Shkruan Ermira Kondo, gazetare investigative e pavarur, mbrojtëse e të drejtave të njeriut.
Lufta e Ftohtë nuk është zhdukur, thjesht ka ndryshuar fytyrë.
Ajo nuk vesh më vetëm uniformën ideologjike, sloganet e blloqeve të vjetra apo kufijtë e dukshëm midis Lindjes dhe Perëndimit. Sot qarkullon ndryshe, përmes trafikut të drogës, pastrimit të parave, korrupsionit institucional, rrjeteve të influencuesve, sekteve të pushtetit, presionit gjyqësor, kërcënimeve ndaj familjeve dhe frikës së gazetarëve.
Ata nga Lindja e dinë më mirë se kushdo.
Në shumë shoqëri post-diktatoriale, rënia zyrtare e regjimeve autoritare nuk ka nënkuptuar gjithmonë zhdukjen reale të metodave të tyre.
Diktatura ndonjëherë ka ndryshuar kostumin e saj.
Është kthyer në ekonomi kriminale, mafie shtetërore, klientelizëm politik, propagandë mediatike, kontroll social nga frika.
Aty ku ideologjia dje dominonte popujt, sot paratë e pista, rrjetet opake & pandëshkueshmëria shpesh zënë vendin e pushtetit.
Përballë kësaj, gazetarët investigativë dhe sinjalizuesit po bëhen shënjestra.
Jo sepse shpikin konflikte, por sepse zbulojnë atë që autoritetet duan të fshehin.
Ato nxjerrin në dritë mekanizmat e padukshëm, respektivisht aleancën mes krimit të organizuar dhe politikës, pastrimit të qarqeve, intimidimit ndaj qytetarëve, shpartallimit sektar, korrupsionit administrativ, kapjes së drejtësisë, apo braktisjes së më të rrezikuarve nga institucionet.
Por një pyetje vendimtare mbetet, a i mbron vërtet Evropa këta gazetarë?
Po, në teori.
Evropa shpall lirinë e shprehjes, lirinë e shtypit, mbrojtjen e burimeve, pluralizmin e medias dhe të drejtat themelore.
Por në praktikë, shumë gazetarë të kërcënuar kanë mbetur vetëm. & pa të ardhura.
I vetëm përballë ankesave për abuzime.
I vetëm përballë djegie financiare.
I vetëm përballë ngacmimeve administrative.
I vetëm përballë presionit të familjes
I vetëm përballë rrjeteve transnacionale që nuk ndalen në kufij.
Kjo vetmi është e rrezikshme.
Do të thotë se Evropa ndonjëherë i mbron parimet e saj në tekste më mirë sesa njerëzit që rrezikojnë jetën për t’i mbrojtur ato.
Por një gazetar i kërcënuar nuk është thjesht një individ në vështirësi.
Ai është një thirrje zgjimi demokratik.
Kur një gazetar bullizohet, persekutohet, diskreditohet, monitorohet, kërcënohet apo detyrohet të heshtë, nuk është vetëm liria e tij personale që sulmohet, por është e drejta e shoqërisë në tërësi të njohë të vërtetën.
Pra, ne duhet të lëvizim nga një qasje e dobët, e fragmentuar, burokratike.
Sulmet ndaj gazetarëve nuk duhet të trajtohen më si thjesht konflikte private, mosmarrëveshje personale apo çështje të izoluara.
Kur një gazetar heton korrupsionin, trafikun e drogës, pastrimin e parave apo rrjetet kriminale, çdo kërcënim ndaj tij duhet të konsiderohet si shkelje potenciale e rendit demokratik europian.
Evropa duhet të marrë masa konkrete.
Ajo së pari duhet të krijojë një status të përforcuar evropian për gazetarin e kërcënuar.
Në këtë status duhet të përfshihen gazetarë në mërgim, gazetarë të pavarur, gazetarë nga Ballkani dhe vende ku ish strukturat autoritare janë shndërruar në rrjete politiko-kriminale.
Shumë shpesh, këta gazetarë nuk përshtaten në ndonjë rast të qartë administrativ.
Jo gjithmonë paguhen nga mediat kryesore, jo gjithmonë mbrohen nga bordi redaksional, jo gjithmonë njihen nga institucionet. Megjithatë ndonjëherë janë ata që po marrin rreziqet më të mëdha.
