit stalinisto – hitlerian, se historinë e bën fituesi, sipas interesave të tij dhe jo e vërteta. Mjerisht në Shqipëri kishin qenë fitues kopilët e kuq të Stalinit, por edhe spiunët e hitlerit, të cilët ishin bashkuar në bandën kriminale sllavo komuniste me emrin Partia Komuniste e më vonë Partia e Punës, të udhëhequr nga produkti kopil që solli në jetë dashuria në mes bimbashit turk me origjinë sllavo – malazeze dhe “sojllellesh” gjirokastrite tek rrapi në Mashkullorë. Gjithsesi Rishkrimi i historisë nga historianë të vërtetë e me vizione realiste ka kohë që ka qenë një nevojë imperative e krejt shqiptarëve, të cilët kërkojnë të shkojnë në Europën e Bashkuar, e cila padyshim na pranon në sofrën e saj vetëm me identitetin tonë real, pra atë perëndimor, e jo me atë lindore siç na kanë qorodhepsur historucët e kuq komunistë. Teza e hedhur nga Kryeministri i Shqipërisë, Prof. Dr. Sali Berisha për rishkrimin e historisë së Shqipërisë (ndonëse është e vonuar) është me vend. Për të mos pasur keqkuptime vetë Kryeministri disa herë e ka përsëritur që rishkrimi i historisë të bëhet nga historianë të njohur dhe të pamvarur nga politika, por të mvarur nga dokumentat, arshivat, arkeologjia, historia e shkruar e gjithshka i përket realitetit të historisë sonë mijëra vjeçare në këto troje të Europës plakë, e deri në ditët e sotme.

Edhe pse kryeministri e ka bërë të qartë se rishkrimi i historisë nuk ka të bëjnë me politikën e tij apo të Partisë së tij, por me ndreqjen e historisë së deformuar, nga ai sistem që dështoi me turp para historisë e Botës, që nga ajo ditë e sot mediat e majta (të shkruara e vizive) dhe politikanë pranë nuk kanë pushuar së sulmuari vetë kryeministrin, dhe të gjithë ata që kërkojnë të kenë një histori të vërtetë të Shqipërisë politike (1913) dhe asaj Etnike… Njëkohësisht me këto sulme të paprincipta shkarravitësit dhe lehsit sollakë kërkojnë të mbrojnë historinë e deformuar nga komunizmi që i nxorri nga llumi i kuq dhe i kishte bërë “historianë”, “publicistë”, “studiues” apo u kishte dhënë edhe profesione të tjera që i bënin tellall të Partisë së Punës, madje në këtë lehje me komandë e porosi u kishte shpërndarë edhe tituj, si Profesor, Doktor, Akademik etj. Duke i “vlerësuar” për këtë aksion me goditje të përqëndruar, si dikur ku i komandonte Partia e Punës (ndërsa sot të bijat Partia Socialiste dhe ajo Socialdemokrate e tjerë), ne i përgëzojmë se ndonëse kanë ndërruar kostumin dhe janë të qethur më kinezçe, nuk kanë harruar zakonin të lehin kundër gjithshkaje shqiptare e veçanërisht kur ajo është edhe Europerëndimore. Natyrisht dikur në kohën e tyre kur këta “intelektualë” të Partisë (punës) flisnin apo më saktë lehnin, edhe të kafshonin, duke të pushkatuar, burgosur apo internuar, pasi ishin Legalët e vigjilentët propogandues të partisë, ndërsa sot këta flasin apo më saktë lehin si kaçakë, por të mirë nga kaçakët e dikurshëm, pasi këta janë kaçakë të kuq…

Gjithsesi duke i lënë në histerinë e tyre të lehjes, ne menduam të kujtojmë vetëm disa sekuenca të historisë sonë të munguar (pa u shkruar), apo të deformuara, gjëra që na kanë larguar nga identiteti jonë Europerëndimor, në zhvillim e qytetërim.

Së pari, historia jonë e shkruar në vitet e diktaturës asnjëherë nuk i ka kushtuar vëmendje historisë së përhapjes së Kristianizmit në trojet tona Ilire. Madje në historinë tonë të shkruar deri tani shqiptarët ende nuk e dinë se nga raca jonë janë dy martirët dhe njëkohësisht dy Shenjtorët e parë të Kristianizmit jo vetëm në Ballkan, por në tërë Europën e kohës. Madje dy shenjtorët, Flori e Lauri janë nga zemra e Ilirisë së moçme, Dardanisë (Kosovës së sotme) dhe dhanë jetën për besimin kristian në fundin e shekullit të parë dhe fillimit të atij të dytë. Këta dy shenjtorë Vatikani i ka përjetësuar edhe me datat kushtuar këtyre dy shenjtorëve në vetë kalendarin Katolik. Gjithashtu nga raca jonë sot nderohen në botën kristiane rreth 600 martirë e shenjtorë me origjinë të palëkundur shqiptare, ku këta shenjtorë kanë edhe kontributin e tyre jo vetëm në përhapjen e mbrojtjen e doktrinës kristiane, por edhe në zhvillimin e saj të mëtejshëm në tërë Europën perëndimore. Mjafton të kujtojmë se Iliri, Niket Dardani është autori i kryehymnit botëror të Krishtërimit TE DEUM LAUDAMUS = Ty o Zot të lavdërojmë apo, Ty o Zot të qofshim falë, e tjerë e tjerë. Kostandini i Madh, (sot edhe Shën Kostandini) është ai perandor ilir që me ediktet e tij të vitit 313 dhe 321, ndaloi persekutimin pagan të perandorisë romake ndaj të krishterëve, dhe bëri ditën e diel ditë pushimi e festë për të gjithë perandorinë, që në atë kohë thuajse ishte e shtrirë në të gjithë Botën e konsiderueshme. Nëna e Kostandinit, Helena (edhe kjo bijë e Shenjtë e Ilirisë) ishte ajo që zbuloi Kryqin e vërtetë ku ishte kryqëzuar Mesia Jezu Krishti… Shenjtëria dhe martirizimi i racës sonë kaloi të paktën tre periudha persekutimi dhe sprove: Së pari nën perandorinë pagane Romake (deri në vitin (313), së dyti nën pushtimin e gjatë Turko – Otoman, dhe së treti nën sundimin kriminal të diktaturës komuniste… Të gjitha këto i shkruam sepse këto janë themelet e identitetit tonë Europerëndimore, që historiografia komuniste ose i ka deformuar, ose nuk i ka shkruar fare. Për fat në të tre periudhat e persekutimit e martirizimit vetë Zoti bëri emër të kemi simbolet tona të identitetit e Shenjtërimit, pra që nga periudha romake, otomane (Gjergj Kastriotin), dhe gjatë sundimit komunist kishim ambasadoren dhe shenjtoren tonë të përbotshme Nënë Terezën… Duke qenë se Shqipëria “Komuniste” nga viti 1944 – 1991 e sundonin komunistë analfabetë toskë, shumë simbole, data, vite dhe pjesë të historisë, qytetërimit e zhvillimit tonë ndër shekuj u vendosën dhunshëm vetëm nga zona e parë operative e çetave komuniste. Simbol i kësaj maskarada është njohja e datës 7 mars të vitit 1887, si dita e parë e hapjes së shkollës së parë shqipe (vendosur me një vendim të qeverisë në vitin 1960). Mjerisht sipas kësaj logjike ne paskemi qenë gjithnjë analfabet e pse jo njerëz endacakë që nuk na zinte vendi vend, pra si Gabelët që njohim edhe sot. Pikërisht kjo histori u shkon për shtat fqinjëve sllavë të zbritur vonë nga Uralet në trojet e Ballkan Ilire… Ne duhet urgjent që të korigjojmë datën e hapjes së shkollës së parë shqipe. Shkolla shqipe gjendet në dokumenta historike, por edhe në gërmime arkeologjike, veçanërisht në trojet e Ilirisë së Veriut, apo më saktë në Gegni. Ne për të qenë sa më të saktë po kujtojmë se në Velje të Mirditës ka dokumenta për një shkollë shqipe që në vitin 1632, po kështu në fshatin Pllane (afër lumit Mat) në vitin 1638, në Kurbin, në Troshan në vitin 1639, në Shkodër në vitin 1698 e tjerë. Ndërsa në Malësi të Madhe gjenden me bollek dokumenta dhe rrënojat e shkollave shqipe në qytetin e lashtë të Ballezes (Rrjoll), ku imzot Pjetër Bogdani i njofton në letrat e tij në vitet 1671, 1675 e tjerë, madje nga këto letra mësojmë edhe për shkolla të tjera në Kastratin e Moçem, Hot e deri në Grudë… Është interesant se këto shkolla kishin dhjetra nxënës, dhe