Më pas, Evropa duhet të sigurojë mbrojtje të shpejtë gjyqësore kundër ankesave abuzive dhe procedurave që synojnë të heshtin.
Këto procedura, shpesh të referuara si prokurime garancie, nuk synojnë domosdoshmërisht të fitojnë ligjërisht.
Ata synojnë të rraskapisin, poshtërojnë, shkatërrojnë dhe izolojnë. Një gazetar që duhet t’ia kushtojë energjinë e tij mbrojtjes kundër akuzave të instrumentalizuara, nuk mund të hetojë më lirisht.
Drejtësia nuk duhet të bëhet kurrë arma e të fuqishmëve kundër atyre që i vëzhgojnë.
Shtetet Anëtare duhet të vendosen gjithashtu për detyrimin e reagimit të dokumentuar kur një gazetar raporton kërcënime të lidhura me korrupsionin ose krimin e organizuar.
Një raport nuk duhet të zhduket në heshtje administrative.
Ajo duhet të përfshijë një vlerësim serioz të rrezikut, një përgjigje me shkrim, gjurmueshmëri dhe, nëse është e nevojshme, mbrojtje konkrete. Indiferenca institucionale ndonjëherë është forma e parë e ndërlikimit.
Mbrojtja duhet të shtrihet edhe në burimet e gazetarëve, familjet dhe të dhënat digjitale.
Në ditët e sotme, të kërcënosh një gazetar nuk do të thotë vetëm ta sulmosh fizikisht.
Kjo mund të variojë nga mbikëqyrja, hakerimi, shpifja në internet, abuzimi i fëmijëve, manipulimi i regjistrimeve administrative, shkatërrimi i reputacionit ose izolimi social.
Familjet e gazetarëve nuk duhet të bëhen pengje të padukshme të hetimeve të tyre.
Më në fund, Evropa duhet të njohë një të vërtetë thelbësore politike se mbrojtja e gazetarëve nuk është mbrojtja e profesionit të korporatës.
Po mbron vetë demokracinë.
Një shoqëri që braktis gazetarët investigativë braktis të drejtën e vet për të vërtetën.
Ajo i lë qytetarët të përballen me propagandë, gënjeshtra të organizuara dhe frikë.
Gazetarët nga Lindja shpesh mbajnë një kujtesë të veçantë.
Ata e njohin gjuhën e diktaturës, edhe kur ajo ndryshon fjalor.
Ata i njohin mekanizmat e frikës, edhe kur paraqiten në forma moderne, ligjore, mediatike ose ekonomike.
Përvoja e tyre nuk është një barrë e huaj për Evropën, por është një alarm i çmuar për të gjithë kontinentin.
Sepse ajo që ndodh në Ballkan nuk qëndron në Ballkan.
Qarkullojnë para të pista.
Rrjetet po qarkullojnë.
Ndikimet po qarkullojnë.
Metodat e korrupsionit po qarkullojnë.
Nëse Europa mbyll sytë para gazetarëve që denoncojnë këto mekanizma, nuk mbron stabilitetin e saj por përgatit (gërmon) brishtësinë e saj.
Lufta e ftohtë e sotme ka mbetur vetëm dy blloqe.
Ajo i kundërvihet të vërtetës sistemit të gënjeshtrës. Ajo kundërshton kujtesën ndaj amnezisë së organizuar. Ajo kundërshton qytetarët e lirë ndaj pushteteve që duan t’i mbajnë ata në frikë.
Pra Evropa duhet të zgjedhë.
Ajo mund të vazhdojë të festojë lirinë e shtypit në fjalimet, ditët ndërkombëtare dhe tekstet zyrtare.
Ose ajo mund të ndërmarrë një hap vendimtar për të mbrojtur në fakt ata dhe ata që mishërojnë atë liri në kurriz të sigurisë së tyre, familjeve të tyre, shëndetit të tyre dhe ndonjëherë jetës së tyre.
Parimi i pambrojtur bëhet dekoratë politike.
Një liri pa mbrojtje bëhet një premtim bosh.
Një gazetar i braktisur bëhet simptomë e një demokracie të sëmurë.
Evropa nuk duhet të thotë thjesht se mbron lirinë e shtypit.
Ajo duhet të mbrojë gazetarët e kërcënuar, sidomos kur ata prishin pushtetet, mafiet dhe trashëgimtarët e padukshëm të ish-diktaturave.
Këtu matet e vërteta e një demokracie.