shpesh më shumë se shkolla fillore e vonuar e Korçës (1887), e cila ishte dy gjuhëshme, turqisht dhe shqip, ndërsa ato që ishin shekuj më përpara kishin si gjuhë të parë shqipen dhe rrallë të dytë latinishten.. apo italishten e kohës. Dokumenta të sakta ka për shkolla shqipe edhe vonë në vitet 1836 – 1840 në Shkodër, Prizren, Gjakovë e tjerë… Këto shkolla shpesh kishin edhe nivelin e shkollave të mesme apo më lart… Fallsifikime ka edhe për kryengritjet antiotomane, si për kryengritjen e vitit 1911, kur me 6 prill u ngrit për herë të parë në Malësi të Madhe (në Deçiq të Grudës) flamuri shqiptar i Gjergj Kastriotit pas 433 viteve robëri otomane, dhe për çudi ngritja e flamurit shkruhet se është bërë për herë të parë vetëm me 28 nëndor 1912, kur në fakt kjo është data e shpalljes së mvehtësisë… Fallsifikime ka në pjesëmarrjen e këtij evenimenti historik, si dhe të evenimenteve të tjera, qofshin këto diplomatike apo luftarake. Simbol i fallsifikimit mbetet edhe Kongresi i Manastirit, i cili veç të tjerave na dhuroi këtë Alfabet që kemi sot, por ende emri i kryetarit të komisionit të alfabetit, patriotit, poetit dhe klerikut famëmadh të binomit Fe e Atdhe Pater Gjergj Fishtes qëndron i anatemuar… Kulmi i fallsifikimit qëndron te lufta antifashiste, e cila është vjedhur e deformuar nga kaçakët e kuq komunistë, të cilët për shërbimet që i bënë sllavizmit duke falur troje shqiptare u vendosën në krye të Shqipërisë politike. Fallsifikime ka për pjesëmarrjen në këtë luftë, për dëshmorët, për numrin e luftëtarëve, si dhe nuk ka asgjë të shkruar se si kjo luftë patriotike e gjithë shqiptarëve nacionalistë (se komunistë ishin fare pak) degjeneroi në luftë civile nga komunistët, luftë që e vazhduan herë të nxehtë e herë të ftohtë, gjatë sundimit të tyre. Periudha komuniste është ajo pjesë e historisë që është më e deformuara, dhe që vazhdon të serviret e tillë edhe sot 17 vite pasi ka rënë nga pushteti ky sistem antishqiptar e antinjerëzor. Për këtë mjafton të shihen librat e historisë, por edhe filmat dhe emërtimet e lagjeve të qyteteve, e rrugëve, shesheve, shkollave dhe institucioneve të ndryshme të mediave të shkruara me këso mashtrimesh e deri përsëritja në mediat vizive e filmave të periudhës së komunizmit që deformojnë realitet, dhe grorifikojnë regjimin diktatorial komunist… Natyrisht kaçakët e kuq sot e kanë të vështirë të orientohen në dekumentet, faktet, arkivat dhe historinë e vërtetë të Shqiptarëve, pasi pikërisht me këto deformime, mashtrime e krime kanë mbijetuar dhe janë bërë nga askushi në DIKUSHI, ndaj mbrojnë historinë e deformuar të baballarëve të tyre dhe vetë historia do të rishkruhet, dhe ata kaçakë të kuq do të mbeten në histori si Don Kishotët e shekullit XXI… Në këtë opinion paraqitme vetëm disa pika ku historia jonë është më e deformuar dhe më e ndieshme, pasi ka të bëjnë me identitetin tonë Europerëndimor, të cilin na e mohuan dhunshëm. Vlen të theksohet se në këto ditë të hedhjes së tezës së rishkrimit të historisë, kanë filluar të rindezen edhe “motorët” e kaçakëve të tjerë, kundër shkrimtarit tonë të madh, ambasadorit të kulturës e identitetit tonë Ismail Kadaresë, gjë që tregon se rishkrimi i historisë nuk do të jetë i lehtë, por me angazhimin e të gjithë intelektualëve, historianëve dhe e të gjithë atyre që e ndiejnë veten shqiptare-krenarë, kjo betejë e Identitetit Europerëndimor do të fitohet, jo vetëm nga Shqipëria politike e 1913, por edhe nga Kosova martire që është në prag të Pamvarësisë, si dhe të drejtat e shqiptarëve në trojet e tjera të Shqipërisë Etnike, apo më butë të Shqipërisë natyrale që e fali vetë Krijuesi në këto troje të bekuara të Europës që në agimin e jetës… E natyrisht historia e vërtetë është garancia dhe “pasaporta” më e madhe e këtij shekulli, që i takon të punojnë për NE, pasi ne punuam mjaft shekuj për këto kohë dhe Europen që i përkasim.

Ndue Bacaj

BREGU: “RETORIKAT E PRAPAMBETJES S’DUHET TRUMBETUAR”

Majlinda BREGU, Ministre për Integrime Evropiane e Shqipërisë

RADIO EVROPA E LIRË

Zonja ministre, çfarë do të thotë për shqiptarët nënshkrimi i marrëveshjes për lehtësimin e vizave? A do të ketë në të vërtetë lehtësim në marrjen e tyre?

MAJLINDA BREGU

Marrëveshja e lehtësimit të vizave, e cila tashmë është nënshkruar përfundimisht dhe hyn në fuqi në janar të vitit 2008, krijon sigurisht premisa për një lëvizje të lirë dhe për të ndihmuar, le të themi, ato grupe, individë, kategori, të cilat përfitojnë pikësëpari nga kjo marrëveshje. Ajo që është pozitive në marrëveshjen e lehtësimit të vizave, ose këndvështrimi im në rolin e ministres së Integrimit, ka të bëjë me faktin që për ne marrëveshja e lehtësimit të vizave do të thotë një vlerësim i reformave të ndërmarra nga Qeveria, një besueshmëri më e lartë në menaxhimin e kufijve në luftën kundër krimit të organizuar, të cilat janë elementet kryesore që kanë fasilituar dhe bënë të mundshëm nënshkrimin e marrëveshjes për lehtësimin e vizave. Një nga kriteret kryesore sigurisht që është menaxhimi i kufijve, pra menaxhimi i integruar i kufijve. Por, nga ana tjetër, tashmë Shqipëria shihet si një rast pozitiv apo si një eksperiencë pozitive edhe për vendet tjera. Vetëm para pak ditësh ka pasur një deklaratë të ministrit të Jashtëm italian, D’Alema, i cili vlerësonte këtë ndryshim të këtij imazhi që ka pasur deri diku Shqipëria, të një vendi që transportonte klandestinë, të një vendi, kufijtë e të cilit ishin krejtësisht të pasigurt për një shtet tjetër perëndimor, si një shembull dhe histori pozitive, e cila ia vlen të implementohet në vendet tjera, me të cilat një shtet perëndimor, sikurse Italia, mund të ketë problematika, për shembull, kohët e fundit me vendet tjera, sikurse ishte Libia. Fakti që Shqipëria tashmë përmendet si rast pozitiv, ne na bën të ndjehemi shumë mirë. Kategoritë që përfitojnë nga kjo marrëveshje janë kategori që janë të lidhura drejtpërsëdrejti me proceset integruese të Shqipërisë, janë studentët që përfitojnë nga marrëveshja e lehtësimit të vizave, janë gazetarët që do të përfitojnë nga kjo marrëveshje, janë biznesmenët, janë qytetarët e thjeshtë, të cilët kanë njerëzit e tyre familjarë që duan t’i vizitojnë në vendet evropiane. Ajo që është pozitive dhe që ia vlen të theksohet është fakti që në momentin kur në janar të vitit 2008 do të hyjë në fuqi marrëveshja e lehtësimit të vizave, Komisioni Evropian do të shqyrtojë mundësinë për hapjen e një dialogu me shtetet anëtare për të liberalizuar krejtësisht regjimin e vizave me Shqipërinë, pra për një ‘Visa Free Entry Regime’, që do të thotë që shqiptarët të kenë mundësi të lëvizin lirisht, pa barrierat e vizave, në shtetet evropiane dhe në shtetet e vendeve anëtare të BE-së. Sigurisht se kjo nuk është një gjë që do të ndodhë më 1 janar të 2008-ës. Më 1 janar fillon lehtësimi, por paralelisht do të punohet edhe për këtë aspekt tjetër të rëndësishëm, që është liberalizimi i vizave. Dhe, unë do të thosha se për aq kohë sa të dëshmohet seriozitet në ndërmarrjen e reformave që kanë të bëjnë me mbarëvajtjen e vendit, për aq kohë sa të ketë një stabilitet politik, një stabilitet makroekonomik, tashmë të dukshëm dhe të pranuar nga vlerësuesit, nga të gjitha strukturat ndërkombëtare që monitorojnë progresin e Shqipërisë, për ne sigurisht se ky është një vlerësim dhe një hap shumë pozitiv.

RADIO EVROPA E LIRË

Përtej nënshkrimit të marrëveshjes së stabilizim asociimit, cilat janë gjasat tjera reale për afrimin e mëtejshëm të Shqipërisë në Bashkimin Evropian?

MAJLINDA BREGU

Marrëveshja e stabilizim asociimit është një nga hapat apo një nga hallkat e këtij procesi integrues, nëpër të cilin duhet të kalojë normalisht një vend që aspiron për të qenë pjesë e Unionit Evropian. Por, njëkohësisht, kemi marrëveshjen e ndërmjetme, e cila ka hyrë në fuqi në dhjetor të vitit 2006, pra nuk është mbushur një vit nga hyrja në fuqi e marrëveshjes së ndërmjetme, qëllimi kryesor i të cilës ishte që deri në momentin që do të hynte në fuqi marrëveshja e stabilizim asociimit, procesi që do të ndodhë pas ratifikimit të kësaj marrëveshjeje nga parlamentet e vendeve anëtare, marrëveshja e ndërmjetme do të shërbejë si urë për të lehtësuar komunikimin dhe për të lehtësuar marrëdhëniet e Shqipërisë me tregun evropian. Sigurisht që në këtë proces ngjarjet janë të parashikuara; në momentin që zhvillohet apo plotësohet dhe kalohet një hallkë e zinxhirit, ka një hallkë tjetër përpara, derisa të mbërrihet në finish. Normalisht, në një procedurë normale do të duheshin 2 deri në 3 vjet për ratifikimin e marrëveshjes së stabilizim asociimit. Duke llogaritur se ka hyrë në fuqi në vitin 2006, ne pretendojmë, shpresojmë dhe urojmë që të mbyllet procesi i ratifikimit brenda vitit 2008, gjë që do të na jepte mundësinë që në bashkëpunim me Komisionin Evropian, në bazë të dialogut me ta, të vendosim për momentin për kërkimin e statusit të vendit kandidat, i cili është hapi tjetër para-final, nëse do ta quaja kështu, para marrjes së konsensusit për hapjen e negociatave për aderimin e plotë, pra për pranimin në BE. Ratifikimi është thjesht një proces plotësimi i një procedure. Ajo që ka rëndësi është kontinuiteti, vazhdimësia, serioziteti dhe dëshmia ose dëshmimi i vullnetit për të ndërmarrë reforma, që për hir të së vërtetës janë jo gjithmonë të mirëpritura nga një faktor i brendshëm, ose jo gjithmonë të mirëkuptuara nga faktori i brendshëm. Shpjegimi i reformave që bëhen për hir të integrimit brenda një shteti, një vendi që aderon të jetë pjesë e BE-së, është një eksperiencë e vështirë për të gjitha shtetet që janë anëtare të reja të BE-së, pra për të gjitha ato shtete që kanë kaluar në këtë fazë dhe në këtë ecuri deri në momentin e anëtarësimit të plotë ne BE. Momenti i qasjes së standardeve kombëtare me standardet e BE-së sigurisht që është një moment i vështirë, nganjëherë me shkopinj nën rrota. Dhe, për hir të mosmarrëveshjeve apo duke qenë se është një çështje dhe një aspiratë kaq madhore, fatkeqësisht nganjëherë edhe bëhet peng i debateve politike, që i keqpërdorin reformat dhe debatin për integrim për hir të interesave të ngushta partiake. Por, ndonjëherë edhe ndoshta jo i mirëpritur nga grupet e interesit, sepse vendosja e disa rregullave, të cilat qasin ekonominë, për shembull, në një rast, pra plotësimin e kriterit ekonomik me standardet e BE-së, nganjëherë sigurisht që nuk është e mirëpritur nga grupet e interesit.

RADIO EVROPA E LIRË

Aktualisht, Kosova po gjendet në fazën më kritike për çështjen e përcaktimit të statusit. Ju, si ministre e Integrimit, a mendoni se një integrim ndoshta më i mirë i shqiptarëve në rajon do të sillte një integrim më dinjitoz të tyre në Bashkimin Evropian?

MAJLINDA BREGU

Sot, në Evropë diskutohet për një perspektivë të zgjerimit të Ballkanit perëndimor. Dhe, në qasjen pozitive që kanë për të qenë pjesë e BE-së, duhet të dëshmojnë një vullnet dhe seriozitet, së pari për të respektuar njëri-tjetrin në rajon. Fakti që tashmë ne ndodhemi jo vetëm si shqiptarë, pra në bashkëkombësi, por edhe si një shtet i Ballkanit, para një vendimi i cili duhet marrë dhe që është vonuar shumë, pra pavarësia e Kosovës, përcaktimi final i statusit të saj, sigurisht që një vlerësim pozitiv i reformave të Shqipërisë do të sillte mundësinë që kjo perspektivë pozitiviste të transmetohej, të përdorej edhe si eksperiencë për shtetet tjera, qoftë edhe për shtetet, të cilat pritet që shumë shpejt ta fitojnë pavarësinë e tyre, sikurse është rasti i Kosovës. Absolutisht që ndërmjet nesh dhe Kosovës ka një lidhje tjetër që është shumë e fuqishme, sa që shkëmbimi i eksperiencës midis dy vendeve fqinje. Ne kemi filluar dhe kemi projektuar ide dhe iniciativa, se si kjo eksperiencë e jona mund t’u vijë në ndihmë për të mos pasur rrugë të ndërmjetme dhe boshllëk në procesin e integrimit të nesërm të Kosovës në BE. Përfaqësues të Qeverisë së Kosovës dhe të vendeve të tjera të rajonit kanë ardhur disa herë në Shqipëri, ku është diskutuar për iniciativa të përbashkëta, për programe të fqinjësisë që ne kemi në kuadër të asistencës së IPA-s [Instrumenti për para-anëtarësim], pra programet e fqinjësisë me vendet e rajonit. Kosova sigurisht që është një nga ato vendet që do të përfitojnë nga këto programet e fqinjësisë me Shqipërinë dhe që janë përfshirë në listën e projekteve, për të cilat ne paraqesim pranë Komisionit Evropian kërkesën për miratim për fondet e IPA-s. Për shembull, në programin e IPA-s 2008, një nga komponentët në programet e fqinjësisë dhe bashkëpunimit rajonal është edhe hartimi i projekteve jo vetëm ndërmjet njerëzve, pra njerëzit për njerëzit, por edhe i projekteve të rëndësishme infrastrukturore ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës. Retorikat, shpeshherë të prapambetjes, të konflikteve, të tezave diversioniste, të ndarjeve, të rindarjeve, të kthimit të teorive të vjetra të braktisura nacionaliste, të braktisura prej kohësh tashmë nga qasjet evropiane dhe perëndimore, nuk janë rasti për t’u diskutuar apo trumbetuar me forcë nga çdo politikan që ka kuptuar se ku është e ardhmja e një vendi të Ballkanit perëndimor.

Suela Musta